ဝိမာနဝတ္ထု-အဋ္ဌကထာ

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ဝိမာနဝတ္ထု-အဋ္ဌကထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

မဟာကာရုဏိကံ နာထံ, ဉေယျသာဂရပါရဂုံ၊

ဝန္ဒေ နိပုဏဂမ္ဘီရ-ဝိစိတြနယဒေသနံ။

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ, ယေန နိယျန္တိ လောကတော၊

ဝန္ဒေ တမုတ္တမံ ဓမ္မံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတံ။

သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော, ဌိတော မဂ္ဂဖလေသု ယော၊

ဝန္ဒေ အရိယသံဃံ တံ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ။

ဝန္ဒနာဇနိတံ ပုညံ, ဣတိ ယံ ရတနတ္တယေ၊

ဟတန္တရာယော သဗ္ဗတ္ထ, ဟုတွာဟံ တဿ တေဇသာ။

ဒေဝတာဟိ ကတံ ပုညံ, ယံ ယံ ပုရိမဇာတိသု၊

တဿ တဿ ဝိမာနာဒိ-ဖလသမ္ပတ္တိဘေဒတော။

ပုစ္ဆာဝသေန ယာ တာသံ, ဝိဿဇ္ဇနဝသေန စ၊

ပဝတ္တာ ဒေသနာ ကမ္မ-ဖလပစ္စက္ခကာရိနီ။

ဝိမာနဝတ္ထု ဣစ္စေဝ, နာမေန ဝသိနော ပုရေ၊

ယံ ခုဒ္ဒကနိကာယသ္မိံ, သင်္ဂါယိံသု မဟေသယော။

တဿာဟမဝလမ္ဗိတွာ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ၊

တတ္ထ တတ္ထ နိဒါနာနိ, ဝိဘာဝေန္တော ဝိသေသတော။

သုဝိသုဒ္ဓံ အသံကိဏ္ဏံ, နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယံ၊

မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, သမယံ အဝိလောမယံ။

ယထာဗလံ ကရိဿာမိ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ သုဘံ၊

သက္ကစ္စံ ဘာသတော တံ မေ, နိသာမယထ သာဓဝေါတိ။

တတ္ထ ဝိမာနာနီတိ ဝိသိဋ္ဌမာနာနိ ဒေဝတာနံ ကီဠာနိဝါသဋ္ဌာနာနိ။ တာနိ ဟိ တာသံ သုစရိတကမ္မာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တာနိ ယောဇနိကဒွိယောဇနိကာဒိပမာဏဝိသေသယုတ္တတာယ, နာနာရတနသမုဇ္ဇလာနိ ဝိစိတ္တဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာနိ သောဘာတိသယယောဂေန ဝိသေသတော မာနနီယတာယ စ ‘‘ဝိမာနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဝိမာနာနံ ဝတ္ထု ကာရဏံ ဧတိဿာတိ ဝိမာနဝတ္ထု, ‘‘ပီဌံ တေ သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒေသနာ။ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ တာသံ ဒေဝတာနံ ရူပဘောဂပရိဝါရာဒိသမ္ပတ္တိယော တံနိဗ္ဗတ္တကကမ္မဉ္စ နိဿာယ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ။ ဝိပါကမုခေန ဝါ ကမ္မန္တရမာနဿ ကာရဏဘာဝတော ဝိမာနဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တယိဒံ ကေန ဘာသိတံ, ကတ္ထ ဘာသိတံ, ကဒါ ဘာသိတံ, ကသ္မာ စ ဘာသိတန္တိ? ဝုစ္စတေ – ဣဒဉှိ ဝိမာနဝတ္ထု ဒုဝိဓေန ပဝတ္တံ – ပုစ္ဆာဝသေန ဝိဿဇ္ဇနဝသေန စ။ တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာ တာဟိ တာဟိ ဒေဝတာဟိ ဘာသိတာ, ပုစ္ဆာဂါထာ ပန ကာစိ ဘဂဝတာ ဘာသိတာ, ကာစိ သက္ကာဒီဟိ, ကာစိ သာဝကေဟိ ထေရေဟိ။ တတ္ထာပိ ယေဘုယျေန ယော သော ကပ္ပါနံ သတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကဘာဝါယ ပုညဉာဏသမ္ဘာရေ သမ္ဘရန္တော အနုက္ကမေန သာဝကပါရမိယော ပူရေတွာ, ဆဠဘိညာစတုပဋိသမ္ဘိဒါဒိဂုဏဝိသေသပရိဝါရဿ, သကလဿ သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကံ ပတ္တော ဒုတိယေ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနေ ဌိတော ဣဒ္ဓိမန္တေသု စ ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော, တေန ဘာသိတာ။

ဘာသန္တေန စ ပဌမံ တာဝ လောကဟိတာယ ဒေဝစာရိကံ စရန္တေန ဒေဝလောကေ ဒေဝတာနံ ပုစ္ဆာဝသေန ပုန တတော မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ မနုဿာနံ ပုညဖလဿ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထံ ပုစ္ဆံ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဘဂဝတော ပဝေဒေတွာ ဘိက္ခူနံ ဘာသိတာ, သက္ကေန ပုစ္ဆာဝသေန, ဒေဝတာဟိ တဿ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ဘာသိတာပိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဘာသိတာ ဧဝ။ ဧဝံ ဘဂဝတာ ထေရေဟိ စ ဒေဝတာဟိ စ ပုစ္ဆာဝသေန, ဒေဝတာဟိ တဿာ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန စ တတ္ထ တတ္ထ ဘာသိတာ ပစ္ဆာ ဓမ္မဝိနယံ သင်္ဂါယန္တေဟိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဝိမာနဝတ္ထု’’ဣစ္စေဝ သင်္ဂဟံ အာရောပိတာ။ အယံ တာဝေတ္ထ ‘‘ကေန ဘာသိတ’’န္တိအာဒီနံ ပဒါနံ သင်္ခေပတော သာဓာရဏတော စ ဝိဿဇ္ဇနာ။

ဝိတ္ထာရတော ပန ‘‘ကေန ဘာသိတ’’န္တိ ပဒဿ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ မဟာထေရဿ အာဂမနီယပဋိပဒါ ကထေတဗ္ဗာ, သာ ပန အာဂမဋ္ဌကထာသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတာတိ တတ္ထ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အသာဓာရဏတော ‘‘ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒီနံ ပဒါနံ ဝိဿဇ္ဇနာ တဿ တဿ ဝိမာနဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေနေဝ အာဂမိဿတိ။

အပရေ ပန ဘဏန္တိ – ဧကဒိဝသံ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဧတရဟိ ခေါ မနုဿာ အသတိပိ ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိယာ ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော စ စိတ္တပသာဒသမ္ပတ္တိယာ တာနိ တာနိ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ ဥဠာရသမ္ပတ္တိံ ပစ္စနုဘောန္တိ, ယံနူနာဟံ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တာ ဒေဝတာ ကာယသက္ခိံ ကတွာ တာဟိ ယထူပစိတံ ပုညံ ယထာဓိဂတဉ္စ ပုညဖလံ ကထာပေတွာ တမတ္ထံ ဘဂဝတော အာရောစေယျံ။ ဧဝံ မေ သတ္ထာ ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ မနုဿာနံ ကမ္မဖလံ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တော အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ အာယတနဂတာယ သဒ္ဓါယ ဝသေန ဥဠာရဖလတံ ဝိဘာဝေန္တော တံ တံ ဝိမာနဝတ္ထုံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ မဟတိံ ဓမ္မဒေသနံ ပဝတ္တေဿတိ, သာ ဟောတိ ဗဟုဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ။ သော အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ အပရံ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ဧကံသံ ကတွာ သမန္တတော ဇာတိဟိင်္ဂုလိကဓာရာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ သဉ္ဈာပဘာနုရဉ္ဇိတော ဝိယ စ ဇင်္ဂမော အဉ္ဇနဂိရိသိခရော, ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ အာရောစေတွာ ဘဂဝတာ အနုညာတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ, တတော ဝုဋ္ဌာယ ဣဒ္ဓိဗလေန တင်္ခဏညေဝ တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ တတ္ထ တာဟိ တာဟိ ဒေဝတာဟိ ယထူပစိတံ ပုညကမ္မံ ပုစ္ဆိ, တဿ တာ ကထေသုံ။ တတော မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ တံ သဗ္ဗံ တတ္ထ ပဝတ္တိတနိယာမေနေဝ ဘဂဝတော အာရောစေသိ, တံ သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ။ ဣစ္စေတံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ။

တံ ပနေတံ ဝိမာနဝတ္ထု ဝိနယပိဋကံ သုတ္တန္တပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကန္တိ တီသု ပိဋကေသု သုတ္တန္တပိဋကပရိယာပန္နံ, ဒီဃနိကာယော မဇ္ဈိမနိကာယော သံယုတ္တနိကာယော အင်္ဂုတ္တရနိကာယော ခုဒ္ဒကနိကာယောတိ ပဉ္စသု နိကာယေသု ခုဒ္ဒကနိကာယပရိယာပန္နံ, သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လန္တိ နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဂါထာသင်္ဂဟံ။

‘‘ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ, ဒွေ သဟဿာနိ ဘိက္ခုတော၊

စတုရာသီတိ သဟဿာနိ, ယေ မေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၁၀၂၇) –

ဧဝံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ပဋိညာတေသု စတုရာသီတိယာ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿေသု ကတိပယဓမ္မက္ခန္ဓသင်္ဂဟံ။ ဝဂ္ဂတော ပီဌဝဂ္ဂေါ စိတ္တလတာဝဂ္ဂေါ ပါရိစ္ဆတ္တကဝဂ္ဂေါ မဉ္ဇိဋ္ဌကဝဂ္ဂေါ မဟာရထဝဂ္ဂေါ ပါယာသိဝဂ္ဂေါ သုနိက္ခိတ္တဝဂ္ဂေါတိ သတ္တ ဝဂ္ဂါ။ ဝတ္ထုတော ပဌမေ ဝဂ္ဂေ သတ္တရသ ဝတ္ထူနိ, ဒုတိယေ ဧကာဒသ, တတိယေ ဒသ, စတုတ္ထေ ဒွါဒသ, ပဉ္စမေ စတုဒ္ဒသ, ဆဋ္ဌေ ဒသ, သတ္တမေ ဧကာဒသာတိ အန္တရဝိမာနာနံ အဂ္ဂဟဏေ ပဉ္စာသီတိ, ဂဟဏေ ပန တေဝီသသတံ ဝတ္ထူနိ, ဂါထာတော ပန ဒိယဍ္ဎသဟဿဂါထာ။ တဿ ဝဂ္ဂေသု ပီဌဝဂ္ဂေါ အာဒိ, ဝတ္ထူသု သောဝဏ္ဏပီဌဝတ္ထု အာဒိ, တဿာပိ ‘‘ပီဌံ တေ သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိ ဂါထာ အာဒိ။

၁။ ဣတ္ထိဝိမာနံ

၁။ ပီဌဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ

တတ္ထ ပဌမဝတ္ထုဿ အယံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ – ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တာဟံ အသဒိသဒါနေ ပဝတ္တိတေ တဒနုရူပေန အနာထပိဏ္ဍိကေန မဟာသေဋ္ဌိနာ တယော ဒိဝသေ, တထာ ဝိသာခါယ မဟာဥပါသိကာယ မဟာဒါနေ ဒိန္နေ အသဒိသဒါနဿ ပဝတ္တိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋာ အဟောသိ။ အထ မဟာဇနော တတ္ထ တတ္ထ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧဝံ ဥဠာရဝိဘဝပရိစ္စာဂေနေဝ ဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ ဘဝိဿတိ, ဥဒါဟု အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပပရိစ္စာဂေနာပီ’’တိ။ ဘိက္ခူ တံ ကထံ သုတွာ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ ဘဂဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဒေယျဓမ္မသမ္ပတ္တိယာဝ ဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ ဘဝိဿတိ, အထ ခေါ စိတ္တပသာဒသမ္ပတ္တိယာ စ ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ, တသ္မာ ကုဏ္ဍကမုဋ္ဌိမတ္တမ္ပိ ပိလောတိကာမတ္တမ္ပိ တိဏပဏ္ဏသန္ထာရမတ္တမ္ပိ ပူတိမုတ္တဟရီတကမတ္တမ္ပိ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂလေ ပတိဋ္ဌာပိတံ, တမ္ပိ မဟပ္ဖလတရံ ဘဝိဿတိ မဟာဇုတိကံ မဟာဝိပ္ဖါရ’’န္တိ အာဟ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန –

‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ, အပ္ပိကာ နာမ ဒက္ခိဏာ၊

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ, အထ ဝါ တဿ သာဝကေ’’တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၈၀၄)၊

သာ ပနေသာ ကထာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဝိတ္ထာရိကာ အဟောသိ။ မနုဿာ သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ ယထာဝိဘဝံ ဒါနာနိ ဒေန္တိ, ဂေဟင်္ဂဏေ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ, ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အာသနာနိ ဌပေန္တိ။ တေန စ သမယေန အညတရော ပိဏ္ဍပါတစာရိကော ထေရော ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ အညတရံ ဂေဟံ သမ္ပာပုဏိ။ တတ္ထေကာ ကုလဓီတာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ထေရံ ပဿိတွာ သဉ္ဇာတဂါရဝဗဟုမာနာ ဥဠာရပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ပီဌံ ပညာပေတွာ တဿ ဥပရိ ပီတကံ မဋ္ဌဝတ္ထံ အတ္ထရိတွာ အဒါသိ။ အထ ထေရေ တတ္ထ နိသိန္နေ ‘‘ဣဒံ မယှံ ဥတ္တမံ ပုညက္ခေတ္တံ ဥပဋ္ဌိတ’’န္တိ ပသန္နစိတ္တာ ယထာဝိဘဝံ အာဟာရေန ပရိဝိသိ, ဗီဇနိဉ္စ ဂဟေတွာ ဗီဇိ။ သော ထေရော ကတဘတ္တကိစ္စော အာသနဒါနဘောဇနဒါနာဒိပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေတွာ ပက္ကာမိ။ သာ ဣတ္ထီ တံ အတ္တနော ဒါနံ တဉ္စ ဓမ္မကထံ ပစ္စဝေက္ခန္တီ ပီတိယာ နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌသရီရာ ဟုတွာ တံ ပီဌမ္ပိ ထေရဿ အဒါသိ။

တတော အပရေန သမယေန အညတရေန ရောဂေန ဖုဋ္ဌာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဒွါဒသယောဇနိကေ ကနကဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အစ္ဆရာသဟဿံ စဿာ ပရိဝါရော အဟောသိ, ပီဌဒါနာနုဘာဝေန စဿာ ယောဇနိကော ကနကပလ္လင်္ကော နိဗ္ဗတ္တိ အာကာသစာရီ သီဃဇဝေါ ဥပရိ ကူဋာဂါရသဏ္ဌာနော, တေန တံ ‘‘ပီဌဝိမာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တဉှိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဝတ္ထံ အတ္ထရိတွာ ဒိန္နတ္တာ ကမ္မသရိက္ခတံ ဝိဘာဝေန္တံ သုဝဏ္ဏမယံ အဟောသိ, ပီတိဝေဂဿ ဗလဝဘာဝေန သီဃဇဝံ, ဒက္ခိဏေယျဿ စိတ္တရုစိဝသေန ဒိန္နတ္တာ ယထာရုစိဂါမီ, ပသာဒသမ္ပတ္တိယာ ဥဠာရတာယ သဗ္ဗသောဝ ပါသာဒိကံ သောဘာတိသယယုတ္တဉ္စ အဟောသိ။

အထေကသ္မိံ ဥဿဝဒိဝသေ ဒေဝတာသု ယထာသကံ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန ဥယျာနကီဠနတ္ထံ နန္ဒနဝနံ ဂစ္ဆန္တီသု သာ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထနိဝတ္ထာ ဒိဗ္ဗာဘရဏဝိဘူသိတာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ သကဘဝနာ နိက္ခမိတွာ တံ ပီဌဝိမာနံ အဘိရုယှ မဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ မဟန္တေန သိရိသောဘဂ္ဂေန သမန္တတော စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ဩဘာသေန္တီ ဥယျာနံ ဂစ္ဆတိ။ တေန စ သမယေန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တာဝတိံသဘဝနံ ဥပဂတော တဿာ ဒေဝတာယ အဝိဒူရေ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ အထ သာ ဒေဝတာ တံ ဒိသွာ သမုပ္ပန္နဗလဝပသာဒဂါရဝါ သဟသာ ပလ္လင်္ကတော ဩရုယှ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ထေရော ကိဉ္စာပိ တာယ အညေဟိ စ သတ္တေဟိ ယထူပစိတံ ကုသလာကုသလံ အတ္တနော ယထာကမ္မူပဂဉာဏာနုဘာဝေန ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကံ ဝိယ ပညာဗလဘေဒေန ပစ္စက္ခတော ပဿတိ, တထာပိ ယသ္မာ ဒေဝတာနံ ဥပပတ္တိသမနန္တရမေဝ ‘‘ကုတော နု ခေါ အဟံ စဝိတွာ ဣဓူပပန္နာ, ကိံ နု ခေါ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘာမီ’’တိ အတီတဘဝံ ယထူပစိတဉ္စ ကမ္မံ ဥဒ္ဒိဿ ယေဘုယျေန ဓမ္မတာသိဒ္ဓါ ဥပဓာရဏာ, တဿာ စ ယာထာဝတော ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တာယ ဒေဝတာယ ကတကမ္မံ ကထာပေတွာ သဒေဝကဿ လောကဿ ကမ္မဖလံ ပစ္စက္ခံ ကာတုကာမော –

၁။ ‘‘ပီဌံ တေ သောဝဏ္ဏမယံ ဥဠာရံ, မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ၊

အလင်္ကတေ မလျဓရေ သုဝတ္ထေ, ဩဘာသသိ ဝိဇ္ဇုရိဝဗ္ဘ ကူဋံ။

၂။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၃။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ အာဟ –

၄။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၅။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, အဗ္ဘာဂတာနာသနကံ အဒါသိံ၊

အဘိဝါဒယိံ အဉ္ဇလိကံ အကာသိံ, ယထာနုဘာဝဉ္စ အဒါသိ ဒါနံ။

၆။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၇။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁။ တတ္ထ ပီဌန္တိ ယံကိဉ္စိ တာဒိသံ ဒါရုက္ခန္ဓမ္ပိ အာပဏမ္ပိ ဗလိကရဏပီဌမ္ပိ ဝေတ္တာသနမ္ပိ မသာရကာဒိဝိသေသနာမံ ဒါရုမယာဒိအာသနမ္ပိ ဝုစ္စတိ။ တထာ ဟိ ‘‘ပါဒပီဌံ ပါဒကထလိက’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၀၉၊ စူဠဝ။ ၇၅) ဧတ္ထ ပါဒဌပနယောဂ္ဂံ ပီဌာဒိကံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဝုစ္စတိ, ‘‘ပီဌသပ္ပီ’’တိ (မိ။ ပ။ ၅။၃။၁) ဧတ္ထ ဟတ္ထေန ဂဟဏယောဂ္ဂံ။ ‘‘ပီဌိကာ’’တိ ပန ဧကစ္စေသု ဇနပဒေသု ဒေသဝေါဟာရေန အာပဏံ။ ‘‘ဘူတပီဌိကာ ဒေဝကုလပီဌိကာ’’တိ ဧတ္ထ ဒေဝတာနံ ဗလိကရဏဋ္ဌာနဘူတံ ပီဌံ။ ‘‘ဘဒ္ဒပီဌ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝေတ္တလတာဒီဟိ ဥပရိ ဝီတံ အာသနံ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဒ္ဒပီဌံ ဥပါနယီ’’တိ။ ‘‘သုပညတ္တံ မဉ္စပီဌံ။ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ကာရယမာနေနာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၂၂) စ အာဒီသု မသာရကာဒိဘေဒံ ဒါရုမယာဒိအာသနံ။ ဣဓ ပန ပလ္လင်္ကာကာရသဏ္ဌိတံ ဒေဝတာယ ပုညာနုဘာဝါဘိနိဗ္ဗတ္တံ ယောဇနိကံ ကနကဝိမာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တေတိ တေ-သဒ္ဒေါ ‘‘န တေ သုခံ ပဇာနန္တိ, ယေ န ပဿန္တိ နန္ဒန’’န္တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၁, ၂၂၆) တ-သဒ္ဒဿ ဝသေန ပစ္စတ္တဗဟုဝစနေ အာဂတော။ ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၇၈၊ သု။ နိ။ ၅၄၉)။ နမော တေ ဗုဒ္ဓ ဝီရတ္ထူ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၉၀) စ အာဒီသု တုမှ-သဒ္ဒဿ ဝသေန သမ္ပဒါနေ, တုယှန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ကိံ တေ ဒိဋ္ဌံ ကိန္တိ တေ သုတံ။ ဥပဓီ တေ သမတိက္ကန္တာ, အာသဝါ တေ ပဒါလိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၄၀၀၊ သု။ နိ။ ၅၅၁) စ အာဒီသု ကရဏေ။ ‘‘ကိံ တေ ဝတံ ကိံ ပန ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိအာဒီသု (ဝိ။ ဝ။ ၁၂၅၁၊ ဇာ။ ၁။၁၀။၉၂) သာမိအတ္ထေ။ ဣဓာပိ သာမိအတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တဝါတိ ဟိ အတ္ထော။

သောဝဏ္ဏမယန္တိ ဧတ္ထ သုဝဏ္ဏ-သဒ္ဒေါ ‘‘သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၄၈) စ ‘‘သုဝဏ္ဏတာ သုသရတာ’’တိ (ခု။ ပါ။ ၈။၁၁) စ ဧဝမာဒီသု ဆဝိသမ္ပတ္တိယံ အာဂတော။ ‘‘ကာကံ သုဝဏ္ဏာ ပရိဝါရယန္တီ’’တိအာဒီသု (ဇာ။ ၁။၁။၇၇) ဂရုဠေ။ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၀၀) ဇာတရူပေ။ ဣဓာပိ ဇာတရူပေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ သမာနဝဏ္ဏတာယ သောဘနော ဝဏ္ဏော ဧတဿာတိ သုဝဏ္ဏန္တိ ဝုစ္စတိ။ သုဝဏ္ဏမေဝ သောဝဏ္ဏံ ယထာ ‘‘ဝေကတံ ဝေသမ’’န္တိ စ။ မယ-သဒ္ဒေါ စ ‘‘အနုညာတပဋိညာတာ, တေဝိဇ္ဇာ မယမသ္မုဘော’’တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၅၉၉၊ မ။ နိ။ ၂။၄၅၅) အသ္မဒတ္ထေ အာဂတော။ ‘‘မယံ နိဿာယ ဟေမာယ, ဇာတမဏ္ဍော ဒရီ သုဘာ’’တိ ဧတ္ထ ပညတ္တိယံ။ ‘‘မနောမယာ ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၉၊ ၃။၃၈) နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထေ, ဗာဟိရေန ပစ္စယေန ဝိနာ မနသာဝ နိဗ္ဗတ္တာတိ မနောမယာတိ ဝုတ္တာ။ ‘‘ယံနူနာဟံ သာမံ စိက္ခလ္လံ မဒ္ဒိတွာ သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိကံ ကရေယျ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၈၄) ဝိကာရတ္ထေ။ ‘‘ဒါနမယံ သီလမယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၀၅) ပဒပူရဏမတ္တေ။ ဣဓာပိ ဝိကာရတ္ထေ, ပဒပူရဏမတ္တေ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယဒါ ဟိ သုဝဏ္ဏေန နိဗ္ဗတ္တံ သောဝဏ္ဏမယန္တိ အယမတ္ထော, တဒါ သုဝဏ္ဏဿ ဝိကာရော သောဝဏ္ဏမယန္တိ ဝိကာရတ္ထေ မယ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ‘‘နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထေ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ယဒါ ပန သုဝဏ္ဏေန နိဗ္ဗတ္တံ သောဝဏ္ဏန္တိ အယမတ္ထော, တဒါ သောဝဏ္ဏမေဝ သောဝဏ္ဏမယန္တိ ပဒပူရဏမတ္တေ မယ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ဥဠာရန္တိ ပဏီတမ္ပိ သေဋ္ဌမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ။ ဥဠာရ-သဒ္ဒေါ ဟိ ‘‘ပုဗ္ဗေနာပရံ ဥဠာရံ ဝိသေသံ အဓိဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၆) ပဏီတေ အာဂတော။ ‘‘ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၈၈) သေဋ္ဌေ။ ‘‘ဥဠာရဘောဂါ ဥဠာရယသာ ဩဠာရိက’’န္တိ စ အာဒီသု (ဓ။ သ။ ၈၉၄, ၈၉၆၊ မ။ နိ။ ၁။၂၄၄) မဟန္တေ။ တမ္ပိ စ ဝိမာနံ မနုညဘာဝေန ဥပဘုဉ္ဇန္တာနံ အတိတ္တိကရဏတ္ထေန ပဏီတံ, သမန္တပါသာဒိကတာဒိနာ ပသံသိတတာယ သေဋ္ဌံ, ပမာဏမဟန္တတာယ စ မဟဂ္ဃတာယ စ မဟန္တံ, တီဟိပိ အတ္ထေဟိ ဥဠာရမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဥဠာရန္တိ။

မနောဇဝန္တိ ဧတ္ထ မနောတိ စိတ္တံ။ ယဒိပိ မနော-သဒ္ဒေါ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကုသလာကုသလာဗျာကတစိတ္တာနံ သာဓာရဏဝါစီ, ‘‘မနောဇဝ’’န္တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တနကဿ ကိရိယမယစိတ္တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ မနသော ဝိယ ဇဝေါ ဧတဿာတိ မနောဇဝံ ယထာ ဩဋ္ဌမုခေါတိ, အတိဝိယ သီဃဂမနန္တိ အတ္ထော။ မနော ဟိ လဟုပရိဝတ္တိတာယ အတိဒူရေပိ ဝိသယေ ခဏေနေဝ နိပတတိ, တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁။၄၈) ‘‘ဒူရင်္ဂမံ ဧကစရ’’န္တိ (ဓ။ ပ။ ၃၇) စ။ ဂစ္ဆတီတိ တဿာ ဒေဝတာယ ဝသနဝိမာနတော ဥယျာနံ ဥဒ္ဒိဿ အာကာသေန ဂစ္ဆတိ။

ယေနကာမန္တိ ဧတ္ထ ကာမ-သဒ္ဒေါ ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ, ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တ’’န္တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၅၀၊ ထေရဂါ။ ၇၈၇) မနာပိယေ ရူပါဒိဝိသယေ အာဂတော။ ‘‘ဆန္ဒော ကာမော ရာဂေါ ကာမော’’တိအာဒီသု (ဝိဘ။ ၅၆၄၊ မဟာနိ။ ၁၊ စူဠနိ။ ၈ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ) ဆန္ဒရာဂေ။ ‘‘ကိလေသကာမော ကာမုပါဒါန’’န္တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ၁၂၁၉၊ မဟာနိ။ ၂) သဗ္ဗသ္မိံ လောဘေ။ ‘‘အတ္တကာမပါရိစရိယာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၂၉၁) ဂါမဓမ္မေ။ ‘‘သန္တေတ္ထ တယော ကုလပုတ္တာ အတ္တကာမရူပါ ဝိဟရန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၂၅၊ မဟာဝ။ ၄၆၆) ဟိတစ္ဆန္ဒေ။ ‘‘အတ္တာဓီနော အပရာဓီနော ဘုဇိဿော ယေနကာမံဂမော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၂၁၊ မ။ နိ။ ၁။၄၂၆) သေရိဘာဝေ။ ဣဓာပိ သေရိဘာဝေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တသ္မာ ယေနကာမန္တိ ယထာရုစိ, ဒေဝတာယ ဣစ္ဆာနုရူပန္တိ အတ္ထော။

အလင်္ကတေတိ အလင်္ကတဂတ္တေ, နာနာဝိဓရံသိဇာလသမုဇ္ဇလဝိဝိဓရတနဝိဇ္ဇောတိတေဟိ ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒိဘေဒေဟိ သဋ္ဌိသကဋဘာရပရိမာဏေဟိ ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ ဝိဘူသိတသရီရေတိ အတ္ထော။ သမ္ဗောဓနေ စေတံ ဧကဝစနံ။ မလျဓရေတိ ကပ္ပရုက္ခပါရိစ္ဆတ္တကသန္တာနကလတာဒိသမ္ဘဝေဟိ, သုဝိသုဒ္ဓစာမီကရဝိဝိဓရတနမယပတ္တကိဉ္ဇက္ခကေသရေဟိ, သမန္တတော ဝိဇ္ဇောတမာနဝိပ္ဖုရန္တကိရဏနိကရရုစိရေဟိ ဒိဗ္ဗကုသုမေဟိ သုမဏ္ဍိတကေသဟတ္ထာဒိတာယ မာလာဘာရိနီ။ သုဝတ္ထေတိ ကပ္ပလတာနိဗ္ဗတ္တာနံ, နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏဝိသေသာနံ သုပရိသုဒ္ဓဘာသုရပ္ပဘာနံ နိဝါသနုတ္တရိယပဋိစ္ဆဒါဒီနံ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာနံ ဝသေန သုန္ဒရဝတ္ထေ။ ဩဘာသသီတိ ဝိဇ္ဇောတသိ။ ဝိဇ္ဇုရိဝါတိ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ။ အဗ္ဘကူဋန္တိ ဝလာဟကသိခရေ။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ဩဘာသသီတိ ဝါ အန္တောဂဓဟေတုအတ္ထဝစနံ, ဩဘာသေသီတိ အတ္ထော။ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘အဗ္ဘကူဋ’’န္တိ ဥပယောဂတ္ထေ ဧဝ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယထာ နာမ သဉ္ဈာပဘာနုရဉ္ဇိတံ ရတ္တဝလာဟကသိခရံ ပကတိယာပိ ဩဘာသမာနံ သမန္တတော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရန္တီ ဝိသေသတော ဩဘာသေတိ, ဧဝမေဝံ သုပရိသုဒ္ဓတပနီယမယံ နာနာရတနသမုဇ္ဇလံ ပကတိပဘဿရံ ဣမံ ဝိမာနံ တွံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ ဝိဘူသိတာ သဗ္ဗသော ဝိဇ္ဇောတယန္တီဟိ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာဟိ ဝတ္ထာဘရဏောဘာသေဟိ စ ဝိသေသတော ဩဘာသေသီတိ။

ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ပီဌ’’န္တိ နိဒဿေတဗ္ဗဝစနမေတံ, ‘‘အဗ္ဘကူဋ’’န္တိ နိဒဿနဝစနံ။ တထာ ‘‘တေ’’တိ နိဒဿေတဗ္ဗဝစနံ။ တဉှိ ‘‘ပီဌ’’န္တိ ဣဒံ အပေက္ခိတွာ သာမိဝစနေန ဝုတ္တမ္ပိ ‘‘အလင်္ကတေ မလျဓရေ သုဝတ္ထေ ဩဘာသသီ’’တိ ဣမာနိ ပဒါနိ အပေက္ခိတွာ ပစ္စတ္တဝသေန ပရိဏမတိ, တသ္မာ ‘‘တွ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဝိဇ္ဇုရိဝါ’’တိ နိဒဿနဝစနံ။ ‘‘ဩဘာသသီ’’တိ ဣဒံ ဒွိန္နမ္ပိ ဥပမေယျုပမာနာနံ သမ္ဗန္ဓဒဿနံ။ ‘‘ဩဘာသသီ’’တိ ဟိ ဣဒံ ‘‘တွ’’န္တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ မဇ္ဈိမပုရိသဝသေန ဝုတ္တံ, ‘‘ပီဌ’’န္တိ ဣဒံ အပေက္ခိတွာ ပဌမပုရိသဝသေန ပရိဏမတိ။ စ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ ဩဘာသသီ’’တိ စ ‘‘ဝိဇ္ဇုလတောဘာသိတံ အဗ္ဘကူဋံ ဝိယာ’’တိ ပစ္စတ္တဝသေန စေတံ ဥပယောဂဝစနံ ပရိဏမတိ။ တထာ ‘‘ပီဌ’’န္တိ ဝိသေသိတဗ္ဗဝစနမေတံ, ‘‘တေ သောဝဏ္ဏမယံ ဥဠာရ’’န္တိအာဒိ တဿ ဝိသေသနံ။

နနု စ ‘‘သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိ ဝတွာ သုဝဏ္ဏဿ အဂ္ဂလောဟတာယ သေဋ္ဌဘာဝတော ဒိဗ္ဗဿ စ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ဥဠာရ’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န, ကိဉ္စိ ဝိသေသသဗ္ဘာဝတော။ ယထေဝ ဟိ မနုဿပရိဘောဂသုဝဏ္ဏဝိကတိတော ရသဝိဒ္ဓံ သေဋ္ဌံ သုဝိသုဒ္ဓံ, တတော အာကရုပ္ပန္နံ, တတော ယံကိဉ္စိ ဒိဗ္ဗံ သေဋ္ဌံ, ဧဝံ ဒိဗ္ဗသုဝဏ္ဏေပိ စာမီကရံ, စာမီကရတော သာတကုမ္ဘံ, သာတကုမ္ဘတော ဇမ္ဗုနဒံ, ဇမ္ဗုနဒတော သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏံ။ တဉှိ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ။ တေနာဟ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော –

‘‘မုတ္တော မုတ္တေဟိ သဟ ပုရာဏဇဋိလေဟိ, ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိပ္ပမုတ္တေဟိ၊

သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏော, ရာဇဂဟံ ပါဝိသိ ဘဂဝါ’’တိ။ (မဟာဝ။ ၅၈)၊

တသ္မာ ‘‘သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိ ဝတွာပိ ‘‘ဥဠာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ‘‘ဥဠာရ’’န္တိ ဣဒံ န တဿ သေဋ္ဌပဏီတဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ မဟန္တဘာဝမ္ပီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပီဌ’’န္တိအာဒိ ဖလဿ ကမ္မသရိက္ခတာဒဿနံ။ တတ္ထာပိ ‘‘သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိ ဣမိနာ တဿ ဝိမာနဿ ဝတ္ထုသမ္ပဒံ ဒဿေတိ, ‘‘ဥဠာရ’’န္တိ ဣမိနာ သောဘာတိသယသမ္ပဒံ, ‘‘မနောဇဝ’’န္တိ ဣမိနာ ဂမနသမ္ပဒံ။ ‘‘ဂစ္ဆတိ ယေနကာမ’’န္တိ ဣမိနာ သီဃဇဝတာယ ပီဌသမ္ပတ္တိဘာဝသမ္ပဒံ ဒဿေတိ။

အထ ဝါ ‘‘သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိ ဣမိနာ တဿ ပဏီတဘာဝံ ဒဿေတိ, ‘‘ဥဠာရ’’န္တိ ဣမိနာ ဝေပုလ္လမဟတ္တံ။ ‘‘မနောဇဝ’’န္တိ ဣမိနာ အာနုဘာဝမဟတ္တံ။ ‘‘ဂစ္ဆတိ ယေနကာမ’’န္တိ ဣမိနာ ဝိဟာရသုခတ္တံ ဒဿေတိ။ ‘‘သောဝဏ္ဏမယ’’န္တိ ဝါ ဣမိနာ တဿ အဘိရူပတံ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတဉ္စ ဒဿေတိ, ‘‘ဥဠာရ’’န္တိ ဣမိနာ ဒဿနီယတံ ပါသာဒိကတဉ္စ ဒဿေတိ, ‘‘မနောဇဝ’’န္တိ ဣမိနာ သီဃသမ္ပဒံ, ‘‘ဂစ္ဆတိ ယေနကာမ’’န္တိ ဣမိနာ ကတ္ထစိ အပ္ပဋိဟတစာရတံ ဒဿေတိ။

အထ ဝါ တံ ဝိမာနံ ယဿ ပုညကမ္မဿ နိဿန္ဒဖလံ, တဿ အလောဘနိဿန္ဒတာယ သောဝဏ္ဏမယံ, အဒေါသနိဿန္ဒတာယ ဥဠာရံ, အမောဟနိဿန္ဒတာယ မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ။ တထာ တဿ ကမ္မဿ သဒ္ဓါနိဿန္ဒဘာဝေန သောဝဏ္ဏမယံ, ပညာနိဿန္ဒဘာဝေန ဥဠာရံ, ဝီရိယနိဿန္ဒဘာဝေန မနောဇဝံ, သမာဓိနိဿန္ဒဘာဝေန ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ။ သဒ္ဓါသမာဓိနိဿန္ဒဘာဝေန ဝါ သောဝဏ္ဏမယံ, သမာဓိပညာနိဿန္ဒဘာဝေန ဥဠာရံ, သမာဓိဝီရိယနိဿန္ဒဘာဝေန မနောဇဝံ, သမာဓိသတိနိဿန္ဒဘာဝေန ဂစ္ဆတိ ယေနကာမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ ယထာ ‘‘ပီဌ’’န္တိအာဒိ ဝိမာနသမ္ပတ္တိဒဿနဝသေန တဿာ ဒေဝတာယ ပုညဖလဝိဘဝသမ္ပတ္တိကိတ္တနံ, ဧဝံ ‘‘အလင်္ကတေ’’တိအာဒိ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိဒဿနဝသေန ပုညဖလဝိဘဝသမ္ပတ္တိကိတ္တနံ။ ယထာ ဟိ သုသိက္ခိတသိပ္ပါစရိယဝိရစိတောပိ ရတ္တသုဝဏ္ဏာလင်္ကာရော ဝိဝိဓရံသိဇာလသမုဇ္ဇလမဏိရတနခစိတော ဧဝ သောဘတိ, န ကေဝလော, ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော စတုရဿသောဘနောပိ အတ္တဘာဝေါ သုမဏ္ဍိတပသာဓိတောဝ သောဘတိ, န ကေဝလော။ တေနဿာ ‘‘အလင်္ကတေ’’တိအာဒိနာ အာဟရိမံ သောဘာဝိသေသံ ဒဿေတိ, ‘‘ဩဘာသသီ’’တိ ဣမိနာ အနာဟရိမံ။ တထာ ပုရိမေန ဝတ္တမာနပစ္စယနိမိတ္တံ သောဘာတိသယံ ဒဿေတိ, ပစ္ဆိမေန အတီတပစ္စယနိမိတ္တံ။ ပုရိမေန ဝါ တဿာ ဥပဘောဂဝတ္ထုသမ္ပဒံ ဒဿေတိ, ပစ္ဆိမေန ဥပဘုဉ္ဇနကဝတ္ထုသမ္ပဒံ။

ဧတ္ထာဟ ‘‘ကိံ ပန တံ ဝိမာနံ ယုတ္တဝါဟံ, ဥဒါဟု အယုတ္တဝါဟ’’န္တိ? ယဒိပိ ဒေဝလောကေ ရထဝိမာနာနိ ယုတ္တဝါဟာနိပိ ဟောန္တိ ‘‘သဟဿယုတ္တံ အာဇညရထ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၆၄) အာဒိဝစနတော, တေ ပန ဒေဝပုတ္တာ ဧဝ ကိစ္စကရဏကာလေ ဝါဟရူပေန အတ္တာနံ ဒဿေန္တိ ယထာ ဧရာဝဏော ဒေဝပုတ္တော ကီဠနကာလေ ဟတ္ထိရူပေန။ ဣဒံ ပန အညဉ္စ ဧဒိသံ အယုတ္တဝါဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ယဒိ ဧဝံ ကိံ တဿ ဝိမာနဿ အဗ္ဘန္တရာ ဝါယောဓာတု ဂမနေ ဝိသေသပစ္စယော, ဥဒါဟု ဗာဟိရာတိ? အဗ္ဘန္တရာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယထာ ဟိ စန္ဒဝိမာနသူရိယဝိမာနာဒီနံ ဒေသန္တရဂမနေ တဒုပဇီဝီနံ သတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ အတိဝိယ သီဃဇဝံ မဟန္တံ ဝါယုမဏ္ဍလံ တာနိ ပေလေန္တံ ပဝတ္တေတိ, န ဧဝံ တံ ပေလေတွာ ပဝတ္တေန္တီ ဗာဟိရာ ဝါယောဓာတု အတ္ထိ။ ယထာ စ ပန စက္ကရတနံ အန္တောသမုဋ္ဌိတာယ ဝါယောဓာတုယာ ဝသေန ပဝတ္တတိ။ န ဟိ တဿ စန္ဒဝိမာနာဒီနံ ဝိယ ဗာဟိရာ ဝါယောဓာတု ပေလေတွာ ပဝတ္တိကာ အတ္ထိ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ စိတ္တဝသေန ‘‘ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိအာဒိဝစနသမနနန္တရမေဝ ပဝတ္တနတော, ဧဝံ တဿာ ဒေဝတာယ စိတ္တဝသေန အတ္တသန္နိဿိတာယ ဝါယောဓာတုယာ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမ’’န္တိ။

၂။ ဧဝံ ပဌမဂါထာယ တဿာ ဒေဝတာယ ပုညဖလသမ္ပတ္တိံ ကိတ္တေတွာ ဣဒါနိ တဿာ ကာရဏဘူတံ ပုညသမ္ပဒံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော’’တိအာဒိ ဂါထာဒွယံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကေနာတိ ကိံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ကိံ ရာဇာ ယော လောကံ န ရက္ခတိ, ကိံ နု ခေါ နာမ တုမှေ မံ ဝတ္တဗ္ဗံ မညထာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၄၂၄) ဂရဟဏေ အာဂတော။ ‘‘ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၄၄၊ သံ။ နိ။ ၃။၅၉) အနိယမေ။ ‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၁၈၃၊ သံ။ နိ။ ၁။၇၃) ပုစ္ဆာယံ။ ဣဓာပိ ပုစ္ဆာယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ကေနာ’’တိ စ ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ကေန ဟေတုနာတိ အတ္ထော။ တေတိ တဝ။ ဧတာဒိသောတိ ဧဒိသော, ဧတရဟိ ယထာဒိဿမာနောတိ အတ္ထော။ ဝဏ္ဏောတိ ဝဏ္ဏ-သဒ္ဒေါ ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဣမေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၇၇) ဂုဏေ အာဂတော။ ‘‘အနေကပရိယာယေန ဗုဒ္ဓဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, သံဃဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၄) ထုတိယံ။ ‘‘အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၂၃၄၊ ဇာ။ ၁။၆။၁၁၆) ကာရဏေ။ ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၆၀၂) ပမာဏေ။ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘော ဂေါတမ, ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၁၅၊ မ။ နိ။ ၂။၃၇၉-၃၈၀) ဇာတိယံ။ ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိအာဒီသု သဏ္ဌာနေ။ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ, သုသုက္ကဒါဌောသိ ဝီရိယဝါ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၃၉၉၊ သု။ နိ။ ၅၅၃) ဆဝိဝဏ္ဏေ။ ဣဓာပိ ဆဝိဝဏ္ဏေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ကေန ကီဒိသေန ပုညဝိသေသေန ဟေတုဘူတေန ဒေဝတေ, တဝ ဧတာဒိသော ဧဝံဝိဓော ဒွါဒသယောဇနာနိ ဖရဏကပ္ပဘော သရီရဝဏ္ဏော ဇာတောတိ?

ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတီတိ ကေန ပုညာတိသယေန တေ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒါနိ တယိ လဗ္ဘမာနံ ဥဠာရံ သုစရိတဖလံ ဣဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ။ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အဝိစ္ဆေဒဝသေန ဥပရူပရိ ဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။ ဘောဂါတိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘ဘောဂါ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ဝတ္ထာဘရဏာဒိဝိတ္တူပကရဏဝိသေသာ။ ယေတိ သာမညေန အနိယမနိဒ္ဒေသော, ကေစီတိ ပကာရဘေဒံ အာမသိတွာ အနိယမနိဒ္ဒေသော, ဥဘယေနာပိ ပဏီတပဏီတတရာဒိဘေဒေ တတ္ထ လဗ္ဘမာနေ တာဒိသေ ဘောဂေ အနဝသေသတော ဗျာပေတွာ သင်္ဂဏှာတိ။ အနဝသေသဗျာပကော ဟိ အယံ နိဒ္ဒေသော ယထာ ‘‘ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ’’တိ။ မနသော ပိယာတိ မနသာ ပိယာယိတဗ္ဗာ, မနာပိယာတိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ စ ‘‘ဧတာဒိသော ဝဏ္ဏော’’တိ ဣမိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝိသေသာ တဿာ ဒေဝတာယ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါ ဒဿိတာ။ ‘‘ဘောဂါ’’တိ ဣမိနာ ဥပဘောဂပရိဘောဂဝတ္ထုဘူတာ ဒိဗ္ဗရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဘေဒါ ကာမဂုဏသမ္ပဒါ။ ‘‘မနသော ပိယာ’’တိ ဣမိနာ တေသံ ရူပါဒီနံ ဣဋ္ဌကန္တမနာပတာ။ ‘‘ဣဓ မိဇ္ဈတီ’’တိ ဣမိနာ ပန ဒိဗ္ဗအာယုဝဏ္ဏယသသုခအာဓိပတေယျသမ္ပဒါ ဒဿိတာ။ ‘‘ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ’’တိ ဣမိနာ ယာနိ ‘‘သော အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂ္ဂဏှာတိ ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန ဒိဗ္ဗေန သုခေန ဒိဗ္ဗေန ယသေန ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၁) သုတ္တေ အာဂတာနိ ဒသ ဌာနာနိ။ တေသံ ဣဓ အနဝသေသတော သင်္ဂဟော ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃။ ပုစ္ဆာမီတိ ပဉှံ ကရောမိ, ဉာတုမိစ္ဆာမီတိ အတ္ထော။ ကာမဉ္စေတံ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ။ ကိမကာသိ ပုညံ, ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ’’တိ စ ကိံ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေနေဝ အတ္ထန္တရဿ အသမ္ဘဝတော ပုစ္ဆာဝသေန ဂါထာတ္တယံ ဝုတ္တန္တိ ဝိညာယတိ။ ပုစ္ဆာဝိသေသဘာဝဉာပနတ္ထံ ပန ‘‘ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အယဉှိ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ တာဝ န ဟောတိ ဧဒိသဿ အတ္ထဿ မဟာထေရဿ အဒိဋ္ဌဘာဝါဘာဝတော, ဝိမတိစ္ဆေဒနာပိ န ဟောတိ သဗ္ဗသော သမုဂ္ဃါတိတသံသယတ္တာ, အနုမတိပုစ္ဆာပိ န ဟောတိ ‘‘တံ ကိံ မညသိ ရာဇညာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၄၁၃) ဝိယ အနုမတိဂဟဏာကာရေန အပ္ပဝတ္တတ္တာ, ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာပိ န ဟောတိ တဿာ ဒေဝတာယ ကထေတုကမျတာဝသေန ထေရေန အပုစ္ဆိတတ္တာ။ ဝိသေသေန ပန ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကထာယံ ‘‘ထေရော ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိနာ ဝိဘာဝိတော ဧဝ။ တန္တိ တွံ။ တယိဒံ ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခံ, ပုဗ္ဗာပေက္ခတာယ ဥပယောဂေကဝစနံ, ပရာပေက္ခတာယ ပန ပစ္စတ္တေကဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဒေဝီတိ ဧတ္ထ ဒေဝ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဣမာနိ တေ ဒေဝ စတုရာသီတိ နဂရသဟဿာနိ ကုသဝတီရာဇဓာနိပမုခါနိ, ဧတ္ထ, ဒေဝ, ဆန္ဒံ ကရောဟိ ဇီဝိတေ အပေက္ခ’’န္တိ စ အာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၆၆) သမ္မုတိဒေဝဝသေန အာဂတော, ‘‘တဿ ဒေဝါတိဒေဝဿ, သာသနံ သဗ္ဗဒဿိနော’’တိအာဒီသု ဝိသုဒ္ဓိဒေဝဝသေန။ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနဉှိ ဘဂဝတော အတိဒေဝဘာဝေ ဝုတ္တေ ဣတရေသံ ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ။ ‘‘စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၃၇) ဥပပတ္တိဒေဝဝသေန။ ဣဓာပိ ဥပပတ္တိဒေဝဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဒတ္ထတော ပန – ဒိဗ္ဗတိ အတ္တနော ပုညိဒ္ဓိယာ ကီဠတိ လဠတိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ရမတိ, အထ ဝါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဇောတတိ ဩဘာသတိ, အာကာသေန ဝိမာနေန စ ဂစ္ဆတီတိ ဒေဝီ။ ‘‘တွံ ဒေဝီ’’တိ သမ္ဗောဓနေ စေတံ ဧကဝစနံ။ မဟာနုဘာဝေတိ ဥဠာရပ္ပဘာဝေ, သော ပနဿာနုဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဒဿိတောယေဝ။

မနုဿဘူတာတိ ဧတ္ထ မနဿ ဥဿန္နတာယ မနုဿာ, သတိသူရဘာဝဗြဟ္မစရိယယောဂျတာဒိဂုဏဝသေန ဥပစိတမာနသာ ဥက္ကဋ္ဌဂုဏစိတ္တာ။ ကေ ပန တေ? ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော သတ္တဝိသေသာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဌာနေဟိ ဇမ္ဗုဒီပကာ မနုဿာ ဥတ္တရကုရုကေ မနုဿေ အဓိဂ္ဂဏှန္တိ ဒေဝေ စ တာဝတိံသေ။ ကတမေဟိ တီဟိ? သူရာ, သတိမန္တော, ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၂၁)။

တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ မဟာသာဝကာ စက္ကဝတ္တိနော အညေ စ မဟာနုဘာဝါ သတ္တာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တေဟိ သမာနရူပါဒိတာယ ပန သဒ္ဓိံ ပရိတ္တဒီပဝါသီဟိ ဣတရမဟာဒီပဝါသိနောပိ ‘‘မနုဿာ’’တွေဝ ပညာယိံသူတိ ဧကေ။

အပရေ ပန ဘဏန္တိ – လောဘာဒီဟိ အလောဘာဒီဟိ စ သဟိတဿ မနဿ ဥဿန္နတာယ မနုဿာ။ ယေ ဟိ သတ္တာ မနုဿဇာတိကာ, တေသု ဝိသေသတော လောဘာဒယော အလောဘာဒယော စ ဥဿန္နာ, တေ လောဘာဒိဥဿန္နတာယ အပါယမဂ္ဂံ, အလောဘာဒိဥဿန္နတာယ သုဂတိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂဉ္စ ပူရေန္တိ, တသ္မာ လောဘာဒီဟိ အလောဘာဒီဟိ စ သဟိတဿ မနဿ ဥဿန္နတာယ ပရိတ္တဒီပဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ စတုမဟာဒီပဝါသိနော သတ္တဝိသေသာ ‘‘မနုဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ။

လောကိယာ ပန ‘‘မနုနော အပစ္စဘာဝေန မနုဿာ’’တိ ဝဒန္တိ။ မနု နာမ ပဌမကပ္ပိကော လောကမရိယာဒါယ အာဒိဘူတော ဟိတာဟိတဝိဓာယကော သတ္တာနံ ပိတုဋ္ဌာနိယော, ယော သာသနေ ‘‘မဟာသမ္မတော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပစ္စက္ခတော ပရမ္ပရာယ စ တဿ ဩဝါဒါနုသာသနိယံ ဌိတာ သတ္တာ ပုတ္တသဒိသတာယ ‘‘မနုဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ တတော ဧဝ ဟိ တေ မာဏဝါ ‘‘မနုဇာ’’တိ စ ဝေါဟရီယန္တိ။ မနုဿေသု ဘူတာ ဇာတာ, မနုဿဘာဝံ ဝါ ပတ္တာတိ မနုဿဘူတာ။

ကိမကာသိ ပုညန္တိ ကိံ ဒါနသီလာဒိပ္ပဘေဒေသု ကီဒိသံ ပုဇ္ဇဘာဝဖလနိဗ္ဗတ္တနတော, ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပန္နံ, တံ သန္တာနံ ပုနာတိ ဝိသောဓေတီတိ စ ‘‘ပုည’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သုစရိတံ ကုသလကမ္မံ အကာသိ, ဥပစိနိ နိဗ္ဗတ္တေသီတိ အတ္ထော။ ဇလိတာနုဘာဝါတိ သဗ္ဗသော ဝိဇ္ဇောတမာနပုညိဒ္ဓိကာ။

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုည’’န္တိ ဝုတ္တံ, ကိံ အညာသု ဂတီသု ပုညကိရိယာ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ။ ယသ္မာ နိရယေပိ နာမ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တပဝတ္တိ ကဒါစိ လဗ္ဘတေဝ, ကိမင်္ဂံ ပနညတ္ထ, နနု အဝေါစုမှာ ‘‘ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ’’တိ။ တသ္မာ မဟာထေရော မနုဿတ္တဘာဝေ ဌတွာ ပုညကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပန္နံ တံ ဒိသွာ ဘူတတ္ထဝသေန ပုစ္ဆန္တော ‘‘မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုည’’န္တိ အဝေါစ။

အထ ဝါ အညာသု ဂတီသု ဧကန္တသုခတာယ ဧကန္တဒုက္ခတာယ ဒုက္ခဗဟုလတာယ စ ပုညကိရိယာယ ဩကာသော န သုလဘရူပေါ သပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိပစ္စယသမဝါယဿ သုဒုလ္လဘဘာဝတော။ ကဒါစိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ယထာဝုတ္တကာရဏေန ဥဠာရော ဝိပုလော န စ ဟောတိ, မနုဿဂတိယံ ပန သုခဗဟုလတာယ ပုညကိရိယာယ ဩကာသော သုလဘရူပေါ သပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိပစ္စယသမဝါယဿ ယေဘုယျေန သုလဘဘာဝတော။ ယဉ္စ တတ္ထ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တမ္ပိ ဝိသေသတော ပုညကိရိယာယ ဥပနိဿယော ဟောတိ။ ဒုက္ခူပနိဿယာ ဟိ သဒ္ဓါတိ။ ယထာ ဟိ အယောဃနေန သတ္ထကေ နိပ္ဖါဒိယမာနေ တဿ ဧကန္တတော န အဂ္ဂိမှိ တာပနံ ဥဒကေန ဝါ တေမနံ ဆေဒနကိရိယာသမတ္ထတာယ ဝိသေသပစ္စယော, တာပေတွာ ပန ပမာဏယောဂတော ဥဒကတေမနံ တဿာ ဝိသေသပစ္စယော, ဧဝမေဝ သတ္တသန္တာနဿ ဧကန္တဒုက္ခသမင်္ဂိတာ ဒုက္ခဗဟုလတာ ဧကန္တသုခသမင်္ဂိတာ စ ပုညကိရိယာယ န ဝိသေသပစ္စယော ဟောတိ။ သတိ ပန ဒုက္ခသန္တာပနေ ပမာဏယောဂတော သုခူပဗြူဟနေ စ လဒ္ဓူပနိဿယာ ပုညကိရိယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ မဟာဇုတိကာ မဟာဝိပ္ဖါရာ ပဋိပက္ခဆေဒနသမတ္ထာ စ ဟောတိ, တသ္မာ မနုဿဘာဝေါ ပုညကိရိယာယ ဝိသေသပစ္စယော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုည’’န္တိ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

၄။ ဧဝံ ပန ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ’’တိ ဂါထာ ဝုတ္တာ။ ကေန ပနာယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ? ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ။ တတ္ထ သာတိ ယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ’’တိ ဝုတ္တာ, သာ။ ဒေဝတာတိ ဒေဝပုတ္တောပိ ဗြဟ္မာပိ ဒေဝဓီတာပိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၊ ခု။ ပါ။ ၅။၁) ဟိ ဒေဝပုတ္တော ‘‘ဒေဝတာ’’တိ ဝုတ္တော ဒေဝေါယေဝ ဒေဝတာတိ ကတွာ။ တထာ ‘‘တာ ဒေဝတာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ, ဗြဟ္မဝိမာနာ အဘိနိက္ခမိတွာ’’တိအာဒီသု ဗြဟ္မာနော။

‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ’’တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၇၅) –

အာဒီသု ဒေဝဓီတာ။ ဣဓာပိ ဒေဝဓီတာ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ အတ္တမနာတိ တုဋ္ဌမနာ ပီတိသောမနဿေဟိ ဂဟိတမနာ။ ပီတိသောမနဿသဟဂတဉှိ စိတ္တံ ဒေါမနဿဿ အနောကာသတော တေဟိ တံ သကံ ကတွာ ဂဟိတံ ဝိယ ဟောတိ။ အတ္တမနာတိ ဝါ သကမနာ။ အနဝဇ္ဇပီတိသောမနဿသမ္ပယုတ္တဉှိ စိတ္တံ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ တံသမင်္ဂိနော ဟိတသုခါဝဟတော ‘‘သက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ, န ဣတရံ။

မောဂ္ဂလ္လာနေနာတိ မောဂ္ဂလ္လာနဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ပုတ္တဘာဝတော သော မဟာထေရော ဂေါတ္တဝသေန ‘‘မောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ ပညာတော, တေန မောဂ္ဂလ္လာနေန။ ပုစ္ဆိတာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနဝသေန ပုစ္ဆိတာ, အတ္တမနာ သာ ဒေဝတာ ပဉှံ ဗျာကာသီတိ ယောဇနာ။ အတ္တမနတာ စဿာ ‘‘တမ္ပိ နာမ ပရိတ္တကမ္ပိ ကမ္မံ ဧဝံ မဟတိယာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ကာရဏံ အဟောသီ’’တိ ပုဗ္ဗေပိ သာ အတ္တနော ပုညဖလံ ပဋိစ္စ အန္တရန္တရာ သောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ, ဣဒါနိ ပန ‘‘အညတရဿ ထေရဿ ကတောပိ နာမ ကာရော ဧဝံ ဥဠာရဖလော, အယံ ပန ဗုဒ္ဓါနံ အဂ္ဂသာဝကော ဥဠာရဂုဏော မဟာနုဘာဝေါ, ဣမမ္ပိ ပဿိတုံ နိပစ္စကာရဉ္စ ကာတုံ လဘာမိ, မမ ပုညဖလပဋိသံယုတ္တမေဝ စ ပုစ္ဆံ ကရောတီ’’တိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နာ။ ဧဝံ သဉ္ဇာတဗလဝပီတိသောမနဿာ သာ ထေရဿ ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဗျာကာသိ။

ပဉှန္တိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတံ တံ အတ္ထံ ဝိယာကာသိ ကထေသိ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ကထံ ပန ဗျာကာသိ? ပုဋ္ဌာတိ ပုဋ္ဌာကာရတော, ပုစ္ဆိတာကာရေနေဝါတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ပုစ္ဆိတာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ပုဋ္ဌာ’’တိ ဝစနံ ဝိသေသတ္ထနိယမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သိဒ္ဓေ ဟိ သတိ အာရမ္ဘော ဝိသေသတ္ထဉာပကောဝ ဟောတိ။ ကော ပနေသော ဝိသေသတ္ထော? ဗျာကရဏဿ ပုစ္ဆာနုရူပတာ။ ယဉှိ ကမ္မဖလံ ဒဿေတွာ တဿ ကာရဏဘူတံ ကမ္မံ ပုစ္ဆိတံ, တဒုဘယဿ အညမညာနုရူပဘာဝဝိဘာဝနာ။ ယေန စ အာကာရေန ပုစ္ဆာ ပဝတ္တာ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ, တဒါကာရဿ ဗျာကရဏဿ ပုစ္ဆာနုရူပတာ, တထာ စေဝ ဝိဿဇ္ဇနံ ပဝတ္တံ။ ဣတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဉာပနတ္ထံ ‘‘ပုစ္ဆိတာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ပုဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တံ။

‘‘ပုစ္ဆိတာ’’တိ ဝါ တာယ ဒေဝတာယ ဝိသေသနမုခေန ပုဋ္ဌဘာဝဿ ပဉှဗျာကရဏဿ စ ကာရဏကိတ္တနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော’’တိအာဒိနာ ထေရေန ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ, တာယ ဒေဝတာယ ကတကမ္မံ, တဿာ ပုစ္ဆာယ ကာရိတာ အာစိက္ခိတာ ဝါတိ သာ ဒေဝတာ ‘‘ပုစ္ဆိတာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ယသ္မာ ပုစ္ဆိတာ ပုစ္ဆိယမာနဿ ကမ္မဿ ကာရိတာ, တသ္မာ ပဉှံ ပုဋ္ဌာ။ ယသ္မာ စ ပုစ္ဆိတာ ပုစ္ဆိယမာနဿ ကမ္မဿ အာစိက္ခနသဘာဝါ, တသ္မာ ပဉှံ ဗျာကာသီတိ။ ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလန္တိ ဣဒံ ‘‘ပဉှ’’န္တိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ သရူပဒဿနံ။ အယံ စေတ္ထ အတ္ထော – ဣဒံ ပုစ္ဆန္တဿ ပုစ္ဆိယမာနာယ စ ပစ္စက္ခဘူတံ အနန္တရံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပုညဖလံ, ယဿ ကမ္မဿ တံ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတတ္တာ ပဉှန္တိ ဝုတ္တံ ပုညကမ္မံ ဗျာကာသီတိ။

၅။ အဟံ မနုဿေသူတိအာဒိ ပဉှဿ ဗျာကရဏာကာရော။ တတ္ထ အဟန္တိ ဒေဝတာ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ။ ‘‘မနုဿေသူ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘မနုဿဘူတာ’’တိ ဝစနံ တဒါ အတ္တနိ မနုဿဂုဏာနံ ဝိဇ္ဇမာနတာဒဿနတ္ထံ။ ယော ဟိ မနုဿဇာတိကောဝ သမာနော ပါဏာတိပါတာဒိံ အကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ဒဏ္ဍာရဟော တတ္ထ တတ္ထ ရာဇာဒိတော ဟတ္ထစ္ဆေဒါဒိကမ္မကာရဏံ ပါပုဏန္တော မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝတိ, အယံ မနုဿနေရယိကော နာမ။ အပရော မနုဿဇာတိကောဝ သမာနော ပုဗ္ဗေကတကမ္မုနာ ဃာသစ္ဆာဒနမ္ပိ န လဘတိ, ခုပ္ပိပါသာဘိဘူတော ဒုက္ခဗဟုလော ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနော ဝိစရတိ, အယံ မနုဿပေတော နာမ။ အပရော မနုဿဇာတိကောဝ သမာနော ပရာဓီနဝုတ္တိ ပရေသံ ဘာရံ ဝဟန္တော ဘိန္နမရိယာဒေါ ဝါ အနာစာရံ အာစရိတွာ ပရေဟိ သန္တဇ္ဇိတော မရဏဘယဘီတော ဂဟနနိဿိတော ဒုက္ခဗဟုလော ဝိစရတိ ဟိတာဟိတံ အဇာနန္တော နိဒ္ဒါဇိဃစ္ဆာဒုက္ခဝိနောဒနာဒိပရော, အယံ မနုဿတိရစ္ဆာနော နာမ။ ယော ပန အတ္တနော ဟိတာဟိတံ ဇာနန္တော ကမ္မဖလံ သဒ္ဒဟန္တော ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော ဒယာပန္နော သဗ္ဗသတ္တေသု သံဝေဂဗဟုလော အကုသလကမ္မပထေ ပရိဝဇ္ဇေန္တော ကုသလကမ္မပထေ သမာစရန္တော ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ ပရိပူရေတိ, အယံ မနုဿဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတော ပရမတ္ထတော မနုဿော နာမ။ အယမ္ပိ တာဒိသာ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿေသု မနုဿဘူတာ’’တိ။ မနုဿေ သတ္တနိကာယေ မနုဿဘာဝံ ပတ္တာ မနုဿဓမ္မဉ္စ အပ္ပဟာယ ဌိတာတိ အတ္ထော။

အဗ္ဘာဂတာနန္တိ အဘိအာဂတာနံ, သမ္ပတ္တအာဂန္တုကာနန္တိ အတ္ထော။ ဒုဝိဓာ ဟိ အာဂန္တုကာ အတိထိ အဗ္ဘာဂတောတိ။ တေသု ကတပရိစယော အာဂန္တုကော အတိထိ, အကတပရိစယော အဗ္ဘာဂတော။ ကတပရိစယော အကတပရိစယောပိ ဝါ ပုရေတရံ အာဂတော အတိထိ, ဘောဇနဝေလာယံ ဥပဋ္ဌိတော သမ္ပတိ အာဂတော အဗ္ဘာဂတော။ နိမန္တိတော ဝါ ဘတ္တေန အတိထိ, အနိမန္တိတော အဗ္ဘာဂတော။ အယံ ပန အကတပရိစယော အနိမန္တိတော သမ္ပတိ အာဂတော စ, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဗ္ဘာဂတာန’’န္တိ, ဂရုကာရေန ပနေတ္ထ ဗဟုဝစနံ ဝုတ္တံ။ အာသတိ နိသီဒတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ။ ယံကိဉ္စိ နိသီဒနယောဂ္ဂံ, ဣဓ ပန ပီဌံ အဓိပ္ပေတံ, တဿ စ အပ္ပကတ္တာ အနုဠာရတ္တာ စ ‘‘အာသနက’’န္တိ အာဟ။ အဒါသိန္တိ ‘‘ဣဒမဿ ထေရဿ ဒိန္နံ မယှံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ သဉ္ဇာတသောမနဿာ ကမ္မံ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ တဿ ထေရဿ ပရိဘောဂတ္ထာယ အဒါသိံ, နိရပေက္ခပရိစ္စာဂဝသေန ပရိစ္စဇိန္တိ အတ္ထော။

အဘိဝါဒယိန္တိ အဘိဝါဒနမကာသိံ, ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂလေ ဝန္ဒိန္တိ အန္တော။ ဝန္ဒမာနာ ဟိ တံ တာယေဝ ဝန္ဒနကိရိယာယ ဝန္ဒိယမာနံ ‘‘သုခိနီ ဟောဟိ, အရောဂါ ဟောဟီ’’တိအာဒိနာ အာသိဝါဒံ အတ္ထတော ဝဒါပေသိ နာမ။ အဉ္ဇလိကံ အကာသိန္တိ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ပဂ္ဂဏှန္တီ ဂုဏဝိသိဋ္ဌာနံ အပစာယနံ အကာသိန္တိ အတ္ထော။ ယထာနုဘာဝန္တိ ယထာဗလံ, တဒါ မမ ဝိဇ္ဇမာနဝိဘဝါနုရူပန္တိ အတ္ထော။ အဒါသိ ဒါနန္တိ အန္နပါနာဒိဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂေန ဒက္ခိဏေယျံ ဘောဇေန္တီ ဒါနမယံ ပုညံ ပသဝိံ။

ဧတ္ထ စ ‘‘အဟ’’န္တိ ဣဒံ ကမ္မဿ ဖလဿ စ ဧကသန္တတိပတိတတာဒဿနေန သမ္ဗန္ဓဘာဝဒဿနံ, ‘‘မနုဿေသု မနုဿဘူတာ’’တိ ဣဒံ တဿာ ပုညကိရိယာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတသန္တာနဝိသေသဒဿနံ, ‘‘အဗ္ဘာဂတာန’’န္တိ ဣဒံ စိတ္တသမ္ပတ္တိဒဿနဉ္စေဝ ခေတ္တသမ္ပတ္တိဒဿနဉ္စ ဒါနဿ ဝိယ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ စ ကိဉ္စိ အနပေက္ခိတွာ ပဝတ္တိတဘာဝဒီပနတော။ ‘‘အာသနကံ အဒါသိံ ယထာနုဘာဝဉ္စ အဒါသိ ဒါန’’န္တိ ဣဒံ ဘောဂသာရဒါနဒဿနံ, ‘‘အဘိဝါဒယိံ အဉ္ဇလိကံ အကာသိ’’န္တိ ဣဒံ ကာယသာရဒါနဒဿနံ။

၆။ တေနာတိ တေန ယထာဝုတ္တေန ပုညေန ဟေတုဘူတေန။ မေတိ အယံ မေ-သဒ္ဒေါ ‘‘ကိစ္ဆေန မေ အဓိဂတံ, ဟလံ ဒါနိ ပကာသိတု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၅၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂) ကရဏေ အာဂတော, မယာတိ အတ္ထော။ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၃။၁၈၂၊ အ။ နိ။ ၄။၂၅၇) သမ္ပဒါနေ, မယှန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၀၆၊ သံ။ နိ။ ၄။၁၄၊ အ။ နိ။ ၃။၁၀၄) သာမိအတ္ထေ အာဂတော, ဣဓာပိ သာမိအတ္ထေ ဧဝ, မမာတိ အတ္ထော။ သွာယံ မေ-သဒ္ဒေါ တေန မေ ပုညေနာတိ စ မေ ဧတာဒိသောတိ စ ဥဘယတ္ထ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧဝံ တာယ ဒေဝတာယ ပဉှေ ဗျာကတေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ သပရိဝါရာယ တဿာ ဒေဝတာယ သာတ္ထိကာ အဟောသိ။ ထေရော တတော မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဂါထာ ဧဝ ပန သင်္ဂဟံ အာရုဠှာတိ။

ပဌမပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပီဌံ တေ ဝေဠုရိယမယန္တိ ဒုတိယပီဌဝိမာနံ။ တဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ စ အတ္ထဝဏ္ဏနာ စ ပဌမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယံ ပန ဝိသေသော – သာဝတ္ထိဝါသိနီ ကိရ ဧကာ ဣတ္ထီ အတ္တနော ဂေဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဧကံ ထေရံ ပဿိတွာ ပသန္နစိတ္တာ တဿ အာသနံ ဒေန္တီ အတ္တနော ပီဌံ ဥပရိ နီလဝတ္ထေန အတ္ထရိတွာ အဒါသိ။ တေန တဿာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာယ ဝေဠုရိယမယံ ပလ္လင်္ကဝိမာနံ နိဗ္ဗတ္တံ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘ပီဌံ တေ ဝေဠုရိယမယံ ဥဠာရံ, မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ၊

အလင်္ကတေ မလျဓရေ သုဝတ္ထေ, ဩဘာသသိ ဝိဇ္ဇုရိဝဗ္ဘ ကူဋံ။

၉။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၀။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၁။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၂။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, အဗ္ဘာဂတာနာသနကံ အဒါသိံ၊

အဘိဝါဒယိံ အဉ္ဇလိကံ အကာသိံ, ယထာနုဘာဝဉ္စ အဒါသိ ဒါနံ။

၁၃။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၄။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၈။ တတ္ထ ဝေဠုရိယမယန္တိ ဝေဠုရိယမဏိမယံ။ ဝေဠုရိယမဏိ နာမ ဝိဠူရပဗ္ဗတဿ ဝိဠူရဂါမဿ စ အဝိဒူရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကမဏိ။ တဿ ကိရ ဝိဠူရဂါမဋ္ဌာနေ အာကရော, ဝိဠူရဿ ပန အဝိဒူရေ ဘဝတ္တာ ဝေဠုရိယန္တေဝ ပညာယိတ္ထ။ တံသဒိသဝဏ္ဏနိဘတာယ ဒေဝလောကေပိဿ တထေဝ နာမံ ဇာတံ ယထာ တံ မနုဿလောကေ လဒ္ဓနာမဝသေနေဝ ဒေဝလောကေ ဒေဝပုတ္တာနံ။ တံ ပန မယူရဂီဝဝဏ္ဏံ ဝါ ဟောတိ, ဝါယသပတ္တဝဏ္ဏံ ဝါ, သိနိဒ္ဓဝေဏုပတ္တဝဏ္ဏံ ဝါ။ ဣဓ ပန မယူရဂီဝဝဏ္ဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ သဗ္ဗံ ပဌမပီဌဝိမာနေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ။

ဒုတိယပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပီဌံ တေ သောဝဏ္ဏမယန္တိ တတိယပီဌဝိမာနံ။ တဿ ဝတ္ထု ရာဇဂဟေ သမုဋ္ဌိတံ။ အညတရော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတုကာမော ဧကံ ဝိဝဋဒွါရဂေဟံ ဥပသင်္ကမိ။ တသ္မိံ ပန ဂေဟေ ဂေဟသာမိနီ ဣတ္ထီ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ထေရဿ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧထ, ဘန္တေ, ဣဓ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကရောထာ’’တိ အတ္တနော ဘဒ္ဒပီဌံ ပညာပေတွာ ဥပရိ ပီတဝတ္ထံ အတ္ထရိတွာ နိရပေက္ခပရိစ္စာဂဝသေန အဒါသိ, ‘‘ဣဒံ မေ ပုညံ အာယတိံ သောဝဏ္ဏပီဌပဋိလာဘာယ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနဉ္စ ပဋ္ဌပေသိ။ အထ ထေရေ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တေ ‘‘ဘန္တေ, ဣဒမာသနံ တုမှာကံယေဝ ပရိစ္စတ္တံ, မယှံ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ။ ထေရော တဿာ အနုကမ္ပာယ တံ ပီဌံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သံဃဿ ဒါပေသိ။ သာ အပရေန သမယေန အညတရေန ရောဂေန ဖုဋ္ဌာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ပဌမဝိမာနဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅။ ‘‘ပီဌံ တေ သောဝဏ္ဏမယံ ဥဠာရံ, မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ၊

အလင်္ကတေ မလျဓရေ သုဝတ္ထေ,ဩဘာသသိ ဝိဇ္ဇုရိဝဗ္ဘကူဋံ။

၁၆။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၇။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၈။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၉။ ‘‘အပ္ပဿ ကမ္မဿ ဖလံ မမေဒံ, ယေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊

အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ။

၂၀။ ‘‘အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဘိက္ခုံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

တဿ အဒါသဟံ ပီဌံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၂၁။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၂၂။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၉။ ယဉ္စ ပန ပဉ္စမဂါထာယံ ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေတိအာဒိ, ဧတ္ထ ဇာတိ-သဒ္ဒေါ အတ္ထေဝ သင်္ခတလက္ခဏေ ‘‘ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ’’တိအာဒီသု (ဓာတု။ ၇၁)။ အတ္ထိ နိကာယေ ‘‘နိဂဏ္ဌာ နာမ သမဏဇာတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၇၁)။ အတ္ထိ ပဋိသန္ဓိယံ ‘‘ယံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ, တဒုပါဒါယ သာဝဿ ဇာတီ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၁၂၄)။ အတ္ထိ ကုလေ ‘‘အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၀၃)။ အတ္ထိ ပသုတိယံ ‘‘သမ္ပတိဇာတော, အာနန္ဒ, ဗောဓိသတ္တော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၁၊ မ။ နိ။ ၃။၂၀၇)။ အတ္ထိ ဘဝေ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၄၄၊ မ။ နိ။ ၁။၅၃)။ ဣဓာပိ ဘဝေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ ပုရိမာယ ဇာတိယာ ပုရိမသ္မိံ ဘဝေ အနန္တရာတီတေ ပုရိမေ အတ္တဘာဝေတိ အတ္ထော။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိဒံ ကရဏဝစနံ။ မနုဿလောကေတိ မနုဿလောကဘဝေ, ရာဇဂဟံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဩကာသလောကော ဟိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော, သတ္တလောကော ပန ‘‘မနုဿေသူ’’တိ ဣမိနာ ဝုတ္တောယေဝ။

၂၀။ အဒ္ဒသန္တိ အဒ္ဒက္ခိံ။ ဝိရဇန္တိ ဝိဂတရာဂါဒိရဇတ္တာ ဝိရဇံ။ ဘိက္ခုန္တိ ဘိန္နကိလေသတ္တာ ဘိက္ခုံ, သဗ္ဗသော ကိလေသကာလုဿိယာဘာဝေန ဝိပ္ပသန္နစိတ္တတာယ ဝိပ္ပသန္နံ, အနာဝိလသင်္ကပ္ပတာယ အနာဝိလံ။ ပုရိမံ ပုရိမဉ္စေတ္ထ ပဒံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ကာရဏဝစနံ, ဝိဂတရာဂါဒိရဇတ္တာ ဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခုံ, ဘိန္နကိလေသတ္တာ ကိလေသကာလုဿိယာဘာဝေန ဝိပ္ပသန္နံ, ဝိပ္ပသန္နမနတ္တာ အနာဝိလန္တိ။ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဝါ ပဒံ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ကာရဏဝစနံ, ဝိရဇံ ဘိက္ခုဂုဏယောဂတော။ ဘိန္နကိလေသော ဟိ ဘိက္ခု။ ဘိက္ခုံ ဝိပ္ပသန္နဘာဝတော။ ကိလေသကာလုဿိယာဘာဝေန ဝိပ္ပသန္နမာနသော ဟိ ဘိက္ခု။ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလသင်္ကပ္ပဘာဝတောတိ။ ရာဂရဇာဘာဝေန ဝါ ‘‘ဝိရဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဒေါသကာလုဿိယာဘာဝေန ‘‘ဝိပ္ပသန္န’’န္တိ, မောဟဗျာကုလာဘာဝေန ‘‘အနာဝိလ’’န္တိ။ ဧဝံဘူတော ပရမတ္ထတော ဘိက္ခု နာမ ဟောတီတိ ‘‘ဘိက္ခု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အဒါသဟန္တိ အဒါသိံ အဟံ။ ပီဌန္တိ တဒါ မမ သန္တိကေ ဝိဇ္ဇမာနံ ဘဒ္ဒပီဌံ။ ပသန္နာတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ ပသန္နစိတ္တာ။ သေဟိ ပါဏိဘီတိ အညံ အနာဏာပေတွာ အတ္တနော ဟတ္ထေဟိ ဥပနီယ ပီဌံ ပညာပေတွာ အဒါသိန္တိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ စ ‘‘ဝိရဇံ ဘိက္ခုံ ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလ’’န္တိ ဣမိနာ ခေတ္တသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ, ‘‘ပသန္နာ’’တိ ဣမိနာ စိတ္တသမ္ပတ္တိံ, ‘‘သေဟိ ပါဏိဘီ’’တိ ဣမိနာ ပယောဂသမ္ပတ္တိံ။ တထာ ‘‘ပသန္နာ’’တိ ဣမိနာ သက္ကစ္စဒါနံ အနုပဟစ္စဒါနန္တိ စ ဣမေ ဒွေ ဒါနဂုဏာ ဒဿိတာ, ‘‘သေဟိ ပါဏိဘီ’’တိ ဣမိနာ သဟတ္ထေန ဒါနံ အနုပဝိဒ္ဓဒါနန္တိ ဣမေ ဒွေ ဒါနဂုဏာ ဒဿိတာ, ပီတဝတ္ထဿ အတ္ထရဏေန နိသီဒနကာလညုတာယ စိတ္တိံ ကတွာ ဒါနံ ကာလေန ဒါနန္တိ ဣမေ ဒွေ ဒါနဂုဏာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

တတိယပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပီဌံ တေ ဝေဠုရိယမယန္တိ စတုတ္ထပီဌဝိမာနံ။ ဣမဿာပိ ဝတ္ထု ရာဇဂဟေ သမုဋ္ဌိတံ, တံ ဒုတိယဝိမာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နီလဝတ္ထေန ဟိ အတ္ထရိတွာ ပီဌဿ ဒိန္နတ္တာ ဣမိဿာပိ ဝိမာနံ ဝေဠုရိယမယံ နိဗ္ဗတ္တံ။ သေသံ ပဌမဝိမာနေ ဝုတ္တသဒိသံ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၃။ ‘‘ပီဌံ တေ ဝေဠုရိယမယံ ဥဠာရံ, မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ၊

အလင်္ကတေ မလျဓရေ သုဝတ္ထေ, ဩဘာသသိ ဝိဇ္ဇုရိဝဗ္ဘကူဋံ။

၂၄။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၂၅။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၆။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၂၇။ ‘‘အပ္ပဿ ကမ္မဿ ဖလံ မမေဒံ, ယေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ၊

အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ။

၂၈။ ‘‘အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဘိက္ခုံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

တဿ အဒါသဟံ ပီဌံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၂၉။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၃၀။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

ဧတ္ထာပိ ဟိ နီလဝတ္ထေန အတ္ထရိတွာ ပီဌဿ ဒိန္နတ္တာ ဣမိဿာပိ ဝိမာနံ ဝေဠုရိယမယံ နိဗ္ဗတ္တံ။ တေနေဝေတ္ထ ‘‘ပီဌံ တေ ဝေဠုရိယမယ’’န္တိ အာဒိတော အာဂတံ။ သေသံ တတိယသဒိသမေဝါတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

စတုတ္ထပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ကုဉ္ဇရဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ကုဉ္ဇရော တေ ဝရာရောဟောတိ ကုဉ္ဇရဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ။ အထေကဒိဝသံ ရာဇဂဟနဂရေ နက္ခတ္တံ ဃောသိတံ။ နာဂရာ ဝီထိယော သောဓေတွာ ဝါလုကံ ဩကိရိတွာ လာဇပဉ္စမကာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိပ္ပကိရိံသု, ဂေဟဒွါရေ ဂေဟဒွါရေ ကဒလိယော စ ပုဏ္ဏဃဋေ စ ဌပေသုံ, ယထာဝိဘဝံ နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏဝိစိတ္တာ ဓဇပဋာကာဒယော ဥဿာပေသုံ, သဗ္ဗော ဇနော အတ္တနော အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပံ သုမဏ္ဍိတပသာဓိတော နက္ခတ္တကီဠံ ကီဠိ, သကလနဂရံ ဒေဝနဂရံ ဝိယ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ အဟောသိ။ အထ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇာ ပုဗ္ဗစာရိတ္တဝသေန မဟာဇနဿ စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထဉ္စ အတ္တနော ရာဇဘဝနတော နိက္ခမိတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန ဥဠာရေန သိရိသောဘဂ္ဂေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ။

တေန စ သမယေန ရာဇဂဟဝါသိနီ ဧကာ ကုလဓီတာ ရညော တံ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိံ သိရိသောဘဂ္ဂံ ရာဇာနုဘာဝဉ္စ ပဿိတွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ‘‘အယံ ဒေဝိဒ္ဓိသဒိသာ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိ ကီဒိသေန နု ခေါ ကမ္မုနာ လဗ္ဘတီ’’တိ ပဏ္ဍိတသမ္မတေ ပုစ္ဆိ။ တေ တဿာ ကထေသုံ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ပုညကမ္မံ နာမ စိန္တာမဏိသဒိသံ ကပ္ပရုက္ခသဒိသံ, ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ သတိ ယံ ယံ ပတ္ထေတွာ ကရောတိ, တံ တံ နိပ္ဖါဒေတိယေဝ။ အပိစ အာသနဒါနေန ဥစ္စာကုလီနတာ ဟောတိ, အန္နဒါနေန ဗလသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော, ဝတ္ထဒါနေန ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော, ယာနဒါနေန သုခဝိသေသပဋိလာဘော, ဒီပဒါနေန စက္ခုသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော, အာဝါသဒါနေန သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော ဟောတီ’’တိ။ သာ တံ သုတွာ ‘‘ဒေဝသမ္ပတ္တိ ဣတော ဥဠာရာ ဟောတိ မညေ’’တိ တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတွာ ပုညကိရိယာယ အတိဝိယ ဥဿာဟဇာတာ အဟောသိ။

မာတာပိတရော စဿာ အဟတံ ဝတ္ထယုဂံ နဝပီဌံ ဧကံ ပဒုမကလာပံ သပ္ပိမဓုသက္ခရာ တဏ္ဍုလခီရာနိ စ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပေသေသုံ။ သာ တာနိ ဒိသွာ ‘‘အဟဉ္စ ဒါနံ ဒါတုကာမာ, အယဉ္စ မေ ဒေယျဓမ္မော လဒ္ဓေါ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ ဒုတိယဒိဝသေ ဒါနံ သဇ္ဇေန္တီ အပ္ပေါဒကမဓုပါယာသံ သမ္ပာဒေတွာ, တဿ ပရိဝါရဘာဝေန အညမ္ပိ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပဋိယာဒေတွာ ဒါနဂ္ဂေ ဂန္ဓပရိဘဏ္ဍံ ကတွာ ဝိကသိတပဒုမပတ္တကိဉ္ဇက္ခကေသရောပသောဘိတေသု ပဒုမေသု အာသနံ ပညာပေတွာ, အဟတေန သေတဝတ္ထေန အတ္ထရိတွာ အာသနဿ စတုန္နံ ပါဒါနံ ဥပရိ စတ္တာရိ ပဒုမာနိ မာလာဂုဠဉ္စ ဌပေတွာ, အာသနဿ ဥပရိ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ မာလာဒါမဩလမ္ဗကဒါမာနိ ဩလမ္ဗိတွာ, အာသနဿ သမန္တတော ဘူမိံ သကေသရေဟိ ပဒုမပတ္တေဟိ သဗ္ဗသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ‘‘ဒက္ခိဏေယျေ အာဂတေ ပူဇေဿာမီ’’တိ ပုပ္ဖပူရိတံ စင်္ကောဋကံ ဧကမန္တေ ဌပေသိ။

အထေဝံ ကတဒါနူပကရဏသံဝိဓာနာ သီသံနှာတာ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ဧကံ ဒါသိံ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆ ဇေ, အမှာကံ တာဒိသံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသာဟီ’’တိ။ တေန စ သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သဟဿထဝိကံ နိက္ခိပန္တော ဝိယ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အန္တရဝီထိံ ပဋိပန္နော ဟောတိ။ အထ သာ ဒါသီ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ပတ္တံ မေ ဒေထာ’’တိ။ ‘‘ဧကိဿာ ဥပါသိကာယ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဣတော ဧထာ’’တိ စ အာဟ။ ထေရော တဿာ ပတ္တံ အဒါသိ။ သာ ထေရံ ဂေဟံ ပဝေသေသိ။ အထ သာ ဣတ္ထီ ထေရဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ အာသနံ ဒဿေတွာ ‘‘နိသီဒထ, ဘန္တေ, ဣဒမာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ထေရေ တတ္ထ နိသိန္နေ သကေသရေဟိ ပဒုမပတ္တေဟိ ထေရံ ပူဇယမာနာ အာသနဿ သမန္တတော ဩကိရိတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သပ္ပိမဓုသက္ခရာသမ္မိဿေန အပ္ပေါဒကမဓုပါယာသေန ပရိဝိသိ။ ပရိဝိသန္တီ စ ‘‘ဣမဿ မေ ပုညဿာနုဘာဝေန ဒိဗ္ဗဂဇကူဋာဂါရပလ္လင်္ကသောဘိတာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော ဟောန္တု, သဗ္ဗာသု ပဝတ္တီသု ပဒုမာ နာမ မာ ဝိဂတာ ဟောန္တူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ပုန ထေရေ ကတဘတ္တကိစ္စေ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ သပ္ပိမဓုသက္ခရာဟိ ပူရေတွာ ပလ္လင်္ကေ အတ္ထတံ သာဋကံ စုမ္ဗဋကံ ကတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ထေရေ စ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကမန္တေ ဒွေ ပုရိသေ အာဏာပေသိ ‘‘ထေရဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ ဣမဉ္စ ပလ္လင်္ကံ ဝိဟာရံ နေတွာ ထေရဿ နိယျာတေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ။ တေ တထာ အကံသု။

သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓေ ကနကဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ။ ပတ္ထနာဝသေန စဿာ ပဉ္စယောဇနုဗ္ဗေဓော ပဒုမမာလာလင်္ကတော သမန္တတော ပဒုမပတ္တကိဉ္ဇက္ခကေသရောပသောဘိတော မနုညဒဿနော သုခသမ္ဖဿော ဝိဝိဓရတနရံသိဇာလသမုဇ္ဇလဟေမာဘရဏဝိဘူသိတော ဂဇဝရော နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿူပရိ ယထာဝုတ္တသောဘာတိသယယုတ္တော ယောဇနိကော ကနကပလ္လင်္ကော နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ အန္တရန္တရာ တံ ကုဉ္ဇရဝိမာနဿ ဥပရိ ရတနဝိစိတ္တံ ပလ္လင်္ကံ အဘိရုယှ မဟတာ ဒေဝတာနုဘာဝေန နန္ဒနဝနံ ဂစ္ဆတိ။ အထေကသ္မိံ ဥဿဝဒိဝသေ ဒေဝတာသု ယထာသကံ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန ဥယျာနကီဠနတ္ထံ နန္ဒနဝနံ ဂစ္ဆန္တီသူတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ပဌမပီဌဝိမာနဝဏ္ဏနာယံ အာဂတသဒိသံ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန ထေရော –

၃၁။ ‘‘ကုဉ္ဇရော တေ ဝရာရောဟော, နာနာရတနကပ္ပနော၊

ရုစိရော ထာမဝါ ဇဝသမ္ပန္နော, အာကာသမှိ သမီဟတိ။

၃၂။ ‘‘ပဒုမိ ပဒ္မပတ္တက္ခိ, ပဒ္မုပ္ပလဇုတိန္ဓရော၊

ပဒ္မစုဏ္ဏာဘိကိဏ္ဏင်္ဂေါ, သောဏ္ဏပေါက္ခရမာလဓာ။

၃၃။ ‘‘ပဒုမာနုသဋံ မဂ္ဂံ, ပဒ္မပတ္တဝိဘူသိတံ၊

ဌိတံ ဝဂ္ဂု မနုဂ္ဃါတီ, မိတံ ဂစ္ဆတိ ဝါရဏော။

၃၄။ ‘‘တဿ ပက္ကမမာနဿ, သောဏ္ဏကံသာ ရတိဿရာ၊

တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသော, တူရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ ယထာ။

၃၅။ ‘‘တဿ နာဂဿ ခန္ဓမှိ, သုစိဝတ္ထာ အလင်္ကတာ၊

မဟန္တံ အစ္ဆရာသံဃံ, ဝဏ္ဏေန အတိရောစသိ။

၃၆။ ‘‘ဒါနဿ တေ ဣဒံ ဖလံ, အထော သီလဿ ဝါ ပန၊

အထော အဉ္ဇလိကမ္မဿ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတာ’’တိ။ – အာဟ၊

၃၁။ တတ္ထ ကုဉ္ဇရော တေ ဝရာရောဟောတိ ကုဉ္ဇေ ဂိရိတဋေ ရမတိ အဘိရမတိ, တတ္ထ ဝါ ရဝတိ ကောဉ္စနာဒံ နဒန္တော ဝိစရတိ။ ကုံ ဝါ ပထဝိံ တဒဘိဃာတေန ဇရယတီတိ ကုဉ္ဇရော, ဂိရိစရာဒိဘေဒေါ မနုဿလောကေ ဟတ္ထီ, အယံ ပန ကီဠနကာလေ ကုဉ္ဇရသဒိသတာယ ဧဝံ ဝုတ္တော။ အာရုယှတီတိ အာရောဟော, အာရောဟနီယောတိ အတ္ထော။ ဝရော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော အာရောဟောတိ ဝရာရောဟော, ဥတ္တမယာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နာနာရတနကပ္ပနောတိ နာနာဝိဓာနိ ရတနာနိ ဧတေသန္တိ နာနာရတနာ, ကုမ္ဘာလင်္ကာရာဒိဟတ္ထာလင်္ကာရာ။ တေဟိ ဝိဟိတော ကပ္ပန္နော သန္နာဟော ယဿ သော နာနာရတနကပ္ပနော။ ရုစိံ အဘိရတိံ ဒေတီတိ ရုစိရော, မနုညောတိ အတ္ထော။ ထာမဝါတိ ထိရော, ဗလဝါတိ အတ္ထော။ ဇဝသမ္ပန္နောတိ သမ္ပန္နဇဝေါ, သီဃဇဝေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာကာသမှိ သမီဟတီတိ အာကာသေ အန္တလိက္ခေ သမ္မာ ဤဟတိ, အာရုဠှာနံ ခေါဘံ အကရောန္တော စရတိ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။

၃၂။ ပဒုမီတိ ပဒုမသမာနဝဏ္ဏတာယ ‘‘ပဒုမ’’န္တိ လဒ္ဓနာမေန ကုမ္ဘဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတတ္တာ ပဒုမီ။ ပဒ္မပတ္တက္ခီတိ ကမလဒလသဒိသနယနေ, အာလပနမေတံ တဿာ ဒေဝတာယ။ ပဒ္မုပ္ပလဇုတိန္ဓရောတိ ဒိဗ္ဗပဒုမုပ္ပလမာလာလင်္ကတသရီရတာယ တဟံ တဟံ ဝိပ္ဖုရန္တံ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပဒုမုပ္ပလဇုတိံ ဓာရေတီတိ ပဒုမုပ္ပလဇုတိန္ဓရော။ ပဒ္မစုဏ္ဏာဘိကိဏ္ဏင်္ဂေါတိ ပဒုမပတ္တကိဉ္ဇက္ခကေသရေဟိ သမန္တတော ဩကိဏ္ဏဂတ္တော။ သောဏ္ဏပေါက္ခရမာလဓာတိ ဟေမမယကမလမာလာဘာရီ။

၃၃။ ပဒုမာနုသဋံ မဂ္ဂံ ပဒ္မပတ္တဝိဘူသိတန္တိ ဟတ္ထိနော ပဒနိက္ခေပေ ပဒနိက္ခေပေ တဿ ပါဒံ သန္ဓာရေန္တေဟိ မဟန္တေဟိ ပဒုမေဟိ အနုသဋံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ, နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏေဟိ တေသံယေဝ စ ပတ္တေဟိ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တေဟိ ဝိသေသတော မဏ္ဍိတတာယ ဝိဘူသိတံ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။ ဌိတန္တိ ဣဒံ မဂ္ဂဝိသေသနံ, ပဒုမပတ္တဝိဘူသိတံ ဟုတွာ ဌိတံ မဂ္ဂန္တိ အတ္ထော။ ဝဂ္ဂူတိ စာရု, ကိရိယာဝိသေသနဉ္စေတံ, မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ အနုဂ္ဃါတီတိ န ဥဂ္ဃါတိ, အတ္တနော ဥပရိ နိသိန္နာနံ ဤသကမ္ပိ ခေါဘံ အကရောန္တောတိ အတ္ထော။ မိတန္တိ နိမ္မိတံ, နိက္ခေပပဒံ ဝီတိက္ကမန္တိ အတ္ထော။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော ‘‘ဝဂ္ဂု စာရု ပဒနိက္ခေပံ ကတွာ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ မိတန္တိ ဝါ ပရိမိတံ ပမာဏယုတ္တံ, နာတိသီဃံ, နာတိသဏိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝါရဏောတိ ဟတ္ထီ။ သော ဟိ ပစ္စတ္ထိကဝါရဏတော ဂမနပရိက္ကိလေသဝါရဏတော စ ‘‘ဝါရဏော’’တိ ဝုစ္စတိ။

၃၄။ တဿ ပက္ကမမာနဿ, သောဏ္ဏသံကာ ရတိဿရာတိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ကုဉ္ဇရဿ ဂစ္ဆန္တဿ သောဏ္ဏကံသာ သုဝဏ္ဏမယာ ဃဏ္ဋာ ရတိဿရာ ရမဏီယသဒ္ဒါ မနုညနိဂ္ဃေါသာ ဩလမ္ဗန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ တဿ ဟိ ကုဉ္ဇရဿ ဥဘောသု ပဿေသု မဟာကောလမ္ဗပ္ပမာဏာ မဏိမုတ္တာဒိခစိတာ ဟေမမယာ အနေကသတာ မဟန္တိယော ဃဏ္ဋာ တဟံ တဟံ ဩလမ္ဗမာနာ ပစလန္တိ, ယတော ဆေကေန ဂန္ဓဗ္ဗကေန ပယုတ္တဝါဒိတတော အတိဝိယ မနောဟရသဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ။ တေနာဟ ‘‘တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသော, တူရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ ယထာ’’တိ။ တဿတ္ထော – ယထာ နာမ အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ ဃနံ သုသိရန္တိ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂိကေ တူရိယေ ကုသလေဟိ ဝါဒိယမာနေ ဌာနုပ္ပတ္တိယာ မန္ဒတာရဝိဘာဂံ ဒဿေန္တေန ဂါယန္တေန သမီရိတော ဝါဒိတသရော ဝဂ္ဂု ရဇနီယော နိဂ္ဃေါသော သုယျတိ, ဧဝံ တေသံ သောဝဏ္ဏကံသာနံ တပနီယဃဏ္ဋာနံ နိဂ္ဃေါသော သုယျတီတိ။

၃၅။ နာဂဿာတိ ဟတ္ထိနာဂဿ။ မဟန္တန္တိ သမ္ပတ္တိမဟတ္တေနာပိ သင်္ချာမဟတ္တေနာပိ မဟန္တံ။ အစ္ဆရာသံဃန္တိ ဒေဝကညာသမူဟံ။ ဝဏ္ဏေနာတိ ရူပေန။

၃၆။ ဒါနဿာတိ ဒါနမယပုညဿ။ သီလဿာတိ ကာယိကသံဝရာဒိသံဝရသီလဿ။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပနတ္ထော။ တေန အဘိဝါဒနာဒိံ အဝုတ္တံ စာရိတ္တသီလံ သင်္ဂဏှာတိ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, တမတ္ထံ ဒဿေတုံ –

၃၇။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

အယံ ဂါထာ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ဝုတ္တာ, တဿာ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။

၃၈။ ‘‘ဒိသွာန ဂုဏသမ္ပန္နံ, ဈာယိံ ဈာနရတံ သတံ၊

အဒါသိံ ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏံ, အာသနံ ဒုဿသန္ထတံ။

၃၉။ ‘‘ဥပဍ္ဎံ ပဒ္မမာလာဟံ, အာသနဿ သမန္တတော၊

အဗ္ဘောကိရိဿံ ပတ္တေဟိ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၄၀။ ‘‘တဿ ကမ္မကုသလဿ, ဣဒံ မေ ဤဒိသံ ဖလံ၊

သက္ကာရော ဂရုကာရော စ, ဒေဝါနံ အပစိတာ အဟံ။

၄၁။ ‘‘ယော ဝေ သမ္မာဝိမုတ္တာနံ, သန္တာနံ ဗြဟ္မစာရိနံ၊

ပသန္နော အာသနံ ဒဇ္ဇာ, ဧဝံ နန္ဒေ ယထာ အဟံ။

၄၂။ ‘‘တသ္မာ ဟိ အတ္တကာမေန, မဟတ္တမဘိကင်္ခတာ၊

အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ, သရီရန္တိမဓာရိန’’န္တိ။ – ဒေဝတာယ ဝုတ္တဂါထာ၊

၃၈။ တတ္ထ ဂုဏသမ္ပန္နန္တိ သဗ္ဗေဟိ သာဝကဂုဏေဟိ သမန္နာဂတံ, တေဟိ ဝါ ပရိပုဏ္ဏံ။ ဧတေန သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ ဈာယိန္တိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ ဒုဝိဓေနာပိ ဈာနေန ဈာယနသီလံ, တေန ဝါ ဈာပေတဗ္ဗံ သဗ္ဗသံကိလေသပက္ခံ ဈာပေတွာ ဌိတံ။ တတော ဧဝ ဈာနေ ရတန္တိ ဈာနရတံ။ သတန္တိ သမာနံ, သန္တံ ဝါ, သပ္ပုရိသန္တိ အတ္ထော။ ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏန္တိ ပုပ္ဖေဟိ အဘိကိဏ္ဏံ, ကမလဒလေဟိ အဘိပ္ပကိဏ္ဏန္တိ အတ္ထော။ ဒုဿသန္ထတန္တိ ဝတ္ထေန ဥပရိ အတ္ထတံ။

၃၉။ ဥပဍ္ဎံ ပဒ္မမာလာဟန္တိ ဥပဍ္ဎံ ပဒုမပုပ္ဖံ အဟံ။ အာသနဿ သမန္တတောတိ ထေရေန နိသိန္နဿ အာသနဿ သမန္တာ ဘူမိယံ။ အဗ္ဘောကိရိဿန္တိ အဘိဩကိရိံ အဘိပ္ပကိရိံ။ ကထံ? ပတ္တေဟီတိ, တဿ ဥပဍ္ဎပဒုမဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတေဟိ ပတ္တေဟိ ပုပ္ဖဝဿာဘိဝဿနကနိယာမေန ဩကိရိန္တိ အတ္ထော။

၄၀။ ဣဒံ မေ ဤဒိသံ ဖလန္တိ ဣမိနာ ‘‘ကုဉ္ဇရော တေ ဝရာရောဟော’’တိအာဒိနာ ထေရေန ဂဟိတံ အဂ္ဂဟိတဉ္စ အာယုယသသုခရူပါဒိဘေဒံ အတ္တနော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဧကတော ဒဿေတွာ ပုနပိ ထေရေန အဂ္ဂဟိတမေဝ အတ္တနော အာနုဘာဝသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကာရော ဂရုကာရော’’တိအာဒိမာဟ။ တေန ‘‘န ကေဝလံ ဘန္တေ တုမှေဟိ ယထာဝုတ္တမေဝ ဣဓ မယှံ ပုညဖလံ, အပိစ ခေါ ဣဒံ ဒိဗ္ဗံ အာဓိပတေယျမ္ပီ’’တိ ဒဿေတိ။ တတ္ထ သက္ကာရောတိ အာဒရကိရိယာ, ဒေဝေဟိ အတ္တနော သက္ကာတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော။ တထာ ဂရုကာရောတိ ဂရုကာတဗ္ဗတာ။ ဒေဝါနန္တိ ဒေဝေဟိ။ အပစိတာတိ ပူဇိတာ။

၄၁။ သမ္မာဝိမုတ္တာနန္တိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တာနံ သဗ္ဗသံကိလေသပ္ပဟာယီနံ။ သန္တာနန္တိ သန္တကာယဝစီမနောကမ္မာနံ သာဓူနံ။ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ စ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ စ စိဏ္ဏတ္တာ ဗြဟ္မစာရိနံ။ ပသန္နော အာသနံ ဒဇ္ဇာတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ ပသန္နမာနသော ဟုတွာ ယဒိ အာသနမတ္တမ္ပိ ဒဒေယျ။ ဧဝံ နန္ဒေ ယထာ အဟန္တိ ယထာ အဟံ တေန အာသနဒါနေန ဧတရဟိ နန္ဒာမိ မောဒါမိ, ဧဝမေဝ အညောပိ နန္ဒေယျ မောဒေယျ။

၄၂။ တသ္မာတိ တေန ကာရဏေန။ ဟိ-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ။ အတ္တကာမေနာတိ အတ္တနော ဟိတကာမေန။ ယော ဟိ အတ္တနော ဟိတာဝဟံ ကမ္မံ ကရောတိ, န အဟိတာဝဟံ, သော အတ္တကာမော။ မဟတ္တန္တိ ဝိပါကမဟတ္တံ။ သရီရန္တိမဓာရိနန္တိ အန္တိမံ ဒေဟံ ဓာရေန္တာနံ, ခီဏာသဝါနန္တိ အတ္ထော။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယသ္မာ အရဟတံ အာသနဒါနေန အဟံ ဧဝံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ မောဒါမိ, တသ္မာ အညေနာပိ အတ္တနော အဘိဝုဒ္ဓိံ ပတ္ထယမာနေန အန္တိမသမုဿယေ ဌိတာနံ အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ, နတ္ထိ တာဒိသံ ပုညန္တိ ဒဿေတိ။ တေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ။

ကုဉ္ဇရဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပဌမနာဝါဝိမာနဝဏ္ဏနာ

သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝန္တိ နာဝါဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ သောဠသမတ္တာ ဘိက္ခူ အညတရသ္မိံ ဂါမကာဝါသေ ဝသိတွာ ဝုတ္ထဝဿာ ‘‘ဘဂဝန္တံ ပဿိဿာမ, ဓမ္မဉ္စ သုဏိဿာမာ’’တိ သာဝတ္ထိံ ဥဒ္ဒိဿ ဂိမှသမယေ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ နိရုဒကော ကန္တာရော, တေ စ တတ္ထ ဃမ္မာဘိတတ္တာ ကိလန္တာ တသိတာ ပါနီယံ အလဘမာနာ အညတရဿ ဂါမဿ အဝိဒူရေန ဂစ္ဆန္တိ။ တတ္ထ အညတရာ ဣတ္ထီ ဥဒကဘာဇနံ ဂဟေတွာ ဥဒကတ္ထာယ ဥဒပါနာဘိမုခီ ဂစ္ဆတိ။ အထ တေ ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ ‘‘ယတ္ထာယံ ဣတ္ထီ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ ဂတေ ပါနီယံ လဒ္ဓုံ သက္ကာ’’တိ ပိပါသာပရေတာ တံဒိသာဘိမုခါ ဂန္တွာ ဥဒပါနံ ဒိသွာ တဿာ အဝိဒူရေ အဋ္ဌံသု။ သာ ဣတ္ထီ တတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ နိဝတ္တိတုကာမာ တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ အယျာ ဥဒကေန အတ္ထိကာ ပိပါသိတာ’’တိ ဉတွာ ဂရုစိတ္တီကာရံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥဒကေန နိမန္တေသိ။ တေ ပတ္တထဝိကတော ပရိဿာဝနံ နီဟရိတွာ ပရိဿာဝေတွာ ယာဝဒတ္ထံ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဟတ္ထပါဒေ သီတလေ ကတွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ပါနီယဒါနေ အနုမောဒနံ ဝတွာ အဂမံသု။

သာ တံ ပုညံ ဟဒယေ ဌပေတွာ အန္တရန္တရာ အနုဿရန္တီ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ ပုညာနုဘာဝေန ကပ္ပရုက္ခောပသောဘိတံ မဟန္တံ ဝိမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တံ ဝိမာနံ ပရိက္ခိပိတွာ မုတ္တဇာလရဇတဝိဘူသိတာ ဝိယ သိကတာဝကိဏ္ဏပဏ္ဍရပုလိနတဋာ မဏိက္ခန္ဓနိမ္မလသလိလဝါဟိနီ သရိတာ။ တဿာ ဥဘောသု တီရေသု ဥယျာနဝိမာနဒွါရေ စ မဟတီ ပေါက္ခရဏီ ပဉ္စဝဏ္ဏပဒုမသဏ္ဍမဏ္ဍိတာ သဟ သုဝဏ္ဏနာဝါယ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ နာဝါယ ကီဠန္တီ လဠန္တီ ဝိစရတိ။ အထေကဒိဝသံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တံ ဒေဝဓီတရံ နာဝါယ ကီဠန္တိံ ဒိသွာ တာယ ကတပုညကမ္မံ ပုစ္ဆန္တော –

၄၃။ ‘‘သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝံ, နာရိ အာရုယှ တိဋ္ဌသိ၊

ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိံ, ပဒ္မံ ဆိန္ဒသိ ပါဏိနာ။

၄၄။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၄၅။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – အာဟ၊

တတော ထေရေန ပုဋ္ဌာယ ဒေဝတာယ ဝိဿဇ္ဇိတာကာရံ ဒဿေတုံ သင်္ဂီတိကာရေဟိ –

၄၆။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ။

၄၇။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ၊

ဒိသွာန ဘိက္ခူ တသိတေ ကိလန္တေ, ဥဋ္ဌာယ ပါတုံ ဥဒကံ အဒါသိံ။

၄၈။ ‘‘ယော ဝေ ကိလန္တာန ပိပါသိတာနံ, ဥဋ္ဌာယ ပါတုံ ဥဒကံ ဒဒါတိ၊

သီတောဒကာ တဿ ဘဝန္တိ နဇ္ဇော, ပဟူတမလျာ ဗဟုပုဏ္ဍရီကာ။

၄၉။ ‘‘တံ အာပဂါ အနုပရိယန္တိ သဗ္ဗဒါ, သီတောဒကာ ဝါလုကသန္ထတာ နဒီ၊

အမ္ဗာ စ သာလာ တိလကာ စ ဇမ္ဗုယော, ဥဒ္ဒါလကာ ပါဋလိယော စ ဖုလ္လာ။

၅၀။ ‘‘တံဘူမိဘာဂေဟိ ဥပေတရူပံ, ဝိမာနသေဋ္ဌံ ဘုသ သောဘမာနံ၊

တဿီဓ ကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော, ဧတာဒိသံ ပုညကတာ လဘန္တိ။

၅၁။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၅၂။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

အယံ ဒေဝတာယ ဝိဿဇ္ဇိတာကာရော။

၄၃။ တတ္ထ သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနန္တိ ဝိစိတ္တဘိတ္တိဝိရစနေဟိ ရတ္တသုဝဏ္ဏမယေဟိ ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတဗ္ဘန္တရတာယ စေဝ နာနာရတနသမုဇ္ဇလိတေန ကနကမယာလင်္ကာရေန ဥပရိ ဆာဒိတတာယ စ သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ။ နာဝန္တိ ပေါတံ။ သော ဟိ ဩရတော ပါရံ ပဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ပေါတော, သတ္တေ နေတီတိ နာဝါတိ စ ဝုစ္စတိ။ နာရီတိ တဿာ ဒေဝဓီတာယ အာလပနံ။ နရတိ နေတီတိ နရော, ပုရိသော။ ယထာ ဟိ ပဌမပကတိဘူတော သတ္တော ဣတရာယ ပကတိယာ သေဋ္ဌတ္ထေန ပုရိ သေတီတိ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ နယနဋ္ဌေန ‘‘နရော’’တိ။ ပုတ္တဘာတုဘူတောပိ ဟိ ပုဂ္ဂလော မာတုဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ ပိတုဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ပဂေဝ ဘတ္တုဘူတော။ နရဿ ဧသာတိ နာရီ, အယဉ္စ သမညာ မနုဿိတ္ထီသု ပဝတ္တာ ရုဠှိဝသေန ဣတရာသုပိ တထာ ဝုစ္စတိ။ ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိန္တိ သတိပိ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒိကေ ဗဟုဝိဓေ ရတနမယေ ဇလဇကုသုမေ ပေါက္ခရသင်္ခါတာနံ ဒိဗ္ဗပဒုမာနံ တတ္ထ ယေဘုယျေန အတ္ထိတာယ ‘‘ပေါက္ခရဏီ’’တိ လဒ္ဓနာမံ ဒိဗ္ဗသရံ ဇလဝိဟာရရတိယာ အနုပဝိသသိ။ ပဒ္မံ ဆိန္ဒသိ ပါဏိနာတိ ရဇတမယနာဠံ ပဒုမရာဂရတနမယပတ္တသံဃာတံ ကနကမယကဏ္ဏိကာကိဉ္ဇက္ခကေသရံ ဒိဗ္ဗကမလံ လီလာရဝိန္ဒံ ကတ္တုကာမတာယ တဝ ဟတ္ထေန ဘဉ္ဇသိ။

၄၇။ တသိတေတိ ပိပါသိတေ။ ကိလန္တေတိ တာယ ပိပါသာယ အဒ္ဓါနပရိဿမေန စ ကိလန္တကာယေ။ ဥဋ္ဌာယာတိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယံ ကတွာ, အာလသိယံ အနာပဇ္ဇိတွာတိ အတ္ထော။

၄၈။ ယော ဝေတိအာဒိနာ ယထာ အဟံ, ဧဝံ အညေပိ အာယတနဂတေန ဥဒကဒါနပုညေန ဧတာဒိသံ ဖလံ ပဋိလဘန္တီတိ ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌဿ အနုမာနဝိဓိံ ဒဿေန္တီ ထေရေန ပုဋ္ဌမတ္ထံ သာဓာရဏတော ဝိဿဇ္ဇေတိ။ တတ္ထ တဿာတိ တန္တိ စ ယထာဝုတ္တပုညကာရိနံ ပစ္စာမသတိ။

၄၉။ အနုပရိယန္တီတိ အနုရူပဝသေန ပရိက္ခိပန္တိ။ တဿ ဝသနဋ္ဌာနပရိက္ခိပနေန သောပိ ပရိက္ခိတ္တော နာမ ဟောတိ။ တိလကာတိ ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသပုပ္ဖါ ဧကာ ရုက္ခဇာတိ။ ဥဒ္ဒါလကာတိ ဝါတဃာတကာ, ယေ ‘‘ရာဇရုက္ခာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ။

၅၀။ တံဘူမိဘာဂေဟီတိ တာဒိသေဟိ ဘူမိဘာဂေဟိ, ယထာဝုတ္တပေါက္ခရဏီနဒီဥယျာနဝန္တေဟိ ဘူမိပဒေသေဟီတိ အတ္ထော။ ဥပေတရူပန္တိ ပါသံသိယဘာဝေန ဥပေတံ, တေသံ ပေါက္ခရဏီအာဒီနံ ဝသေန ရမဏီယသန္နိဝေသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘုသ သောဘမာနန္တိ ဘုသံ အတိဝိယ ဝိရောစမာနံ ဝိမာနသေဋ္ဌံ လဘန္တီတိ ယောဇနာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ပဌမနာဝါဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဒုတိယနာဝါဝိမာနဝဏ္ဏနာ

သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝန္တိ ဒုတိယနာဝါဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ အညတရော ခီဏာသဝတ္ထေရော ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဂါမကာဝါသေ ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမော သာဝတ္ထိတော တံ ဂါမံ ဥဒ္ဒိဿ ပစ္ဆာဘတ္တံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော, မဂ္ဂပရိဿမေန ကိလန္တော တသိတော အန္တရာမဂ္ဂေ အညတရံ ဂါမံ သမ္ပတ္တော, ဗဟိဂါမေ တာဒိသံ ဆာယူဒကသမ္ပန္နဋ္ဌာနံ အပဿန္တော ပရိဿမေန စ အဘိဘုယျမာနော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဓုရဂေဟဿေဝ ဒွါရေ အဋ္ဌာသိ။ တတ္ထ အညတရာ ဣတ္ထီ ထေရံ ပဿိတွာ ‘‘ကုတော, ဘန္တေ, အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ မဂ္ဂပရိဿမံ ပိပါသိတဘာဝဉ္စ ဉတွာ ‘‘ဧထ, ဘန္တေ’’တိ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ ‘‘ဣဓ နိသီဒထာ’’တိ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ တတ္ထ နိသိန္နေ ပါဒေါဒကံ ပါဒဗ္ဘဉ္ဇနတေလဉ္စ ဒတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ဗီဇိ။ ပရိဠာဟေ ဝူပသန္တေ မဓုရံ သီတလံ သုဂန္ဓံ ပါနကံ ယောဇေတွာ အဒါသိ။ ထေရော တံ ပိဝိတွာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလမထော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တီတိ သဗ္ဗံ အနန္တရဝိမာနသဒိသန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂါထာသုပိ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅၃။ ‘‘သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝံ, နာရိ အာရုယှ တိဋ္ဌသိ၊

ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိံ, ပဒ္မံ ဆိန္ဒသိ ပါဏိနာ။

၅၄။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၅၅။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၅၆။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၅၇။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ၊

ဒိသွာန ဘိက္ခုံ တသိတံ ကိလန္တံ, ဥဋ္ဌာယ ပါတုံ ဥဒကံ အဒါသိံ။

၅၈။ ‘‘ယော ဝေ ကိလန္တဿ ပိပါသိတဿ, ဋ္ဌာယ ပါတုံ ဥဒကံ ဒဒါတိ၊

သီတောဒကာ တဿ ဘဝန္တိ နဇ္ဇော, ပဟူတမလျာ ဗဟုပုဏ္ဍရီကာ။

၅၉။ ‘‘တံ အာပဂါ အနုပရိယန္တိ သဗ္ဗဒါ, သီတောဒကာ ဝါလုကသန္ထတာ နဒီ၊

အမ္ဗာ စ သာလာ တိလကာ စ ဇမ္ဗုယော, ဥဒ္ဒါလကာ ပါဋလိယော စ ဖုလ္လာ။

၆၀။ ‘‘တံဘူမိဘာဂေဟိ ဥပေတရူပံ, ဝိမာနသေဋ္ဌံ ဘုသ သောဘမာနံ၊

တဿီဓ ကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော, ဧတာဒိသံ ပုညကတာ လဘန္တိ။

၆၁။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၆၂။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

အတ္ထဝဏ္ဏနာသုပိ ဣဓ ဧကောဝ ထေရောတိ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ။

ဒုတိယနာဝါဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ တတိယနာဝါဝိမာနဝဏ္ဏနာ

သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝန္တိ တတိယနာဝါဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ကောသလဇနပဒေ ယေန ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ။ အဿောသုံ ခေါ ထူဏေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ‘‘သမဏော ကိရ ဂေါတမော အမှာကံ ဂါမခေတ္တံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ။ အထ ထူဏေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ အပ္ပသန္နာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မစ္ဆေရပကတာ ‘‘သစေ သမဏော ဂေါတမော ဣမံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဒွီဟတီဟံ ဝသေယျ, သဗ္ဗံ ဣမံ ဇနံ အတ္တနော ဝစနေ ပတိဋ္ဌပေယျ, တတော ဗြာဟ္မဏဓမ္မော ပတိဋ္ဌံ န လဘေယျာ’’တိ တတ္ထ ဘဂဝတော အဝါသာယ ပရိသက္ကန္တာ နဒီတိတ္ထေသု ဌပိတနာဝါယော အပနေသုံ, သေတုသင်္ကမနာနိ စ အဝလဉ္ဇေ အကံသု, တထာ ပပါမဏ္ဍပါဒီနိ, ဧကံ ဥဒပါနံ ဌပေတွာ ဣတရာနိ ဥဒပါနာနိ တိဏာဒီဟိ ပူရေတွာ ပိဒဟိံသု။ တေန ဝုတ္တံ ဥဒါနေ (ဥဒါ။ ၆၉) ‘‘အထ ခေါ ထူဏေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဥဒပါနံ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရေသုံ ‘မာ တေ မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ’’’တိ။

ဘဂဝါ တေသံ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဉတွာ တေ အနုကမ္ပန္တော သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန အာကာသေန နဒိံ အတိက္ကမိတွာ ဂန္တွာ အနုက္ကမေန ထူဏံ ဗြာဟ္မဏဂါမံ ပတွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ တေန စ သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဥဒကဟာရိနိယော ဘဂဝတော အဝိဒူရေန အတိက္ကမန္တိ။ တသ္မိဉ္စ ဂါမေ ‘‘သစေ သမဏော ဂေါတမော ဣဓာဂမိဿတိ, န တဿ ပစ္စုဂ္ဂမနာဒိကံ ကာတဗ္ဗံ, ဂေဟံ အာဂတဿ စဿ သာဝကာနဉ္စ ဘိက္ခာပိ န ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ကတိကာ ကတာ ဟောတိ။

တတ္ထ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဒါသီ ဃဋေန ပါနီယံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ စ မဂ္ဂပရိဿမေန ကိလန္တေ တသိတေ ဉတွာ ပသန္နစိတ္တာ ပါနီယံ ဒါတုကာမာ ဟုတွာ ‘‘ယဒိပိ မေ ဂါမဝါသိနော ‘သမဏဿ ဂေါတမဿ န ကိဉ္စိ ဒါတဗ္ဗံ, သာမီစိကမ္မမ္ပိ န ကာတဗ္ဗ’န္တိ ကတိကံ ကတွာ ဌိတာ, ဧဝံ သန္တေပိ ယဒိ အဟံ ဤဒိသေ ပုညက္ခေတ္တေ ဒက္ခိဏေယျေ လဘိတွာ ပါနီယဒါနမတ္တေနာပိ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ န ကရေယျံ, ကဒါဟံ ဣတော ဒုက္ခဇီဝိတတော မုစ္စိဿာမိ, ကာမံ မေ အယျကော သဗ္ဗေပိမေ ဂါမဝါသိနော မံ ဟနန္တု ဝါ ဗန္ဓန္တု ဝါ, ဤဒိသေ ပုညက္ခေတ္တေ ပါနီယဒါနံ ဒဿာမိ ဧဝါ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ အညာဟိ ဥဒကဟာရိနီဟိ ဝါရိယမာနာပိ ဇီဝိတေ နိရပေက္ခာ သီသတော ပါနီယဃဋံ ဩတာရေတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပါနီယေန နိမန္တေသိ။ ဘဂဝါ တဿာ စိတ္တပ္ပသာဒံ ဩလောကေတွာ တံ အနုဂ္ဂဏှန္တော ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ ပါနီယံ ပိဝိ, ဃဋေ ဥဒကံ ပရိက္ခယံ န ဂစ္ဆတိ။ သာ တံ ဒိသွာ ပုန ပသန္နစိတ္တာ ဧကဿ ဘိက္ခုဿ အဒါသိ, တထာ အပရဿ အပရဿာတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ အဒါသိ, ဥဒကံ န ခီယတေဝ။ သာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ယထာပုဏ္ဏေန ဃဋေန ဂေဟာဘိမုခီ အဂမာသိ။ တဿာ သာမိကော ဗြာဟ္မဏော ပါနီယဿ ဒိန္နဘာဝံ သုတွာ ‘‘ဣမာယ ဂါမဝတ္တံ ဘိန္နံ, အဟဉ္စ ဂါရယှော ကတော’’တိ ကောဓေန ပဇ္ဇလန္တော တဋတဋာယမာနော တံ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ပဟရိ။ သာ တေန ဥပက္ကမေန ဇီဝိတက္ခယံ ပတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတိ, ဝိမာနံ စဿာ ပဌမနာဝါဝိမာနေ ဝုတ္တသဒိသံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, အာနန္ဒ, ဥဒပါနတော ပါနီယံ အာဟရာ’’တိ။ ထေရော ‘‘ဣဒါနိ, ဘန္တေ, ဥဒပါနော ထူဏေယျကေဟိ ဒူသိတော, န သက္ကာ ပါနီယံ အာဟရိတု’’န္တိ အာဟ။ ဘဂဝါ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ အာဏာပေသိ။ တတိယဝါရေ ထေရော ဘဂဝတော ပတ္တံ အာဒါယ ဥဒပါနာဘိမုခေါ အဂမာသိ။ ဂစ္ဆန္တေ ထေရေ ဥဒပါနေ ဥဒကံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟုတွာ ဥတ္တရိတွာ သမန္တတော သန္ဒတိ, သဗ္ဗံ တိဏဘုသံ ဥပလဝိတွာ သယမေဝ အပဂစ္ဆတိ။ တေန သန္ဒမာနေန သလိလေန ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန္တေန အညေ ဇလာသယေ ပူရေတွာ တံ ဂါမံ ပရိက္ခိပန္တေန ဂါမပ္ပဒေသော အဇ္ဈောတ္ထရီယတိ။ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဘဂဝန္တံ ခမာပေသုံ, တင်္ခဏညေဝ ဥဒကောဃော အန္တရဓာယိ။ တေ ဘဂဝတော စ ဘိက္ခုသံဃဿ စ နိဝါသဋ္ဌာနံ သံဝိဓာယ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ သဗ္ဗေ ထူဏေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ပယိရုပါသန္တာ နိသီဒိံသု။

တေန စ သမယေန သာ ဒေဝတာ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တဿာ ကာရဏံ ဥပဓာရေန္တီ တံ ‘‘ပါနီယဒါန’’န္တိ ဉတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ‘‘ဟန္ဒာဟံ ဣဒါနေဝ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိဿာမိ, သမ္မာပဋိပန္နေသု ကတာနံ အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ ဥဠာရဖလတဉ္စ မနုဿလောကေ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ ဥယျာနာဒိသဟိတေန ဝိမာနေန သဒ္ဓိံယေဝ မဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ မဟန္တေန ဒေဝါနုဘာဝေန မဟာဇနကာယဿ ပဿန္တဿေဝ အာဂန္တွာ ဝိမာနတော ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဘဂဝါ တဿာ ပရိသာယ ကမ္မဖလံ ပစ္စက္ခတော ဝိဘာဝေတုကာမော –

၆၃။ ‘‘သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝံ, နာရိ အာရုယှ တိဋ္ဌသိ၊

ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိံ, ပဒ္မံ ဆိန္ဒသိ ပါဏိနာ။

၆၄။ ‘‘ကူဋာဂါရာ နိဝေသာ တေ, ဝိဘတ္တာ ဘာဂသော မိတာ၊

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘန္တိ, သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။

၆၅။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၆၆။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ,

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

စတူဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။

၆၇။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, သမ္ဗုဒ္ဓေနေဝ ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

သင်္ဂီတိကာရာ အာဟံသု။

၆၈။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ၊

ဒိသွာန ဘိက္ခူ တသိတေ ကိလန္တေ, ဥဋ္ဌာယ ပါတုံ ဥဒကံ အဒါသိံ။

၆၉။ ‘‘ယော ဝေ ကိလန္တာန ပိပါသိတာနံ, ဥဋ္ဌာယ ပါတုံ ဥဒကံ ဒဒါတိ၊

သီတောဒကာ တဿ ဘဝန္တိ နဇ္ဇော, ပဟူတမလျာ ဗဟုပုဏ္ဍရီကာ။

၇၀။ ‘‘တံ အာပဂါ အနုပရိယန္တိ သဗ္ဗဒါ, သီတောဒကာ ဝါလုကသန္ထတာ နဒီ၊

အမ္ဗာ စ သာလာ တိလကာ စ ဇမ္ဗုယော, ဥဒ္ဒါလကာ ပါဋလိယော စ ဖုလ္လာ။

၇၁။ ‘‘တံဘူမိဘာဂေဟိ ဥပေတရူပံ, ဝိမာနသေဋ္ဌံ ဘုသ သောဘမာနံ၊

တဿီဓ ကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော, ဧတာဒိသံ ပုညကတာ လဘန္တိ။

၇၂။ ‘‘ကူဋာဂါရာ နိဝေသာ မေ, ဝိဘတ္တာ ဘာဂသော မိတာ၊

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘန္တိ, သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။

၇၃။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

တပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၇၄။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဗုဒ္ဓ မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတိ၊

ဧတဿ ကမ္မဿ ဖလံ မမေဒံ, အတ္ထာယ ဗုဒ္ဓေါ ဥဒကံ အပါယီ’’တိ။ –

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယော။

၆၃။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ သာ ဒေဝတာ ယဒါ ဘဂဝါ ပုစ္ဆိ, တဒါ တံ နာဝံ အာရုယှ န ဌိတာ, န ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟတိ, နာပိ ပဒုမံ ဆိန္ဒတိ, ကမ္မာနုဘာဝစောဒိတာ ပန အဘိဏှံ ဇလဝိဟာရပသုတာ တထာ ကရောတီတိ တံ ကိရိယာဝိစ္ဆေဒံ ဒဿနဝသေနေဝံ ဝုတ္တံ။ အယဉ္စ အတ္ထော န ကေဝလမိဓေဝ, အထ ခေါ ဟေဋ္ဌိမေသုပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၇၂။ ကူဋာဂါရာတိ သုဝဏ္ဏမယကဏ္ဏိကာဗဒ္ဓဂေဟဝန္တော။ နိဝေသာတိ နိဝေသနာနိ, ကစ္ဆရာနီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဝိဘတ္တာ ဘာဂသော မိတာ’’တိ။ တာနိ ဟိ စတုသာလဘူတာနိ အညမညဿ ပဋိဗိမ္ဗဘူတာနိ ဝိယ ပဋိဝိဘတ္တရူပါနိ သမပ္ပမာဏတာယ ဘာဂသော မိတာနိ ဝိယ ဟောန္တိ။ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ အတိဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနာ။ အာဘန္တီတိ မဏိရတနကနကရံသိဇာလေဟိ ဩဘာသေန္တိ။

၇၄။ မမာတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခံ, မမ ကမ္မဿ မမ အတ္ထာယာတိ အယဉှေတ္ထ ယောဇနာ။ ဥဒကံ အပါယီတိ ယဒေတံ ဥဒကဒါနံ ဝုတ္တံ, ဧတဿ ပုညကမ္မဿ ဣဒံ ဖလံ ယာယံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ, ယသ္မာ မမတ္ထာယ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ မယာ ဒိန္နံ ဥဒကံ အပါယီတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧဝံ ပသန္နမာနသာယ ဒေဝတာယ ဘဂဝါ သာမုက္ကံသိကံ ဓမ္မဒေသနံ ကရောန္တော သစ္စာနိ ပကာသေသိ။ သာ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ, သမ္ပတ္တပရိသာယပိ ဓမ္မဒေသနာ သာတ္ထိကာ အဟောသိ။

တတိယနာဝါဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဒီပဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဒီပဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဥပေါသထဒိဝသေ သမ္ဗဟုလာ ဥပါသကာ ဥပေါသထိကာ ဟုတွာ ပုရေဘတ္တံ ယထာဝိဘဝံ ဒါနံ ဒတွာ ကာလဿေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ မနောဘာဝနီယေ ဘိက္ခူ ပယိရုပါသိတွာ သာယနှေ ဓမ္မံ သုဏန္တိ။ ဝိဟာရေယေဝ ဝသိတုကာမာနံ တေသံ ဓမ္မံ သုဏန္တာနံယေဝ သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော, အန္ဓကာရော ဇာတော။ တတ္ထေကာ အညတရာ ဣတ္ထီ ‘‘ဣဒါနိ ဒီပါလောကံ ကာတုံ ယုတ္တ’’န္တိ စိန္တေတွာ အတ္တနော ဂေဟတော ပဒီပေယျံ အာဟရာပေတွာ ပဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ ဓမ္မာသနဿ ပုရတော ဌပေတွာ ဓမ္မံ သုဏိ။ သာ တေန ပဒီပဒါနေန အတ္တမနာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဟုတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂေဟံ ဂတာ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဇောတိရသဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သရီရသောဘာ ပနဿာ အတိဝိယ ပဘဿရာ အညေ ဒေဝေ အဘိဘဝိတွာ ဒသ ဒိသာ ဩဘာသယမာနာ တိဋ္ဌတိ။ အထေကဒိဝသံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒေဝစာရိကံ စရန္တောတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန –

၇၅။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၇၆။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၇၇။ ‘‘ကေန တွံ ဝိမလောဘာသာ, အတိရောစသိ ဒေဝတာ၊

ကေန တေ သဗ္ဗဂတ္တေဟိ, သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ။

၇၈။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

စတူဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။

၇၉။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၈၀။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ၊

တမန္ဓကာရမှိ တိမီသိကာယံ, ပဒီပကာလမှိ အဒါသိ ဒီပံ။

၈၁။ ‘‘ယော အန္ဓကာရမှိ တိမီသိကာယံ, ပဒီပကာလမှိ ဒဒါတိ ဒီပံ၊

ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇောတိရသံ ဝိမာနံ, ပဟူတမလျံ ဗဟုပုဏ္ဍရီကံ။

၈၂။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၈၃။ ‘‘တေနာဟံ ဝိမလောဘာသာ, အတိရောစာမိ ဒေဝတာ၊

တေန မေ သဗ္ဗဂတ္တေဟိ, သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ။

၈၄။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဝိဿဇ္ဇေသိ။

၇၅။ တတ္ထ အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တ-သဒ္ဒေါ ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၈။၂၀၊ ဥဒါ။ ၄၅၊ စူဠဝ။ ၃၈၃) ခယေ အာဂတော။ ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၁၀၀) သုန္ဒရေ။ ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၅၀၊ ပါရာ။ ၁၅) အဗ္ဘနုမောဒနေ။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိအာဒီသု (ဝိ။ ဝ။ ၈၅၇) အဘိရူပေ။ ဣဓာပိ အဘိရူပေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အဘိက္ကန္တေနာတိ အတိကန္တေန အတိမနာပေန, အဘိရူပေနာတိ အတ္ထော။ ဝဏ္ဏေနာတိ ဆဝိဝဏ္ဏေန။ ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗာပိ ဒသ ဒိသာ ဇောတေန္တီ ဧကာလောကံ ကရောန္တီ။ ကိံ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ’’တိ။ ဥဿန္နာ ပဘာ ဧတာယ ဓီယတိ, ဩသဓီနံ ဝါ အနုဗလပ္ပဒါယိကာတိ ကတွာ ‘‘ဩသဓီ’’တိ လဒ္ဓနာမာ တာရကာ ယထာ သမန္တတော အာလောကံ ကုရုမာနာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ တွံ သဗ္ဗာ ဒိသာ ဩဘာသယန္တီ တိဋ္ဌသီတိ။

၇၇။ သဗ္ဗဂတ္တေဟီတိ သဗ္ဗေဟိ သရီရာဝယဝေဟိ, သကလေဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေဟိ ဩဘာသတီတိ အဓိပ္ပါယော, ဟေတုမှိ စေတံ ကရဏဝစနံ။ သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာတိ သဗ္ဗာပိ ဒသဒိသာ ဝိဇ္ဇောတတိ။ ‘‘ဩဘာသရေ’’တိပိ ပဌန္တိ, တေသံ သဗ္ဗာ ဒိသာတိ ဗဟုဝစနမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၈၁။ ပဒီပကာလမှီတိ ပဒီပကရဏကာလေ, ပဒီပုဇ္ဇလနယောဂ္ဂေ အန္ဓကာရေတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ယော အန္ဓကာရမှိ တိမီသိကာယ’’န္တိ, ဗဟလေ မဟန္ဓကာရေတိ အတ္ထော။ ဒဒါတိ ဒီပန္တိ ပဒီပံ ဥဇ္ဇာလေန္တော ဝါ အနုဇ္ဇာလေန္တော ဝါ ပဒီပဒါနံ ဒဒါတိ, ပဒီပေါပကရဏာနိ ဒက္ခိဏေယျေ ဥဒ္ဒိဿ ပရိစ္စဇတိ။ ဥပပဇ္ဇတိ ဇောတိရသံ ဝိမာနန္တိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဇောတိရသံ ဝိမာနံ ဥပဂစ္ဆတီတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အထ ယထာပုစ္ဆိတေ အတ္ထေ ဒေဝတာယ ကထိတေ ထေရော တမေဝ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဒါနာဒိကထာယ တဿာ ကလ္လစိတ္တာဒိဘာဝံ ဉတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ သပရိဝါရာ သာ ဒေဝတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ ထေရော တတော အာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ, ဘဂဝါ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ ဇာတာ, မဟာဇနော ဝိသေသတော ဒီပဒါနေ သက္ကစ္စကာရီ အဟောသီတိ။

ဒီပဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ တိလဒက္ခိဏဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ တိလဒက္ခိဏဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ တေန စ သမယေန ရာဇဂဟေ အညတရာ ဣတ္ထီ ဂဗ္ဘိနီ တိလေ ဓောဝိတွာ အာတပေ သုက္ခာပေတိ တေလံ ကာတုကာမာ။ သာ စ ပရိက္ခီဏာယုကာ တံ ဒိဝသမေဝ စဝနဓမ္မာ, နိရယသံဝတ္တနိကံ စဿာ ကမ္မံ ဩကာသံ ကတွာ ဌိတံ။ အထ နံ ဘဂဝါ ပစ္စူသဝေလာယံ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဣတ္ထီ အဇ္ဇ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ယံနူနာဟံ တိလဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏေန တံ သဂ္ဂူပဂံ ကရေယျ’’န္တိ။ သော သာဝတ္ထိတော တင်္ခဏေနေဝ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အနုပုဗ္ဗေန တဿာ ဂေဟဒွါရံ ပါပုဏိ။ သာ ဣတ္ထီ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ သဟသာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကတဉ္ဇလီ အညံ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ အပဿန္တီ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ တိလေ ရာသိံ ကတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဉ္ဇလိပူရံ တိလံ ဘဂဝတော ပတ္တေ အာကိရိတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိ။ တံ ဘဂဝါ အနုကမ္ပမာနော ‘‘သုခိနီ ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ။ သာ တဿာ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဒွါဒသယောဇနိကေ ကနကဝိမာနေ သုတ္တပဗုဒ္ဓါ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တိ။

အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝုတံ မဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ ဝိရောစမာနမုပဂန္တွာ –

၈၅။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၈၆။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၈၇။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – ပုစ္ဆိ၊

၈၈။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၈၉။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ။

၉၀။ ‘‘အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

အာသဇ္ဇ ဒါနံ အဒါသိံ, အကာမာ တိလဒက္ခိဏံ၊

ဒက္ခိဏေယျဿ ဗုဒ္ဓဿ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၉၁။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၉၂။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

သာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။

၉၀။ တတ္ထ အာသဇ္ဇာတိ အယံ အာသဇ္ဇ-သဒ္ဒေါ ‘‘အာသဇ္ဇ နံ တထာဂတ’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ။ ၃၅၀) ဃဋ္ဋေန အာဂတော။ ‘‘အာသဇ္ဇ ဒါနံ ဒေတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၃၆၊ အ။ နိ။ ၈။၃၁) သမာဂမေ။ ဣဓာပိ သမာဂမေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အာသဇ္ဇာတိ သမာဂန္တွာ, သမဝါယေန သမ္ပတွာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘အကာမာ’’တိ။ သာ ဟိ ဒေယျဓမ္မသံဝိဓာနပုဗ္ဗကံ ပုရိမသိဒ္ဓံ ဒါနသင်္ကပ္ပံ ဝိနာ သဟသာ သမ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ပဝတ္တိတံ တိလဒါနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အာသဇ္ဇ ဒါနံ အဒါသိံ, အကာမာ တိလဒက္ခိဏ’’န္တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

တိလဒက္ခိဏဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ပဌမပတိဗ္ဗတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ကောဉ္စာ မယူရာ ဒိဝိယာ စ ဟံသာတိ ပတိဗ္ဗတာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ တတ္ထ အညတရာ ဣတ္ထီ ပတိဗ္ဗတာ အဟောသိ ဘတ္တု အနုကူလဝတ္တိနီ ခမာ ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနီ, န ကုဒ္ဓါပိ ပဋိပ္ဖရတိ, အဖရုသဝါစာ သစ္စဝါဒိနီ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ယထာဝိဘဝံ ဒါနာနိ စ အဒါသိ။ သာ ကေနစိဒေဝ ရောဂေန ဖုဋ္ဌာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပုရိမနယေနေဝ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တံ ဒေဝဓီတရံ မဟတိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိံ ဒိသွာ တဿာ သမီပမုပဂတော။ သာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝုတာ သဋ္ဌိသကဋဘာရာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတတ္တဘာဝါ ထေရဿ ပါဒေသု သိရသာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ထေရောပိ တာယ ကတပုညကမ္မံ ပုစ္ဆန္တော –

၉၃။ ‘‘ကောဉ္စာ မယူရာ ဒိဝိယာ စ ဟံသာ, ဝဂ္ဂုဿရာ ကောကိလာ သမ္ပတန္တိ၊

ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏံ ရမ္မမိဒံ ဝိမာနံ, အနေကစိတ္တံ နရနာရိသေဝိတံ။

၉၄။ ‘‘တတ္ထစ္ဆသိ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, ဣဒ္ဓီ ဝိကုဗ္ဗန္တိ အနေကရူပါ၊

ဣမာ စ တေ အစ္ဆရာယော သမန္တတော, နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ ပမောဒယန္တိ စ။

၉၅။ ‘‘ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာသိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – အာဟ၊

၉၆။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၉၇။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပတိဗ္ဗတာနညမနာ အဟောသိံ၊

မာတာဝ ပုတ္တံ အနုရက္ခမာနာ, ကုဒ္ဓါပိဟံ နပ္ဖရုသံ အဝေါစံ။

၉၈။ ‘‘သစ္စေ ဌိတာ မောသဝဇ္ဇံ ပဟာယ, ဒါနေ ရတာ သင်္ဂဟိတတ္တဘာဝါ၊

အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ပသန္နစိတ္တာ, သက္ကစ္စ ဒါနံ ဝိပုလံ အဒါသိံ။

၉၉။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၀၀။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

သာ ဒေဝတာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။

၉၃။ တတ္ထ ကောဉ္စာတိ ကောဉ္စသကုဏာ, ယေ ‘‘သာရသာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ။ မယူရာတိ မောရာ။ ဒိဝိယာတိ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝါ။ ဣဒဉှိ ပဒံ ‘‘ဒိဝိယာ ကောဉ္စာ, ဒိဝိယာ မယူရာ’’တိအာဒိနာ စတူဟိပိ ပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဟံသာတိ သုဝဏ္ဏဟံသာဒိဟံသာ။ ဝဂ္ဂုဿရာတိ မဓုရဿရာ။ ကောကိလာတိ ကာဠကောကိလာ စေဝ သုက္ကကောကိလာ စ။ သမ္ပတန္တီတိ ဒေဝတာယ အဘိရမဏတ္ထံ ကီဠန္တာ လဠန္တာ သမန္တတော ပတန္တိ ဝိစရန္တိ။ ကောဉ္စာဒိရူပေန ဟိ ဒေဝတာယ ရတိဇနနတ္ထံ ပရိဝါရဘူတာ ဒေဝတာ ကီဠန္တာ လဠန္တာ ‘‘ကောဉ္စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ။ ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏန္တိ ဂန္ထိတာဂန္ထိတေဟိ နာနာဝိဓရတနကုသုမေဟိ ဩကိဏ္ဏံ။ ရမ္မန္တိ ရမဏီယံ, မနောရမန္တိ အတ္ထော။ အနေကစိတ္တန္တိ အနေကေဟိ ဥယျာနကပ္ပရုက္ခပေါက္ခရဏိအာဒီဟိ ဝိမာနေသု စ အနေကေဟိ ဘိတ္တိဝိသေသာဒီဟိ စိတ္တံ။ နရနာရိသေဝိတန္တိ ပရိဝါရဘူတေဟိ ဒေဝပုတ္တေဟိ ဒေဝဓီတာဟိ စ ဥပသေဝိတံ။

၉၄။ ဣဒ္ဓီ ဝိကုဗ္ဗန္တိ အနေကရူပါတိ နာနာရူပါနံ ဝိဒံသနေန အနေကရူပါ ကမ္မာနုဘာဝသိဒ္ဓါ ဣဒ္ဓီ ဝိကုဗ္ဗန္တီ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိယော ဝလဉ္ဇေန္တီ အစ္ဆသီတိ ယောဇနာ။

၉၇။ အနညမနာတိ ပတိဗ္ဗတာ, ပတိတော အညသ္မိံ မနော ဧတိဿာတိ အညမနာ, န အညမနာတိ အနညမနာ, မယှံ သာမိကတော အညသ္မိံ ပုရိသေ ပါပကံ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေသိန္တိ အတ္ထော။ မာတာဝ ပုတ္တံ အနုရက္ခမာနာတိ ယထာ မာတာ ပုတ္တံ, ဧဝံ မယှံ သာမိကံ, သဗ္ဗေပိ ဝါ သတ္တေ ဟိတေသိတာယ အဟိတာပနယနကာမတာယ စ အနုဒ္ဒယမာနာ။ ကုဒ္ဓါပိဟံ နပ္ဖရုသံ အဝေါစန္တိ ပရေန ကတံ အဖာသုကံ ပဋိစ္စ ကုဒ္ဓါပိ သမာနာ အဟံ ဖရုသဝစနံ န ကထေသိံ, အညဒတ္ထု ပိယဝစနမေဝ အဘာသိန္တိ အဓိပ္ပါယော။

၉၈။ သစ္စေ ဌိတာတိ သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတာ။ ယသ္မာ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတာ နာမ ဟောတိ, န ကဒါစိ သစ္စဝစနမတ္တေနာတိ အာဟ – မောသဝဇ္ဇံ ပဟာယာတိ မုသာဝါဒံ ပဟာယ။ ဒါနေ ရတာတိ ဒါနေ အဘိရတာ, ယုတ္တပ္ပယုတ္တာတိ အတ္ထော။ သင်္ဂဟိတတ္တဘာဝါတိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ အတ္တာနံ ဝိယ သဘာဝေနေဝ ပရေသံ သင်္ဂဏှနသီလာ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ပသန္နစိတ္တာ သက္ကစ္စံ စိတ္တီကာရေန အဒါသိံ, အညဉ္စ ဝတ္ထာဒိဒါနံ ဝိပုလံ ဥဠာရံ အဒါသိန္တိ ယောဇနာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပတိဗ္ဗတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဒုတိယပတိဗ္ဗတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဝေဠုရိယထမ္ဘန္တိ ဒုတိယပတိဗ္ဗတာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရာ ဥပါသိကာ ပတိဗ္ဗတာ ဟုတွာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ပဉ္စ သီလာနိ သုဝိသုဒ္ဓါနိ ကတွာ ရက္ခိ, ယထာဝိဘဝဉ္စ ဒါနာနိ အဒါသိ, သာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

၁၀၁။ ‘‘ဝေဠုရိယထမ္ဘံ ရုစိရံ ပဘဿရံ, ဝိမာနမာရုယှ အနေကစိတ္တံ၊

တတ္ထစ္ဆသိ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, ဥစ္စာဝစာ ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗမာနာ၊

ဣမာ စ တေ အစ္ဆရာယော သမန္တတော, နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ ပမောဒယန္တိ စ။

၁၀၂။ ‘‘ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာသိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – ပုစ္ဆိ၊

၁၀၃။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၀၄။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ဥပါသိကာ စက္ခုမတော အဟောသိံ၊

ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ အဟောသိံ, လောကေ အဒိန္နံ ပရိဝဇ္ဇယိဿံ။

၁၀၅။ ‘‘အမဇ္ဇပါ နော စ မုသာ အဘာဏိံ, သကေန သာမိနာ အဟောသိံ တုဋ္ဌာ၊

အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ပသန္နစိတ္တာ, သက္ကစ္စ ဒါနံ ဝိပုလံ အဒါသိံ။

၁၀၆။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၀၇။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ,

မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – ဝိဿဇ္ဇေသိ၊

၁၀၁။ တတ္ထ ဝေဠုရိယထမ္ဘန္တိ ဝေဠုရိယမဏိမယထမ္ဘံ။ ရုစိရန္တိ ရမဏီယံ။ ပဘဿရန္တိ အတိဝိယ ဘာသုရံ။ ဥစ္စာဝစာတိ ဥစ္စာ စ အဝစာ စ, ဝိဝိဓာတိ အတ္ထော။

၁၀၄-၅။ ဥပါသိကာတိ သရဏဂမနေန ဥပါသိကာလက္ခဏေ ဌိတာ။ ဝုတ္တဉှိ –

‘‘ယတော ခေါ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ, သံဃံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော ဥပါသကော ဟောတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၃၃)။

စက္ခုမတောတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမတော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော။ ဧဝံ ဥပါသိကာဘာဝကိတ္တနေန အာသယသုဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ ပယောဂသုဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သကေန သာမိနာ အဟောသိံ တုဋ္ဌာတိ မိစ္ဆာစာရာဝေရမဏိမာဟ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။

ဒုတိယပတိဗ္ဗတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ပဌမသုဏိသာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ သုဏိသာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ အညတရသ္မိံ ဂေဟေ ဧကာ ကုလသုဏှာ ဂေဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ‘‘ဣဒံ မယှံ ဥတ္တမံ ပုညက္ခေတ္တံ ဥပဋ္ဌိတ’’န္တိ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပူဝဘာဂံ အာဒါယ အာဒရေန ထေရဿ ဥပနေသိ, ထေရော တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ ဂတော။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀၈။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၁၀၉။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၁၀။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၁၁။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၁၂။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, သုဏိသာ အဟောသိံ သသုရဿ ဂေဟေ။

၁၁၃။ ‘‘အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဘိက္ခုံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

တဿ အဒါသဟံ ပူဝံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ၊

ဘာဂဍ္ဎဘာဂံ ဒတွာန, မောဒါမိ နန္ဒနေ ဝနေ။

၁၁၄။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၁၅။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၁၂။ တတ္ထ သုဏိသာတိ ပုတ္တဿ ဘရိယာ။ ဣတ္ထိယာ ဟိ သာမိကဿ ပိတာ ‘‘သသုရော’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿ စ သာ ‘‘သုဏိသာ’’တိ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘သုဏိသာ အဟောသိံ သသုရဿ ဂေဟေ’’တိ။

၁၁၃။ ဘာဂဍ္ဎဘာဂန္တိ အတ္တနာ လဒ္ဓပဋိဝီသတော ဥပဍ္ဎဘာဂံ။ မောဒါမိ နန္ဒနေ ဝနေတိ ထေရေန နန္ဒနဝနေ ဒိဋ္ဌတာယ အာဟ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သုဏိသာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ ဒုတိယသုဏိသာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဒုတိယသုဏိသာဝိမာနံ။ ဧတ္ထ ပန အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ကုမ္မာသဒါနမေဝ ဝိသေသော။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁၆။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၁၁၇။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၁၈။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၁၉။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၂၀။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, သုဏိသာ အဟောသိံ သသုရဿ ဂေဟေ။

၁၂၁။ ‘‘အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဘိက္ခုံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

တဿ အဒါသဟံ ဘာဂံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ၊

ကုမ္မာသပိဏ္ဍံ ဒတွာန, မောဒါမိ နန္ဒနေ ဝနေ။

၁၂၂။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၂၃။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၂၁။ တတ္ထ ဘာဂန္တိ ကုမ္မာသကောဋ္ဌာသံ။ တေနာဟ ‘‘ကုမ္မာသပိဏ္ဍံ ဒတွာနာ’’တိ။ ကုမ္မာသောတိ စ ယဝကုမ္မာသော ဝုတ္တော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဒုတိယသုဏိသာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅။ ဥတ္တရာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဥတ္တရာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ။ တေန စ သမယေန ပုဏ္ဏော နာမ ဒုဂ္ဂတပုရိသော ရာဇဂဟသေဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ ဇီဝတိ, တဿ ဘရိယာ ဥတ္တရာ, ဥတ္တရာ စ နာမ ဓီတာတိ ဒွေ ဧဝ ဂေဟမာနုသကာ။ အထေကဒိဝသံ ရာဇဂဟေ ‘‘မဟာဇနေန သတ္တာဟံ နက္ခတ္တံ ကီဠိတဗ္ဗ’’န္တိ ဃောသနံ ကရိံသု။ တံ သုတွာ သေဋ္ဌိ ပါတောဝ အာဂတံ ပုဏ္ဏံ ‘‘တာတ, အမှာကံ ပရိဇနော နက္ခတ္တံ ကီဠိတုကာမော, တွံ ကိံ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿသိ, ဥဒါဟု ဘတိံ ကရိဿသီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သာမိ, နက္ခတ္တံ နာမ သဓနာနံ ဟောတိ, မမ ပန ဂေဟေ သွာတနာယ ယာဂုတဏ္ဍုလာနိပိ နတ္ထိ, ကိံ မေ နက္ခတ္တေန? ဂေါဏေ လဘန္တော ကသိတုံ ဂမိဿာမီ’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ဂေါဏေ ဂဏှဿူ’’တိ။ သော ဗလဝဂေါဏေ စ ဘဒ္ဒနင်္ဂလဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, နာဂရာ နက္ခတ္တံ ကီဠန္တိ, အဟံ ဒလိဒ္ဒတာယ ဘတိံ ကာတုံ ဂမိဿာမိ, မယှမ္ပိ တာဝ အဇ္ဇ ဒိဂုဏံ နိဝါပံ ပစိတွာ ဘတ္တံ အာဟရေယျာသီ’’တိ ဘရိယံ ဝတွာ ခေတ္တံ အဂမာသိ။

သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပန္နော တတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဇ္ဇ မယာ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ပုဏ္ဏံ အတ္တနော ဉာဏဇာလဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ ဒိသွာ ‘‘သဒ္ဓေါ နု ခေါ ဧသ, သက္ခိဿတိ ဝါ မေ သင်္ဂဟံ ကာတု’’န္တိ ဩလောကေန္တော တဿ သဒ္ဓဘာဝဉ္စ သင်္ဂဟံ ကာတုံ သမတ္ထဘာဝဉ္စ တပ္ပစ္စယာ စ တဿ မဟာသမ္ပတ္တိပဋိလာဘံ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ တဿ ကသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာဝါဋတီရေ ဧကံ ဂုမ္ဗံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ။ ပုဏ္ဏော ထေရံ ဒိသွာဝ ကသိံ ဌပေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဒန္တကဋ္ဌေန အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ ဒန္တကဋ္ဌံ ကပ္ပိယံ ကတွာ အဒါသိ။ အထဿ ထေရော ပတ္တဉ္စ ပရိဿာဝနဉ္စ နီဟရိတွာ အဒါသိ။ သော ‘‘ပါနီယေန အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ တံ အာဒါယ ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ။

ထေရော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ပရေသံ ပစ္ဆိမဂေဟေ ဝသတိ, သစဿ ဂေဟဒွါရံ ဂမိဿာမိ, ဣမဿ ဘရိယာ မံ ဒဋ္ဌုံ န သက္ခိဿတိ, ယာဝဿ ဘရိယာ ဘတ္တံ အာဒါယ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ, တာဝ ဣဓေဝ ဘဝိဿာမီ’’တိ။ သော တတ္ထေဝ ထောကံ ဝီတိနာမေတွာ တဿာ မဂ္ဂါရုဠှဘာဝံ ဉတွာ အန္တောနဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ။ သာ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အပ္ပေကဒါဟံ ဒေယျဓမ္မေ သတိ အယျံ န ပဿာမိ, အပ္ပေကဒါ မေ အယျံ ပဿန္တိယာ ဒေယျဓမ္မော န ဟောတိ, အဇ္ဇ ပန မေ အယျော စ ဒိဋ္ဌော, ဒေယျဓမ္မော စာယံ အတ္ထိ, ကရိဿတိ နု ခေါ မေ သင်္ဂဟ’’န္တိ။ သာ ဘတ္တဘာဇနံ ဩတာရေတွာ ထေရံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဣဒံ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါတိ အစိန္တေတွာ ဒါသဿ ဝေါ သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ အာဟ။ အထ ထေရော ပတ္တံ ဥပနာမေတွာ တာယ ဧကေန ဟတ္ထေန ဘာဇနံ ဓာရေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန တတော ဘတ္တံ ဒဒမာနာယ ဥပဍ္ဎဘတ္တေ ဒိန္နေ ‘‘အလ’’န္တိ ဟတ္ထေန ပတ္တံ ပိဒဟိ။ သာ ‘‘ဘန္တေ, ဧကောဝ ပဋိဝီသော, န သက္ကာ ဒွိဓာ ကာတုံ, တုမှာကံ ဒါသဿ ဣဓလောကသင်္ဂဟံ အကတွာ ပရလောကသင်္ဂဟံ ကရောထ, နိရဝသေသမေဝ ဒါတုကာမာမှီ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗမေဝဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဿ ဘာဂိနီ အဿ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ထေရော ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ဌိတကောဝ အနုမောဒနံ ကတွာ ဧကသ္မိံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ အကာသိ။ သာပိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ တဏ္ဍုလေ ပရိယေသိတွာ ဘတ္တံ ပစိ။

ပုဏ္ဏောပိ အဍ္ဎကရီသမတ္တံ ဌာနံ ကသိတွာ ဇိဃစ္ဆံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဂေါဏေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဧကံ ရုက္ခဆာယံ ပဝိသိတွာ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ။ အထဿ ဘရိယာ ဘတ္တမာဒါယ ဂစ္ဆမာနာ တံ ဒိသွာဝ ‘‘ဧသ ဇိဃစ္ဆာပီဠိတော မံ ဩလောကေန္တော နိသိန္နော, သစေ မံ ‘အတိဝိယ စိရာယီ’တိ တဇ္ဇေတွာ ပတောဒလဋ္ဌိယာ ပဟရိဿတိ, မယာ ကတကမ္မံ နိရတ္ထကံ ဘဝိဿတိ, ပဋိကစ္စေဝဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ ‘‘သာမိ, အဇ္ဇေကဒိဝသံ စိတ္တံ ပသာဒေဟိ, မာ မယာ ကတကမ္မံ နိရတ္ထကံ ကရိ, အဟံ ပါတောဝ တေ ဘတ္တံ အာဟရန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဓမ္မသေနာပတိံ ဒိသွာ တဝ ဘတ္တံ တဿ ဒတွာ ပုန ဂေဟံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ပစိတွာ အာဂတာ, ပသာဒေဟိ, သာမိ, စိတ္တ’’န္တိ။ သော ‘‘ကိံ ဝဒေသိ, ဘဒ္ဒေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပုန တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, သာဓု ဝတ တေ ကတံ မမ ဘတ္တံ အယျဿ ဒဒမာနာယ, မယာပိဿ အဇ္ဇ ပါတောဝ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္န’’န္တိ ပသန္နမာနသော တံ ဝစနံ အဘိနန္ဒိတွာ ဥဿူရေ လဒ္ဓဘတ္တတာယ ကိလန္တကာယော တဿာ အင်္ကေ သီသံ ကတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ။

အထဿ ပါတောဝ ကသိတဋ္ဌာနံ ပံသုစုဏ္ဏံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗံ ရတ္တသုဝဏ္ဏံ ဟုတွာ ကဏိကာရပုပ္ဖရာသိ ဝိယ သောဘမာနံ အဋ္ဌာသိ။ သော ပဗုဒ္ဓေါ ဩလောကေတွာ ဘရိယံ အာဟ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဧတံ မယာ ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ မမ သုဝဏ္ဏံ ဟုတွာ ပညာယတိ, ကိံ နု ခေါ မေ အတိဥဿူရေ လဒ္ဓဘတ္တတာယ အက္ခီနိ ဘမန္တီ’’တိ။ ‘‘သာမိ, မယှမ္ပိ ဧဝမေဝ ပညာယတီ’’တိ။ သော ဥဋ္ဌာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ နင်္ဂလသီသေ ပဟရိတွာ သုဝဏ္ဏဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဟော အယျဿ ဓမ္မသေနာပတိဿ ဒိန္နဒါနေ အဇ္ဇေဝ ဝိပါကော ဒဿိတော, န ခေါ ပန သက္ကာ ဧတ္တကံ ဓနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဘရိယာယ အာဘတံ ဘတ္တပါတိံ သုဝဏ္ဏဿ ပူရေတွာ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရညာ ကတောကာသော ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ အဘိဝါဒေတွာ ‘‘ကိံ တာတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝ, အဇ္ဇ မယာ ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏရာသိမေဝ ဟုတွာ ဌိတံ, သုဝဏ္ဏံ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? ‘‘ပုဏ္ဏော နာမာဟ’’န္တိ။ ‘‘ကိံ ပန တေ အဇ္ဇ ကတ’’န္တိ? ‘‘ဓမ္မသေနာပတိဿ မေ ပါတောဝ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္နံ, ဘရိယာယပိ မေ မယှံ အာဟဋဘတ္တံ တဿေဝ ဒိန္န’’န္တိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ကိရ ဘော ဓမ္မသေနာပတိဿ ဒိန္နဒါနေ ဝိပါကော ဒဿိတော’’တိ ဝတွာ ‘‘တာတ, ကိံ ကရောမီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဗဟူနိ သကဋသဟဿာနိ ပဟိဏိတွာ သုဝဏ္ဏံ အာဟရာပေထာ’’တိ။ ရာဇာ သကဋာနိ ပဟိဏိ။ ရာဇပုရိသေသု ‘‘ရညော သန္တက’’န္တိ ဂဏှန္တေသု ဂဟိတံ ဂဟိတံ မတ္တိကာဝ ဟောတိ။ တေဟိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစိတေ ‘‘တာတာ, တုမှေဟိ ကိန္တိ ဝတွာ ဂဟိတ’’န္တိ ပုအာ ‘‘တုမှာကံ သန္တက’’န္တိ အာဟံသု။ တေန ဟိ, တာတာ, ပုန ဂစ္ဆထ, ‘‘ပုဏ္ဏဿ သန္တက’’န္တိ ဝတွာ ဂဏှထာတိ။ တေ တထာ ကရိံသု ဂဟိတံ ဂဟိတံ သုဝဏ္ဏမေဝ အဟောသိ။ တံ သဗ္ဗံ အာဟရိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ရာသိံ အကံသု, အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ရာသိ အဟောသိ။ ရာဇာ နာဂရေ သန္နိပါတာပေတွာ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ အတ္ထိ ကဿစိ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏ’’န္တိ? ‘‘နတ္ထိ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ကိံ ပနဿ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘သေဋ္ဌိစ္ဆတ္တံ, ဒေဝါ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘ဗဟုဓနသေဋ္ဌိ နာမ ဟောတူ’’တိ မဟန္တေန ဘောဂေန သဒ္ဓိံ တဿ သေဋ္ဌိစ္ဆတ္တံ အဒါသိ။

အထ နံ သော အာဟ ‘‘မယံ, ဒေဝ, ဧတ္တကံ ကာလံ ပရကုလေ ဝသိမှာ, ဝသနဋ္ဌာနံ နော ဒေထာ’’တိ။ တေန ဟိ ပဿ, ဧသ ဂုမ္ဗော ပညာယတိ, ဧတံ ဟရာပေတွာ ဂေဟံ ကာရေဟီတိ ပုရာဏသေဋ္ဌိဿ ဂေဟဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ။ သော တသ္မိံ ဌာနေ ကတိပါဟေနေဝ ဂေဟံ ကာရာပေတွာ ဂေဟပဝေသနမင်္ဂလဉ္စ ဆတ္တမင်္ဂလဉ္စ ဧကတောဝ ကရောန္တော သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ အဒါသိ။ အထဿ သတ္ထာ ဒါနာနုမောဒနံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ။ ဓမ္မကထာဝသာနေ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိ စ ဘရိယာ စဿ ဓီတာ စ ဥတ္တရာတိ တယောပိ ဇနာ သောတာပန္နာ အဟေသုံ။

အပရဘာဂေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ အတ္တနော ပုတ္တဿ ဝါရေသိ။ သော ‘‘နာဟံ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မာ ဧဝံ ကရောတု, ဧတ္တကံ ကာလံ အမှေ နိဿာယ ဝသန္တေနေဝ တေ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ, ဒေတု မေ ပုတ္တဿ တေ ဓီတရ’’န္တိ အာဟ။ သော ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ တုမှေ, မမ ဓီတာ တီဟိ ရတနေဟိ ဝိနာ ဝသိတုံ န သက္ကောတိ, နေဝဿ ဓီတရံ ဒဿာမီ’’တိ အာဟ။ အထ နံ ဗဟူ သေဋ္ဌိဂဟပတိကာဒယော ကုလပုတ္တာ ‘‘မာ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ ဘိန္ဒိ, ဒေဟိဿ ဓီတရ’’န္တိ ယာစိံသု။ သော တေသံ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ ဓီတရံ အဒါသိ။ သာ ပတိကုလံ ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတုံ ဒါနံ ဝါ ဒါတုံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ နာလတ္ထ, ဧဝံ အဍ္ဎတိယေသု မာသေသု ဝီတိဝတ္တေသု အတ္တနော သန္တိကေ ဌိတေ ပရိစာရိကေ ပုစ္ဆိ ‘‘ဣဒါနိ ကိတ္တကံ အန္တောဝဿံ အဝသိဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘အဍ္ဎမာသော, အယျေ’’တိ။ သာ မာတာပိတူနံ သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘ကသ္မာ မံ ဧဝရူပေ ဗန္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပိံသု, ဝရံ တုမှေဟိ မံ လက္ခဏာဟတံ ကတွာ ပရေသံ ဒါသိံ သာဝေတုံ, န ဧဝရူပဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ ကုလဿ ဒါတုံ, အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုဒဿနာဒီသု ဧကမ္ပိ ပုညံ ကာတုံ န လဘာမီ’’တိ။ အထဿာ ပိတာ ‘‘ဒုက္ခိတာ ဝတ မေ ဓီတာ’’တိ အနတ္တမနတံ ပဝေဒေတွာ ပဉ္စဒသ ကဟာပဏသဟဿာနိ ပေသေသိ, ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ သိရိမာ နာမ ဂဏိကာ အတ္ထိ, ဒေဝသိကံ သဟဿံ ဂဏှာတိ, ဣမေဟိ ကဟာပဏေဟိ တံ အာနေတွာ သာမိကဿ နိယျာဒေတွာ သယံ ယထာရုစိ ပုညာနိ ကရောတူ’’တိ သာသနဉ္စ ပဟိဏိ။ ဥတ္တရာ တထာ ကတွာ သာမိကေန သိရိမံ ဒိသွာ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာမိ, ဣမံ အဍ္ဎမာသံ မမ သဟာယိကာ တုမှေ ပရိစရတု, အဟံ ပန ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဒါနဉ္စေဝ ဒါတုကာမာ ဓမ္မဉ္စ သောတုကာမာ’’တိ အာဟ။ သော တံ အဘိရူပံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဥပ္ပန္နသိနေဟော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။

ဥတ္တရာပိ ခေါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ အဍ္ဎမာသံ အညတ္ထ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ သတ္ထု ပဋိညံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဟာပဝါရဏာ, တာဝ သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ လဘိဿာမီ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ ‘‘ဧဝံ ယာဂုံ ပစထ, ဧဝံ ဘတ္တံ ပစထ, ဧဝံ ပူဝံ ပစထာ’’တိ မဟာနသေ သဗ္ဗကိစ္စာနိ သံဝိဒဟန္တီ ဝိစရတိ။ အထဿာ သာမိကော ‘‘သွေ မဟာပဝါရဏာ ဘဝိဿတီ’’တိ မဟာနသာဘိမုခေါ ဝါတပါနေ ဌတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကရောန္တီ သာ အန္ဓဗာလာ ဝိစရတီ’’တိ ဩလောကေတွာ တံ သေဒကိလိန္နံ ဆာရိကာယ ဩကိဏ္ဏံ အင်္ဂါရမသိမက္ခိတံ တထာ သံဝိဒဟိတွာ ဝိစရမာနံ ဒိသွာ ‘‘အဟော အန္ဓဗာလာ ဧဝရူပေ ဌာနေ ဣမံ သိရိသမ္ပတ္တိံ နာနုဘဝတိ, ‘‘မုဏ္ဍကသမဏေ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ ဝိစရတီ’’တိ ဟသိတွာ အပဂဉ္ဆိ။

တသ္မိံ အပဂတေ တဿ သန္တိကေ ဌိတာ သိရိမာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဩလောကေတွာ ဧသ ဟသတီ’’တိ တေနေဝ ဝါတပါနေန ဩလောကေန္တီ ဥတ္တရံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ဩလောကေတွာ ဣမိနာ ဟသိတံ, အဒ္ဓါ ဣမဿ ဧတာယ သဒ္ဓိံ သန္ထဝေါ အတ္ထီ’’တိ စိန္တေသိ။ သာ ကိရ အဍ္ဎမာသံ တသ္မိံ ဂေဟေ ဗာဟိရကဣတ္ထီ ဟုတွာ ဝသမာနာပိ တံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနာ အတ္တနော ဗာဟိရကဣတ္ထိဘာဝံ အဇာနိတွာ ‘‘အဟံ ဃရသာမိနီ’’တိ သညမကာသိ။ သာ ဥတ္တရာယ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ဒုက္ခမဿာ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ ပါသာဒါ ဩရုယှ မဟာနသံ ပဝိသိတွာ ပူဝပစနဋ္ဌာနေ ပက္ကုထိတံ သပ္ပိံ ကဋစ္ဆုနာ အာဒါယ ဥတ္တရာဘိမုခံ ပါယာသိ။ ဥတ္တရာ တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘‘မမ သဟာယိကာယ မယှံ ဥပကာရော ကတော, စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ, ဗြဟ္မလောကော အတိနီစကော, မမ ပန သဟာယိကာယ ဂုဏောဝ မဟန္တော, အဟမ္ပိ ဧတံ နိဿာယ ဒါနဉ္စ ဒါတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ လဘိံ, သစေ မမ ဧတိဿာယ ဥပရိ ကောဓော အတ္ထိ, ဣဒံ သပ္ပိ မံ ဒဟတု, သစေ နတ္ထိ, မာ မံ ဒဟတူ’’တိ တံ မေတ္တာယ ဖရိ။ တာယ တဿာ မတ္ထကေ အာသိဉ္စိတမ္ပိ ပက္ကုထိတသပ္ပိ သီတောဒကံ ဝိယ အဟောသိ။ အထ နံ ‘‘ဣဒံ သီတလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန ကဋစ္ဆုကံ ပူရေတွာ အာဒါယ အာဂစ္ဆန္တိံ ဥတ္တရာယ ဒါသိယော ဒိသွာ ‘‘အရေ ဒုဗ္ဗိနီတေ န တွံ အမှာကံ အယျာယ ဥပရိ ပက္ကသပ္ပိံ အာသိဉ္စိတုံ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ သန္တဇ္ဇေန္တိယော ဣတော စိတော စ ဥဋ္ဌာယ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ပေါထေတွာ ဘူမိယံ ပါတေသုံ, ဥတ္တရာ ဝါရေန္တီပိ ဝါရေတုံ နာသက္ခိ။ အထ သာ ဥပရိ ဌတွာ သဗ္ဗာ ဒါသိယော ပဋိဗာဟိတွာ ‘‘ကိဿ တေ ဧဝရူပံ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ သိရိမံ ဩဝဒိတွာ ဥဏှောဒကေန နှာပေတွာ သတပါကတေလေန အဗ္ဘဉ္ဇိ။

တသ္မိံ ခဏေ သာ အတ္တနော ဗာဟိရကိတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ စိန္တေသိ ‘‘မယာ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတံ သာမိကဿ ဟသိတမတ္တကာရဏာ ဣမိဿာ ဥပရိ ပက္ကသပ္ပိံ အာသိဉ္စန္တိယာ, အယံ ‘ဂဏှထ န’န္တိ ဒါသိယော န အာဏာပေတွာ မံ ဝိဟေဌနကာလေပိ သဗ္ဗာ ဒါသိယော ပဋိဗာဟိတွာ မယှံ ကတ္တဗ္ဗမေဝ အကာသိ။ သစာဟံ ဣမံ န ခမာပေဿာမိ, မုဒ္ဓါ မေ သတ္တဓာ ဖလေယျာ’’တိ တဿာ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အယျေ, ခမာဟိ မေ ဒေါသ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘အဟံ သပ္ပိတိကာ ဓီတာ, ပိတရိ မေ ခမာပိတေ ခမိဿာမီ’’တိ။ ‘‘ဟောတု, အယျေ, ပိတရမ္ပိ တေ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိံ ခမာပေဿာမီ’’တိ။ ‘‘ပုဏ္ဏော မမ ဝဋ္ဋေ ဇနကပိတာ, ဝိဝဋ္ဋေ ဇနကပိတရိ ခမာပိတေ ပန အဟံ ခမိဿာမီ’’တိ။ ‘‘ကော ပန တေ ဝိဝဋ္ဋေ ဇနကပိတာ’’တိ? ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ ‘‘မယှံ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော နတ္ထိ, အဟံ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ? ‘‘သတ္ထာ သွေ ဘိက္ခုသံဃံ အာဒါယ ဣဓာဂမိဿတိ, တွံ ယထာလဒ္ဓံ သက္ကာရံ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ အာဂန္တွာ တံ ခမာပေဟီ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓု, အယျေ’’တိ ဥဋ္ဌာယ အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ပဉ္စသတပရိစာရိကိတ္ထိယော အာဏာပေတွာ နာနာဝိဓာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ စေဝ သူပေယျာနိ စ သမ္ပာဒေတွာ ပုနဒိဝသေ တံ သက္ကာရံ အာဒါယ ဥတ္တရာယ ဂေဟံ အာဂန္တွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတုံ အဝိသဟန္တီ အဋ္ဌာသိ, တံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရာဝ သံဝိဒဟိ။

သိရိမာပိ သတ္ထု ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေန သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိ။ အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကော တေ အပရာဓော’’တိ။ ‘‘ဘန္တေ မယာ ဟိယျော ဣဒံ နာမ ကတံ, အထ မေ သဟာယိကာ မံ ဝိဟေဌယမာနာ ဒါသိယော နိဝါရေတွာ မယှံ ဥပကာရမေဝ အကာသိ။ သာဟံ ဣမိဿာ ဂုဏံ ဇာနိတွာ ဣမံ ခမာပေသိံ, အထ မံ ဧသာ ‘တုမှေသု ခမာပိတေသု ခမိဿာမီ’တိ အာဟာ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ ကိရ ဥတ္တရေ’’တိ။ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, သီသေ မေ သဟာယိကာယ ပက္ကသပ္ပိ အာသိတ္တ’’န္တိ။ ‘‘အထ တယာ ကိံ စိန္တိတ’’န္တိ? ‘‘စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ, ဗြဟ္မလောကော အတိနီစကော, မမ သဟာယိကာယ ဂုဏောဝ မဟန္တော, အဟဉှိ ဧတံ နိဿာယ ဒါနဉ္စ ဒါတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ အလတ္ထံ, သစေ မေ ဣမိဿာ ဥပရိ ကောဓော အတ္ထိ, ဣဒံ မံ ဒဟတု, နော စေ, မာ ဒဟတူ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ ဣမံ မေတ္တာယ ဖရိံ, ဘန္တေတိ။ သတ္ထာ ‘‘သာဓု သာဓု, ဥတ္တရေ, ဧဝံ ကောဓံ ဇိနိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကောဓနော ဟိ နာမ အက္ကောဓေန, အက္ကောသကော အနက္ကောသန္တေန, ပရိဘာသကော အပရိဘာသန္တေန, ထဒ္ဓမစ္ဆရီ အတ္တနော သန္တကဿ ဒါနေန, မုသာဝါဒီ သစ္စဝစနေန ဇိနိတဗ္ဗော’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော –

‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ, အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ၊

ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန, သစ္စေနာလိကဝါဒိန’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၂၃) –

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ဂါထာပရိယောသာနေ စတုသစ္စကထံ အဘာသိ။ သစ္စပရိယောသာနေ ဥတ္တရာ သကဒါဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ, သာမိကော စ သသုရော စ သဿု စ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကရိံသု, သိရိမာပိ ပဉ္စသတပရိဝါရာ သောတာပန္နာ အဟောသိ။ အပရဘာဂေ ဥတ္တရာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော ဥတ္တရံ ဒေဝဓီတရံ ဒိသွာ –

၁၂၄။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၁၂၅။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၂၆။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – ပဋိပုစ္ဆိ၊

၁၂၇။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၂၈။ ‘‘ဣဿာ စ မစ္ဆေရမထော ပဠာသော, နာဟောသိ မယှံ ဃရမာဝသန္တိယာ၊

အက္ကောဓနာ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီ, ဥပေါသထေ နိစ္စဟမပ္ပမတ္တာ။

၁၂၉။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၁၃၀။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ, သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သညမာ သံဝိဘာဂါ စ, ဝိမာနံ အာဝသာမဟံ။

၁၃၁။ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ, မုသာဝါဒါ စ သညတာ၊

ထေယျာ စ အတိစာရာ စ, မဇ္ဇပါနာ စ အာရကာ။

၁၃၂။ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ, အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ၊

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၁၃၃။ ‘‘သာဟံ သကေန သီလေန, ယသသာ စ ယသဿိနီ၊

အနုဘောမိ သကံ ပုညံ, သုခိတာ စမှိနာမယာ။

၁၃၄။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၃၅။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမဟံ အကာသိံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဒေဝတာပိဿ ဝိဿဇ္ဇေသိ။

၁၂၆။ မမ စ, ဘန္တေ, ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒေယျာသိ ‘‘ဥတ္တရာ နာမ ဘန္တေ, ဥပါသိကာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’’တိ။ အနစ္ဆရိယံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ယံ မံ ဘဂဝါ အညတရသ္မိံ သာမညဖလေ ဗျာကရေယျ, တံ ဘဂဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဗျာကာသီတိ။

၁၂၈။ တတ္ထ ဣဿာ စ မစ္ဆေရမထော ပဠာသော, နာဟောသိ မယှံ ဃရမာဝသန္တိယာတိ ယာ စ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တီနံ အညာသံ ဣတ္ထီနံ သမ္ပတ္တိအာဒိဝိသယာ ပရသမ္ပတ္တိဥသူယနလက္ခဏာ ဣဿာ, ယဉ္စ တာဝကာလိကာဒိဝသေနာပိ ကိဉ္စိ ယာစန္တာနံ အဒါတုကာမတာယ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏံ မစ္ဆရိယံ, ယော စ ကုလပဒေသာဒိနာ ပရေဟိ ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော တိဝိဓောပိ ပါပဓမ္မော ဂေဟေ ဌိတာယ မယှံ သတိပိ ပစ္စယသမဝါယေ နာဟောသိ န ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အက္ကောဓနာတိ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပန္နတာယ အကုဇ္ဈနသဘာဝါ။ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာနပစ္ဆာနိပါတနာဒိနာ သာမိကဿ အနုကူလဘာဝေန ဝသေ ဝတ္တနသီလာ, မနာပစာရိနီတိ အတ္ထော။ ဥပေါသထေ နိစ္စဟမပ္ပမတ္တာတိ အဟံ ဥပေါသထသီလရက္ခဏေ နိစ္စံ အပ္ပမတ္တာ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနီ။

၁၂၉။ တမေဝ ဥပေါသထေ အပ္ပမာဒံ ဒဿေန္တီ ယေသု ဒိဝသေသု တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ, ယာဒိသံ ယထာ စ ရက္ခိတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘စာတုဒ္ဒသိ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိန္တိ ပက္ခဿာတိ သမ္ဗန္ဓော, အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီတိ ဧတ္ထ စာတိ ဝစနသေသော။ ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စာတိ ပဋိဟရဏကပက္ခဉ္စ, စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီနံ ယထာက္ကမံ အာဒိတော အန္တတော စာတိ ပဝေသနနိက္ခမနဝသေန ဥပေါသထသီလဿ ပဋိဟရိတဗ္ဗံ ပက္ခဉ္စ, တေရသီ ပါဋိပဒါ သတ္တမီ နဝမီ စာတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတန္တိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏီအာဒီဟိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ ဧဝ သုဋ္ဌု သမာဂတံ သမန္နာဂတံ။

၁၃၀။ ဥပဝသိဿန္တိ ဥပဝသိံ။ အတီတတ္ထေ ဟိ ဣဒံ အနာဂတဝစနံ။ ကေစိ ပန ‘‘ဥပဝသိံ’’ဣစ္စေဝ ပဌန္တိ။ သဒါတိ သပ္ပဋိဟာရိကေသု သဗ္ဗေသု ဥပေါသထဒိဝသေသု။ သီလေသူတိ ဥပေါသထသီလေသု သာဓေတဗ္ဗေသု။ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မံ။ သံဝုတာတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သံဝုတာ။ သဒါတိ ဝါ သဗ္ဗကာလံ။ သီလေသူတိ နိစ္စသီလေသု။ သံဝုတာတိ ကာယဝါစာဟိ သံဝုတာ။

၁၃၁။ ဣဒါနိ တံ နိစ္စသီလံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပါဏောတိ ဝေါဟာရတော သတ္တော, ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ။ ပါဏဿ အတိပါတော ပါဏဝဓော ပါဏဃာတော ပါဏာတိပါတော, အတ္ထတော ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ။ တတော ပါဏာတိပါတာ။ ဝိရတာတိ ဩရတာ, နိဝတ္တာတိ အတ္ထော။

မုသာဝါဒါတိ မုသာ နာမ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇနကော ဝစီပယောဂေါ ဝါ ကာယပယောဂေါ ဝါ, ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပရဿ ဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ။ အထ ဝါ မုသာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု, ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပေတုကာမဿ တထာ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ။ တတော မုသာဝါဒါ သညတာ ဩရတာ, ဝိရတာတိ အတ္ထော။ စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော။

ထေယျာတိ ထေယျံ ဝုစ္စတိ ထေနဘာဝေါ, စောရိကာယ ပရဿဟရဏန္တိ အတ္ထော။ အတ္ထတော ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ ထေယျံ။ တတော ထေယျာ သညတာ, အာရကာတိ ဝါ သမ္ဗန္ဓော။

အတိစာရာတိ အတိစ္စ စာရော အတိစာရော, လောကမရိယာဒံ အတိက္ကမိတွာ အဂမနီယဋ္ဌာနေ ကာမဝသေန စာရော မိစ္ဆာစာရောတိ အတ္ထော။ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ – ပုရိသာနံ မာတုရက္ခိတာ ပိတုရက္ခိတာ မာတာပိတုရက္ခိတာ ဘာတုရက္ခိတာ ဘဂိနိရက္ခိတာ ဉာတိရက္ခိတာ ဂေါတ္တရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ သာရက္ခာ သပရိဒဏ္ဍာတိ ဒသ, ဓနက္ကီတာ ဆန္ဒဝါသိနီ ဘောဂဝါသိနီ ပဋဝါသိနီ ဩဒပတ္တကိနီ ဩဘဋစုမ္ဗဋာ ဒါသီ စ ဘရိယာ ကမ္မကာရီ စ ဘရိယာ ဓဇာဟဋာ မုဟုတ္တိကာတိ ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော။ ဣတ္ထီသု ပန ဒွိန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ အညပုရိသာ အဂမနီယဋ္ဌာနံ, ဣဒမေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ။ လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေန ကာယဒွါရပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ အတိစာရော။ တသ္မာ အတိစာရာ။

မဇ္ဇပါနာတိ မဇ္ဇံ ဝုစ္စတိမဒနီယဋ္ဌေန သုရာ စ မေရယဉ္စ, ပိဝန္တိ တေနာတိ ပါနံ, မဇ္ဇဿ ပါနံ မဇ္ဇပါနံ။ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ မဇ္ဇသင်္ခါတံ ပိဋ္ဌသုရာ, ပူဝသုရာ, ဩဒနိယသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စဘေဒံ သုရံ ဝါ, ပုပ္ဖါသဝေါ, ဖလာသဝေါ, မဓွာသဝေါ, ဂုဠာသဝေါ, သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စဘေဒံ မေရယံ ဝါ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ကုသဂ္ဂေနာပိ ပိဝတိ, သာ စေတနာ မဇ္ဇပါနံ။ တသ္မာ မဇ္ဇပါနာ အာရကာ ဝိရတာ။

၁၃၂။ ဧဝံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ’’တိအာဒိနာ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတံ နိစ္စသီလံ ပုန သမာဒါတဗ္ဗတာဝသေန ဧကတော ကတွာ ဒဿေန္တီ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ သိက္ခာပဒန္တိ သိက္ခိတဗ္ဗပဒံ, သိက္ခာကောဋ္ဌာသေတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဈာနာဒယော သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ, ပဉ္စသု ပန သီလင်္ဂေသု ယံကိဉ္စိ အင်္ဂံ တာသံ သိက္ခာနံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဒန္တိ သိက္ခာနံ ပဒတ္တာ သိက္ခာပဒံ, ပဉ္စ သီလင်္ဂါနိ။ တသ္မိံ ပဉ္စဝိဓေ သိက္ခာပဒေ ရတာ အဘိရတာတိ ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ။ အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါတိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေန ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂသင်္ခါတေသု စတူသု အရိယသစ္စေသု ကုသလာ နိပုဏာ, ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စာတိ အတ္ထော။ ဂေါတမဿာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန ကိတ္တေတိ။ ယသဿိနောတိ ကိတ္တိမတော, ပရိဝါရဝတော ဝါ။

၁၃၃။ သာဟန္တိ သာ ယထာဝုတ္တဂုဏာ အဟံ။ သကေန သီလေနာတိ အနုဿုကိတာဒိနာ အတ္တနော သဘာဝသီလေန စ ဥပေါသထသီလာဒိသမာဒါနသီလေန စ ကာရဏဘူတေန။ တဉှိ သတ္တာနံ ကမ္မဿကတာယ ဟိတသုခါဝဟတာယ စ ဝိသေသတော ‘‘သက’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တေနေဝါဟ –

‘‘တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ, တဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ၊

တဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၁၅)၊

ယသသာ စ ယသဿိနီတိ ‘‘ဥတ္တရာ ဥပါသိကာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ အနုဿုကီ အမစ္ဆရီ အက္ကောဓနာ’’တိအာဒိနာ ‘‘အာဂတဖလာ ဝိညာတသာသနာ’’တိအာဒိနာ စ ယထာဘူတဂုဏာဓိဂတေန ဇလတလေ တေလေန ဝိယ သမန္တတော ပတ္ထဋေန ကိတ္တိသဒ္ဒေန ယသဿိနီ ကိတ္တိမတီ, တေန ဝါ သီလဂုဏေန ဣဓ အဓိဂတေန ယသပရိဝါရေန ယသဿိနီ သမ္ပန္နပရိဝါရာ။ အနုဘောမိ သကံ ပုညန္တိ ယထူပစိတံ အတ္တနော ပုညံ ပစ္စနုဘောမိ။ ယဿ ဟိ ပုညဖလံ အနုဘူယတိ, ဖလူပစာရေန တံ ပုညမ္ပိ အနုဘူယတီတိ ဝုစ္စတိ။ အထ ဝါ ပုထုဇ္ဇနဘာဝတော သုစရိတဖလမ္ပိ ‘‘ပုည’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ ‘‘ကုသလာနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ။ သုခိတာ စမှိနာမယာတိ ဒိဗ္ဗသုခေန စ ဖလသုခေန စ သုခိတာ စမှိ ဘဝါမိ, ကာယိကစေတသိကဒုက္ခာဘာဝတော အနာမယာ အရောဂါ။

၁၃၆။ မမ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ တေန ‘‘မမ ဝစနေန စ ဝန္ဒေယျာသိ, န တဝ သဘာဝေနေဝါ’’တိ ဝန္ဒနံ သမုစ္စိနောတိ။ အနစ္ဆရိယန္တိအာဒိနာ အတ္တနော အရိယသာဝိကာဘာဝဿ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေတိ။ တံ ဘဂဝါတိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဥတ္တရာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၆။ သိရိမာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ယုတ္တာ စ တေ ပရမအလင်္ကတာ ဟယာတိ သိရိမာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ။ တေန စ သမယေန ဟေဋ္ဌာ အနန္တရဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တာ သိရိမာ ဂဏိကာ သောတာပတ္တိဖလဿ အဓိဂတတ္တာ ဝိဿဇ္ဇိတကိလိဋ္ဌကမ္မန္တာ ဟုတွာ သံဃဿ အဋ္ဌ သလာကဘတ္တာနိ ပဋ္ဌပေသိ။ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိဗဒ္ဓံ အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တိ။ သာ ‘‘သပ္ပိံ ဂဏှထ ခီရံ ဂဏှထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တေသံ ပတ္တေ ပူရေတိ, ဧကေန လဒ္ဓံ တိဏ္ဏမ္ပိ စတုန္နမ္ပိ ပဟောတိ, ဒေဝသိကံ သောဠသကဟာပဏပရိဗ္ဗယေန ပိဏ္ဍပါတော ဒီယတိ။ အထေကဒိဝသံ ဧကော ဘိက္ခု တဿာ ဂေဟေ အဋ္ဌကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ တိယောဇနမတ္ထကေ ဧကံ ဝိဟာရံ အဂမာသိ။ အထ နံ သာယံ ထေရုပဋ္ဌာနေ နိသိန္နံ ပုစ္ဆိံသု, ‘‘အာဝုသော, ကဟံ ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ ဣဓာဂတောသီ’’တိ? ‘‘သိရိမာယ အဋ္ဌကဘတ္တံ မေ ဘုတ္တ’’န္တိ။ ‘‘တံ မနာပံ ကတွာ ဒေတိ, အာဝုသော’’တိ။ ‘‘န သက္ကာ တဿာ ဘတ္တံ ဝဏ္ဏေတုံ, အတိပဏီတံ ကတွာ ဒေတိ, ဧကေန လဒ္ဓံ တိဏ္ဏမ္ပိ စတုန္နမ္ပိ ပဟောတိ, တဿာ ပန ဒေယျဓမ္မတောပိ ဒဿနမေဝ ဥတ္တရိတရံ’’။ သာ ဟိ ဣတ္ထီ ဧဝရူပါ စ ဧဝရူပါ စာတိ တဿာ ဂုဏေ ကထေသိ။

အထေကော ဘိက္ခု တဿာ ဂုဏကထံ သုတွာ အဒိသွာပိ သဝနေနေဝ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘မယာ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂံ ကထေတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဌိတိကံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သွေ, အာဝုသော, တသ္မိံ ဂေဟေ တွံ သံဃတ္ထေရော ဟုတွာ အဋ္ဌကဘတ္တံ လဘိဿသီ’’တိ သုတွာ တင်္ခဏညေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပက္ကန္တော ပါတောဝ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ သလာကဂ္ဂံ ပဝိသိတွာ ဌိတော သံဃတ္ထေရော ဟုတွာ တဿာ ဂေဟေ အဋ္ဌကဘတ္တံ လဘိ။ ယော ပန သော ဘိက္ခု ဟိယျော ဘုဉ္ဇိတွာ ပက္ကာမိ, တဿ ဂတဝေလာယမေဝဿာ သရီရေ ရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တသ္မာ အာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ နိပဇ္ဇိ။ အထဿာ ဒါသိယော အဋ္ဌကဘတ္တံ လဘိတုံ အာဂတေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အာရောစေသုံ။ သာ ဂန္တွာ သဟတ္ထာ ပတ္တေ ဂဟေတုံ ဝါ နိသီဒါပေတုံ ဝါ အသက္ကောန္တီ ဒါသိယော အာဏာပေသိ ‘‘အမ္မာ ပတ္တေ ဂဟေတွာ အယျေ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ပါယေတွာ ခဇ္ဇကံ ဒတွာ ဘတ္တဝေလာယ ပတ္တေ ပူရေတွာ ဒေထာ’’တိ။ တာ ‘‘သာဓု, အယျေ’’တိ ဘိက္ခူ ပဝေသေတွာ ယာဂုံ ပါယေတွာ ခဇ္ဇကံ ဒတွာ ဘတ္တဝေလာယ ဘတ္တဿ ပတ္တေ ပူရေတွာ တဿာ အာရောစယိံသု။ သာ ‘‘မံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ နေထ, အယျေ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဝတွာ တာဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ နီတာ ဝေဓမာနေန သရီရေန ဘိက္ခူ ဝန္ဒိ။ သော ဘိက္ခု တံ ဩလောကေတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဂိလာနာယ တာဝ အယံ ဧတိဿာ ရူပသောဘာ, အရောဂကာလေ ပန သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတာယ ဣမိဿာ ကီဒိသီ ရူပသမ္ပတ္တီ’’တိ။ အထဿ အနေကဝဿကောဋိသန္နိစိတော ကိလေသော သမုဒါစရိ။ သော အညာဏီ ဟုတွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော ပတ္တံ အာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပတ္တံ ပိဓာယ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ စီဝရကဏ္ဏံ ပတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိ။ အထ နံ ဧကော သဟာယကော ဘိက္ခု ယာစန္တောပိ ဘောဇေတုံ နာသက္ခိ, သော ဆိန္နဘတ္တော အဟောသိ။

တံ ဒိဝသမေဝ သာယနှသမယေ သိရိမာ ကာလမကာသိ။ ရာဇာ သတ္ထု သာသနံ ပေသေသိ ‘‘ဘန္တေ, ဇီဝကဿ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ သိရိမာ ကာလမကာသီ’’တိ။ သတ္ထာ တံ သုတွာ ရညော သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘သိရိမာယ သရီရဈာပနကိစ္စံ နတ္ထိ, အာမကသုသာနေ တံ ယထာ ကာကာဒယော န ခါဒန္တိ, တထာ နိပဇ္ဇာပေတွာ ရက္ခာပေထာ’’တိ။ ရာဇာ တထာ အကာသိ။ ပဋိပါဋိယာ တယော ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ, စတုတ္ထေ ဒိဝသေ သရီရံ ဥဒ္ဓုမာယိ, နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပုဠဝကာ ပဂ္ဃရိံသု, သကလသရီရံ ဘိန္နသာလိဘတ္တစာဋိ ဝိယ အဟောသိ။ ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘ဌပေတွာ ဂေဟရက္ခဏကဒါရကေ သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ အနာဂစ္ဆန္တာနံ အဋ္ဌ ကဟာပဏာ ဒဏ္ဍော’’တိ။ သတ္ထု သန္တိကဉ္စ ပေသေသိ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ ကိရ သံဃော သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ။ သတ္ထာ ဘိက္ခူနံ အာရောစာပေသိ ‘‘သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ ဂမိဿာမာ’’တိ။

သောပိ ဒဟရဘိက္ခု စတ္တာရော ဒိဝသေ ကဿစိ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ဆိန္နဘတ္တောဝ နိပဇ္ဇိ။ ပတ္တေ ဘတ္တံ ပူတိကံ ဇာတံ, ပတ္တေ မလမ္ပိ ဥဋ္ဌဟိ။ အထ သော သဟာယကဘိက္ခုနာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာဝုသော သတ္ထာ သိရိမာယ ဒဿနတ္ထံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုစ္စမာနော တထာ ဆာတဇ္ဈတ္တောပိ ‘‘သိရိမာ’’တိ ဝုတ္တပဒေယေဝ သဟသာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘သတ္ထာ သိရိမံ ဒဋ္ဌုံ ဂစ္ဆတိ, တွမ္ပိ ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘အာမ ဂမိဿာမီ’’တိ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဂမာသိ။ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဧကပဿေ အဋ္ဌာသိ, ဘိက္ခုနိသံဃောပိ ရာဇပရိသာပိ ဥပါသကပရိသာပိ ဥပါသိကာပရိသာပိ ဧကေကပဿေ အဋ္ဌံသု။

သတ္ထာ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကာ ဧသာ, မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ, ဇီဝကဿ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ သိရိမာ နာမာ’’တိ။ ‘‘သိရိမာ ဧသာ’’တိ? ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ။ တေန ဟိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေဟိ ‘‘သဟဿံ ဒတွာ သိရိမံ ဂဏှန္တူ’’တိ။ ရာဇာ တထာ ကာရေသိ, ဧကောပိ ‘‘ဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဟု’’န္တိ ဝါ ဝဒန္တော နာမ နာဟောသိ။ ရာဇာ သတ္ထု အာရောစေသိ ‘‘န ဂဏှန္တိ ဘန္တေ’’တိ, တေန ဟိ မဟာရာဇ အဂ္ဃံ ဩဟာပေဟီတိ။ ရာဇာ ‘‘ပဉ္စသတာနိ ဒတွာ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ကဉ္စိ ဂဏှနကံ အဒိသွာ ‘‘အဍ္ဎတေယျသတာနိ, ဒွေသတာနိ, သတံ, ပညာသံ, ပဉ္စဝီသတိ, ဝီသတိ ကဟာပဏေ, ဒသ ကဟာပဏေ, ပဉ္စ ကဟာပဏေ, ဧကံ ကဟာပဏံ, အဍ္ဎံ, ပါဒံ, မာသကံ, ကာကဏိကံ ဒတွာ သိရိမံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ‘‘မုဓာပိ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ, တထာပိ ‘‘ဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဟု’’န္တိ ဝါ ဝဒန္တော နာမ နာဟောသိ။ ရာဇာ ‘‘မုဓာပိ, ဘန္တေ, ဂဏှန္တော နတ္ထီ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ ‘‘ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, မဟာဇနဿ ပိယမာတုဂါမံ, ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ သဟဿံ ဒတွာ ပုဗ္ဗေ ဧကဒိဝသံ လဘိံသု, ဣဒါနိ မုဓာပိ ဂဏှန္တော နတ္ထိ ဧဝရူပံ နာမ ရူပံ ခယဝယပ္ပတ္တံ အာဟရိမေဟိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိစိတ္တကတံ နဝန္နံ ဝဏ္ဏမုခါနံ ဝသေန အရုဘူတံ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ သမုဿိတံ နိစ္စာတုရံ ကေဝလံ ဗာလမဟာဇနေန ဗဟုဓာ သင်္ကပ္ပိတတာယ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ အဒ္ဓုဝံ အတ္တဘာဝ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ, အရုကာယံ သမုဿိတံ၊

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတီ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၁၁၆၀) –

ဂါထမာဟ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သိရိမာယ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဘိက္ခု ဝိဂတဆန္ဒရာဂေါ ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။

တေန စ သမယေန သိရိမာ ဒေဝကညာ အတ္တနော ဝိဘဝသမိဒ္ဓိံ ဩလောကေတွာ အာဂတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တီ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော သရီရသမီပေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ ဌိတံ မဟာဇနကာယဉ္စ သန္နိပတိတံ ဒိသွာ ပဉ္စဟိ ဒေဝကညာသတေဟိ ပရိဝုတာ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ဒိဿမာနကာယာ အာဂန္တွာ ရထတော ဩတရိတွာ သပရိဝါရာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကတဉ္ဇလီ အဋ္ဌာသိ။ တေန စ သမယေန အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဌိတော ဟောတိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ပဋိဘာတိ မံ ဘဂဝါ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတု’’န္တိ။ ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဝင်္ဂီသာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ။ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော တံ သိရိမံ ဒေဝဓီတရံ –

၁၃၇။ ‘‘ယုတ္တာ စ တေ ပရမအလင်္ကတာ ဟယာ, အဓောမုခါ အဃသိဂမာ ဗလီ ဇဝါ၊

အဘိနိမ္မိတာ ပဉ္စရထာသတာ စ တေ, အနွေန္တိ တံ သာရထိစောဒိတာ ဟယာ။

၁၃၈။ ‘‘သာ တိဋ္ဌသိ ရထဝရေ အလင်္ကတာ,

ဩဘာသယံ ဇလမိဝ ဇောတိ ပေါဝကော၊

ပုစ္ဆာမိ တံ ဝရတနု အနောမဒဿနေ,

ကသ္မာ နု ကာယာ အနဓိဝရံ ဥပါဂမီ’’တိ။ – ပဋိပုစ္ဆိ၊

၁၃၇။ တတ္ထ ယုတ္တာ စ တေ ပရမအလင်္ကတာ ဟယာတိ ပရမံ အတိဝိယ ဝိသေသတော အလင်္ကတာ, ပရမေဟိ ဝါ ဥတ္တမေဟိ ဒိဗ္ဗေဟိ အဿာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ, ပရမာ ဝါ အဂ္ဂါ သေဋ္ဌာ အာဇာနီယာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ ဟယာ အဿာ တေ တဝ ရထေ ယောဇိတာ, ယုတ္တာ ဝါ တေ ရထဿ စ အနုစ္ဆဝိကာ, အညမညံ ဝါ သဒိသတာယ ယုတ္တာ သံသဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပရမအလင်္ကတာ’’တိ ပုရိမသ္မိံ ပက္ခေ သန္ဓိံ အကတွာ ဒုတိယသ္မိံ ပက္ခေ အဝိဘတ္တိကနိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အဓောမုခါတိ ဟေဋ္ဌာမုခါ။ ယဒိပိ တေ တဒါ ပကတိယာဝ ဌိတာ, ဒေဝလောကတော ဩရောဟဏဝသေန ‘‘အဓောမုခါ’’တိ ဝုတ္တာ။ အဃသိဂမာတိ ဝေဟာသံဂမာ။ ဗလီတိ ဗလဝန္တော။ ဇဝါတိ ဇဝနကာ, ဗလဝန္တော စေဝ ဝေဂဝန္တော စာတိ အတ္ထော။ အဘိနိမ္မိတာတိ တဝ ပုညကမ္မေန နိမ္မိတာ နိဗ္ဗတ္တာ။ သယံ နိမ္မိတမေဝ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘အဘိနိမ္မိတာ’’တိ ဝုတ္တံ နိမ္မာနရတိဘာဝတော သိရိမာယ ဒေဝဓီတာယ။ ပဉ္စရထာသတာတိ ဂါထာသုခတ္ထံ ထကာရဿ ဒီဃံ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဉ္စ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဝိဘတ္တိအလောပေါ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ပဉ္စ ရထသတာနီတိ အတ္ထော။ အနွေန္တိ တံ သာရထိစောဒိတာ ဟယာတိ သာရထီဟိ စောဒိတာ ဝိယ ရထေသု ယုတ္တာ ဣမေ ဟယာ ဘဒ္ဒေ, ဒေဝတေ, တံ အနုဂစ္ဆန္တိ။ ‘‘သာရထိအစောဒိတာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, သာရထီဟိ အစောဒိတာ ဧဝ အနုဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ‘‘သာရထိစောဒိတာ ဟယာ’’တိ ဧကံယေဝ ဝါ ပဒံ ဂါထာသုခတ္ထံ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ, သာရထိစောဒိတဟယာ ပဉ္စ ရထသတာတိ ယောဇနာ။

၁၃၈။ သာ တိဋ္ဌသီတိ သာ တွံ တိဋ္ဌသိ။ ရထဝရေတိ ရထုတ္တမေ။ အလင်္ကတာတိ သဋ္ဌိသကဋဘာရေဟိ ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတသရီရာ။ ဩဘာသယံ ဇလမိဝ ဇောတိ ပါဝကောတိ ဩဘာသေန္တီ ဇောတိရိဝ ဇလန္တီ ပါဝကော ဝိယ စ တိဋ္ဌသိ, သမန္တတော ဩဘာသေန္တီ ဇလန္တီ တိဋ္ဌသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဇောတီ’’တိ စ စန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တတာရကရူပါနံ သာဓာရဏနာမံ။ ဝရတနူတိ ဥတ္တမရူပဓရေ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနေ။ တတော ဧဝ အနောမဒဿနေ အလာမကဒဿနေ, ဒဿနီယေ ပါသာဒိကေတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ နု ကာယာ အနဓိဝရံ ဥပါဂမီတိ ကုတော နာမ ဒေဝကာယတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပယိရုပါသနာယ ဥပဂဉ္ဆိ ဥပဂတာသိ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ အတ္တာနံ အာဝိကရောန္တီ –

၁၃၉။ ‘‘ကာမဂ္ဂပတ္တာနံ ယမာဟုနုတ္တရံ, နိမ္မာယ နိမ္မာယ ရမန္တိ ဒေဝတာ၊

တသ္မာ ကာယာ အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီ, ဣဓာဂတာ အနဓိဝရံ နမဿိတု’’န္တိ။ –

ဂါထမာဟ။

၁၃၉။ တတ္ထ ကာမဂ္ဂပတ္တာနံ ယမာဟုနုတ္တရန္တိ ကာမူပဘောဂေဟိ အဂ္ဂဘာဝံ ပတ္တာနံ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ ယံ ဒေဝကာယံ ယသေန ဘောဂါဒိဝသေန စ အနုတ္တရန္တိ ဝဒန္တိ, တတော ကာယာ။ နိမ္မာယ နိမ္မာယ ရမန္တိ ဒေဝတာတိ နိမ္မာနရတိဒေဝတာ အတ္တနာ ယထာရုစိတေ ကာမေ သယံ နိမ္မိနိတွာ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တိ ကီဠန္တိ လဠန္တာ အဘိရမန္တိ။ တသ္မာ ကာယာတိ တသ္မာ နိမ္မာနရတိဒေဝနိကာယာ။ ကာမဝဏ္ဏိနီတိ ကာမရူပဓရာ ယထိစ္ဆိတရူပဓာရိနီ။ ဣဓာဂတာတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ, ဣမံ ဝါ မနုဿလောကံ အာဂတာ။

ဧဝံ ဒေဝတာယ အတ္တနော နိမ္မာနရတိဒေဝတာဘာဝေ ကထိတေ ပုန ထေရော တဿာ ပုရိမဘဝံ တတ္ထ ကတပုညကမ္မံ လဒ္ဓိဉ္စ ကထာပေတုကာမော –

၁၄၀။ ‘‘ကိံ တွံ ပုရေ သုစရိတမာစရီဓ, ကေနစ္ဆသိ တွံ အမိတယသာ သုခေဓိတာ၊

ဣဒ္ဓီ စ တေ အနဓိဝရာ ဝိဟင်္ဂမာ, ဝဏ္ဏော စ တေ ဒသ ဒိသာ ဝိရောစတိ။

၁၄၁။ ‘‘ဒေဝေဟိ တွံ ပရိဝုတာ သက္ကတာ စသိ,

ကုတော စုတာ သုဂတိဂတာသိ ဒေဝတေ၊

ကဿ ဝါ တွံ ဝစနကရာနုသာသနိံ,

အာစိက္ခ မေ တွံ ယဒိ ဗုဒ္ဓသာဝိကာ’’တိ။ – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

၁၄၀။ တတ္ထ အာစရီတိ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဥပစိနီတိ အတ္ထော။ ဣဓာတိ နိပါတမတ္တံ, ဣဓ ဝါ ဣမသ္မိံ ဒေဝတ္တဘာဝေ။ ကေနစ္ဆသီတိ ကေန ပုညကမ္မေန အဿတ္ထာ အစ္ဆသိ။ ‘‘ကေနာသိ တွ’’န္တိ ကေစိ ပဌန္တိ။ အမိတယသာတိ န မိတယသာ အနပ္ပကပရိဝါရာ။ သုခေဓိတာတိ သုခေန ဝဍ္ဎိတာ, သုပရိဗြူဟိတဒိဗ္ဗသုခါတိ အတ္ထော။ ဣဒ္ဓီတိ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေါ။ အနဓိဝရာတိ အဓိကာ ဝိသိဋ္ဌာ အညာ ဧတိဿာ နတ္ထီတိ အနဓိဝရာ, အတိဥတ္တမာတိ အတ္ထော။ ဝိဟင်္ဂမာတိ ဝေဟာသဂါမိနီ။ ဒသ ဒိသာတိ ဒသပိ ဒိသာ။ ဝိရောစတီတိ ဩဘာသေတိ။

၁၄၁။ ပရိဝုတာ သက္ကတာ စသီတိ သမန္တတော ပရိဝါရိတာ သမ္ဘာဝိတာ စ အသိ။ ကုတော စုတာ သုဂတိဂတာသီတိ ပဉ္စသု ဂတီသု ကတရဂတိတော စုတာ ဟုတွာ သုဂတိံ ဣမံ ဒေဝဂတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဥပဂတာ အသိ။ ကဿ ဝါ တွံ ဝစနကရာနုသာသနိန္တိ ကဿ နု ဝါ သတ္ထု သာသနေ ပါဝစနေ ဩဝါဒါနုသာသနိသမ္ပဋိစ္ဆနေန တွံ ဝစနကရာ အသီတိ ယောဇနာ။ ကဿ ဝါ တွံ သတ္ထု ဝစနကရာ အနုသာသကဿ အနုသိဋ္ဌိယံ ပတိဋ္ဌာနေနာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝံ အနုဒ္ဒေသိကဝသေန တဿာ လဒ္ဓိံ ပုစ္ဆိတွာ ပုန ဥဒ္ဒေသိကဝသေန ‘‘အာစိက္ခ မေ တွံ ယဒိ ဗုဒ္ဓသာဝိကာ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ တတ္ထ ဗုဒ္ဓသာဝိကာတိ သဗ္ဗမ္ပိ ဉေယျဓမ္မံ သယမ္ဘုဉာဏေန ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဿဝနန္တေ ဇာတာတိ ဗုဒ္ဓသာဝိကာ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ကထေန္တီ ဒေဝတာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၄၂။ ‘‘နဂန္တရေ နဂရဝရေ သုမာပိတေ, ပရိစာရိကာ ရာဇဝရဿ သိရိမတော၊

နစ္စေ ဂီတေ ပရမသုသိက္ခိတာ အဟုံ, သိရိမာတိ မံ ရာဇဂဟေ အဝေဒိံသု။

၁၄၃။ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စ မေ ဣသိနိသဘော ဝိနာယကော, အဒေသယီ သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတံ၊

အသင်္ခတံ ဒုက္ခနိရောဓ သဿတံ, မဂ္ဂဉ္စိမံ အကုဋိလမဉ္ဇသံ သိဝံ။

၁၄၄။ ‘‘သုတွာနဟံ အမတပဒံ အသင်္ခတံ, တထာဂတဿနဓိဝရဿ သာသနံ၊

သီလေသွဟံ ပရမသုသံဝုတာ အဟုံ, ဓမ္မေ ဌိတာ နရဝရဗုဒ္ဓဒေသိတေ။

၁၄၅။ ‘‘ဉတွာနဟံ ဝိရဇပဒံ အသင်္ခတံ, တထာဂတေနနဓိဝရေန ဒေသိတံ၊

တတ္ထေဝဟံ သမထသမာဓိမာဖုသိံ, သာယေဝ မေ ပရမနိယာမတာ အဟု။

၁၄၆။ ‘‘လဒ္ဓါနဟံ အမတဝရံ ဝိသေသနံ, ဧကံသိကာ အဘိသမယေ ဝိသေသိယ၊

အသံသယာ ဗဟုဇနပူဇိတာ အဟံ, ခိဍ္ဍာရတိံ ပစ္စနုဘောမနပ္ပကံ။

၁၄၇။ ‘‘ဧဝံ အဟံ အမတဒသမှိ ဒေဝတာ, တထာဂတဿနဓိဝရဿ သာဝိကာ၊

ဓမ္မဒ္ဒသာ ပဌမဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ, သောတာပန္နာ န စ ပန မတ္ထိ ဒုဂ္ဂတိ။

၁၄၈။ ‘‘သာ ဝန္ဒိတုံ အနဓိဝရံ ဥပါဂမိံ, ပါသာဒိကေ ကုသလရတေ စ ဘိက္ခဝေါ၊

နမဿိတုံ သမဏသမာဂမံ သိဝံ, သဂါရဝါ သိရိမတော ဓမ္မရာဇိနော။

၁၄၉။ ‘‘ဒိသွာ မုနိံ မုဒိတမနမှိ ပီဏိတာ, တထာဂတံ နရဝရဒမ္မသာရထိံ၊

တဏှစ္ဆိဒံ ကုသလရတံ ဝိနာယကံ, ဝန္ဒာမဟံ ပရမဟိတာနုကမ္ပက’’န္တိ။

၁၄၂။ တတ္ထ နဂန္တရေတိ ဣသိဂိလိဝေပုလ္လဝေဘာရပဏ္ဍဝဂိဇ္ဈကူဋသင်္ခါတာနံ ပဉ္စန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ, ယတော တံ နဂရံ ‘‘ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ နဂရဝရေတိ ဥတ္တမနဂရေ, ရာဇဂဟံ သန္ဓာယာဟ။ သုမာပိတေတိ မဟာဂေါဝိန္ဒပဏ္ဍိတေန ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဝိဓိနာ သမ္မဒေဝ နိဝေသိတေ။ ပရိစာရိကာတိ သံဂီတပရိစရိယာယ ဥပဋ္ဌာယိကာ။ ရာဇဝရဿာတိ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ။ သိရိမတောတိ ဧတ္ထ ‘‘သိရီတိ ဗုဒ္ဓိပုညာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ။ အထ ဝါ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိ ကတပုညံ နိဿယတိ, ကတပုညေဟိ ဝါ နိဿီယတီတိ ‘‘သိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သိရိမာ, တဿ သိရိမတော။ ပရမသုသိက္ခိတာတိ အတိဝိယ သမ္မဒေဝ စ သိက္ခိတာ။ အဟုန္တိ အဟောသိံ။ အဝေဒိံသူတိ အညာသုံ။

၁၄၃။ ဣသိနိသဘောတိ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော, ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော, ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အသမ္ပကမ္ပိယော နိသဘော။ ရထာ သော အတ္တနော နိသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ ကေနစိ ပရိဿယေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဘဂဝါ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ နိသဘော ဝိယာတိ နိသဘော။ သီလာဒီနံ ဓမ္မက္ခန္ဓာနံ ဧသနဋ္ဌေန ‘‘ဣသီ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေသု သေက္ခာသေက္ခဣသီသု နိသဘော, ဣသီနံ ဝါ နိသဘော, ဣသိ စ သော နိသဘော စာတိ ဝါ ဣသိနိသဘော။ ဝေနေယျသတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, နာယကဝိရဟိတောတိ ဝါ ဝိနာယကော, သယမ္ဘူတိ အတ္ထော။

အဒေသယီ သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတန္တိ သမုဒယသစ္စဿ စ ဒုက္ခသစ္စဿ စ အနိစ္စတံ ဝယဓမ္မတံ အဘာသိ။ တေန ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ အတ္တနော အဘိသမယဉာဏဿ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတိ။ သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတန္တိ ဝါ သမုဒယသစ္စဉ္စ ဒုက္ခသစ္စဉ္စ အနိစ္စတဉ္စ။ တတ္ထ သမုဒယသစ္စဒုက္ခသစ္စဂ္ဂဟဏေန ဝိပဿနာယ ဘူမိံ ဒဿေတိ, အနိစ္စတာဂဟဏေန တဿာ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတိ။ သင်္ခါရာနဉှိ အနိစ္စာကာရေ ဝိဘာဝိတေ ဒုက္ခာကာရော အနတ္တာကာရောပိ ဝိဘာဝိတောယေဝ ဟောတိ တံနိဗန္ဓနတ္တာ တေသံ။ တေနာဟ ‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၅)။ အသင်္ခတံ ဒုက္ခနိရောဓသဿတန္တိ ကေနစိ ပစ္စယေန န သင်္ခတန္တိ အသင်္ခတံ, သဗ္ဗကာလံ တထဘာဝေန သဿတံ, သကလဝဋ္ဋဒုက္ခနိရောဓဘာဝတော ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စဉ္စ မေ အဒေသယီတိ ယောဇနာ။ မဂ္ဂဉ္စိမံ အကုဋိလမဉ္ဇသံ သိဝန္တိ အန္တဒွယပရိဝဇ္ဇနေန ကုဋိလဘာဝကရာနံ မာယာဒီနံ ကာယဝင်္ကာဒီနဉ္စ ပဟာနေန အကုဋိလံ, တတော ဧဝ အဉ္ဇသံ, အသိဝဘာဝကရာနံ ကာမရာဂါဒီနံ သမုစ္ဆိန္ဒနေန သိဝံ နိဗ္ဗာနံ။ မဂ္ဂန္တိ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ, ကိလေသေ ဝါ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ လဒ္ဓနာမံ ဣဒံ တုမှာကဉ္စ မမဉ္စ ပစ္စက္ခဘူတံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါသင်္ခါတံ အရိယသစ္စဉ္စ မေ အဒေသယီတိ ယောဇနာ။

၁၄၄။ သုတွာနဟံ အမတပဒံ အသင်္ခတံ, တထာဂတဿနဓိဝရဿ သာသနန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – တထာ အာဂမနာဒိအတ္ထေန တထာဂတဿ, သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဘာဝတော အနဓိဝရဿ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အမတပဒံ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ ဥဒ္ဒိဿ ဒေသိတတ္တာ, အမတဿ ဝါ နိဗ္ဗာနဿ ပဋိပဇ္ဇနုပါယတ္တာ ကေနစိပိ အသင်္ခရဏီယတ္တာ စ အမတပဒံ အသင်္ခတံ သာသနံ သဒ္ဓမ္မံ အဟံ သုတွာနာတိ။ သီလေသွဟန္တိ သီလေသု နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေသု အဟံ။ ပရမသုသံဝုတာတိ အတိဝိယ သမ္မဒေဝ သံဝုတာ။ အဟုန္တိ အဟောသိံ။ ဓမ္မေ ဌိတာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ။

၁၄၅။ ဉတွာနာတိ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန ဇာနိတွာ။ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ, တသ္မိံယေဝ ဝါ အတ္တဘာဝေ။ သမထသမာဓိမာဖုသိန္တိ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ သမုစ္ဆေဒဝသေန သမနတော ဝူပသမနတော ပရမတ္ထသမထဘူတံ လောကုတ္တရသမာဓိံ အာဖုသိံ အဓိဂစ္ဆိံ။ ယဒိပိ ယသ္မိံ ခဏေ နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော, တသ္မိံယေဝ ခဏေ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာဘိသမယော, အာရမ္မဏပဋိဝေဓံ ပန ဘာဝနာပဋိဝေဓဿေဝ ပုရိမသိဒ္ဓိကာရဏံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေတုံ –

‘‘ဉတွာနဟံ ဝိရဇပဒံ အသင်္ခတံ, တထာဂတေနနဓိဝရေန ဒေသိတံ’’။

တတ္ထေဝဟံ ‘သမထသမာဓိမာဖုသိ’န္တိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၀၀၊ ၃။၄၂၁၊ သံ။ နိ။ ၄။၆၀)။ ဉတွာနာတိ ဝါ သမာနကာလဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ ‘‘နိဟန္တွာန တမံ သဗ္ဗံ, အာဒိစ္စော နဘမုဂ္ဂတော’’တိ။ သာယေဝါတိ ယာ လောကုတ္တရသမာဓိဖုသနာ လဒ္ဓါ, သာယေဝ။ ပရမနိယာမတာတိ ပရမာ ဥတ္တမာ မဂ္ဂနိယာမတာ။

၁၄၆။ ဝိသေသနန္တိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဝိသေသကံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝသာဓကံ။ ဧကံသိကာတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ဧကံသဂါဟဝတီ ရတနတ္တယေ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာ။ အဘိသမယေ ဝိသေသိယာတိ သစ္စပဋိဝေဓဝသေန ဝိသေသံ ပတွာ။ ‘‘ဝိသေသိနီ’’တိပိ ပဌန္တိ, အဘိသမယဟေတု ဝိသေသဝတီတိ အတ္ထော။ အသံသယာတိ သောဠသဝတ္ထုကာယ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ စ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟီနတ္တာ အပဂတသံသယာ။ ‘‘အသံသိယာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ။ ဗဟုဇနပူဇိတာတိ သုဂတီဟိ ပရေဟိ ပတ္ထနီယဂုဏာတိ အတ္ထော။ ခိဍ္ဍာရတိန္တိ ခိဍ္ဍာဘူတံ ရတိံ, အထ ဝါ ခိဍ္ဍဉ္စ ရတိဉ္စ ခိဍ္ဍာဝိဟာရဉ္စ ရတိသုခဉ္စ။

၁၄၇။ အမတဒသမှီတိ အမတဒသာ နိဗ္ဗာနဒဿာဝိနီ အမှိ။ ဓမ္မဒ္ဒသာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ဒိဋ္ဌဝတီ။ သောတာပန္နာတိ အရိယမဂ္ဂသောတံ အာဒိတော ပတ္တာ။ န စ ပန မတ္ထိ ဒုဂ္ဂတီတိ န စ ပန မေ အတ္ထိ ဒုဂ္ဂတိ အဝိနိပါတဓမ္မတ္တာ။

၁၄၈။ ပါသာဒိကေတိ ပသာဒါဝဟေ။ ကုသလရတေတိ ကုသလေ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ နိဗ္ဗာနေ ရတေ။ ဘိက္ခဝေါတိ ဘိက္ခူ နမဿိတုံ ဥပါဂမိန္တိ ယောဇနာ။ သမဏသမာဂမံ သိဝန္တိ သမဏာနံ သမိတပါပါနံ ဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သိဝဉ္စ ဓမ္မံ ခေမံ သမာဂမံ သင်္ဂမံ ပယိရုပါသိတုံ ဥပါဂမိန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ သိရိမတော ဓမ္မရာဇိနောတိ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ။ သိရိမတိ ဓမ္မရာဇိနီတိ အတ္ထော။ ဧဝမေဝ စ ကေစိ ပဌန္တိ။

၁၄၉။ မုဒိတမနမှီတိ မောဒိတမနာ အမှိ။ ပီဏိတာတိ တုဋ္ဌာ, ပီတိရသဝသေန ဝါ တိတ္တာ။ နရဝရဒမ္မသာရထိန္တိ နရဝရော စ သော အဂ္ဂပုဂ္ဂလတ္တာ, ဒမ္မာနံ ဒမေတဗ္ဗာနံ ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ သာရဏတော ဒမ္မသာရထိ စာတိ နရဝရဒမ္မသာရထိ, တံ။ ပရမဟိတာနုကမ္ပကန္တိ ပရမေန ဥတ္တမေန ဟိတေန သဗ္ဗသတ္တာနံ အနုကမ္ပကံ။

ဧဝံ သိရိမာ ဒေဝဓီတာ အတ္တနော လဒ္ဓိပဝေဒနမုခေန ရတနတ္တယေ ပသာဒံ ပဝေဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒေဝလောကမေဝ ဂတာ။ ဘဂဝါ တမေဝ ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, သမ္ပတ္တပရိသာယပိ သာ ဓမ္မဒေသနာ သာတ္ထိကာ ဇာတာတိ။

သိရိမာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၇။ ကေသကာရီဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဣဒံ ဝိမာနံ ရုစိရံ ပဘဿရန္တိ ကေသကာရီဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရတိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ။ တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဗာရာဏသိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု။ တေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟဒွါရသမီပေန ဂစ္ဆန္တိ။ တသ္မိဉ္စ ဂေဟေ ဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာ ကေသကာရီ နာမ ဂေဟဒွါရသမီပေ မာတု သီသတော ဦကာ ဂဏှန္တီ တေ ဘိက္ခူ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ မာတရံ အာဟ ‘‘အမ္မ, ဣမေ ပဗ္ဗဇိတာ ပဌမေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ သုခုမာလာ ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတာ မညေ, ကသ္မာ နု ခေါ ဣမေ ဣမသ္မိံယေဝ ဝယေ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ? တံ မာတာ အာဟ ‘‘အတ္ထိ, အမ္မ, သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ, ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ, တဿ ဣမေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ။

တေန စ သမယေန အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော အညတရော ဥပါသကော တာယ ဝီထိယာ ဂစ္ဆန္တော တံ ကထံ သုတွာ တာသံ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ။ အထ နံ ဗြာဟ္မဏီ အာဟ ‘‘ဧတရဟိ ခေါ ဥပါသက ဗဟူ ကုလပုတ္တာ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟန္တံ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ သကျသမယေ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ကိံ နု ခေါ အတ္ထဝသံ သမ္ပဿန္တာ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ? တံ သုတွာ ဥပါသကော ‘‘ကာမေသု အာဒီနဝံ, နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ သမ္ပဿန္တာ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ဉာဏဗလာနုရူပံ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ကထေသိ, တိဏ္ဏဉ္စ ရတနာနံ ဂုဏေ ပကာသေသိ, ပဉ္စန္နံ သီလာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ ဂုဏာနိသံသံ ပဝေဒေသိ။ အထ ဗြာဟ္မဏဓီတာ တံ ‘‘ကိံ အမှေဟိပိ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ တယာ ဝုတ္တေ ဂုဏာနိသံသေ အဓိဂန္တုံ သက္ကာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော ‘‘သဗ္ဗသာဓာရဏာ ဣမေ ဓမ္မာ ဘဂဝတာ ဘာသိတာ, ကသ္မာ န သက္ကာ’’တိ ဝတွာ တဿာ သရဏာနိ စ သီလာနိ စ အဒါသိ။ သာ ဂဟိတသရဏာ သမာဒိန္နသီလာ စ ဟုတွာ ပုန အာဟ ‘‘ကိံ ဣတော ဥတ္တရိ အညမ္ပိ ကရဏီယံ အတ္ထီ’’တိ။ သော တဿာ ဝိညုဘာဝံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ သရီရသဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ကာယေ ဝိရာဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဥပရိ အနိစ္စတာဒိပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ သံဝေဇေတွာ ဝိပဿနာမဂ္ဂံ အာစိက္ခိတွာ ဂတော။ သာ တေန ဝုတ္တနယံ သဗ္ဗံ မနသိ ကတွာ ပဋိကူလမနသိကာရေ သမာဟိတစိတ္တာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ န စိရဿေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ အထာပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ သက္ကဿ ဒေဝရညော ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သတသဟဿဉ္စဿာ အစ္ဆရာပရိဝါရော အဟောသိ။ တံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ပမုဒိတဟဒယော –

၁၅၀။ ‘‘ဣဒံ ဝိမာနံ ရုစိရံ ပဘဿရံ, ဝေဠုရိယထမ္ဘံ သတတံ သုနိမ္မိတံ၊

သုဝဏ္ဏရုက္ခေဟိ သမန္တမောတ္ထတံ, ဌာနံ မမံ ကမ္မဝိပါကသမ္ဘဝံ။

၁၅၁။ ‘‘တတြူပပန္နာ ပုရိမစ္ဆရာ ဣမာ, သတံ သဟဿာနိ သကေန ကမ္မုနာ၊

တုဝံသိ အဇ္ဈုပဂတာ ယသဿိနီ, ဩဘာသယံ တိဋ္ဌသိ ပုဗ္ဗဒေဝတာ။

၁၅၂။ ‘‘သသီ အဓိဂ္ဂယှ ယထာ ဝိရောစတိ, နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာဂဏံ၊

တထေဝ တွံ အစ္ဆရာသင်္ဂဏံ ဣမံ, ဒဒ္ဒလ္လမာနာ ယသသာ ဝိရောစသိ။

၁၅၃။ ‘‘ကုတော နု အာဂမ္မ အနောမဒဿနေ, ဥပပန္နာ တွံ ဘဝနံ မမံ ဣဒံ၊

ဗြဟ္မံဝ ဒေဝါ တိဒသာ သဟိန္ဒကာ, သဗ္ဗေ န တပ္ပါမသေ ဒဿနေန တ’’န္တိ။ –

စတူဟိ ဂါထာဟိ တာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ။

၁၅၀။ တတ္ထ ဣဒံ ဝိမာနန္တိ ယသ္မိံ ဝိမာနေ သာ ဒေဝတာ ဥပ္ပန္နာ, တံ အတ္တနော ဝိမာနံ သန္ဓာယာဟ။ သတတန္တိ သဗ္ဗကာလံ ရုစိရံ ပဘဿရန္တိ ယောဇနာ။ သတတန္တိ ဝါ သမ္မာတတံ, အတိဝိယ ဝိတ္ထိဏ္ဏန္တိ အတ္ထော။ သမန္တမောတ္ထတန္တိ သမန္တတော အဝတ္ထတံ ဆာဒိတံ။ ဌာနန္တိ ဝိမာနမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ တဉှိ တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထ ကတပုညာတိ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ကမ္မဝိပါကသမ္ဘဝန္တိ ကမ္မဝိပါကဘာဝေန သမ္ဘူတံ, ကမ္မဝိပါကေန ဝါ သဟ သမ္ဘူတံ။ မမန္တိ ဣဒံ မမ ဌာနံ မမ ကမ္မဝိပါကသမ္ဘဝန္တိ ဒွီဟိပိ ပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၁၅၁။ တတြူပပန္နာတိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – တတြ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ ဝိမာနေ ဥပပန္နာတိ နိဗ္ဗတ္တာ ပဂေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပုဗ္ဗဒေဝတာ ဣမာ ပုရိမာ အစ္ဆရာယော ပရိမာဏတော သတံ သဟဿာနိ။ တုဝံသီတိ တွံ အသိ သကေန ကမ္မုနာ အဇ္ဈုပဂတာ ဥပပန္နာ။ ယသဿိနီတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နာ, တေနေဝ သကေန ကမ္မုနာ ကမ္မာနုဘာဝေန ဩဘာသယန္တီ ဝိရောစမာနာ တိဋ္ဌသီတိ။

၁၅၂။ ဣဒါနိ တမေဝ ဩဘာသနံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သသီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယထာ သသလဉ္ဆနယောဂေန ‘‘သသီ’’တိ, နက္ခတ္တေဟိ အဓိကဂုဏတာယ ‘‘နက္ခတ္တရာဇာ’’တိ စ လဒ္ဓနာမော စန္ဒော သဗ္ဗံ တာရကာဂဏံ အဓိဂ္ဂယှ အဘိဘဝိတွာ ဝိရောစတိ ဝိရာဇတိ, တထေဝ တွံ ဣမံ အစ္ဆရာနံ ဒေဝကညာနံ ဂဏံ သမူဟံ အတ္တနော ယသသာ ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အတိဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိရောစသီတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဣမာ’’တိ ‘‘ဣမ’’န္တိ စ နိပါတမတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရာဂဏံ တထေဝ တွ’’န္တိ ပဌန္တိ။

၁၅၃။ ဣဒါနိ တဿာ ဒေဝတာယ ပုရိမဘဝံ တတ္ထ ကတပုညဉ္စ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကုတော နု အာဂမ္မာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ကုတော နု အာဂမ္မာတိ ကုတော နု ဘဝတော ကုတော နု ပုညကမ္မတော ကာရဏဘူတတော ဣဒံ မမ ဘဝနံ အာဂမ္မ ဘဒ္ဒေ အနောမဒဿနေ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနေ တွံ ဥပပန္နာ ဥပ္ပတ္တိဂဟဏဝသေန ဥပဂတာ။ ‘‘အနောမဒဿနေ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ပကာသေန္တော ‘‘ဗြဟ္မံဝ ဒေဝါ တိဒသာ သဟိန္ဒကာ, သဗ္ဗေ န တပ္ပါမသေ ဒဿနေန တ’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ယထာ ဗြဟ္မာနံ သဟမ္ပတိံ သနင်္ကုမာရံ ဝါ ဥပဂတံ သဟ ဣန္ဒေနာတိ သဟိန္ဒကာ တာဝတိံသာ ဒေဝါ ပဿန္တာ ဒဿနေန န တပ္ပန္တိ, ဧဝံ တဝ ဒဿနေန မယံ သဗ္ဗေ ဒေဝါ န တပ္ပါမသေတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ပန သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ တမတ္ထံ ပကာသေန္တီ –

၁၅၄။ ‘‘ယမေတံ သက္က အနုပုစ္ဆသေ မမံ, ကုတော စုတာ တွံ ဣဓ အာဂတာတိ၊

ဗာရာဏသီ နာမ ပုရတ္ထိ ကာသိနံ, တတ္ထ အဟောသိံ ပုရေ ကေသကာရိကာ။

၁၅၅။ ‘‘ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စ ပသန္နမာနသာ, သံဃေ စ ဧကန္တဂတာ အသံသယာ၊

အခဏ္ဍသိက္ခာပဒါ အာဂတပ္ဖလာ, သမ္ဗောဓိဓမ္မေ နိယတာ အနာမယာ’’တိ။ –

ဂါထဒွယမာဟ။

၁၅၄-၅။ တတ္ထ ယမေတန္တိ ယံ ဧတံ ပဉှန္တိ အတ္ထော။ အနုပုစ္ဆသေတိ အနုကူလဘာဝေန ပုစ္ဆသိ။ မမန္တိ မံ။ ပုရတ္ထီတိ ပုရံ အတ္ထိ။ ကာသိနန္တိ ကာသိရဋ္ဌဿ။ ကေသကာရိကာတိ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော နာမံ ဝဒတိ။ ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စာတိအာဒိနာ အတ္တနော ပုညံ ဝိဘာဝေတိ။

ပုန သက္ကော တဿာ တံ ပုညသမ္ပတ္တိဉ္စ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိဉ္စ အနုမောဒမာနော –

၁၅၆။ ‘‘တန္တျာဘိနန္ဒာမသေ သွာဂတဉ္စ တေ,

ဓမ္မေန စ တွံ ယသသာ ဝိရောစသိ၊

ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စ ပသန္နမာနသေ,

သံဃေ စ ဧကန္တဂတေ အသံသယေ၊

အခဏ္ဍသိက္ခာပဒေ အာဂတပ္ဖလေ,

သမ္ဗောဓိဓမ္မေ နိယတေ အနာမယေ’’တိ။ – အာဟ၊

၁၅၆။ တတ္ထ တန္တျာဘိနန္ဒာမသေတိ တံ တေ ဒုဝိဓမ္ပိ သမ္ပတ္တိံ အဘိနန္ဒာမ အနုမောဒါမ။ သွာဂတဉ္စ တေတိ တုယှဉ္စ ဣဓာဂမနံ သွာဂတံ, အမှာကံ ပီတိသောမနဿသံဝဒ္ဓနမေဝ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

တံ ပန ပဝတ္တိံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ကထေသိ, ထေရော ဘဂဝတော နိဝေဒေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ သဒေဝကဿ လောကဿ သာတ္ထိကာ ဇာတာတိ။

ကေသကာရီဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ ဝိမာနဝတ္ထုသ္မိံ

သတ္တရသဝတ္ထုပဋိမဏ္ဍိတဿ

ပဌမဿ ပီဌဝဂ္ဂဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ စိတ္တလတာဝဂ္ဂေါ

၁။ ဒါသိဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဒုတိယဝဂ္ဂေ အပိ သက္ကောဝ ဒေဝိန္ဒောတိ ဒါသိဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေ သာဝတ္ထိဝါသီ အညတရော ဥပါသကော သမ္ဗဟုလေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ သာယနှသမယံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌိတာယ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ အဟံ, ဘန္တေ, သံဃဿ စတ္တာရိ နိစ္စဘတ္တာနိ ဒဿာမီ’’တိ အာဟ။ အထ နံ ဘဂဝါ တဒနုစ္ဆဝိကံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သော ‘‘မယာ, ဘန္တေ, သံဃဿ စတ္တာရိ နိစ္စဘတ္တာနိ ပညတ္တာနိ။ သွေ ပဋ္ဌာယ အယျာ မမ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ အာရောစေတွာ အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ဒါသိယာ တမတ္ထံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘တတ္ထ တယာ နိစ္စကာလံ အပ္ပမတ္တာယ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ။ သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ပကတိယာဝ သာ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာ ပုညကာမာ သီလဝတီ, တသ္မာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ ပဏီတံ အန္နပါနံ ပဋိယာဒေတွာ ဘိက္ခူနံ နိသီဒနဋ္ဌာနံ သုသမ္မဋ္ဌံ သုပရိဘဏ္ဍကံ ကတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဘိက္ခူ ဥပဂတေ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖဓူပဒီပေဟိ ပူဇေတွာ သက္ကစ္စံ ပရိဝိသတိ။

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ကတဘတ္တကိစ္စေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ ‘‘ကထံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဣတော ဇာတိအာဒိဒုက္ခတော ပရိမုတ္တိ ဟောတီ’’တိ။ ဘိက္ခူ တဿာ သရဏာနိ စ ပဉ္စ သီလာနိ စ ဒတွာ ကာယသဘာဝံ ပကာသေတွာ ပဋိကူလမနသိကာရေ နိယောဇေသုံ, အပရေ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ ကထေသုံ။ သာ သောဠသ ဝဿာနိ သီလံ ရက္ခန္တီ အန္တရန္တရာ ယောနိသော မနသိကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဓမ္မဿဝနသပ္ပါယံ လဘိတွာ ဉာဏဿ စ ပရိပက္ကတ္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆာကာသိ။ သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ သက္ကဿ ဒေဝရညော ဝလ္လဘာ ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ သဋ္ဌိတူရိယသဟဿေဟိ ပရိစရိယမာနာ အစ္ဆရာသတသဟဿပရိဝုတာ မဟန္တံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ ပမုဒါ မောဒမာနာ သပရိဝါရာ ဥယျာနာဒီသု ဝိစရတိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒိသွာ –

၁၅၇။ ‘‘အပိ သက္ကောဝ ဒေဝိန္ဒော, ရမ္မေ စိတ္တလတာဝနေ၊

သမန္တာ အနုပရိယာသိ, နာရီဂဏပုရက္ခတာ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၁၅၈။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၅၉။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ,

မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ,

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – ပုစ္ဆိ၊

၁၆၀။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၆၁။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ဒါသီ အဟောသိံ ပရပေဿိယာ ကုလေ။

၁၆၂။ ‘‘ဥပါသိကာ စက္ခုမတော, ဂေါတမဿ ယသဿိနော၊

တဿာ မေ နိက္ကမော အာသိ, သာသနေ တဿ တာဒိနော။

၁၆၃။ ‘‘ကာမံ ဘိဇ္ဇတုယံ ကာယော, နေဝ အတ္ထေတ္ထ သဏ္ဌနံ၊

သိက္ခာပဒါနံ ပဉ္စန္နံ, မဂ္ဂေါ သောဝတ္ထိကော သိဝေါ။

၁၆၄။ ‘‘အကဏ္ဋကော အဂဟနော, ဥဇု သဗ္ဘိ ပဝေဒိတော၊

နိက္ကမဿ ဖလံ ပဿ, ယထိဒံ ပါပုဏိတ္ထိကာ။

၁၆၅။ ‘‘အာမန္တနိကာ ရညောမှိ, သက္ကဿ ဝသဝတ္တိနော၊

သဋ္ဌိ တူရိယသဟဿာနိ, ပဋိဗောဓံ ကရောန္တိ မေ။

၁၆၆။ ‘‘အာလမ္ဗော ဂဂ္ဂရော ဘီမော, သာဓုဝါဒီ စ သံသယော၊

ပေါက္ခရော စ သုဖဿော စ, ဝီဏာမောက္ခာ စ နာရိယော။

၁၆၇။ ‘‘နန္ဒာ စေဝ သုနန္ဒာ စ, သောဏဒိန္နာ သုစိမှိတာ၊

အလမ္ဗုသာ မိဿကေသီ စ, ပုဏ္ဍရီကာတိ ဒါရုဏီ။

၁၆၈။ ‘‘ဧဏီဖဿာ သုဖဿာ စ, သုဘဒ္ဒါ မုဒုဝါဒိနီ၊

ဧတာ စညာ စ သေယျာသေ, အစ္ဆရာနံ ပဗောဓိကာ။

၁၆၉။ ‘‘တာ မံ ကာလေနုပါဂန္တွာ, အဘိဘာသန္တိ ဒေဝတာ၊

ဟန္ဒ နစ္စာမ ဂါယာမ, ဟန္ဒ တံ ရမယာမသေ။

၁၇၀။ ‘‘နယိဒံ အကတပုညာနံ, ကတပုညာနမေဝိဒံ၊

အသောကံ နန္ဒနံ ရမ္မံ, တိဒသာနံ မဟာဝနံ။

၁၇၁။ ‘‘သုခံ အကတပုညာနံ, ဣဓ နတ္ထိ ပရတ္ထ စ၊

သုခဉ္စ ကတပုညာနံ, ဣဓ စေဝ ပရတ္ထ စ။

၁၇၂။ ‘‘တေသံ သဟဗျကာမာနံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ဗဟုံ၊

ကတပုညာ ဟိ မောဒန္တိ, သဂ္ဂေ ဘောဂသမင်္ဂိနော’’တိ။ – ဒေဝတာ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊

၁၅၇။ တတ္ထ အပိ သက္ကောဝ ဒေဝိန္ဒောတိ အပိသဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနာယံ, ဣဝသဒ္ဒေါ ဣကာရလောပံ ကတွာ ဝုတ္တော ဥပမာယံ, တသ္မာ ယထာ နာမ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ အတ္ထော။ သက္ကသမဘာဝေါ တိဿာ ဒေဝတာယ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော။ ကေစိ ‘‘အပီတိ နိပါတမတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ စိတ္တလတာဝနေတိ စိတ္တာယ နာမ ဒေဝဓီတာယ ပုညာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေ, စိတ္တာနံ ဝါ ဝိစိတ္တပုပ္ဖဖလာဒိဝိသေသယုတ္တာနံ သန္တာနကဝလ္လိအာဒီနံ တတ္ထ ယေဘုယျတာယ စိတ္တလတာဝနန္တိ လဒ္ဓနာမေ ဒေဝုယျာနေ။

၁၆၁။ ပရပေဿိယာတိ ပရေသံ ကုလေ တသ္မိံ တသ္မိံ ကိစ္စေ ပေသနိယာ, ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကာရီတိ အတ္ထော။

၁၆၂။ တဿာ မေ နိက္ကမော အာသိ, သာသနေ တဿ တာဒိနောတိ တဿာ ဒါသိယာပိ သမာနာယ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမတော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဥပါသိကာ ဟုတွာ သောဠသ ဝဿာနိ သီလံ ရက္ခန္တိယာ ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ မနသိ ကရောန္တိယာ မနသိကာရာနုဘာဝေန မေ မယှံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခါတေ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏသမ္ပတ္တိယာ တာဒိနော သတ္ထု သာသနေ တပ္ပရိယာပန္နောယေဝ သံကိလေသပက္ခတော နိက္ကမနေန ‘‘နိက္ကမော’’တိ လဒ္ဓနာမော သမ္မာဝါယာမော အာသိ အဟောသိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။

၁၆၃-၄။ တဿ ပန နိက္ကမဿ ပုဗ္ဗဘာဂဿ ပဝတ္တာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာမံ ဘိဇ္ဇတုယံ ကာယော, နေဝ အတ္ထေတ္ထ သဏ္ဌနန္တိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ယဒိပိ မေ အယံ ကာယော ဘိဇ္ဇတု ဝိနဿတု, တတ္ထ ကိဉ္စိမတ္တမ္ပိ အပေက္ခံ အကရောန္တီ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေ နေဝ အတ္ထိ, မေ ဝီရိယဿ သဏ္ဌနံ သိထိလီကရဏန္တိ ဝီရိယံ သမုတ္တေဇေန္တီ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေသိန္တိ။

ဣဒါနိ တထာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေန္တီ –

‘‘သိက္ခာပဒါနံ ပဉ္စန္နံ, မဂ္ဂေါ သောဝတ္ထိကော သိဝေါ၊

အကဏ္ဋကော အဂဟနော, ဥဇု သဗ္ဘိ ပဝေဒိတော၊

နိက္ကမဿ ဖလံ ပဿ, ယထိဒံ ပါပုဏိတ္ထိကာ’’တိ။ – အာဟ၊

တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယော နိစ္စသီလဝသေန သမာဒိန္နာနံ ပဉ္စန္နံ သိက္ခာပဒါနံ သိက္ခာကောဋ္ဌာသာနံ ဥပနိဿယဘာဝေန လဒ္ဓတ္တာ တေသံ ပရိပူရိတတ္တာ စ သိက္ခာပဒါနံ ပဉ္စန္နံ သမ္ဗန္ဓီဘူတော, ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နော, တဿ သဗ္ဗာကာရေန သောတ္ထိဘာဝသမ္ပာဒနတော သုန္ဒရတ္ထဘာဝတော စ သောဝတ္ထိကော သောတ္ထိကော, သံကိလေသဓမ္မေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ခေမပ္ပတ္တိဟေတုတာယ စ သိဝေါ, ရာဂကဏ္ဋကာဒီနံ အဘာဝေန အကဏ္ဋကော, ကိလေသဒိဋ္ဌိဒုစ္စရိတဂဟနသမုစ္ဆေဒနတော အဂဟနော, သဗ္ဗဇိမှဝင်္ကကုဋိလဘာဝါပဂမဟေတုတာယ ဥဇု, ဗုဒ္ဓါဒီဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ပကာသိတတ္တာ သဗ္ဘိ ပဝေဒိတော အရိယမဂ္ဂေါ, တံ ယထာ ယေန ဥပါယဘူတေန ဣတ္ထိကာ ဒွင်္ဂုလဗဟလဗုဒ္ဓိကာပိ သမာနာ ပါပုဏိံ, တဿ နိက္ကမဿ ယထာဝုတ္တဝီရိယဿ ဣဒံ ဖလံ ပဿာတိ သက္ကံ အာလပတိ။

၁၆၅။ အာမန္တနိကာ ရညောမှိ, သက္ကဿ ဝသဝတ္တိနောတိ သယံဝသီဘာဝေန ဝတ္တနတော, ဒွီသု ဒေဝလောကေသု အတ္တနော ဝသံ ဣဿရိယံ ဝတ္တေတီတိ ဝါ ဝသဝတ္တီ, တဿ ဝသဝတ္တိနော သက္ကဿ ဒေဝရညော အာမန္တနိကာ အာလာပသလ္လာပယောဂ္ဂါ, ကီဠနကာလေ ဝါ တေန အာမန္တေတဗ္ဗာ အမှိ, နိက္ကမဿ ဝီရိယဿ ဖလံ ပဿာတိ ယောဇနာ။ အာတတဝိတတာဒိဘေဒေန ပဉ္စ တူရိယင်္ဂါနိ ဒွါဒသဟိ ပါဏိဘာဂေဟိ ဧကတော ပဝဇ္ဇမာနာနိ သဋ္ဌိ ဟောန္တိ, တာနိ ပန သဟဿမတ္တာနိ ပယိရုပါသနဝသေန ဥပဋ္ဌိတာနိ သန္ဓာယာဟ ‘‘သဋ္ဌိ တူရိယသဟဿာနိ, ပဋိဗောဓံ ကရောန္တိ မေ’’တိ။ တတ္ထ ပဋိဗောဓန္တိ ပီတိသောမနဿာနံ ပဗောဓနံ။

၁၆၆-၈။ အာလမ္ဗောတိအာဒိ တူရိယဝါဒကာနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ဧကဒေသတော နာမဂ္ဂဟဏန္တိ ဝဒန္တိ, တူရိယာနံ ပနေတံ နာမဂ္ဂဟဏံ။ ဝီဏာမောက္ခာဒိကာ ဒေဝဓီတာ။ သုစိမှိတာတိ သုဒ္ဓမိဟိတာ, နာမမေဝ ဝါ ဧတံ။ မုဒုဝါဒိနီတိ မုဒုနာဝ ဝဒတီတိ မုဒုဝါဒိနီ, မုဒုကံ အတိဝိယ ဝါဒနသီလာ, နာမမေဝ ဝါ။ သေယျာသေတိ သေယျတရာ။ အစ္ဆရာနန္တိ အစ္ဆရာသု သင်္ဂီတေ ပါသံသတရာ။ ပဗောဓိကာတိ ပဗောဓနကရာ။

၁၆၉။ ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန။ အဘိဘာသန္တီတိ အဘိမုခါ, အဘိရတာ ဝါ ဟုတွာ ဘာသန္တိ။ ယထာ စ ဘာသန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟန္ဒ နစ္စာမ ဂါယာမ, ဟန္ဒ တံ ရမယာမသေ’’တိ ဝုတ္တံ။

၁၇၀။ ဣဒန္တိ ဣဒံ မယာ လဒ္ဓဋ္ဌာနံ။ အသောကန္တိ ဣဋ္ဌကန္တပိယမနာပါနံယေဝ ရူပါဒီနံ သမ္ဘဝတော ဝိသောကံ။ တတော ဧဝ သဗ္ဗကာလံ ပမောဒသံဝဒ္ဓနတော နန္ဒနံ။ တိဒသာနံ မဟာဝနန္တိ တာဝတိံသဒေဝါနံ မဟန္တံ မဟနီယဉ္စ ဥယျာနံ။

၁၇၁။ ဧဝရူပါ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ နာမ ပုညကမ္မဝသေနေဝါတိ ဩဒိဿကနယေန ဝတွာ ပနု အနောဒိဿကနယေန ဒဿေန္တီ ‘‘သုခံ အကတပုညာန’’န္တိ ဂါထမာဟ။

၁၇၂။ ပုန အတ္တနာ လဒ္ဓဿ ဒိဗ္ဗဋ္ဌာနဿ ပရေဟိ သာဓာရဏကာမတာဝသေန ဓမ္မံ ကထေန္တီ ‘‘တေသံ သဟဗျကာမာန’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ။ တေသန္တိ တာဝတိံသဒေဝါနံ။ သဟဗျကာမာနန္တိ သဟဘာဝံ ဣစ္ဆန္တေဟိ, ကတ္တုအတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ။ သဟ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ သဟဝေါ, တဿ ဘာဝေါ သဟဗျံ ယထာ ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယန္တိ။

ဧဝံ ထေရော ဒေဝတာယ အတ္တနော ပုညကမ္မေ အာဝိကတေ တဿာ သပရိဝါရာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒေဝလောကတော အာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ သဒေဝကဿ လောကဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

ဒါသိဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ လခုမာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ လခုမာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တေ ကေဝဋ္ဋဒွါရံ နာမ ဗာရာဏသိနဂရဿ ဧကံ ဒွါရံ, တဿ အဝိဒူရေ နိဝိဋ္ဌဂါမောပိ ‘‘ကေဝဋ္ဋဒွါရ’’န္တေွဝ ပညာယိတ္ထ။ တတ္ထ လခုမာ နာမ ဧကာ ဣတ္ထီ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာ တေန ဒွါရေန ပဝိသန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂေဟံ နေတွာ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာ တေနေဝ ပရိစယေန သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎမာနာယ အာသနသာလံ ကာရေတွာ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနံ ဘိက္ခူနံ အာသနံ ဥပနေတိ, ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေတိ။ ယဉ္စ ဩဒနကုမ္မာသဍာကာဒိ အတ္တနော ဂေဟေ ဝိဇ္ဇတိ, တံ ဘိက္ခူနံ ဒေတိ။ သာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ သမာဟိတာ ဟုတွာ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တီ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ န စိရဿေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ မဟတိ ဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ, အစ္ဆရာသဟဿဉ္စဿာ ပရိဝါရော အဟောသိ။ သာ တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ ပမောဒမာနာ ဝိစရတိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒေဝစာရိကံ စရန္တော ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒိဂါထာဟိ ပုစ္ဆီတိ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယမေဝ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၇၃။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၁၇၄။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၁၇၅။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၁၇၆။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၁၇၇။ ‘‘ကေဝဋ္ဋဒွါရာ နိက္ခမ္မ, အဟု မယှံ နိဝေသနံ၊

တတ္ထ သဉ္စရမာနာနံ, သာဝကာနံ မဟေသိနံ။

၁၇၈။ ‘‘ဩဒနံ ကုမ္မာသံ ဍာကံ, လောဏသောဝီရကဉ္စဟံ၊

အဒါသိံ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၁၇၉။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၁၈၀။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ, သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သညမာ သံဝိဘာဂါ စ, ဝိမာနံ အာဝသာမဟံ။

၁၈၁။ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ, မုသာဝါဒါ စ သညတာ၊

ထေယျာ စ အတိစာရာ စ, မဇ္ဇပါနာ စ အာရကာ။

၁၈၂။ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ, အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ၊

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၁၈၃။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ… ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

မမ စ, ဘန္တေ, ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒေယျာသိ ‘‘လခုမာ နာမ, ဘန္တေ, ဥပါသိကာ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’’တိ။ အနစ္ဆရိယံ ခေါ ပနေတံ, ဘန္တေ, ယံ မံ ဘဂဝါ အညတရသ္မိံ သာမညဖလေ ဗျာကရေယျ။ တံ ဘဂဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဗျာကာသီတိ။

၁၇၇။ တတ္ထ ကေဝဋ္ဋဒွါရာ နိက္ခမ္မာတိ ကေဝဋ္ဋဒွါရတော နိက္ခမနဋ္ဌာနေ။

၁၇၈။ ဍာကန္တိ တဏ္ဍုလေယျကာဒိသာကဗျဉ္ဇနံ။ လောဏသောဝီရကန္တိ ဓညရသာဒီဟိ ဗဟူဟိ သမ္ဘာရေဟိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗံ ဧကံ ပါနကံ။ ‘‘အာစာမကဉ္ဇိကလောဏူဒက’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝသာနေ သာ ထေရဿ ဓမ္မဒေသနာယ သကဒါဂါမိဖလံ ပါပုဏိ။ သေသံ ဥတ္တရာဝိဓာနေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

လခုမာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အာစာမဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပိဏ္ဍာယ တေ စရန္တဿာတိ အာစာမဒါယိကာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ။ တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ အညတရံ ကုလံ အဟိဝါတရောဂေန ဥပဒ္ဒုတံ အဟောသိ။ တတ္ထ သဗ္ဗေ ဇနာ မတာ ဌပေတွာ ဧကံ ဣတ္ထိံ။ သာ ဂေဟံ ဂေဟဂတဉ္စ သဗ္ဗံ ဓနဓညံ ဆဍ္ဍေတွာ မရဏဘယဘီတာ ဘိတ္တိဆိဒ္ဒေန ပလာတာ အနာထာ ဟုတွာ ပရဂေဟံ ဂန္တွာ တဿ ပိဋ္ဌိပဿေ ဝသတိ။ တသ္မိံ ဂေဟေ မနုဿာ ကရုဏာယန္တာ ဥက္ခလိအာဒီသု အဝသိဋ္ဌံ ယာဂုဘတ္တအာစာမာဒိံ တဿာ ဒေန္တိ။ သာ တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ။

တေန စ သမယေန အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌိတော ‘‘ကံ နု ခေါ အဟံ အဇ္ဇ အာဟာရပဋိဂ္ဂဟဏေန အနုဂ္ဂဟေဿာမိ, ဒုဂ္ဂတိတော စ ဒုက္ခတော စ မောစေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော တံ ဣတ္ထိံ အာသန္နမရဏံ နိရယသံဝတ္တနိကဉ္စဿာ ကမ္မံ ကတောကာသံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မယိ ဂတေ အတ္တနာ လဒ္ဓံ အာစာမံ ဒဿတိ, တေနေဝ နိမ္မာနရတိဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, ဧဝံ နိရယူပပတ္တိတော မောစေတွာ ဟန္ဒာဟံ ဣမိဿာ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ နိပ္ဖါဒေဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ တဿာ နိဝေသနဋ္ဌာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ။ အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အညာတကဝေသေန အနေကရသံ အနေကသူပဗျဉ္ဇနံ ဒိဗ္ဗာဟာရံ ဥပနေသိ။ တံ ဉတွာ ထေရော ‘‘ကောသိယ, တွံ ကတကုသလော, ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသိ, မာ ဒုဂ္ဂတာနံ ကပဏာနံ သမ္ပတ္တိံ ဝိလုမ္ပီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ပုရတော အဋ္ဌာသိ။

သာ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မဟာနုဘာဝေါ ထေရော, ဣမဿ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဣဓ နတ္ထိ, ဣဒဉ္စ ကိလိဋ္ဌဘာဇနဂတံ တိဏစုဏ္ဏရဇာနုကိဏ္ဏံ အလောဏံ သီတလံ အပ္ပရသံ အာစာမကဉ္ဇိယမတ္တံ ဧဒိသဿ ဒါတုံ န ဥဿဟာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အတိစ္ဆထာ’’တိ အာဟ။ ထေရော ဧကပဒနိက္ခေပမတ္တံ အပသက္ကိတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဂေဟဝါသိနော မနုဿာ ဘိက္ခံ ဥပနေသုံ, ထေရော န သမ္ပဋိစ္ဆတိ။ သာ ဒုဂ္ဂတိတ္ထီ ‘‘မမေဝ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဣဓာဂတော, မမ သန္တကမေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတုကာမော’’တိ ဉတွာ ပသန္နမာနသာ အာဒရဇာတာ တံ အာစာမံ ထေရဿ ပတ္တေ အာကိရိ။ ထေရော တဿာ ပသာဒသံဝဒ္ဓနတ္ထံ ဘုဉ္ဇနာကာရံ ဒဿေသိ, မနုဿာ အာသနံ ပညာပေသုံ။ ထေရော တတ္ထ နိသီဒိတွာ တံ အာစာမံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပိဝိတွာ ဩနီတပတ္တပါဏီ အနုမောဒနံ ကတွာ တံ ဒုဂ္ဂတိတ္ထိံ ‘‘တွံ ဣတော တတိယေ အတ္တဘာဝေ မမ မာတာ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ ဂတော။ သာ တေန ထေရေ အတိပသာဒဉ္စ ဥပ္ပါဒေတွာ တဿာ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ကာလံ ကတွာ နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိ။ အထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ တဿာ ကာလကတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဥပ္ပန္နာ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တာဝတိံသေသု အဒိသွာ ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမယာမေ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿာ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆန္တော –

၁၈၅။ ‘‘ပိဏ္ဍာယ တေ စရန္တဿ, တုဏှီဘူတဿ တိဋ္ဌတော၊

ဒလိဒ္ဒါ ကပဏာ နာရီ, ပရာဂါရံ အပဿိတာ။

၁၈၆။ ‘‘ယာ တေ အဒါသိ အာစာမံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ၊

သာ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ကံ နု သာ ဒိသတံ ဂတာ’’တိ။ –

ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

၁၈၅။ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယာတိ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ။ တုဏှီဘူတဿ တိဋ္ဌတောတိ ဣဒံ ပိဏ္ဍာယ စရဏာကာရဒဿနံ, ဥဒ္ဒိဿ တိဋ္ဌတောတိ အတ္ထော။ ဒလိဒ္ဒါတိ ဒုဂ္ဂတာ။ ကပဏာတိ ဝရာကီ။ ‘‘ဒလိဒ္ဒါ’’တိ ဣမိနာ တဿာ ဘောဂပါရိဇုညံ ဒဿေတိ, ‘‘ကပဏာ’’တိ ဣမိနာ ဉာတိပါရိဇုညံ။ ပရာဂါရံ အပဿိတာတိ ပရဂေဟံ နိဿိတာ, ပရေသံ ဃရေ ဗဟိပိဋ္ဌိဆဒနံ နိဿာယ ဝသန္တီ။

၁၈၆။ ကံ နု သာ ဒိသတံ ဂတာတိ ဆသု ကာမဒေဝလောကေသု ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ကံ နာမ ဒိသံ ဂတာ။ ဣတိ သက္ကော ‘‘ထေရေန တထာ ကတာနုဂ္ဂဟာ ဥဠာရာယ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ဘာဂိနီ, န စ ဒိဿတီ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု အပဿန္တော သံသယာပန္နော ပုစ္ဆတိ။

အထဿ ထေရော –

၁၈၇။ ‘‘ပိဏ္ဍာယ မေ စရန္တဿ, တုဏှီဘူတဿ တိဋ္ဌတော၊

ဒလိဒ္ဒါ ကပဏာ နာရီ, ပရာဂါရံ အပဿိတာ။

၁၈၈။ ‘‘ယာ မေ အဒါသိ အာစာမံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ၊

သာ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ဝိပ္ပမုတ္တာ ဣတော စုတာ။

၁၈၉။ ‘‘နိမ္မာနရတိနော နာမ, သန္တိ ဒေဝါ မဟိဒ္ဓိကာ၊

တတ္ထ သာ သုခိတာ နာရီ, မောဒတာစာမဒါယိကာ’’တိ။ –

ပုစ္ဆိတနိယာမေနေဝ ပဋိဝစနံ ဒေန္တော တဿာ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ကထေသိ။

၁၈၈။ တတ္ထ ဝိပ္ပမုတ္တာတိ တတော မနုဿဒေါဘဂ္ဂိယတော ပရမကာရုညဝုတ္တိတော ဝိပ္ပမုတ္တာ အပဂတာ။

၁၈၉။ မောဒတာစာမဒါယိကာတိ အာစာမမတ္တဒါယိကာ, သာပိ နာမ ပဉ္စမေ ကာမသဂ္ဂေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ မောဒတိ, ပဿ တာဝ ခေတ္တသမ္ပတ္တိဖလန္တိ ဒဿေတိ။

ပုန သက္ကော တဿာ ဒါနဿ မဟပ္ဖလတံ မဟာနိသံသတဉ္စ သုတွာ တံ ထောမေန္တော –

၁၉၀။ ‘‘အဟော ဒါနံ ဝရာကိယာ, ကဿပေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ၊

ပရာဘတေန ဒါနေန, ဣဇ္ဈိတ္ထ ဝတ ဒက္ခိဏာ။

၁၉၁။ ‘‘ယာ မဟေသိတ္တံ ကာရေယျ, စက္ကဝတ္တိဿ ရာဇိနော၊

နာရီ သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏီ, ဘတ္တု စာနောမဒဿိကာ၊

ဧတဿာစာမဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိံ။

၁၉၂။ ‘‘သုတံ နိက္ခာ သတံ အဿာ, သတံ အဿတရီရထာ၊

သတံ ကညာသဟဿာနိ, အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ၊

ဧတဿာစာမဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ။

၁၉၃။ ‘‘သတံ ဟေမဝတာ နာဂါ, ဤသာဒန္တာ ဥရူဠှဝါ၊

သုဝဏ္ဏကစ္ဆာ မိတင်္ဂါ, ဟေမကပ္ပနဝါသသာ၊

ဧတဿာစာမဒါနဿ, ကလံ နာဂစ္ဆန္တိ သောဠသိံ။

၁၉၄။ ‘‘စတုန္နမပိ ဒီပါနံ, ဣဿရံ ယောဓ ကာရယေ၊

ဧတဿာစာမဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိ’’န္တိ။ – အာဟ၊

၁၉၀။ တတ္ထ အဟောတိ အစ္ဆရိယတ္ထေ နိပါတော။ ဝရာကိယာတိ ကပဏိယာ။ ပရာဘတေနာတိ ပရတော အာနီတေန, ပရေသံ ဃရတော ဥစ္ဆာစရိယာယ လဒ္ဓေနာတိ အတ္ထော။ ဒါနေနာတိ ဒါတဗ္ဗေန အာစာမမတ္တေန ဒေယျဓမ္မေန။ ဣဇ္ဈိတ္ထ ဝတ ဒက္ခိဏာတိ ဒက္ခိဏာ ဒါနံ အဟော နိပ္ဖဇ္ဇိတ္ထ, အဟော မဟပ္ဖလာ မဟာဇုတိကာ မဟာဝိပ္ဖါရာ အဟုဝတ္ထာတိ အတ္ထော။

၁၉၁။ ဣဒါနိ ‘‘ဣတ္ထိရတနာဒီနိပိ တဿ ဒါနဿ သတဘာဂမ္ပိ သဟဿဘာဂမ္ပိ န ဥပေန္တီ’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယာ မဟေသိတ္တံ ကာရေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏီတိ ‘‘နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ နာတိကိသာ နာတိထူလာ နာတိကာဠီ နာစ္စောဒါတာ အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ ကာရဏေဟိ, သဗ္ဗေဟိ ဝါ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေဟိ ကလျာဏီ သောဘနာ သုန္ဒရာ။ ဘတ္တု စာနောမဒဿိကာတိ သာမိကဿ အလာမကဒဿနာ သာတိသယံ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ။ ဧတဿာစာမဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိန္တိ ဧတဿ ဧတာယ ဒိန္နဿ အာစာမဒါနဿ ဖလံ သောဠသဘာဂံ ကတွာ တတော ဧကံ ဘာဂံ ပုန သောဠသဘာဂံ ကတွာ ဂဟိတဘာဂသင်္ခါတံ သောဠသိံ ကလံ စက္ကဝတ္တိရညော ဣတ္ထိရတနဘာဝေါပိ နာဂ္ဃတိ နာနုဘောတိ န ပါပုဏာတိ။ ‘‘သုဝဏ္ဏဿ ပဉ္စဒသဓရဏံ နိက္ခ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ‘‘သတဓရဏ’’န္တိ အပရေ။

၁၉၃။ ဟေမဝတာတိ ဟိမဝတိ ဇာတာ, ဟေမဝတဇာတိကာ ဝါ။ တေ ဟိ မဟန္တာ ထာမဇဝသမ္ပန္နာ စ ဟောန္တိ။ ဤသာဒန္တာတိ ရထီသာသဒိသဒန္တာ, ထောကံယေဝ အဝနတဒန္တာတိ အတ္ထော။ တေန ဝိသာလကဒါဌီဘာဝံ နိဝါရေတိ။ ဥရူဠှဝါတိ ထာမဇဝပရက္ကမေဟိ ဗြူဟန္တော, မဟန္တံ ယုဒ္ဓကိစ္စံ ဝဟိတုံ သမတ္ထာတိ အတ္ထော။ သုဝဏ္ဏကစ္ဆာတိ ဟေမမယဂီဝေယျကပဋိမုက္ကာ။ ကစ္ဆသီသေန ဟိ သဗ္ဗံ ဟတ္ထိယောဂ္ဂံ ဝဒတိ။ ဟေမကပ္ပနဝါသသာတိ သုဝဏ္ဏခစိတဂဇတ္ထရဏကင်္ကနာဒိဟတ္ထာလင်္ကာရသမ္ပန္နာ။

၁၉၄။ စတုန္နမပိ ဒီပါနံ ဣဿရန္တိ ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပပရိဝါရာနံ ဇမ္ဗုဒီပါဒီနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ ဣဿရိယံ။ တေန သတ္တရတနသမုဇ္ဇလံ သကလံ စက္ကဝတ္တိသိရိံ ဝဒတိ။ ယံ ပနေတ္ထ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဣဓ သက္ကေန ဒေဝရာဇေန အတ္တနာ စ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ အာယသ္မာ မဟာကဿပတ္ထေရော ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

အာစာမဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စဏ္ဍာလိဝိမာနဝဏ္ဏနာ

စဏ္ဍာလိ ဝန္ဒ ပါဒါနီတိ စဏ္ဍာလိဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တော ပစ္စူသဝေလာယံ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ လောကံ ဩလောကေန္တော အဒ္ဒသ တသ္မိံယေဝ နဂရေ စဏ္ဍာလာဝသထေ ဝသန္တိံ ဧကံ မဟလ္လိကံ စဏ္ဍာလိံ ခီဏာယုကံ, နိရယသံဝတ္တနိကဉ္စဿာ ကမ္မံ ဥပဋ္ဌိတံ။ သော မဟာကရုဏာယ သမုဿာဟိတမာနသော ‘‘သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ ကမ္မံ ကာရေတွာ တေနဿာ နိရယူပပတ္တိံ နိသေဓေတွာ သဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ။ တေန စ သမယေန သာ စဏ္ဍာလီ ဒဏ္ဍံ ဩလုဗ္ဘ နဂရတော နိက္ခမန္တီ ဘဂဝန္တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အဘိမုခီ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဘဂဝါပိ တဿာ ဂမနံ နိဝါရေန္တော ဝိယ ပုရတော အဋ္ဌာသိ။ အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သတ္ထု စိတ္တံ ဉတွာ တဿာ စ အာယုပရိက္ခယံ ဘဂဝတော ဝန္ဒနာယ တံ နိယောဇေန္တော –

၁၉၅။ ‘‘စဏ္ဍာလိ ဝန္ဒ ပါဒါနိ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော၊

တမေဝ အနုကမ္ပာယ, အဋ္ဌာသိ ဣသိသတ္တမော။

၁၉၆။ ‘‘အဘိပ္ပသာဒေဟိ မနံ, အရဟန္တမှိ တာဒိနိ၊

ခိပ္ပံ ပဉ္ဇလိကာ ဝန္ဒ, ပရိတ္တံ တဝ ဇီဝိတ’’န္တိ။ – ဂါထာဒွယမာဟ၊

၁၉၅။ တတ္ထ စဏ္ဍာလီတိ ဇာတိအာဂတေန နာမေန တံ အာလပတိ။ ဝန္ဒာတိ အဘိဝါဒယ။ ပါဒါနီတိ သဒေဝကဿ လောကဿ သရဏာနိ စရဏာနိ။ တမေဝ အနုကမ္ပာယာတိ တမေဝ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ, အပါယူပပတ္တိတော နိသေဓေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာပနတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အဋ္ဌာသီတိ နဂရမ္ပိ အပဝိသိတွာ ဌိတော။ ဣသိသတ္တမောတိ လောကိယသေက္ခာသေက္ခပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသီဟိ ဥတ္တမော ဥက္ကဋ္ဌတမော, အထ ဝါ ဗုဒ္ဓဣသီနံ ဝိပဿိအာဒီနံ သတ္တမောတိ ဣသိသတ္တမော။

၁၉၆။ အဘိပ္ပသာဒေဟိ မနန္တိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ တဝ စိတ္တံ ပသာဒေဟိ။ အရဟန္တမှိ တာဒိနီတိ အာရကတ္တာ ကိလေသာနံ, တေသံယေဝ အရီနံ ဟတတ္တာ, သံသာရစက္ကဿ အရာနံ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါ စ အရဟန္တေ, ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ တာဒိမှိ။ ခိပ္ပံ ပဉ္ဇလိကာ ဝန္ဒာတိ သီဃံယေဝ ပဂ္ဂဟိတအဉ္ဇလိကာ ဟုတွာ ဝန္ဒဿု။ ကသ္မာတိ စေ? ပရိတ္တံ တဝ ဇီဝိတန္တိ, ဣဒါနေဝ ဘိဇ္ဇနသဘာဝတ္တာ ပရိတ္တံ အတိဣတ္တရံ။

ဣတိ ထေရော ဂါထာဒွယေန ဘဂဝတော ဂုဏေ ပကိတ္တေန္တော အတ္တနော အာနုဘာဝေ ဌတွာ တဿာ စ ခီဏာယုကတာဝိဘာဝနေန သံဝေဇေန္တော သတ္ထု ဝန္ဒနာယ နိယောဇေသိ။ သာ စ တံ သုတွာ သံဝေဂဇာတာ သတ္ထရိ ပသန္နမာနသာဝ ဟုတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ကတွာ နမဿမာနာ ဗုဒ္ဓဂတာယ ပီတိယာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဘဂဝါ ‘‘အလမေတ္တကမေတိဿာ သဂ္ဂူပပတ္တိယာ’’တိ နဂရံ ပါဝိသိ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန။ အထ နံ ဧကာ ဘန္တာ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ တတော ဧဝ အဘိဓာဝန္တီ သိင်္ဂေန ပဟရိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ။ တံ သဗ္ဗံ ဒဿေတုံ သင်္ဂီတိကာရာ –

၁၉၇။ ‘‘စောဒိတာ ဘာဝိတတ္တေန, သရီရန္တိမဓာရိနာ၊

စဏ္ဍာလီ ဝန္ဒိ ပါဒါနိ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၁၉၈။ ‘‘တမေနံ အဝဓီ ဂါဝီ, စဏ္ဍာလိံ ပဉ္ဇလိံ ဌိတံ၊

နမဿမာနံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, အန္ဓကာရေ ပဘင်္ကရ’’န္တိ။ – ဂါထာဒွယမာဟံသု၊

၁၉၈။ တတ္ထ ပဉ္ဇလိံ ဌိတံ နမဿမာနံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဂတေပိ ဘဂဝတိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာယ ပီတိယာ သမာဟိတာ ဟုတွာ သမ္မုခါ ဝိယ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနံ ဌိတံ။ အန္ဓကာရေတိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေန သကလေန ကိလေသန္ဓကာရေန စ အန္ဓကာရေ လောကေ။ ပဘင်္ကရန္တိ ဉာဏောဘာသကရံ။

သာ စ တတော စုတာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ, အစ္ဆရာနံ သတသဟဿံ စဿာ ပရိဝါရော အဟောသိ။ တဒဟေဝ စ သာ သဟ ဝိမာနေန အာဂန္တွာ ဝိမာနတော ဩတရိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိ။ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ –

၁၉၉။ ‘‘ခီဏာသဝံ ဝိဂတရဇံ အနေဇံ, ဧကံ အရညမှိ ရဟော နိသိန္နံ၊

ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဝန္ဒာမိ တံ ဝီရ မဟာနုဘာဝ’’န္တိ။ –

ဒေဝတာ အာဟ။ တံ ထေရော ပုစ္ဆိ –

၂၀၀။ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဇလိတာ မဟာယသာ, ဝိမာနမောရုယှ အနေကစိတ္တာ၊

ပရိဝါရိတာ အစ္ဆရာသင်္ဂဏေန, ကာ တွံ သုဘေ ဒေဝတေ ဝန္ဒသေ မမ’’န္တိ။

၂၀၀။ တတ္ထ ဇလိတာတိ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာယ ဝတ္ထာဘရဏာဒီနံ ဩဘာသေန စ ဇလန္တီ ဇောတေန္တီ။ မဟာယသာတိ မဟာပရိဝါရာ။ ဝိမာနမောရုယှာတိ ဝိမာနတော ဩရုယှ။ အနေကစိတ္တာတိ အနေကဝိဓစိတ္တတာယုတ္တာ။ သုဘေတိ သုဘဂုဏေ။ မမန္တိ မံ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ ပုန သာ –

၂၀၁။ ‘‘အဟံ ဘဒ္ဒန္တေ စဏ္ဍာလီ, တယာ ဝီရေန ပေသိတာ၊

ဝန္ဒိံ အရဟတော ပါဒေ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၂၀၂။ ‘‘သာဟံ ဝန္ဒိတွာ ပါဒါနိ, စုတာ စဏ္ဍာလယောနိယာ၊

ဝိမာနံ သဗ္ဗတော ဘဒ္ဒံ, ဥပပန္နမှိ နန္ဒနေ။

၂၀၃။ ‘‘အစ္ဆရာနံ သတသဟဿံ, ပုရက္ခတွာန တိဋ္ဌတိ၊

တာသာဟံ ပဝရာ သေဋ္ဌာ, ဝဏ္ဏေန ယသသာယုနာ။

၂၀၄။ ‘‘ပဟူတကတကလျာဏာ, သမ္ပဇာနာ ပဋိဿတာ၊

မုနိံ ကာရုဏိကံ လောကေ, တံ ဘန္တေ ဝန္ဒိတုမာဂတာ’’တိ။ –

စတဿော ဂါထာယော အာဟ။

၂၀၁-၄။ တတ္ထ ပေသိတာတိ ‘‘စဏ္ဍာလိ, ဝန္ဒ ပါဒါနီ’’တိအာဒိနာ ဝန္ဒနာယ ဥယျောဇိတာ။ ယဒိပိ တံ ဝန္ဒနာမယံ ပုညံ ပဝတ္တိက္ခဏဝသေန ပရိတ္တံ, ခေတ္တမဟန္တတာယ ပန ဖလမဟန္တတာယ စ အတိဝိယ မဟန္တမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဟူတကတကလျာဏာ’’တိ။ တထာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာယ ပီတိယာ ပဝတ္တိက္ခဏေ ပညာယ သတိယာ စ ဝိသဒဘာဝံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သမ္ပဇာနာ ပဋိဿတာ’’တိ။ ပုန –

၂၀၅။ ‘‘ဣဒံ ဝတွာန စဏ္ဍာလီ, ကတညူ ကတဝေဒိနီ၊

ဝန္ဒိတွာ အရဟတော ပါဒေ, တတ္ထေဝန္တရဓာယထာ’’တိ။ –

ဂါထာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာ။

၂၀၅။ တတ္ထ စဏ္ဍာလီတိ စဏ္ဍာလီဘူတပုဗ္ဗာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဒေဝလောကေ စ ဣဒမာစိဏ္ဏံ, ယံ မနုဿလောကေ နိရုဠှသမညာယ ဝေါဟာရော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အာယသ္မာ ပန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဣမံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

စဏ္ဍာလိဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနဝဏ္ဏနာ

နီလာ ပီတာ စ ကာဠာ စာတိ ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ တေန စ သမယေန ကိမိလနဂရေ ရောဟကော နာမ ဂဟပတိပုတ္တော အဟောသိ သဒ္ဓေါ ပသန္နော သီလာစာရသမ္ပန္နော။ တသ္မိံယေဝ စ နဂရေ တေန သမာနမဟာဘောဂေ ကုလေ ဧကာ ဒါရိကာ အဟောသိ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ပကတိယာပိ ဘဒ္ဒတာယ ဘဒ္ဒါတိ နာမေန။ အထ ရောဟကဿ မာတာပိတရော တံ ကုမာရိံ ဝါရေတွာ တာဒိသေ ကာလေ တံ အာနေတွာ အာဝါဟဝိဝါဟံ အကံသု။ တေ ဥဘောပိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တိ။ သာ အတ္တနော အာစာရသမ္ပတ္တိယာ ‘‘ဘဒ္ဒိတ္ထီ’’တိ တသ္မိံ နဂရေ ပါကဋာ ပညာတာ အဟောသိ။

တေန စ သမယေန ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ပဉ္စသတပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တာ ကိမိလနဂရံ ပါပုဏိံသု။ ရောဟကော တေသံ တတ္ထ ဂတဘာဝံ ဉတွာ သောမနဿဇာတော ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သပရိဝါရေ တေ သန္တပ္ပေတွာ သပုတ္တဒါရော တေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တေသံ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌဟန္တော သရဏာနိ ဂဏှိ, ပဉ္စ သီလာနိ သမာဒိယိ။ ဘရိယာ ပနဿ အဋ္ဌမီစာတုဒ္ဒသီပန္နရသီပါဋိဟာရိယပက္ခေသု ဥပေါသထံ ဥပဝသိ, ဝိသေသတော သီလာစာရသမ္ပန္နာ အဟောသိ ဒေဝတာဟိ စ အနုကမ္ပိတာ။ တာယ ဧဝ စ ဒေဝတာနုကမ္ပာယ အတ္တနော ဥပရိ ပတိတံ မိစ္ဆာပဝါဒံ နိရံကတွာ သုဝိသုဒ္ဓသီလာစာရတာယ အတိဝိယ လောကေ ပတ္ထဋယသာ အဟောသိ။

သာ ဟိ သယံ ကိမိလနဂရေ ဌိတာ အတ္တနော သာမိကဿ ဝဏိဇ္ဇာဝသေန တက္ကသိလာယံ ဝသန္တဿ, ဥဿဝဒိဝသေ သဟာယေဟိ ဥဿာဟိတဿ နက္ခတ္တကီဠာစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဃရဒေဝတာယ အတ္တနော ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန တံ တတ္ထ နေတွာ သာမိကေန သဟ ယောဇိတာ တေနေဝ သမာဂမေန ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘာ ဟုတွာ ဒေဝတာယ ကိမိလနဂရံ ပဋိနီတာ, အနုက္ကမေန ဂဗ္ဘိနိဘာဝေ ပါကဋေ ဇာတေ သဿုအာဒီဟိ ‘‘အတိစာရိနီ’’တိ အာသင်္ကိတာ, တာယ ဧဝ ဒေဝတာယ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဂင်္ဂါမဟောဃေ ကိမိလနဂရံ ဩတ္ထရန္တေ ဝိယ ဥပဋ္ဌာပိတေ အတ္တနော ပတိဗ္ဗတာဘာဝသံသူစကေန သစ္စာဓိဋ္ဌာနပုဗ္ဗကေန သပထေန ဝါတဝေဂသမုဋ္ဌိတဝီစိဇာလံ ဂင်္ဂါမဟောဃံ အတ္တနော ဥပရိ အာပတိတံ အာယဿဉ္စ နိဝတ္တေတွာ, သာမိကေန သမာဂတာပိ တေန ပုဗ္ဗေ သဿုအာဒီဟိ ဝိယ အာသင်္ကိတာ တက္ကသိလာယံ တေန ဒိန္နံ နာမမုဒ္ဒိတံ သညာဏဉ္စ အပ္ပေန္တီ, တံ အာသင်္ကံ နိရံကတွာ ဘတ္တုနော ဉာတိဇနဿ စ မဟာဇနဿ စ သမ္ဘာဝနီယာ ဇာတာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုဝိသုဒ္ဓသီလာစာရတာယ အတိဝိယ လောကေ ပတ္ထဋယသာ အဟောသီ’’တိ။

သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပန္နာ။ အထ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိတော တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နေ, ဒေဝပရိသာယ စ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာယ ဘဒ္ဒိတ္ထီပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထ ဘဂဝါ ဒသသဟဿိလောကဓာတူသု သန္နိပတိတာယ ဒေဝဗြဟ္မပရိသာယ မဇ္ဈေ တာယ ဒေဝတာယ ကတပုညကမ္မံ ပုစ္ဆန္တော –

၂၀၆။ ‘‘နီလာ ပီတာ စ ကာဠာ စ, မဉ္ဇိဋ္ဌာ အထ လောဟိတာ၊

ဥစ္စာဝစာနံ ဝဏ္ဏာနံ, ကိဉ္ဇက္ခပရိဝါရိတာ။

၂၀၇။ ‘‘မန္ဒာရဝါနံ ပုပ္ဖါနံ, မာလံ ဓာရေသိ မုဒ္ဓနိ၊

နယိမေ အညေသု ကာယေသ, ရုက္ခာ သန္တိ သုမေဓသေ။

၂၀၈။ ‘‘ကေန ကာယံ ဥပပန္နာ, တာဝတိံသံ ယသဿိနီ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ – အာဟ၊

၂၀၆-၇။ တတ္ထ နီလာ ပီတာ စ ကာဠာ စ, မဉ္ဇိဋ္ဌာ အထ လောဟိတာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထသမုစ္စယော, သော နီလာ စ ပီတာ စာတိအာဒိနာ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ အထာတိ အညတ္ထေ နိပါတော။ တေန ဩဒါတာဒိကေ အဝုတ္တဝဏ္ဏေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော။ စ-သဒ္ဒေါ ဝါ အဝုတ္တတ္ထသမုစ္စယော။ အထာတိ ဣတိ-သဒ္ဒတ္ထေ နိပါတော။ ဥစ္စာဝစာနံ ဝဏ္ဏာနန္တိ ဧတ္ထ ဥစ္စာဝစာနန္တိ ဝိဘတ္တိယာ အလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥစ္စာဝစဝဏ္ဏာနံ နာနာဝိဓဝဏ္ဏာနန္တိ အတ္ထော။ ဝဏ္ဏာနန္တိ ဝါ ဝဏ္ဏဝန္တာနံ။ ကိဉ္ဇက္ခပရိဝါရိတာတိ ကိဉ္ဇက္ခေဟိ ပရိဝါရိတာနံ။ သာမိအတ္ထေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – နီလာ စ ပီတာ စ ကာဠာ စ မဉ္ဇိဋ္ဌာ စ လောဟိတာ စ အထ အညေ ဩဒါတာဒယော စာတိ ဣမေသံ ဝသေန ဥစ္စာဝစဝဏ္ဏာနံ တထာဘူတေဟိယေဝ ကိဉ္ဇက္ခေဟိ ကေသရေဟိ ပရိဝါရိတာနံ ဝိစိတ္တသဏ္ဌာနာဒိတာယ ဝါ ဥစ္စာဝစာနံ ယထာဝုတ္တဝဏ္ဏဝန္တာနံ မန္ဒာရဝရုက္ခသမ္ဘူတတာယ မန္ဒာရဝါနံ ပုပ္ဖါနံ မာလံ တေဟိ ကတံ မာလာဂုဏံ တွံ ဒေဝတေ အတ္တနော သီသေ ဓာရေသိ ပိဠန္ဓသီတိ။

ယတော ရုက္ခတော တာနိ ပုပ္ဖါနိ, တေသံ ဝိသေသဝဏ္ဏတာယ အနညသာဓာရဏတံ ဒဿေတုံ ‘‘နယိမေ အညေသု ကာယေသု, ရုက္ခာ သန္တိ သုမေဓသေ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဣမေတိ ယထာဝုတ္တဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိယုတ္တာ ပုပ္ဖဝန္တော ရုက္ခာ န သန္တီတိ ယောဇနာ။ ကာယေသူတိ ဒေဝနိကာယေသု။ သုမေဓသေတိ သုန္ဒရပညေ။

တတ္ထ နီလာတိ ဣန္ဒနီလမဟာနီလာဒိမဏိရတနာနံ ဝသေန နီလောဘာသာ။ ပီတာတိ ပုပ္ဖရာဂကက္ကေတနပုလကာဒိမဏိရတနာနဉ္စေဝ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဿ စ ဝသေန ပီတောဘာသာ။ ကာဠာတိ အသ္မကဥပလကာဒိမဏိရတနာနံ ဝသေန ကဏှောဘာသာ။ မဉ္ဇိဋ္ဌာတိ ဇောတိရသဂေါမုတ္တကဂေါမေဒကာဒိမဏိရတနာနံ ဝသေန မဉ္ဇိဋ္ဌောဘာသာ။ လောဟိတာတိ ပဒုမရာဂလောဟိတင်္ကပဝါဠရတနာဒီနံ ဝသေန လောဟိတောဘာသာ။ ကေစိ ပန နီလာဒိပဒါနိ ‘‘ရုက္ခာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နီလာ ရုက္ခာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတွာ ဝဒန္တိ။ ရုက္ခာပိ ဟိ နီလာဒိဝဏ္ဏေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နတ္တာ နီလာဒိယောဂတော နီလာဒိဝေါဟာရံ လဘန္တီတိ တေဟိ ‘‘နီလာ…ပေ… လောဟိတာ…ပေ… နယိမေ အညေသု ကာယေသု ရုက္ခာ သန္တိ သုမေဓသေတိ, ယတော တွံ ဥစ္စာဝစာနံ ဝဏ္ဏာနံ ကိဉ္ဇက္ခပရိဝါရိတာနံ မန္ဒာရဝါနံ ပုပ္ဖါနံ မာလံ ဓာရေသီ’’တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ယထာဒိဋ္ဌေ ဝဏ္ဏဝိသေသယုတ္တေ ပုပ္ဖေ ကိတ္တေတွာ တေသံ အသာဓာရဏဘာဝဒဿနေန ရုက္ခာနံ အာဝေနိကဘာဝဒဿနံ ပဌမနယော, ရုက္ခာနံ အသာဓာရဏဘာဝဒဿနေန ပုပ္ဖါနံ အာဝေနိကဘာဝဒဿနံ ဒုတိယနယော။ ပဌမနယေ ဝဏ္ဏာဒယော သရူပေန ဂဟိတာ, ဒုတိယနယေ နိဿယမုခေနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော။

၂၀၈။ ကေနာတိ ကေန ပုညကမ္မေန, ကာယံ တာဝတိံသန္တိ ယောဇနာ။ ပုစ္ဆိတာစိက္ခာတိ ပုစ္ဆိတာ တွံ အာစိက္ခ ကထေဟိ။

ဧဝံ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၂၀၉။ ‘‘ဘဒ္ဒိတ္ထိကာတိ မံ အညံသု, ကိမိလာယံ ဥပါသိကာ၊

သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ, သံဝိဘာဂရတာ သဒါ။

၂၁၀။ ‘‘အစ္ဆာဒနဉ္စ ဘတ္တဉ္စ, သေနာသနံ ပဒီပိယံ၊

အဒါသိံ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၂၁၁။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။