ဝိမာနဝတ္ထု-အဋ္ဌကထာ

၂၁၂။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ, သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သညမာ သံဝိဘာဂါ စ, ဝိမာနံ အာဝသာမဟံ။

၂၁၃။ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ, မုသာဝါဒါ စ သညတာ၊

ထေယျာ စ အတိစာရာ စ, မဇ္ဇပါနာ စ အာရကာ။

၂၁၄။ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ, အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ၊

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော, အပ္ပမာဒဝိဟာရိနီ၊

ကတာဝါသာ ကတကုသလာ တတော စုတာ, သယံပဘာ အနုဝိစရာမိ နန္ဒနံ။

၂၁၅။ ‘‘ဘိက္ခူ စာဟံ ပရမဟိတာနုကမ္ပကေ, အဘောဇယိံ တပဿိယုဂံ မဟာမုနိံ၊

ကတာဝါသာ ကတကုသလာ တတော စုတာ, သယံပဘာ အနုဝိစရာမိ နန္ဒနံ။

၂၁၆။ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂိကံ အပရိမိတံ သုခါဝဟံ, ဥပေါသထံ သတတမုပါဝသိံ အဟံ၊

ကတာဝါသာ ကတကုသလာ တတော စုတာ, သယံပဘာ အနုဝိစရာမိ နန္ဒန’’န္တိ။

၂၀၉-၂၁၄။ တတ္ထ ဘဒ္ဒိတ္ထိကာတိ မံ အညံသု, ကိမိလာယံ ဥပါသိကာတိ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ သစ္စကိရိယာယ ဥဗ္ဗတ္တမာနမဟောဃနိဝတ္တနေန အခဏ္ဍသီလာတိ သဉ္ဇာတနိစ္ဆယာ ဘဒ္ဒါ သုန္ဒရာ အယံ ဣတ္ထီ, တသ္မာ ‘‘ဘဒ္ဒိတ္ထိကာ ဥပါသိကာ’’တိ စ မံ ကိမိလနဂရဝါသိနော ဇာနိံသု။ သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အပိစ ‘‘သဒ္ဓါ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓါဓနံ, ‘‘သံဝိဘာဂရတာ, အစ္ဆာဒနဉ္စ ဘတ္တဉ္စ, သေနာသနံ ပဒီပိယံ။ အဒါသိံ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ’’တိ ဣမိနာ စာဂဓနံ, ‘‘သီလေန သမ္ပန္နာ, စတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ…ပေ… ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ’’တိ ဣမိနာ သီလဓနံ ဟိရိဓနံ ဩတ္တပ္ပဓနဉ္စ, ‘‘အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ’’တိ ဣမိနာ သုတဓနံ ပညာဓနဉ္စ ဒဿိတန္တိ သာ အတ္တနော သတ္တဝိဓအရိယဓနပဋိလာဘံ။ ‘‘ဥပါသိကာ စက္ခုမတော…ပေ… အနုဝိစရာမိ နန္ဒန’’န္တိ ဣမိနာ တဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ အာနိသံသံ ဝိဘာဝေတိ။ တတ္ထ ကတာဝါသာတိ နိပ္ဖါဒိတသုစရိတာဝါသာ။ သုစရိတကမ္မဉှိ တဒတ္တေ အာယတိဉ္စ သုခါဝါသဟေတုတာယ ‘‘သုခဝိဟာရဿ အာဝါသော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ ‘‘ကတကုသလာ’’တိ။

၂၁၅။ ပုဗ္ဗေ အနာမသိတခေတ္တဝိသေသံ အတ္တနော ဒါနမယံ ပုညံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿ အာယတနဂတတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခူ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဘိက္ခူတိ အနဝသေသဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခူ။ ပရမဟိတာနုကမ္ပကေတိ ပရမံ အတိဝိယ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိနာ ဟိတေန အနုဂ္ဂါဟကေ။ အဘောဇယိန္တိ ပဏီတေန ဘောဇနေန ဘောဇေသိံ။ တပဿိယုဂန္တိ ဥတ္တမေန တပသာ သဗ္ဗကိလေသမလံ တာပေတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌိတတ္တာ တပဿိဘူတံ ယုဂံ။ မဟာမုနိန္တိ တတော ဧဝ မဟာဣသိဘူတံ, မဟတော ဝါ အတ္တနော ဝိသယဿ မဟန္တေနေဝ ဉာဏေန မုနနတော ပရိစ္ဆိန္ဒနတော မဟာမုနိံ။ သဗ္ဗမေတံ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

၂၁၆။ အပရိမိတံ သုခါဝဟန္တိ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ ဝုတ္တံ။ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, န သုကရံ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ ယာဝ သုခါ သဂ္ဂါ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၅၅) ဝစနတော ဘဂဝတောပိ ဝစနပထာတီတပရိမာဏရဟိတသုခနိဗ္ဗတ္တကံ အတ္တနော ဝါ အာနုဘာဝေန အပရိမိတသုခါဝဟံ သုခဿ အာဝဟနကံ။ သတတန္တိ သဗ္ဗကာလံ။ တံ တံ ဥပေါသထရက္ခဏဒိဝသံ အဟာပေတွာ, တံ တံ ဝါ ဥပေါသထရက္ခဏဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ သတတံ ဝါ သဗ္ဗကာလံ သုခါဝဟန္တိ ယောဇနာ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

အထ ဘဂဝါ မာတုဒေဝပုတ္တပ္ပမုခါနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဝါသီနံ ဒေဝဗြဟ္မသံဃာနံ တယော မာသေ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေတွာ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနံ ဘိက္ခူနံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ သမ္ပတ္တပရိသာယ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

ဘဒ္ဒိတ္ထိဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သောဏဒိန္နာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ သောဏဒိန္နာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန စ သမယေန နာဠန္ဒာယံ သောဏဒိန္နာ နာမ ဧကာ ဥပါသိကာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဘိက္ခူနံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟန္တီ သုဝိသုဒ္ဓနိစ္စသီလာ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထမ္ပိ ဥပဝသတိ။ သာ ဓမ္မသဝနသပ္ပါယံ ပဋိလဘိတွာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဗြူဟန္တီ သောတာပန္နာ အဟောသိ။ အထ အညတရေန ရောဂေန ဖုဋ္ဌာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော –

၂၁၇။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၂၁၈။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၂၁၉။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဣမာဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ ပဋိပုစ္ဆိ။

၂၂၀။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၂၂၁-၂၂၆။ ‘‘သောဏဒိန္နာတိ မံ အညံသု…ပေ… ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၂၂၇။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ… ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဒေဝတာ ဗျာကာသိ။ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

သောဏဒိန္နာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ဥပေါသထာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဥပေါသထာဝိမာနံ။ ဣဓ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ သာကေတေ ဥပေါသထာ နာမ ဧကာ ဥပါသိကာတိ အယမေဝ ဝိသေသော, သေသံ အနန္တရဝိမာနသဒိသံ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၂၉-၂၃၁။

‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၃၂။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ… ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၂၃၃-၂၃၈။

‘‘ဥပေါသထာတိ မံ အညံသု, သာကေတာယံ ဥပါသိကာ…ပေ…

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၂၃၉။

‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဒေဝတာ ဗျာကာသိ။ ပုန အတ္တနော ဧကံ ဒေါသံ ဒဿေန္တီ –

၂၄၁။ ‘‘အဘိက္ခဏံ နန္ဒနံ သုတွာ, ဆန္ဒော မေ ဥဒပဇ္ဇထ၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပဏိဓာယ, ဥပပန္နာမှိ နန္ဒနံ။

၂၄၂။ ‘‘နာကာသိံ သတ္ထု ဝစနံ, ဗုဒ္ဓဿာဒိစ္စဗန္ဓုနော၊

ဟီနေ စိတ္တံ ပဏိဓာယ, သာမှိ ပစ္ဆာနုတာပိနီ’’တိ။ – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

၂၃၃။ တတ္ထ ဥပေါသထာတိ မံ အညံသူတိ ‘‘ဥပေါသထာ’’တိ ဣမိနာ နာမေန မံ မနုဿာ ဇာနိံသု။ သာကေတာယန္တိ သာကေတနဂရေ။

၂၄၁။ အဘိက္ခဏန္တိ အဘိဏှံ။ နန္ဒနံ သုတွာတိ ‘‘တာဝတိံသဘဝနေ နန္ဒနဝနံ နာမ ဧဒိသဉ္စ ဧဒိသဉ္စာ’’တိ တတ္ထ နာနာဝိဓံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ သုတွာ။ ဆန္ဒောတိ တန္နိဗ္ဗတ္တကပုညကမ္မဿ ကာရဏဘူတော ကုသလစ္ဆန္ဒော, တတြူပပတ္တိယာ ပတ္ထနာဘူတော တဏှာဆန္ဒော ဝါ။ ဥဒပဇ္ဇထာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ။ တတ္ထာတိ တာဝတိံသဘဝနေ, နန္ဒနာပဒေသေနပိ ဟိ တံ ဒေဝလောကံ ဝဒတိ။ ဥပပန္နာမှီတိ ဥပ္ပန္နာ နိဗ္ဗတ္တာ အမှိ။

၂၄၂။ နာကာသိံ သတ္ထု ဝစနန္တိ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဘဝံ ဝဏ္ဏေမီ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၁။၃၂၀-၃၂၁) သတ္ထာရာ ဝုတ္တဝစနံ န ကရိံ, ဘဝေသု ဆန္ဒရာဂံ န ပဇဟိန္တိ အတ္ထော။ အာဒိစ္စော ဂေါတမဂေါတ္တော, ဘဂဝါပိ ဂေါတမဂေါတ္တောတိ သဂေါတ္တတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဒ္ဓဿာဒိစ္စဗန္ဓုနော’’တိ။ အထ ဝါ အာဒိစ္စဿ ဗန္ဓု အာဒိစ္စဗန္ဓု, ဘဂဝါ။ တံ ပဋိစ္စ တဿ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ အာဒိစ္စော ဝါ ဗန္ဓု ဧတဿ ဩရသပုတ္တဘာဝတောတိ အာဒိစ္စဗန္ဓု, ဘဂဝါ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ယော အန္ဓကာရေ တမသီ ပဘင်္ကရော, ဝေရောစနော မဏ္ဍလီ ဥဂ္ဂတေဇော၊

မာ ရာဟု ဂိလီ စရမန္တလိက္ခေ, ပဇံ မမံ ရာဟု ပမုဉ္စ သူရိယ’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၉၁)၊

ဟီနေတိ လာမကေ။ အတ္တနော ဘဝါဘိရတိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ သာမှီတိ သာ အမှိ။

ဧဝံ တာယ ဒေဝတာယ ဘဝါဘိရတိနိမိတ္တေ ဥပ္ပန္နဝိပ္ပဋိသာရေ ပဝေဒိတေ ထေရော ဘဝဿ ပရိစ္ဆိန္နာယုဘာဝဝိဘာဝနမုခေန အာယတိံ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမတိက္ကမော ကာတုံ သုကရော, သဗ္ဗသော ခီဏာသဝဘာဝေါ နာမ မဟာနိသံသောတိ စ သမဿာသေတုံ –

၂၄၃။ ‘‘ကီဝ စိရံ ဝိမာနမှိ, ဣဓ ဝစ္ဆသုပေါသထေ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ယဒိ ဇာနာသိ အာယုနော’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ ပုန သာ –

၂၄၄။ ‘‘သဋ္ဌိ ဝဿသဟဿာနိ, တိဿော စ ဝဿကောဋိယော၊

ဣဓ ဌတွာ မဟာမုနိ, ဣတော စုတာ ဂမိဿာမိ၊

မနုဿာနံ သဟဗျတ’’န္တိ။ – အာဟ၊

ပုန ထေရော –

၂၄၅။ ‘‘မာ တွံ ဥပေါသထေ ဘာယိ, သမ္ဗုဒ္ဓေနာသိ ဗျာကတာ၊

သောတာပန္နာ ဝိသေသယိ, ပဟီနာ တဝ ဒုဂ္ဂတီ’’တိ။ –

ဣမာယ ဂါထာယ သမုတ္တေဇေသိ။

၂၄၃-၄။ တတ္ထ ကီဝ စိရန္တိ ကိတ္တကံ အဒ္ဓါနံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ, ဣဓ ဝါ ဝိမာနသ္မိံ။ အာယု နောတိ အာယု, နောတိ နိပါတမတ္တံ။ အာယုနော ဝါ စိရာစိရဘာဝံ, အထ ဝါ ယဒိ ဇာနာသိ အာယုနောတိ အတ္ထော။ မဟာမုနီတိ ထေရံ အာလပတိ။

၂၄၅။ မာ တွံ ဥပေါသထေ ဘာယီတိ ဘဒ္ဒေ ဥပေါသထေ တွံ မာ ဘာယိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေနာသိ ဗျာကတာ။ ကိန္တိ? သောတာပန္နာ ဝိသေသယီတိ။ မဂ္ဂဖလသညိတံ ဝိသေသံ ယာတာ အဓိဂတာ, တသ္မာ ပဟီနာ တဝ သဗ္ဗာပိ ဒုဂ္ဂတီတိ ဣမမ္ပိ ဝိသေသံ ယာတာတိ ဝိသေသယိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဥပေါသထာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈-၉။ နိဒ္ဒါ-သုနိဒ္ဒါဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌမနဝမဝိမာနာနိ ရာဇဂဟနိဒါနာနိ။ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ယထာက္ကမံ ‘‘နိဒ္ဒါ နာမ ဥပါသိကာ…ပေ… ဂေါတမဿ ယသဿိနော။ တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ… သုနိဒ္ဒါ နာမ ဥပါသိကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဂါထာသုပိ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ။ တထာ ဟိ ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု ပါဠိ ပေယျာလဝသေန ဌပိတာတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၄၆။

‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၄၇။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ… ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၂၄၈။

‘‘နိဒ္ဒါတိ မမံ အညံသု, ရာဇဂဟသ္မိံ ဥပါသိကာ…ပေ…

ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၂၅၆။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၅၈။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန…ပေ… သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၆၁။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ…။

၂၆၂။

‘‘သုနိဒ္ဒါတိ မံ အညံသု, ရာဇဂဟသ္မိံ ဥပါသိကာ…ပေ…

ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၂၆၈။

‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

နိဒ္ဒါ-သုနိဒ္ဒါဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပဌမဘိက္ခာဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဘိက္ခာဒါယိကာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန စ သမယေန ဥတ္တရမဓုရာယံ အညတရာ ဣတ္ထီ ခီဏာယုကာ ဟောတိ အပါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ။ ဘဂဝါ ပစ္စူသဝေလာယံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တံ ဣတ္ထိံ အပါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ဒိသွာ မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော တံ သုဂတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော ဧကော အဒုတိယော မဓုရံ အဂမာသိ။ ဂန္တွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဗဟိနဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ တေန သမယေန သာ ဣတ္ထီ ဂေဟေ အာဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ ဧကမန္တေ ပဋိသာမေတွာ ဃဋံ ဂဟေတွာ ဥဒကတိတ္ထံ ဂန္တွာ နှာယိတွာ ဃဋေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဂေဟံ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ‘‘အပိ, ဘန္တေ, ပိဏ္ဍော လဒ္ဓေါ’’တိ ဝတွာ ‘‘လဘိဿာမီ’’တိ စ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ အလဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ဃဋံ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ပိဏ္ဍပါတံ ဒဿာမိ, အဓိဝါသေထာ’’တိ အာဟ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန။ သာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ပဌမတရံ ဂန္တွာ သိတ္တသမ္မဋ္ဌေ ပဒေသေ အာသနံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ပဝေသနံ ဥဒိက္ခမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ဘဂဝါ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ အထ သာ ဘဂဝန္တံ ဘောဇေသိ။ ဘဂဝါ ကတဘတ္တကိစ္စော ဩနီတပတ္တပါဏီ တဿာ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာ အနုမောဒနံ သုတွာ အနပ္ပကံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေန္တီ ယာဝ စက္ခုပထသမတိက္ကမာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ အဝိဇဟန္တီ နမဿမာနာ အဋ္ဌာသိ။ သာ ကတိပယဒိဝသာတိက္ကမေနေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ, အစ္ဆရာသဟဿဉ္စဿာ ပရိဝါရော အဟောသိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော –

၂၇၀။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန…ပေ… ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၂၇၁။

‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ – ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ၊

၂၇၃။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ… ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၂၇၄။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ,

ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ။

၂၇၅။ ‘‘အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

တဿ အဒါသဟံ ဘိက္ခံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၂၇၆။

‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဒေဝတာ ဗျာကာသိ။ သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ပဌမဘိက္ခာဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဒုတိယဘိက္ခာဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဒုတိယဘိက္ခာဒါယိကာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ။ တတ္ထ အညတရာ ဣတ္ထီ သဒ္ဓါ ပသန္နာ အညတရံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ အတ္တနော ဂေဟံ ပဝေသေတွာ ဘောဇနံ အဒါသိ။ သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သေသံ အနန္တရဝိမာနသဒိသမေဝ။

၂၇၈။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန…ပေ… သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၈၁။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ… ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၂၈၂။

‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

ဒုတိယဘိက္ခာဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ ဝိမာနဝတ္ထုသ္မိံ

ဧကာဒသဝတ္ထုပဋိမဏ္ဍိတဿ ဒုတိယဿ စိတ္တလတာဝဂ္ဂဿ

အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပါရိစ္ဆတ္တကဝဂ္ဂေါ

၁။ ဥဠာရဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပါရိစ္ဆတ္တကဝဂ္ဂေ ဥဠာရော တေ ယသော ဝဏ္ဏောတိ ဥဠာရဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ။ တေန သမယေန ရာဇဂဟေ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဧကာ ဒါရိကာ ဒါနဇ္ဈာသယာ ဒါနသံဝိဘာဂရတာ အဟောသိ။ သာ ယံ တသ္မိံ ဂေဟေ ပုရေဘတ္တံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ အတ္တနာ လဒ္ဓပဋိဝီသတော ဥပဍ္ဎံ ဒေတိ, ဥပဍ္ဎံ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အဒတွာ ပန န ဘုဉ္ဇတိ, ဒက္ခိဏေယျေ အပဿန္တီပိ ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌကာလေ ဒေတိ, ယာစကာနမ္ပိ ဒေတိယေဝ။ အထဿာ မာတာ ‘‘မမ ဓီတာ ဒါနဇ္ဈာသယာ ဒါနသံဝိဘာဂရတာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ တဿာ ဒိဂုဏံ ဘာဂံ ဒေတိ။ ဒေန္တီ စ ဧကသ္မိံ ဘာဂေ တာယ သံဝိဘာဂေ ကတေ ပုန အပရံ ဒေတိ, သာ တတောပိ သံဝိဘာဂံ ကရောတိယေဝ။

ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တံ ဝယပ္ပတ္တံ မာတာပိတရော တသ္မိံယေဝ နဂရေ အညတရသ္မိံ ကုလေ ကုမာရဿ အဒံသု။ တံ ပန ကုလံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ ဟောတိ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္နံ။ အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ရာဇဂဟေ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော တဿာ ဒါရိကာယ သသုရဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ သာ ဒါရိကာ ပသန္နစိတ္တာ ‘‘ပဝိသထ ဘန္တေ’’တိ ပဝေသေတွာ ဝန္ဒိတွာ သဿုယာ ဌပိတံ ပူဝံ တံ အပဿန္တီ ‘‘တဿာ ကထေတွာ အနုမောဒါပေဿာမီ’’တိ ဝိဿာသေန ဂဟေတွာ ထေရဿ အဒါသိ, ထေရော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ ဒါရိကာ ‘‘တုမှေဟိ ဌပိတံ ပူဝံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ အဒါသိ’’န္တိ သဿုယာ ကထေသိ။ သာ တံ သုတွာ ‘‘ကိန္နာမိဒံ ပါဂဗ္ဘိယံ, အယံ မမ သန္တကံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ သမဏဿ အဒါသီ’’တိ တံ ကဋတဋာယမာနာ ကောဓာဘိဘူတာ ယုတ္တာယုတ္တံ အစိန္တေန္တီ ပုရတော ဌိတံ မုသလခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အံသကူဋေ ပဟရိ။ သာ သုခုမာလတာယ ပရိက္ခီဏာယုကတာယ စ တေနေဝ ပဟာရေန ဗလဝဒုက္ခာဘိဘူတာ ဟုတွာ ကတိပါဟေနေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ သတိပိ အညသ္မိံ သုစရိတကမ္မေ ထေရဿ ကတဒါနမေဝ သာတိသယံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာသိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ –

၂၈၆။ ‘‘ဥဠာရော တေ ယသော ဝဏ္ဏော, သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ၊

နာရိယော နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ, ဒေဝပုတ္တာ အလင်္ကတာ။

၂၈၇။ ‘‘မောဒေန္တိ ပရိဝါရေန္တိ, တဝ ပူဇာယ ဒေဝတေ၊

သောဝဏ္ဏာနိ ဝိမာနာနိ, တဝိမာနိ သုဒဿနေ။

၂၈၈။ ‘‘တုဝံသိ ဣဿရာ တေသံ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီ၊

အဘိဇာတာ မဟန္တာသိ, ဒေဝကာယေ ပမောဒသိ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

တီဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။

၂၈၆။ တတ္ထ ယသောတိ ပရိဝါရော။ ဝဏ္ဏောတိ ဝဏ္ဏနိဘာ သရီရောဘာသော။ ‘‘ဥဠာရော’’တိ ပန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ တဿာ ဒေဝတာယ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ စ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိ စ ဝုတ္တာ ဟောတိ။ တာသု ‘‘ဥဠာရော တေ ဝဏ္ဏော’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဝိသယဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဠာရော တေ ယသော’’တိ ဝုတ္တံ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဝတ္ထုဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘နာရိယော နစ္စန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဗ္ဗာ ဩဘာသတေ ဒိသာတိ သဗ္ဗာသု ဒိသာသု ဝိဇ္ဇောတတေ, သဗ္ဗာ ဝါ ဒိသာ ဩဘာသယတေ, ဝိဇ္ဇောတယတီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဩဘာသတေ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဩဘာသန္တေ’’တိ ကေစိ ဝစနဝိပလ္လာသေန အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တေဟိ ‘‘ဝဏ္ဏေနာ’’တိ ဝိဘတ္တိ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗာ။ ဝဏ္ဏေနာတိ စ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ, ဝဏ္ဏေန ဟေတုဘူတေနာတိ အတ္ထော။ ‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ’’တိ စ ဇာတိဝသေန ဒိသာသာမညေ အပေက္ခိတေ ဝစနဝိပလ္လာသေနပိ ပယောဇနံ နတ္ထိ။ နာရိယောတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အလင်္ကတာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဒေဝပုတ္တာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ တေန နာရိယော ဒေဝပုတ္တာ စာတိ သမုစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၈၇။ မောဒေန္တီတိ ပမောဒယန္တိ။ ပူဇာယာတိ ပူဇနတ္ထံ ပူဇာနိမိတ္တံ ဝါ, နစ္စန္တိ ဂါယန္တီတိ ယောဇနာ။ တဝိမာနီတိ တဝ ဣမာနိ။

၂၈၈။ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီတိ သဗ္ဗေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ, သဗ္ဗေဟိ ဝါ တယာ ကာမိတေဟိ ဣစ္ဆိတေဟိ ဝတ္ထူဟိ သမိဒ္ဓါ။ အဘိဇာတာတိ သုဇာတာ။ မဟန္တာသီတိ မဟတီ မဟာနုဘာဝါ အသိ။ ဒေဝကာယေ ပမောဒသီတိ ဣမသ္မိံ ဒေဝနိကာယေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတုကေန ပရမေန ပမောဒနေန ပမောဒသိ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာ ဒေဝတာ တမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ –

၂၈၉။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ပုရိမာယ ဇာတိယာ မနုဿလောကေ၊

ဒုဿီလကုလေ သုဏိသာ အဟောသိံ, အဿဒ္ဓေသု ကဒရိယေသု အဟံ။

၂၉၀။ ‘‘သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ, သံဝိဘာဂရတာ သဒါ၊

ပိဏ္ဍာယ စရမာနဿ, အပူဝံ တေ အဒါသဟံ။

၂၉၁။ ‘‘တဒါဟံ သဿုယာစိက္ခိံ, ‘သမဏော အာဂတော ဣဓ၊

တဿ အဒါသဟံ ပူဝံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ’။

၂၉၂။ ‘‘ဣတိဿာ သဿု ပရိဘာသိ, အဝိနီတာသိ တွံ ဝဓု၊

န မံ သမ္ပုစ္ဆိတုံ ဣစ္ဆိ, ‘သမဏဿ ဒဒါမဟံ’။

၂၉၃။ ‘‘တတော မေ သဿု ကုပိတာ, ပဟာသိ မုသလေန မံ၊

ကူဋင်္ဂစ္ဆိ အဝဓိ မံ, နာသက္ခိံ ဇီဝိတုံ စိရံ။

၂၉၄။ ‘‘အဟံ ကာယဿ ဘေဒါ, ဝိပ္ပမုတ္တာ တတော စုတာ၊

ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ, ဥပပန္နာ သဟဗျတံ။

၂၉၅။

‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၂၈၉။ တတ္ထ အဿဒ္ဓေသူတိ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စ အဘာဝေန အဿဒ္ဓေသု, ထဒ္ဓမစ္ဆရိယတာယ ကဒရိယေသု သဿုအာဒီသု အဟံ သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ အဟောသိန္တိ ယောဇနာ။

၂၉၀-၁။ အပူဝန္တိ ကပလ္လပူဝံ။ တေတိ နိပါတမတ္တံ။ သဿုယာ အာစိက္ခိံ ဂဟိတဘာဝဉာပနတ္ထဉ္စ အနုမောဒနတ္ထဉ္စာတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၉၂။ ဣတိဿာတိ ဧတ္ထ အဿာတိ နိပါတမတ္တံ။ သမဏဿ ဒဒါမဟန္တိ အဟံ သမဏဿ အပူဝံ ဒဒါမီတိ။ ယသ္မာ န မံ သမ္ပုစ္ဆိတုံ ဣစ္ဆိ, တသ္မာ တွံ ဝဓု အဝိနီတာသီတိ သဿု ပရိဘာသီတိ ယောဇနာ။

၂၉၃။ ပဟာသီတိ ပဟရိ။ ကူဋင်္ဂစ္ဆိ အဝဓိ မန္တိ ဧတ္ထ ကူဋန္တိ အံသကူဋံ ဝုတ္တံ ပုရိမပဒလောပေန, ကူဋမေဝ အင်္ဂန္တိ ကူဋင်္ဂံ, တံ ဆိန္ဒတီတိ ကူဋင်္ဂစ္ဆိ။ ဧဝံ ကောဓာဘိဘူတာ ဟုတွာ မံ အဝဓိ, မမ အံသကူဋံ ဆိန္ဒိ, တေနေဝ ဥပက္ကမေန မတတ္တာ မံ မာရေသီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘နာသက္ခိံ ဇီဝိတုံ စိရ’’န္တိ။

၂၉၄။ ဝိပ္ပမုတ္တာတိ တတော ဒုက္ခတော သုဋ္ဌု မုတ္တာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဥဠာရဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥစ္ဆုဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ သဒေဝကန္တိ ဥစ္ဆုဒါယိကာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ အနန္တရဝိမာနေ ဝုတ္တသဒိသံ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ဣဓ ဥစ္ဆု ဒိန္နာ, သဿုယာ စ ပီဌကေန ပဟဋာ, တင်္ခဏညေဝ မတာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပန္နာ, တဿံယေဝ ရတ္တိယံ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတာ, ကေဝလကပ္ပံ ဂိဇ္ဈကူဋံ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ဩဘာသေန္တီ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ပဉ္ဇလိကာ နမဿမာနာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ထေရော –

၂၉၆။ ‘‘ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ သဒေဝကံ, အတိရောစသိ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယ၊

သိရိယာ စ ဝဏ္ဏေန ယသေန တေဇသာ, ဗြဟ္မာဝ ဒေဝေ တိဒသေ သဟိန္ဒကေ။

၂၉၇။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဥပ္ပလမာလဓာရိနီ, အာဝေဠိနီ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစေ၊

အလင်္ကတေ ဥတ္တမဝတ္ထဓာရိနီ, ကာ တွံ သုဘေ ဒေဝတေ ဝန္ဒသေ မမံ။

၂၉၈။ ‘‘ကိံ တွံ ပုရေ ကမ္မမကာသိ အတ္တနာ, မနုဿဘူတာ ပုရိမာယ ဇာတိယာ၊

ဒါနံ သုစိဏ္ဏံ အထ သီလသံယမံ, ကေနူပပန္နာ သုဂတိံ ယသဿိနီ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။

၂၉၆-၇။ တတ္ထ ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ သဒေဝကန္တိ စန္ဒိမသူရိယရသ္မိသမ္မိဿေဟိ သိနေရုပဿဝိနိဂ္ဂတေဟိ ပဘာဝိသရေဟိ ဝိဇ္ဇောတယမာနတာယ ဒေဝေန အာကာသေန သဟာတိ သဒေဝကံ ဥပဂတဘူမိဘာဂဘူတံ ဣမံ ပထဝိံ ဝိဇ္ဇောတေတွာ, ဧကောဘာသံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဩဘာသယိတွာ ပထဝိံ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယာတိ ယောဇနာ။ အတိရောစသီတိ အတိက္ကမိတွာ ရောစသိ။ တံ ပန အတိရောစနံ ကေန ကိံ ဝိယ ကေန ဝါတိ အာဟ ‘‘သိရိယာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သိရိယာတိ သောဘဂ္ဂါဒိသောဘာဝိသေသေန။ တေဇသာတိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန။ အာဝေဠိနီတိ ရတနမယပုပ္ဖါဝေဠဝတီ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဝိဿဇ္ဇေသိ –

၂၉၉။ ‘‘ဣဒါနိ ဘန္တေ ဣမမေဝ ဂါမံ, ပိဏ္ဍာယ အမှာကံ ဃရံ ဥပါဂမိ၊

တတော တေ ဥစ္ဆုဿ အဒါသိ ခဏ္ဍိကံ, ပသန္နစိတ္တာ အတုလာယ ပီတိယာ။

၃၀၀။ ‘‘သဿု စ ပစ္ဆာ အနုယုဉ္ဇတေ မမံ, ကဟံ နု ဥစ္ဆုံ ဝဓုကေ အဝါကိရိ၊

န ဆဍ္ဍိတံ နော ပန ခါဒိတံ မယာ, သန္တဿ ဘိက္ခုဿ သယံ အဒါသဟံ။

၃၀၁။ ‘‘တုယှံ နွိဒံ ဣဿရိယံ အထော မမ, ဣတိဿာ သဿု ပရိဘာသတေ မမံ၊

ပီဌံ ဂဟေတွာ ပဟာရံ အဒါသိ မေ, တတော စုတာ ကာလကတာမှိ ဒေဝတာ။

၃၀၂။ ‘‘တဒေဝ ကမ္မံ ကုသလံ ကတံ မယာ, သုခဉ္စ ကမ္မံ အနုဘောမိ အတ္တနာ၊

ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိစာရယာမဟံ, မောဒါမဟံ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ။

၃၀၃။ ‘‘တဒေဝ ကမ္မံ ကုသလံ ကတံ မယာ, သုခဉ္စ ကမ္မံ အနုဘောမိ အတ္တနာ၊

ဒေဝိန္ဒဂုတ္တာ တိဒသေဟိ ရက္ခိတာ, သမပ္ပိတာ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ။

၃၀၄။ ‘‘ဧတာဒိသံ ပုညဖလံ အနပ္ပကံ, မဟာဝိပါကာ မမ ဥစ္ဆုဒက္ခိဏာ၊

ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိစာရယာမဟံ, မောဒါမဟံ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ။

၃၀၅။ ‘‘ဧတာဒိသံ ပုညဖလံ အနပ္ပကံ, မဟာဇုတိကာ မမ ဥစ္ဆုဒက္ခိဏာ၊

ဒေဝိန္ဒဂုတ္တာ တိဒသေဟိ ရက္ခိတာ, သဟဿနေတ္တောရိဝ နန္ဒနေ ဝနေ။

၃၀၆။ ‘‘တုဝဉ္စ ဘန္တေ အနုကမ္ပကံ ဝိဒုံ, ဥပေစ္စ ဝန္ဒိံ ကုသလဉ္စ ပုစ္ဆိသံ၊

တတော တေ ဥစ္ဆုဿ အဒါသိ ခဏ္ဍိကံ, ပသန္နစိတ္တာ အတုလာယ ပီတိယာ’’တိ။

၂၉၉။ တတ္ထ ဣဒါနီတိ အနန္တရာတီတဒိဝသတ္တာ အာဟ, အဓုနာတိ အတ္ထော။ ဣမမေဝ ဂါမန္တိ ဣမသ္မိံယေဝ ဂါမေ, ရာဇဂဟံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဂါမောပိ နိဂမောပိ နဂရမ္ပိ ‘ဂါမော’ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတီ’’တိ။ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ဥပါဂမီတိ ဥပဂတော အဟောသိ။ အတုလာယာတိ အနုပမာယ, အပ္ပမာဏာယ ဝါ။

၃၀၀။ အဝါကိရီတိ အပနေသိ ဆဍ္ဍေသိ, ဝိနာသေသိ ဝါ။ သန္တဿာတိ သာဓုရူပဿ သန္တကိလေသဿ ပရိဿမမပ္ပတ္တဿ ဝါ။

၃၀၁။ တုယှံ နူတိ နု-သဒ္ဒေါ အနတ္တမနတာသူစနေ နိပါတော, သော ‘‘မမာ’’တိ ဧတ္ထာပိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘မမ နူ’’တိ။ ဣဒံ ဣဿရိယန္တိ ဂေဟေ အာဓိပစ္စံ သန္ဓာယာဟ။ တတော စုတာတိ တတော မနုဿလောကတော စုတာ။ ယသ္မာ ဌိတဋ္ဌာနတော အပဂတာပိ ‘‘စုတာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ စုတိံ ဝိသေသေတုံ ‘‘ကာလကတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကာလကတာပိ စ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တာ, အပိစ ခေါ ဒေဝတ္တံ ဥပဂတာတိ ဒဿေန္တီ အာဟ ‘‘အမှိ ဒေဝတာ’’တိ။

၃၀၂။ တဒေဝ ကမ္မံ ကုသလံ ကတံ မယာတိ တဒေဝ ဥစ္ဆုခဏ္ဍဒါနမတ္တံ ကုသလံ ကမ္မံ ကတံ မယာ, အညံ န ဇာနာမီတိ အတ္ထော။ သုခဉ္စ ကမ္မန္တိ သုခဉ္စ ကမ္မဖလံ။ ကမ္မဖလဉှိ ဣဓ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဥတ္တရပဒလောပေန, ကာရဏောပစာရေန ဝါ ‘‘ကုသလာနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၈၀)။ အနုဘောမိ သကံ ပုည’’န္တိ (ဝိ။ ဝ။ ၁၃၃) စ အာဒီသု ဝိယ။ ကမ္မန္တိ ဝါ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, ကမ္မေနာတိ အတ္ထော။ ကမ္မေ ဝါ ဘဝံ ကမ္မံ ယထာ ကမ္မန္တိ။ အထ ဝါ ကာမေတဗ္ဗတာယ ကမ္မံ။ တဉှိ သုခရဇနီယဘာဝတော ကာမူပသံဟိတံ ကာမေတဗ္ဗန္တိ ကမနီယံ။ အတ္တနာတိ အတ္တနာ ဧဝ, သယံဝသိတာယ သေရိဘာဝေန သယမေဝါတိ အတ္ထော။ ပရိစာရယာမဟံ အတ္တာနန္တိ ပုရိမဂါထာယ ‘‘အတ္တနာ’’တိ ဝုတ္တံ ပဒံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန ‘‘အတ္တာန’’န္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၃၀၃-၅။ ဒေဝိန္ဒဂုတ္တာတိ ဒေဝိန္ဒေန သက္ကေန ဂုတ္တာ, ဒေဝိန္ဒော ဝိယ ဝါ ဂုတ္တာ မဟာပရိဝါရတာယ။ သမပ္ပိတာတိ သုဋ္ဌု အပ္ပိတာ သမန္နာဂတာ။ မဟာဝိပါကာတိ ဝိပုလဖလာ။ မဟာဇုတိကာတိ မဟာတေဇာ, မဟာနုဘာဝါတိ အတ္ထော။

၃၀၆။ တုဝန္တိ တံ။ အနုကမ္ပကန္တိ ကာရုဏိကံ။ ဝိဒုန္တိ သပ္ပညံ, သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဥပေစ္စာတိ ဥပဂန္တွာ။ ဝန္ဒိန္တိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန အဘိဝါဒယိံ။ ကုသလဉ္စ အာရောဂျ ပုစ္ဆိသံ အပုစ္ဆိံ, အတုလာယ ပီတိယာ ဣဒဉ္စ ကုသလံ အနုဿရာမီတိ အဓိပ္ပါယော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဥစ္ဆုဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပလ္လင်္ကဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ မဏိသောဏ္ဏစိတ္တေတိ ပလ္လင်္ကဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဥပါသကဿ ဓီတာ ကုလပဒေသာဒိနာ သဒိသဿ တတ္ထေဝ အညတရဿ ကုလပုတ္တဿ ဒိန္နာ, သာ စ ဟောတိ အက္ကောဓနာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ပတိဒေဝတာ သမာဒိန္နပဉ္စသီလာ, ဥပေါသထေ သက္ကစ္စံ ဥပေါသထသီလာနိ စ ရက္ခတိ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ –

၃၀၇။ ‘‘ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ မဏိသောဏ္ဏစိတ္တေ, ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏေ သယနေ ဥဠာရေ၊

တတ္ထစ္ဆသိ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, ဥစ္စာဝစာ ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗမာနာ။

၃၀၈။ ‘‘ဣမာ စ တေ အစ္ဆရာယော သမန္တတော, နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ ပမောဒယန္တိ၊

ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာသိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။

သာပိဿ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၃၀၉။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, အဍ္ဎေ ကုလေ သုဏိသာ အဟောသိံ၊

အက္ကောဓနာ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီ, ဥပေါသထေ အပ္ပမတ္တာ အဟောသိံ။

၃၁၀။ ‘‘မနုဿဘူတာ ဒဟရာ အပါပိကာ, ပသန္နစိတ္တာ ပတိမာဘိရာဓယိံ၊

ဒိဝါ စ ရတ္တော စ မနာပစာရိနီ, အဟံ ပုရေ သီလဝတီ အဟောသိံ။

၃၁၁။ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ အစောရိကာ, သံသုဒ္ဓကာယာ သုစိဗြဟ္မစာရိနီ၊

အမဇ္ဇပါ နော စ မုသာ အဘာဏိံ, သိက္ခာပဒေသု ပရိပူရကာရိနီ။

၃၁၂။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, ပသန္နမာနသာ အဟံ။

၃၁၃။ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂုပေတံ အနုဓမ္မစာရိနီ, ဥပေါသထံ ပီတိမနာ ဥပါဝသိံ၊

ဣမဉ္စ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂဝရေဟုပေတံ, သမာဒိယိတွာ ကုသလံ သုခုဒြယံ၊

ပတိမှိ ကလျာဏီ ဝသာနုဝတ္တိနီ, အဟောသိံ ပုဗ္ဗေ သုဂတဿ သာဝိကာ။

၃၁၄။ ‘‘ဧတာဒိသံ ကုသလံ ဇီဝလောကေ, ကမ္မံ ကရိတွာန ဝိသေသဘာဂိနီ၊

ကာယဿ ဘေဒါ အဘိသမ္ပရာယံ, ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာ သုဂတိမှိ အာဂတာ။

၃၁၅။ ‘‘ဝိမာနပါသာဒဝရေ မနောရမေ, ပရိဝါရိတာ အစ္ဆရာသင်္ဂဏေန၊

သယံပဘာ ဒေဝဂဏာ ရမေန္တိ မံ, ဒီဃာယုကိံ ဒေဝဝိမာနမာဂတ’’န္တိ။

၃၀၇။ တတ္ထ ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေတိ ပလ္လင်္ကဝရေ ဥတ္တမပလ္လင်္ကေ။ တံယေဝဿ သေဋ္ဌတံ ဒဿေတုံ ‘‘မဏိသောဏ္ဏစိတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ, ဝိဝိဓရတနရံသိဇာလသမုဇ္ဇလေဟိ မဏီဟိ စေဝ သုဝဏ္ဏေန စ ဝိစိတ္တေ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ‘‘သယနေ’’တိ စ ဝုတ္တေ သယိတဗ္ဗဋ္ဌာနဘူတေ ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ။

၃၀၈။ တေတိ တုယှံ သမန္တတော။ ‘‘ပမောဒယန္တီ’’တိ ပဒံ ပန အပေက္ခိတွာ ‘‘တ’’န္တိ ဝိဘတ္တိ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗာ။ ပမောဒယန္တီတိ ဝါ ပမောဒနံ ကရောန္တိ, ပမောဒနံ တုယှံ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ အတ္ထော။

၃၁၀။ ဒဟရာ အပါပိကာတိ ဒဟရာပိ အပါပိကာ။ ‘‘ဒဟရာသု ပါပိကာ’’တိ ဝါ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ ‘‘ဒဟရဿာပါပိကာ’’တိပိ ပဌန္တိ, ဒဟရဿ သာမိကဿ အပါပိကာ, သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌာနေန အနတိစရိယာယ စ ဘဒ္ဒိကာတိ အတ္ထော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပသန္နစိတ္တာ’’တိအာဒိ။ အဘိရာဓယိန္တိ အာရာဓေသိံ။ ရတ္တောတိ ရတ္တိယံ။

၃၁၁။ အစောရိကာတိ စောရိယရဟိတာ, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဝိရတာ စ စောရိယာ’’တိပိ ပါဌော, ထေယျတော စ ဝိရတာတိ အတ္ထော။ သံသုဒ္ဓကာယာတိ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တတာယ သမ္မဒေဝ သုဒ္ဓကာယာ, တတော ဧဝ သုစိဗြဟ္မစာရိနီ သာမိကတော အညတ္ထ အဗြဟ္မစရိယာသမ္ဘဝတော။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ,

အမှေပိ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ၊

အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ,

တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ နိ မိယျရေ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၉၇)၊

အထ ဝါ သုစိဗြဟ္မစာရိနီတိ သုစိနော သုဒ္ဓဿ ဗြဟ္မဿ သေဋ္ဌဿ ဥပေါသထသီလဿ, မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝါ အနုရူပဿ ပုဗ္ဗဘာဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝသေန သုစိဗြဟ္မစာရိနီ။

၃၁၃။ အနုဓမ္မစာရိနီတိ အရိယာနံ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ စရဏသီလာ။ ဣမဉ္စ အနန္တရံ ဝုတ္တံ နိဒ္ဒေါသတာယ အရိယံ, အဋ္ဌင်္ဂဝရေဟိ အဋ္ဌဟိ ဥတ္တမင်္ဂေဟိ အရိယတ္တာ ဧဝ ဝါ အရိယဋ္ဌင်္ဂဝရေဟိ ဥပေတံ အာရောဂျဋ္ဌေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန စ ကုသလံ သုခဝိပါကတာယ သုခါနိသံသတာယ စ သုခုဒြယံ ဥပါဝသိန္တိ ယောဇနာ။

၃၁၄။ ဝိသေသဘာဂိနီတိ ဝိသေသဿ ဒိဗ္ဗဿ သမ္ပတ္တိဘဝဿ ဘာဂိနီ။ သုဂတိမှိ အာဂတာတိ သုဂတိံ အာဂတာ ဥပဂတာ, သုဂတိမှိ ဝါ သုဂတိယံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယံ အာဂတာ။ ‘‘သုဂတိဉှိ အာဂတာ’’တိပိ ပါဌော။ တတ္ထ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ, ဟေတုအတ္ထော ဝါ, ယသ္မာ သုဂတိံ အာဂတာ, တသ္မာ ဝိသေသဘာဂိနီတိ ယောဇနာ။

၃၁၅။ ဝိမာနပါသာဒဝရေတိ ဝိမာနေသု ဥတ္တမပါသာဒေ, ဝိမာနသင်္ခါတေ ဝါ အဂ္ဂပါသာဒေ, ဝိမာနေ ဝါ ဝိဂတမာနေ အပ္ပမာဏေ မဟန္တေ ဝရပါသာဒေ ပရိဝါရိတာ အစ္ဆရာသင်္ဂဏေန သယံပဘာ ပမောဒါမိ, ‘‘အမှီ’’တိ ဝါ ပဒံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဒီဃာယုကိန္တိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဒေဝေဟိ ဒီဃတရာယုကတာယ တတြူပပန္နေဟိ အနပ္ပါယုကတာယ စ ဒီဃာယုကိံ မံ ယထာဝုတ္တံ ဒေဝဝိမာနမာဂတံ ဥပဂတံ ဒေဝဂဏာ ရမေန္တီတိ ယောဇနာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပလ္လင်္ကဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ လတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

လတာ စ သဇ္ဇာ ပဝရာ စ ဒေဝတာတိ လတာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိဝါသိနော အညတရဿ ဥပါသကဿ ဓီတာ လတာ နာမ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ မေဓာဝိနီ ပတိကုလံ ဂတာ ဘတ္တု သဿုသသုရာနဉ္စ မနာပစာရိနီ ပိယဝါဒိနီ ပရိဇနဿ သင်္ဂဟကုသလာ ဂေဟေ ကုဋုမ္ဗဘာရဿ နိတ္ထရဏသမတ္ထာ အက္ကောဓနာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ဒါနသံဝိဘာဂရတာ အခဏ္ဍပဉ္စသီလာ ဥပေါသထရက္ခဏေ စ အပ္ပမတ္တာ အဟောသိ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ လတာတွေဝ နာမေန။ အညာပိ တဿာ သဇ္ဇာ, ပဝရာ, အစ္စိမတီ, သုတာတိ စတဿော ဘဂိနိယော အဟေသုံ။ တာ ပဉ္စပိ သက္ကေန ဒေဝရာဇေန အာနေတွာ နာဋကိတ္ထိဘာဝေန ပရိစာရိကဋ္ဌာနေ ဌပိတာ။ လတာ ပနဿ နစ္စဂီတာဒီသု ဆေကတာယ ဣဋ္ဌတရာ အဟောသိ။

တာသံ ဧကတော သမာဂန္တွာ သုခနိသဇ္ဇာယ နိသိန္နာနံ သင်္ဂီတနေပုညံ ပဋိစ္စ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပန္နော။ တာ သဗ္ဗာပိ ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိံသု ‘‘တာတ, ကတမာ အမှာကံ နစ္စာဒီသု ကုသလာ’’တိ? သော ဧဝမာဟ ‘‘ဂစ္ဆထ ဓီတရော အနောတတ္တဒဟတီရေ ဒေဝသမာဂမေ သင်္ဂီတံ ပဝတ္တေထ, တတ္ထ ဝေါ ဝိသေသော ပါကဋော ဘဝိဿတီ’’တိ။ တာ တထာ အကံသု။ တတ္ထ ဒေဝပုတ္တာ လတာယ နစ္စမာနာယ အတ္တနော သဘာဝေန ဌာတုံ နာသက္ခိံသု, သဉ္ဇာတပဟာသာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ နိရန္တရံ သာဓုကာရံ ဒေန္တာ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒေ စေလုက္ခေပေ စ ပဝတ္တေန္တာ ဟိမဝန္တံ ကမ္ပယမာနာ ဝိယ မဟန္တံ ကောလာဟလမကံသု။ ဣတရာသု ပန နစ္စန္တီသု သိသိရကာလေ ကောကိလာ ဝိယ တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု။ ဧဝံ တတ္ထ သင်္ဂီတေ လတာယ ဝိသေသော ပါကဋော အဟောသိ။

အထ တာသံ ဒေဝဓီတာနံ သုတာယ ဒေဝဓီတာယ ဧတဒဟောသိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ အယံ လတာ အမှေ အဘိဘုယျ တိဋ္ဌတိ ဝဏ္ဏေန စေဝ ယသသာ စ, ယံနူနာဟံ လတာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ။ သာ တံ ပုစ္ဆိ။ ဣတရာပိ တဿာ ဧတမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တယိဒံ သဗ္ဗံ ဝေဿဝဏမဟာရာဇာ ဒေဝစာရိကဝသေန ဥပဂတဿ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ အာစိက္ခိ။ ထေရော တမတ္ထံ ပုစ္ဆာယ မူလကာရဏတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော အာရောစေန္တော –

၃၁၆။ ‘‘လတာ စ သဇ္ဇာ ပဝရာ စ ဒေဝတာ, အစ္စိမတီ ရာဇဝရဿ သိရီမတော၊

သုတာ စ ရညော ဝေဿဝဏဿ ဓီတာ, ရာဇီမတီ ဓမ္မဂုဏေဟိ သောဘထ။

၃၁၇။ ‘‘ပဉ္စေတ္ထ နာရိယော အာဂမံသု နှာယိတုံ, သီတောဒကံ ဥပ္ပလိနိံ သိဝံ နဒိံ၊

တာ တတ္ထ နှာယိတွာ ရမေတွာ ဒေဝတာ, နစ္စိတွာ ဂါယိတွာ သုတာ လတံ ဗြဝိ။

၃၁၈။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဥပ္ပလမာလဓာရိနိ, အာဝေဠိနိ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစေ၊

တိမိရတမ္ဗက္ခိ နဘေဝ သောဘနေ, ဒီဃာယုကီ ကေန ကတော ယသော တဝ။

၃၁၉။ ‘‘ကေနာသိ ဘဒ္ဒေ ပတိနော ပိယတရာ, ဝိသိဋ္ဌကလျာဏိတရဿု ရူပတော၊

ပဒက္ခိဏာ နစ္စနဂီတဝါဒိတေ, အာစိက္ခ နော တွံ နရနာရိပုစ္ဆိတာ’’တိ။ –

သုတာယ ပုစ္ဆာ။

၃၂၀။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ဥဠာရဘောဂေ ကုလေ သုဏိသာ အဟောသိံ၊

အက္ကောဓနာ ဘတ္တု ဝသာနုဝတ္တိနီ, ဥပေါသထေ အပ္ပမတ္တာ အဟောသိံ။

၃၂၁။ ‘‘မနုဿဘူတာ ဒဟရာ အပါပိကာ, ပသန္နစိတ္တာ ပတိမာဘိရာဓယိံ၊

သဒေဝရံ သဿသုရံ သဒါသကံ, အဘိရာဓယိံ တမှိ ကတော ယသော မမ။

၃၂၂။ ‘‘သာဟံ တေန ကုသလေန ကမ္မုနာ, စတုဗ္ဘိ ဌာနေဟိ ဝိသေသမဇ္ဈဂါ၊

အာယုဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ သုခံ ဗလဉ္စ, ခိဍ္ဍာရတိံ ပစ္စနုဘောမနပ္ပကံ။

၃၂၃။ ‘‘သုတံ နု တံ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာ, ယံ နော အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော၊

ပတိနော ကိရမှာကံ ဝိသိဋ္ဌ နာရီနံ, ဂတီ စ တာသံ ပဝရာ စ ဒေဝတာ။

၃၂၄။ ‘‘ပတီသု ဓမ္မံ ပစရာမ သဗ္ဗာ, ပတိဗ္ဗတာ ယတ္ထ ဘဝန္တိ ဣတ္ထိယော၊

ပတီသု ဓမ္မံ ပစရိတွာ သဗ္ဗာ, လစ္ဆာမသေ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာ။

၃၂၅။ ‘‘သီဟော ယထာ ပဗ္ဗတသာနုဂေါစရော, မဟိန္ဓရံ ပဗ္ဗတမာဝသိတွာ၊

ပသယှ ဟန္တွာ ဣတရေ စတုပ္ပဒေ, ခုဒ္ဒေ မိဂေ ခါဒတိ မံသဘောဇနော။

၃၂၆။ ‘‘တထေဝ သဒ္ဓါ ဣဓ အရိယသာဝိကာ, ဘတ္တာရံ နိဿာယ ပတိံ အနုဗ္ဗတာ၊

ကောဓံ ဝဓိတွာ အဘိဘုယျ မစ္ဆရံ, သဂ္ဂမှိ သာ မောဒတိ ဓမ္မစာရိနီ’’တိ။ –

လတာယ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ အာဟ။

၃၁၆။ တတ္ထ လတာ စ သဇ္ဇာ ပဝရာ အစ္စိမတီ သုတာတိ တာသံ နာမံ။ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ ရာဇဝရဿာတိ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ ဝရဿ သေဋ္ဌဿ ဒေဝရာဇဿ။ သက္ကဿ ပရိစာရိကာတိ အဓိပ္ပါယော။ ရညောတိ မဟာရာဇဿ။ တေနာဟ ‘‘ဝေဿဝဏဿ ဓီတာ’’တိ, ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ, ဝစနဝိပလ္လာသော ဝါ, ဓီတရောတိ အတ္ထော။ ရာဇတိ ဝိဇ္ဇောတတီတိ ရာဇီ, ရာဇီတိ မတာ ပညာတာ ရာဇီမတီ, ဣဒံ တာသံ သဗ္ဗာသံ ဝိသေသနံ။ နာမမေဝ ဧတံ ဧကိဿာ ဒေဝတာယာတိ ကေစိ, တေသံ မတေန ‘‘ပဝရာ’’တိ သဗ္ဗာသံ ဝိသေသနမေဝ။ ဓမ္မဂုဏေဟီတိ ဓမ္မိယေဟိ ဓမ္မတော အနပေတေဟိ ဂုဏေဟိ, ယထာဘုစ္စဂုဏေဟီတိ အတ္ထော။ သောဘထာတိ ဝိရောစထ။

၃၁၇။ ပဉ္စေတ္ထ နာရိယောတိ ပဉ္စ ယထာဝုတ္တနာမာ ဒေဝဓီတရော ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ဟိမဝန္တပဒေသေ။ သီတောဒကံ ဥပ္ပလိနိံ သိဝံ နဒိန္တိ အနောတတ္တဒဟတော နိက္ခန္တနဒိမုခံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ နစ္စိတွာ ဂါယိတွာတိ ပိတု ဝေဿဝဏဿ အာဏာယ ဒေဝသမာဂမေ တာဟိ ကတဿ နစ္စဂီတဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ သုတာ လတံ ဗြဝီတိ သုတာ ဒေဝဓီတာ လတံ အတ္တနော ဘဂိနိံ ကထေသိ။ ‘‘သုတာ လတံ ဗြဝု’’န္တိပိ ပဌန္တိ, သုတာ ဓီတရော ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ လတံ ကထေသုန္တိ အတ္ထော။

၃၁၈။ တိမိရတမ္ဗက္ခီတိ နိစုလကေသရဘာသသဒိသေဟိ တမ္ဗရာဇီဟိ သမန္နာဂတက္ခိ။ နဘေဝ သောဘနေတိ နဘံ ဝိယ သောဘမာနေ, သရဒသမယေ အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ နဘံ ဝိယ သုဝိသုဒ္ဓင်္ဂပစ္စင်္ဂတာယ ဝိရာဇမာနေတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ နဘေဝါတိ နဘေ ဧဝ, သမုစ္စယတ္ထော ဧဝ-သဒ္ဒေါ, အာကာသဋ္ဌဝိမာနေသု ဟိမဝန္တယုဂန္ဓရာဒိဘူမိပဋိဗဒ္ဓဋ္ဌာနေသု စာတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ သောဘမာနေတိ အတ္ထော။ ကေန ကတောတိ ကေန ကီဒိသေန ပုညေန နိဗ္ဗတ္တိတော။ ယသောတိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ စ။ ကိတ္တိသဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒဟေတုဘူတာ ဂုဏာ ဂယှန္တိ။

၃၁၉။ ပတိနော ပိယတရာတိ သာမိနော ပိယတရာ သာမိဝလ္လဘာ။ တေနဿာ သုဘဂတံ ဒဿေတိ။ ဝိသိဋ္ဌကလျာဏိတရဿူ ရူပတောတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ ဝိသိဋ္ဌာ ဥတ္တမာ ကလျာဏိတရာ သုန္ဒရတရာ, အဿူတိ နိပါတမတ္တံ။ ‘‘ဝိသိဋ္ဌကလျာဏိတရာသိ ရူပတော’’တိ စ ပဌန္တိ။ ပဒက္ခိဏာတိ ပကာရေဟိ, ဝိသေသေန ဝါ ဒက္ခိဏာ ကုသလာ။ နစ္စနဂီတဝါဒိတေတိ ဧတ္ထ နစ္စနာတိ ဝိဘတ္တိလောပေါ ကတော, နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဝါဒိတေ စာတိ အတ္ထော။ နရနာရိပုစ္ဆိတာတိ ဒေဝပုတ္တေဟိ ဒေဝဓီတာဟိ စ ‘‘ကဟံ လတာ, ကိံ ကရောတိ လတာ’’တိ ရူပဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သိပ္ပဒဿနတ္ထဉ္စ ပုစ္ဆိတာ။

၃၂၁။ နိစ္စံ ကာယေန အသံသဋ္ဌတာယ ဒေဝေါ ဝိယ ရမေတိ, ဒုတိယော ဝရောတိ ဝါ ဒေဝရော, ဘတ္တု ကနိဋ္ဌဘာတာ, သဟ ဒေဝရေနာတိ သဒေဝရံ။ သဿု စ သသုရော စ သသုရာ, သဟ သသုရေဟီတိ သဿသုရံ။ သဟ ဒါသေဟိ ဒါသီဟိ စာတိ သဒါသကံ ပတိမာဘိရာဓယိန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တမှိ ကတောတိ တမှိ ကုလေ, ကာလေ ဝါ သုဏိသာကာလေ ကတော ယသော တန္နိဗ္ဗတ္တကပုညဿ နိဗ္ဗတ္တနေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ မမာတိ ဣဒံ ‘‘ကတော’’တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘မယာ’’တိ ပရိဏာမေတဗ္ဗံ။

၃၂၂။ စတုဗ္ဘိ ဌာနေဟီတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ, စတူသု ဝါ ဌာနေသု နိမိတ္တဘူတေသု။ ဝိသေသမဇ္ဈဂါတိ အညာဟိ အတိသယံ အဓိဂတာ။ အာယုဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ သုခံ ဗလဉ္စာတိ ‘‘စတူဟိ ဌာနေဟီ’’တိ ဝုတ္တာနံ သရူပတော ဒဿနံ။ အာယုအာဒယော ဧဝ ဟိဿာ အညာဟိ ဝိသိဋ္ဌသဘာဝတာယ ဝိသေသာ တဿာ တထာ သမ္ဘာဝနာဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ ဟေတုဘာဝတော ‘‘ဌာန’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ဝိသေသမဇ္ဈဂါ။ ကီဒိသံ? အာယုဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ သုခဉ္စ ဗလဉ္စာတိ ယောဇနာ။

၃၂၃။ သုတံ နု တံ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာတိ အယံ လတာ အမှာကံ ဇေဋ္ဌဘဂိနီ ယံ ဘာသတိ, တံ တုမှေဟိ သုတံ နု ကိံ အသုတ’’န္တိ ဣတရာ တိဿော ဘဂိနိယော ပုစ္ဆတိ။ ယံ နောတိ ယံ အမှာကံ သံသယိတံ။ နောတိ နိပါတမတ္တံ, ပုန နောတိ အမှာကံ, အဝဓာရဏေ ဝါ ‘‘န နော သမံ အတ္ထီ’’တိအာဒီသု (ခု။ ပါ။ ၆။၃၊ သု။ နိ။ ၂၂၆) ဝိယ, တေန အကိတ္တယိယေဝ, အဝိပရီတံ ဗျာကာသိယေဝါတိ အတ္ထော။ ပတိနော ကိရမှာကံ ဝိသိဋ္ဌ နာရီနံ, ဂတီ စ တာသံ ပဝရာ စ ဒေဝတာတိ အနတ္ထတော ပါလနတော ပတိနော သာမိကာ နာ အမှာကံ နာရီနံ ဣတ္ထီနံ ဝိသိဋ္ဌာ ဂတိ စ တာသံ ပဋိသရဏဉ္စ, တာသံ မာတုဂါမာနံ သရဏတော ပဝရာ ဥတ္တမာ ဒေဝတာ စ သမ္မဒေဝ အာရာဓိတာ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဟိတသုခါဝဟာတိ အတ္ထော။

၃၂၄။ ပတီသု ဓမ္မံ ပစရာမ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗာဝ မယံ ပတီသု အတ္တနော သာမိကေသု ပုဗ္ဗုဋ္ဌာနာဒိကံ စရိတဗ္ဗဓမ္မံ ပစရာမ။ ယတ္ထာတိ ယံ နိမိတ္တံ, ယသ္မိံ ဝါ ပတီသု စရိတဗ္ဗဓမ္မေ စရိယမာနေ ဣတ္ထိယော ပတိဗ္ဗတာ နာမ ဘဝန္တိ။ လစ္ဆာမသေ ဘာသတိ ယံ အယံ လတာတိ အယံ လတာ ယံ သမ္ပတ္တိံ ဧတရဟိ လဘတီတိ ဘာသတိ, တံ သမ္ပတ္တိံ ပတီသု ဓမ္မံ ပစရိတွာတိ လဘိဿာမ။

၃၂၅။ ပဗ္ဗတသာနုဂေါစရောတိ ပဗ္ဗတဝနသဏ္ဍစာရီ။ မဟိန္ဓရံ ပဗ္ဗတမာဝသိတွာတိ မဟိံ ဓာရေတီတိ မဟိန္ဓရနာမကံ ပဗ္ဗတံ အစလံ အာဝသိတွာ အဓိဝသိတွာ, တတ္ထ ဝသန္တောတိ အတ္ထော။ ‘‘အာဝသိတွာ’’တိ ဟိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ပသယှာတိ အဘိဘဝိတွာ။ ခုဒ္ဒေတိ ဗလဝသေနနိဟီနေ ပမာဏတော ပန မဟန္တေ ဟတ္ထိအာဒိကေပိ မိဂေ သော ဟန္တိယေဝ။

၃၂၆။ တထေဝါတိ ဂါထာယ အယံ ဥပမာသံသန္ဒနေန သဒ္ဓိံ အတ္ထယောဇနာ – ယထာ သီဟော အတ္တနော နိဝါသဂေါစရဋ္ဌာနဘူတံ ပဗ္ဗတံ နိဿာယ ဝသန္တော အတ္တနော ယထိစ္ဆိတမတ္ထံ သာဓေတိ, ဧဝမေဝ သာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ အရိယသာဝိကာ ဃာသစ္ဆာဒနာဒီဟိ ဘရဏတော ပေါသနတော ဘတ္တာရံ ပတိံ သာမိကံ နိဿာယ ဝသန္တီ သဗ္ဗတ္ထာပိ ပတိအနုကူလတာသင်္ခါတေန ဝတေန တံ အနုဗ္ဗတာ ပရိဇနာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ကောဓံ ဝဓိတွာ ပဇဟိတွာ ပရိဂ္ဂဟဝတ္ထူသု ဥပ္ပဇ္ဇနကံ မစ္ဆေရံ အဘိဘုယျ အဘိဘဝိတွာ အနုပ္ပါဒေတွာ ပတိဗ္ဗတာဓမ္မဿ စ ဥပါသိကာဓမ္မဿ စ သမ္မဒေဝ စရဏတော ဓမ္မစာရိနီ သာ သဂ္ဂမှိ ဒေဝလောကေ မောဒတိ, ပမောဒံ အာပဇ္ဇတီတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

လတာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဂုတ္တိလဝိမာနဝဏ္ဏနာ

သတ္တတန္တိံ သုမဓုရန္တိ ဂုတ္တိလဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေသု ဆတ္တိံသာယ ဝိမာနေသု ဆတ္တိံသ ဒေဝဓီတရော ပစ္စေကံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ မဟတိံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိယော ဒိသွာ တာဟိ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒီဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ ပဋိပါဋိယာ ပုစ္ဆိ။ တာပိ တဿ ပုစ္ဆာနန္တရံ ‘‘ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာ နာရီ’’တိအာဒိနာ ဗျာကရိံသု။ အထ ထေရော တတော မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ။ တံ သုတွာ ဘဂဝါ ‘‘မောဂ္ဂလ္လာန, တာ ဒေဝတာ န ကေဝလံ တယာ ဧဝ ပုစ္ဆိတာ ဧဝံ ဗျာကရိံသု, အထ ခေါ ပုဗ္ဗေ မယာပိ ပုစ္ဆိတာ ဧဝမေဝ ဗျာကရိံသူ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော အတီတံ အတ္တနော ဂုတ္တိလာစရိယံ ကထေသိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂန္ဓဗ္ဗကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဂန္ဓဗ္ဗသိပ္ပေ ပရိယောဒါတသိပ္ပတာယ တိမ္ဗရုနာရဒသဒိသော သဗ္ဗဒိသာသု ပါကဋော ပညာတာ အာစရိယော အဟောသိ နာမေန ဂုတ္တိလော နာမ။ သော အန္ဓေ ဇိဏ္ဏေ မာတာပိတရော ပေါသေသိ။ တဿ သိပ္ပနိပ္ဖတ္တိံ သုတွာ ဥဇ္ဇေနိဝါသီ မုသိလော နာမ ဂန္ဓဗ္ဗော ဥပဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘တုမှာကံ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတု’’န္တိ အာဟ။ ဂုတ္တိလာစရိယော တံ ဩလောကေတွာ လက္ခဏကုသလတာယ ‘‘အယံ ပုရိသော ဝိသမဇ္ဈာသယော ကက္ခဠော ဖရုသော အကတညူ ဘဝိဿတိ, န သင်္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဩကာသံ နာကာသိ။ သော တဿ မာတာပိတရော ပယိရုပါသိတွာ တေဟိ ယာစာပေသိ။ ဂုတ္တိလာစရိယော မာတာပိတူဟိ နိပ္ပီဠိယမာနော ‘‘ဂရုဝစနံ အလင်္ဃနီယ’’န္တိ တဿ သိပ္ပံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိဂတမစ္ဆရိယတာယ ကာရုဏိကတာယ စ အာစရိယမုဋ္ဌိံ အကတွာ အနဝသေသတော သိပ္ပံ သိက္ခာပေသိ။

သောပိ မေဓာဝိတာယ ပုဗ္ဗေကတပရိစယတာယ အကုသီတတာယ စ န စိရဿေဝ ပရိယောဒါတသိပ္ပေါ ဟုတွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဗာရာဏသီ ဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂနဂရံ, ယံနူနာဟံ ဣဓ သရာဇိကာယ ပရိသာယ သိပ္ပံ ဒဿေယျံ, ဧဝါဟံ အာစရိယတောပိ ဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော ပညာတော ဘဝိဿာမီ’’တိ။ သော အာစရိယဿ အာရောစေသိ ‘‘အဟံ ရညော ပုရတော သိပ္ပံ ဒဿေတုကာမော, ရာဇာနံ မံ ဒဿေထာ’’တိ။ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ မမ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ ပတိဋ္ဌံ လဘတူ’’တိ ကရုဏာယမာနော တံ ရညော သန္တိကံ နေတွာ ‘‘မဟာရာဇ ဣမဿ မေ အန္တေဝါသိကဿ ဝီဏာယ ပဂုဏတံ ပဿထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ တဿ ဝီဏာဝါဒနံ သုတွာ ပရိတုဋ္ဌော တံ ဂန္တုကာမံ နိဝါရေတွာ ‘‘မမေဝ သန္တိကေ ဝသ, အာစရိယဿ ဒိန္နကောဋ္ဌာသတော ဥပဍ္ဎံ ဒဿာမီ’’တိ အာဟ။ မုသိလော ‘‘နာဟံ အာစရိယတော ဟာယာမိ, သမမေဝ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ရညာ ‘‘မာ ဧဝံ ဘဏိ, အာစရိယော နာမ မဟန္တော, ဥပဍ္ဎမေဝ တုယှံ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မမ စ အာစရိယဿ စ သိပ္ပံ ပဿထာ’’တိ ဝတွာ ရာဇဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ‘‘ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မမ စ ဂုတ္တိလာစရိယဿ စ ရာဇင်္ဂဏေ သိပ္ပဒဿနံ ဘဝိဿတိ, တံ ပဿိတုကာမာ ပဿန္တူ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အာဟိဏ္ဍန္တော ဥဂ္ဃေါသေသိ။

မဟာသတ္တော တံ သုတွာ ‘‘အယံ တရုဏော ထာမဝါ, အဟံ ပန ဇိဏ္ဏော ဒုဗ္ဗလော, ယဒိ ပန မေ ပရာဇယော ဘဝေယျ, မတံ မေ ဇီဝိတာ သေယျံ, တသ္မာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဥဗ္ဗန္ဓိတွာ မရိဿာမီ’’တိ အရညံ ဂတော မရဏဘယတဇ္ဇိတော ပဋိနိဝတ္တိ။ ပုန မရိတုကာမော ဟုတွာ ဂန္တွာ ပုနပိ မရဏဘယေန ပဋိနိဝတ္တိ။ ဧဝံ ဂမနာဂမနံ ကရောန္တဿ တံ ဌာနံ ဝိဂတတိဏံ အဟောသိ။ အထ ဒေဝရာဇာ မဟာသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဿမာနရူပေါ အာကာသေ ဌတွာ ဧဝမာဟ ‘‘အာစရိယ, ကိံ ကရောသီ’’တိ။ မဟာသတ္တော –

၃၂၇။ ‘‘သတ္တတန္တိံ သုမဓုရံ, ရာမဏေယျံ အဝါစယိံ၊

သော မံ ရင်္ဂမှိ အဝှေတိ, သရဏံ မေ ဟောဟိ ကောသိယာ’’တိ။ –

အတ္တနော စိတ္တဒုက္ခံ ပဝေဒေသိ။

တဿတ္ထော – အဟံ ဒေဝရာဇ မုသိလံ နာမ အန္တေဝါသိကံ သတ္တန္နံ တန္တီနံ အတ္ထိတာယ ဆဇ္ဇာဒိသတ္တဝိဓသရဒီပနတော စ သတ္တတန္တိံ, တံ ဝိသယံ ကတွာ ယထာရဟံ ဒွါဝီသတိယာ သုတိဘေဒါနံ အဟာပနတော သုဋ္ဌု မဓုရန္တိ သုမဓုရံ, ယထာဓိဂတာနံ သမပညာသာယ မုစ္ဆနာနံ ပရိဗျတ္တတာယ သရဿ စ ဝီဏာယ စ အညမညသံသန္ဒနေန သုဏန္တာနံ အတိဝိယ မနောရမဘာဝတော ရာမဏေယျံ, သရဂတာဒိဝိဘာဂတော ဆဇ္ဇာဒိစတုဗ္ဗိဓံ ဂန္ဓဗ္ဗံ အဟာပေတွာ ဂန္ဓဗ္ဗသိပ္ပံ အဝါစယိန္တိ ဝါစေသိံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ သိက္ခာပေသိံ။ သော မုသိလော အန္တေဝါသီ သမာနော မံ အတ္တနော အာစရိယံ ရင်္ဂမှိ ရင်္ဂမဏ္ဍလေ အဝှေတိ သာရမ္ဘဝသေန အတ္တနော ဝိသေသံ ဒဿေတုံ သံဃဋ္ဋိယတိ, ‘‘ဧဟိ သိပ္ပံ ဒဿေဟီ’’တိ မံ အာစိက္ခိ, တဿ မေ တွံ ကောသိယ ဒေဝရာဇ သရဏံ အဝဿယော ဟောဟီတိ။

တံ သုတွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘မာ ဘာယိ အာစရိယ, အဟံ တေ သရဏံ ပရာယဏ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

၃၂၈။ ‘‘အဟံ တေ သရဏံ ဟောမိ, အဟမာစရိယပူဇကော၊

န တံ ဇယိဿတိ သိဿော, သိဿမာစရိယ ဇေဿသီ’’တိ။ –

အာဟ။ သက္ကဿ ကိရ ဒေဝရညော ပုရိမတ္တဘာဝေ မဟာသတ္တော အာစရိယော အဟောသိ။ တေနာဟ ‘‘အဟမာစရိယပူဇကော’’တိ။ အဟံ အာစရိယာနံ ပူဇကော, န မုသိလော ဝိယ ယုဂဂ္ဂါဟီ, မာဒိသေသု အန္တေဝါသိကေသု ဌိတေသု တာဒိသဿ အာစရိယဿ ကထံ ပရာဇယော, တသ္မာ န တံ

ဇယိဿတိ သိဿော, အညဒတ္ထု သိဿံ မုသိလံ အာစရိယ တွမေဝ ဇယိဿသိ, သော ပန ပရာဇိတော ဝိနာသံ ပါပုဏိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘အဟံ သတ္တမေ ဒိဝသေ သာကစ္ဆာမဏ္ဍလံ အာဂမိဿာမိ, တုမှေ ဝိဿတ္ထာ ဝါဒေထာ’’တိ သမဿာသေတွာ ဂတော။

သတ္တမေ ပန ဒိဝသေ ရာဇာ သပရိဝါရော ရာဇသဘာယံ နိသီဒိ။ ဂုတ္တိလာစရိယော စ မုသိလော စ သိပ္ပဒဿနတ္ထံ သဇ္ဇာ ဟုတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော အတ္တနော လဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဝီဏာ ဝါဒယိံသု။ သက္ကော အာဂန္တွာ အန္တလိက္ခေ အဋ္ဌာသိ။ တံ မဟာသတ္တောဝ ပဿတိ, ဣတရေ ပန န ပဿန္တိ။ ပရိသာ ဒွိန္နမ္ပိ ဝါဒနေ သမစိတ္တာ အဟောသိ။ သက္ကော ဂုတ္တိလံ ‘‘ဧကံ တန္တိံ ဆိန္ဒာ’’တိ အာဟ။ ဆိန္နာယပိ တန္တိယာ ဝီဏာ တထေဝ မဓုရနိဂ္ဃေါသာ အဟောသိ။ ဧဝံ ‘‘ဒုတိယံ, တတိယံ, စတုတ္ထံ, ပဉ္စမံ, ဆဋ္ဌံ, သတ္တမံ ဆိန္ဒာ’’တိ အာဟ, တာသု ဆိန္နာသုပိ ဝီဏာ မဓုရနိဂ္ဃေါသာဝ အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ မုသိလော ပရာဇိတဘူတရူပေါ ပတ္တက္ခန္ဓော အဟောသိ, ပရိသာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ စေလုက္ခေပေ ကရောန္တီ ဂုတ္တိလဿ သာဓုကာရမဒါသိ။ ရာဇာ မုသိလံ သဘာယ နီဟရာပေသိ, မဟာဇနော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရန္တော မုသိလံ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ။

သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော မဟာပုရိသေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒနီယံ ကတွာ ဒေဝလောကမေဝ ဂတော။ တံ ဒေဝတာ ‘‘မဟာရာဇ, ကုဟိံ ဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘မဟာရာဇ, မယံ ဂုတ္တိလာစရိယံ ပဿိဿာမ, သာဓု နော တံ ဣဓာနေတွာ ဒဿေဟီ’’တိ အာဟံသု။ သက္ကော ဒေဝါနံ ဝစနံ သုတွာ မာတလိံ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆ ဝေဇယန္တရထေန အမှာကံ ဂုတ္တိလာစရိယံ အာနေဟိ, ဒေဝတာ တံ ဒဿနကာမာ’’တိ, သော တထာ အကာသိ။ သက္ကော မဟာသတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒနီယံ ကတွာ ဧဝမာဟ ‘‘အာစရိယ, ဝီဏံ ဝါဒယ, ဒေဝတာ သောတုကာမာ’’တိ။ ‘‘မယံ သိပ္ပူပဇီဝိနော, ဝေတနေန ဝိနာ သိပ္ပံ န ဒဿေမာ’’တိ။ ‘‘ကီဒိသံ ပန ဝေတနံ ဣစ္ဆသီ’’တိ။ ‘‘နာညေန မေ ဝေတနေန ကိစ္စံ အတ္ထိ, ဣမာသံ ပန ဒေဝတာနံ အတ္တနာ အတ္တနာ ပုဗ္ဗေကတကုသလကထနမေဝ မေ ဝေတနံ ဟောတူ’’တိ အာဟ။ တာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု။ အထ မဟာသတ္တော ပါဋေက္ကံ တာဟိ တဒါ ပဋိလဒ္ဓသမ္ပတ္တိကိတ္တနမုခေန တဿာ ဟေတုဘူတံ ပုရိမတ္တဘာဝေ ကတံ သုစရိတံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဝိယ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒိဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။ တာပိ ‘‘ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာ နာရီ’’တိအာဒိနာ ယထာ ဧတရဟိ ထေရဿ, ဧဝမေဝ တဿ ဗျာကရိံသု။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မောဂ္ဂလ္လာန တာ ဒေဝတာ န ကေဝလံ တယာ ဧဝ ပုစ္ဆိတာ ဧဝံ ဗျာကရိံသု, အထ ခေါ ပုဗ္ဗေ မယာပိ ပုစ္ဆိတာ ဧဝမေဝ ဗျာကရိံသူ’’တိ။

တာ ကိရ ဣတ္ထိယော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတာ တံ တံ ပုညံ အကံသု။ တတ္ထ ဧကာ ဣတ္ထီ ဝတ္ထံ အဒါသိ, ဧကာ သုမနမာလံ, ဧကာ ဂန္ဓံ, ဧကာ ဥဠာရာနိ ဖလာနိ, ဧကာ ဥစ္ဆုရသံ, ဧကာ ဘဂဝတော စေတိယေ ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကံ အဒါသိ, ဧကာ ဥပေါသထံ ဥပဝသိ, ဧကာ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ နာဝါယ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဘိက္ခုနော ဥဒကံ အဒါသိ, ဧကာ ကောဓနာနံ သဿုသသုရာနံ အက္ကောဓနာ ဥပဋ္ဌာနံ အကာသိ, ဧကာ ဒါသီ ဟုတွာ အတန္ဒိတာစာရာ အဟောသိ, ဧကော ပိဏ္ဍစာရိကဿ ဘိက္ခုနော ခီရဘတ္တံ အဒါသိ, ဧကာ ဖာဏိတံ အဒါသိ, ဧကာ ဥစ္ဆုခဏ္ဍံ အဒါသိ, ဧကာ တိမ္ဗရုသကံ အဒါသိ, ဧကာ ကက္ကာရိကံ အဒါသိ, ဧကာ ဧဠာလုကံ အဒါသိ, ဧကာ ဝလ္လိဖလံ အဒါသိ, ဧကာ ဖာရုသကံ အဒါသိ, ဧကာ အင်္ဂါရကပလ္လံ အဒါသိ, ဧကာ သာကမုဋ္ဌိံ အဒါသိ, ဧကာ ပုပ္ဖကမုဋ္ဌိံ အဒါသိ, ဧကာ မူလကလာပံ အဒါသိ, ဧကာ နိမ္ဗမုဋ္ဌိံ အဒါသိ, ဧကာ ကဉ္ဇိကံ အဒါသိ, ဧကာ တိလပိညာကံ အဒါသိ, ဧကာ ကာယဗန္ဓနံ အဒါသိ, ဧကာ အံသဗဒ္ဓကံ အဒါသိ, ဧကာ အာယောဂပဋ္ဋံ အဒါသိ, ဧကာ ဝိဓူပနံ, ဧကာ တာလဝဏ္ဋံ, ဧကာ မောရဟတ္ထံ, ဧကာ ဆတ္တံ, ဧကာ ဥပါဟနံ, ဧကာ ပူဝံ, ဧကာ မောဒကံ, ဧကာ သက္ခလိကံ အဒါသိ။ တာ ဧကေကာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ မဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ ဝိရာဇမာနာ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကဿ ဒေဝရာဇဿ ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂုတ္တိလာစရိယေန ပုစ္ဆိတာ ‘‘ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာ နာရီ’’တိအာဒိနာ အတ္တနာ အတ္တနာ ကတကုသလံ ပဋိပါဋိယာ ဗျာကရိံသု။

၃၂၉။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၃၃၀။ ‘‘ကေန တေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၃၃၁။ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၃၃၂။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, မောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ၊

ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၃၃၃။ ‘‘ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာ နာရီ, ပဝရာ ဟောတိ နရေသု နာရီသု၊

ဧဝံ ပိယရူပဒါယိကာ မနာပံ, ဒိဗ္ဗံ သာ လဘတေ ဥပေစ္စ ဌာနံ။

၃၃၄။ ‘‘တဿာ မေ ပဿ ဝိမာနံ, အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီဟမသ္မိ၊

အစ္ဆရာသဟဿဿာဟံ, ပဝရာ ပဿ ပုညာနံ ဝိပါကံ။

၃၃၅။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ၊

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ မေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

၃၃၆။ ‘‘အက္ခာမိ တေ ဘိက္ခု မဟာနုဘာဝ, မနုဿဘူတာ ယမကာသိ ပုညံ၊

တေနမှိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

(ယထာ စ ဧတ္ထ, ဧဝံ ဥပရိ သဗ္ဗဝိမာနေသု ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။)

၃၄၁။ ‘‘ပုပ္ဖုတ္တမဒါယိကာ နာရီ, ပဝရာ ဟောတိ နရေသု နာရီသု…ပေ…။

၃၄၉။ ‘‘ဂန္ဓုတ္တမဒါယိကာ နာရီ, ပဝရာ ဟောတိ နရေသု နာရီသု…ပေ…။

၃၅၇။ ‘‘ဖလုတ္တမဒါယိကာ နာရီ…ပေ…။

၃၆၅။ ‘‘ရသုတ္တမဒါယိကာ နာရီ…ပေ…။

၃၇၃။ ‘‘ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကံ အဟမဒါသိံ,ကဿပဿ ဘဂဝတော ထူပမှိ…ပေ…။

၃၈၁။ ‘‘ဘိက္ခူ စ အဟံ ဘိက္ခုနိယော စ, အဒ္ဒသာသိံ ပန္ထပဋိပန္နေ၊

တေသာဟံ ဓမ္မံ သုတွာန, ဧကူပေါသထံ ဥပဝသိဿံ။

၃၈၂။ ‘‘တဿာ မေ ပဿ ဝိမာနံ…ပေ…။

၃၈၉။ ‘‘ဥဒကေ ဌိတာ ဥဒကမဒါသိံ, ဘိက္ခုနော စိတ္တေန ဝိပ္ပသန္နေန…ပေ…။

၃၉၇။ ‘‘သဿုဉ္စာဟံ သသုရဉ္စ, စဏ္ဍိကေ ကောဓနေ စ ဖရုသေ စ၊

အနုသူယိကာ ဥပဋ္ဌာသိံ, အပ္ပမတ္တာ သကေန သီလေန…ပေ…။

၄၀၅။ ‘‘ပရကမ္မကရီ အာသိံ, အတ္ထေနာတန္ဒိတာ ဒါသီ၊

အက္ကောဓနာနတိမာနိနီ, သံဝိဘာဂိနီ ကကဿ ဘာဂဿ…ပေ…။

၄၁၃။ ‘‘ခီရောဒနံ အဟမဒါသိံ, ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ၊

ဧဝံ ကရိတွာ ကမ္မံ, သုဂတိံ ဥပပဇ္ဇ မောဒါမိ…ပေ…။

၄၂၁။ ‘‘ဖာဏိတံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၂၉။ ‘‘ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၃၇။ ‘‘တိမ္ဗရုသကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၄၅။ ‘‘ကက္ကာရိကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၅၃။ ‘‘ဧဠာလုကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၆၁။ ‘‘ဝလ္လိဖလံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၆၉။ ‘‘ဖာရုသကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၇၇။ ‘‘ဟတ္ထပ္ပတာပကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၈၅။ ‘‘သာကမုဋ္ဌိံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၄၉၃။ ‘‘ပုပ္ဖကမုဋ္ဌိံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၀၁။ ‘‘မူလကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၀၉။ ‘‘နိမ္ဗမုဋ္ဌိံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၁၇။ ‘‘အမ္ဗကဉ္ဇိကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၂၅။ ‘‘ဒေါဏိနိမ္မဇ္ဇနိံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၃၃။ ‘‘ကာယဗန္ဓနံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၄၁။ ‘‘အံသဗဒ္ဓကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၄၉။ ‘‘အာယောဂပဋ္ဋံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၅၇။ ‘‘ဝိဓူပနံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၆၅။ ‘‘တာလဝဏ္ဋံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၇၃။ ‘‘မောရဟတ္ထံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၈၁။ ‘‘ဆတ္တံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၈၉။ ‘‘ဥပါဟနံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၅၉၇။ ‘‘ပူဝံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၆၀၅။ ‘‘မောဒကံ အဟမဒါသိံ…ပေ…။

၆၁၃။ ‘‘သက္ခလိကံ အဟမဒါသိံ, ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ…ပေ…။

၆၁၄။ ‘‘တဿာ မေ ပဿ ဝိမာနံ, အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီဟမသ္မိံ၊

အစ္ဆရာသဟဿဿာဟံ, ပဝရာ ပဿ ပုညာနံ ဝိပါကံ။

၆၁၅။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ… ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော တာဟိ ဒေဝတာဟိ ကတသုစရိတေ ဗျာကတေ တုဋ္ဌမာနသော သမ္မောဒနံ ကရောန္တော အတ္တနော စ သုစရိတစရဏေ ယုတ္တပယုတ္တတံ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယတဉ္စ ပဝေဒေန္တော အာဟ –

၆၁၇။ ‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အဇ္ဇ, သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတံ၊

ယံ အဒ္ဒသာမိ ဒေဝတာယော, အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနိယော။

၆၁၈။ ‘‘ဣမာသာဟံ ဓမ္မံ သုတွာ, ကာဟာမိ ကုသလံ ဗဟုံ၊

ဒါနေန သမစရိယာယ, သညမေန ဒမေန စ၊

သွာဟံ တတ္ထ ဂမိဿာမိ, ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစရေ’’တိ။

၃၃၃။ တတ္ထ ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာတိ ဝတ္ထာနံ ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ, ဝတ္ထေသု ဝါ ဗဟူသု ဥစ္စိနိတွာ ဂဟိတံ ဥက္ကံသဂတံ ပဝရံ ကောဋိဘူတံ ဝတ္ထံ ဝတ္ထုတ္တမံ, တဿ ဒါယိကာ။ ‘‘ပုပ္ဖုတ္တမဒါယိကာ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပိယရူပဒါယိကာတိ ပိယသဘာဝဿ ပိယဇာတိကဿ စ ဝတ္ထုနော ဒါယိကာ။ မနာပန္တိ မနဝဍ္ဎနကံ။ ဒိဗ္ဗန္တိ ဒိဝိ ဘဝတ္တာ ဒိဗ္ဗံ။ ဥပေစ္စာတိ ဥပဂန္တွာ စေတေတွာ, ‘‘ဧဒိသံ လဘေယျ’’န္တိ ပကပ္ပေတွာတိ အတ္ထော။ ဌာနန္တိ ဝိမာနာဒိကံ ဌာနံ, ဣဿရိယံ ဝါ။ ‘‘မနာပါ’’တိပိ ပါဌော, အညေသံ မနဝဍ္ဎနကာ ဟုတွာတိ အတ္ထော။

၃၃၄။ ပဿ ပုညာနံ ဝိပါကန္တိ ဝတ္ထုတ္တမဒါနဿ နာမ ဣဒမီဒိသံ ဖလံ ပဿာတိ အတ္တနာ လဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ သမ္ဘာဝေန္တီ ဝဒတိ။

၃၄၁။ ပုပ္ဖုတ္တမဒါယိကာတိ ရတနတ္တယပူဇာဝသေန ပုပ္ဖုတ္တမဒါယိကာ, တထာ ဂန္ဓုတ္တမဒါယိကာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တတ္ထ ပုပ္ဖုတ္တမံ သုမနပုပ္ဖါဒိ, ဂန္ဓုတ္တမံ စန္ဒနဂန္ဓာဒိ, ဖလုတ္တမံ ပနသဖလာဒိ, ရသုတ္တမံ ဂေါရသသပ္ပိအာဒိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃၇၃။ ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကန္တိ ဂန္ဓေန ပဉ္စင်္ဂုလိကဒါနံ။ ကဿပဿ ဘဂဝတော ထူပမှီတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ယောဇနိကေ ကနကထူပေ။

၃၈၁။ ပန္ထပဋိပန္နေတိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေ။ ဧကူပေါသထန္တိ ဧကဒိဝသံ ဥပေါသထဝါသံ။

၃၈၉။ ဥဒကမဒါသိန္တိ မုခဝိက္ခာလနတ္ထံ ပိဝနတ္ထဉ္စ ဥဒကံ ပါနီယံ အဒါသိံ။

၃၉၇။ စဏ္ဍိကေတိ စဏ္ဍေ။ အနုသူယိကာတိ ဥသူယာ ရဟိတာ။

၄၀၅။ ပရကမ္မကရီတိ ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကာရိနီ။ အတ္ထေနာတိ အတ္ထကိစ္စေန။ သံဝိဘာဂိနီ သကဿ ဘာဂဿာတိ အတ္ထိကာနံ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဘာဂဿ သံဝိဘဇနသီလာ။

၄၁၃။ ခီရောဒနန္တိ ခီရသမ္မိဿံ ဩဒနံ, ခီရေန သဒ္ဓိံ ဩဒနံ ဝါ။

၄၃၇။ တိမ္ဗရုသကန္တိ တိဏ္ဍုကဖလံ။ တိပုသသဒိသာ ဧကာ ဝလ္လိဇာတိ တိမ္ဗရုသံ, တဿ ဖလံ တိမ္ဗရုသကန္တိ ဝဒန္တိ။

၄၄၅။ ကက္ကာရိကန္တိ ခုဒ္ဒကေဠာလုကံ, တိပုသန္တိ စ ဝဒန္တိ။

၄၇၇။ ဟတ္ထပ္ပတာပကန္တိ မန္ဒာမုခိံ။

၅၁၇။ အမ္ဗကဉ္ဇိကန္တိ အမ္ဗိလကဉ္ဇိကံ။

၅၂၅။ ဒေါဏိနိမ္မဇ္ဇနိန္တိ သတေလံ တိလပိညာကံ။

၅၅၇။ ဝိဓူပနန္တိ စတုရဿဗီဇနိံ။

၅၆၅။ တာလဝဏ္ဋန္တိ တာလပတ္တေဟိ ကတမဏ္ဍလဗီဇနိံ။

၅၇၃။ မောရဟတ္ထန္တိ မယူရပိဉ္ဆေ ဟိ ကတံ မကသဗီဇနိံ။

၆၁၇။ သွာဂတံ ဝတ မေတိ မယှံ ဣဓာဂမနံ သောဘနံ ဝတ အဟော သုန္ဒရံ။ အဇ္ဇ သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတန္တိ အဇ္ဇ မယှံ ရတ္တိယာ သုဋ္ဌု ပဘာတံ သမ္မဒေဝ ဝိဘာယနံ ဇာတံ, သယနတော ဥဋ္ဌာနမ္ပိ သုဟုဋ္ဌိတံ သုဋ္ဌု ဥဋ္ဌိတံ။ ကိံ ကာရဏာတိ အာဟ ‘‘ယံ အဒ္ဒသာမိ ဒေဝတာယော’’တိအာဒိ။

၆၁၈။ ဓမ္မံ သုတွာတိ ကမ္မဖလဿ ပစ္စက္ခကရဏဝသေန တုမှေဟိ ကတံ ကုသလံ ဓမ္မံ သုတွာ။ ကာဟာမီတိ ကရိဿာမိ။ သမစရိယာယာတိ ကာယသမာစာရိကဿ သုစရိတဿ စရဏေန။ သညမေနာတိ သီလသံဝရေန။ ဒမေနာတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ဒမေန။ ဣဒါနိ တဿ ကုသလဿ အတ္တနော လောကဿ စ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယတံ ဒဿေတုံ ‘‘သွာဟံ တတ္ထ ဂမိဿာမိ, ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစရေ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဧဝမယံ ယဒိပိ ဝတ္ထုတ္တမဒါယိကာဝိမာနာဒိဝသေန ဆတ္တိံသဝိမာနသင်္ဂဟာ ဒေသနာ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဝိယ ဂုတ္တိလာစရိယဿာပိ ဝိဘာဝနဝသေန ပဝတ္တာတိ ‘‘ဂုတ္တိလဝိမာန’’န္တေွဝ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ဝိမာနာနိ ပန ဣတ္ထိပဋိဗဒ္ဓါနီတိ ဣတ္ထိဝိမာနေယေဝ သင်္ဂဟိတာနိ။ တာ ပန ဣတ္ထိယော ကဿပဿ ဒသဗလဿ ကာလေ ယထာဝုတ္တဓမ္မစရဏေ အပရာပရုပ္ပန္နစေတနာဝသေန ဒုတိယတ္တဘာဝတော ပဋ္ဌာယ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝလောကေ ဧဝ သံသရန္တိယော အမှာကမ္ပိ ဘဂဝတော ကာလေ တာဝတိံသဘဝနေယေဝ နိဗ္ဗတ္တာ, အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေန ပုစ္ဆိတာ ကမ္မသရိက္ခတာယ ဂုတ္တိလာစရိယေန ပုစ္ဆိတကာလေ ဝိယ ဗျာကရိံသူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဂုတ္တိလဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဒဒ္ဒလ္လဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ ဝဏ္ဏေနာတိ ဒဒ္ဒလ္လဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန စ သမယေန နာလကဂါမကေ အာယသ္မတော ရေဝတတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကဿ အညတရဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဒွေ ဓီတရော အဟေသုံ, ဧကာ ဘဒ္ဒါ နာမ, ဣတရာ သုဘဒ္ဒါ နာမ။ တာသု ဘဒ္ဒါ ပတိကုလံ ဂတာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာ ဝဉ္ဈာ စ အဟောသိ။ သာ သာမိကံ အာဟ ‘‘မမ ကနိဋ္ဌာ သုဘဒ္ဒါ နာမ အတ္ထိ, တံ အာနေဟိ, သစဿာ ပုတ္တော ဘဝေယျ, သော မမပိ ပုတ္တော သိယာ, အယဉ္စ ကုလဝံသော န နဿေယျာ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကာသိ။

အထ ဘဒ္ဒါ သုဘဒ္ဒံ ဩဝဒိ ‘‘သုဘဒ္ဒေ, ဒါနသံဝိဘာဂရတာ ဓမ္မစရိယာယ အပ္ပမတ္တာ ဟောဟိ, ဧဝံ တေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော သမ္ပရာယိကော စ အတ္ထော ဟတ္ထဂတော ဧဝ ဟောတီ’’တိ။ သာ တဿာ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇမာနာ ဧကဒိဝသံ အာယသ္မန္တံ ရေဝတတ္ထေရံ အတ္တဋ္ဌမံ နိမန္တေသိ။ ထေရော သုဘဒ္ဒါယ ပုညူပစယံ အာကင်္ခန္တော သံဃုဒ္ဒေသဝသေန သတ္တ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တဿာ ဂေဟံ အဂမာသိ။ သာ ပသန္နစိတ္တာ အာယသ္မန္တံ ရေဝတတ္ထေရံ တေ စ ဘိက္ခူ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ, ထေရော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိ။ ဘဒ္ဒါ ပန ပုဂ္ဂလေသု ဒါနာနိ ဒတွာ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။

အထ သုဘဒ္ဒါ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ကေန နု ခေါ အဟံ ပုညေန ဣဓူပပန္နာ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တီ ‘‘ဘဒ္ဒါယ ဩဝါဒေ ဌတွာ သံဃဂတာယ ဒက္ခိဏာယ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ သမ္ပတ္တာ, ဘဒ္ဒါ နု ခေါ ကဟံ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဩလောကေန္တီ တံ သက္ကဿ ပရိစာရိကာဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တံ ဒိသွာ အနုကမ္ပမာနာ တဿာ ဝိမာနံ ပါဝိသိ။ အထ နံ ဘဒ္ဒါ –

၆၁၉။ ‘‘ဒဒ္ဒလ္လမာနာ ဝဏ္ဏေန, ယသသာ စ ယသဿိနီ၊

သဗ္ဗေ ဒေဝေ တာဝတိံသေ, ဝဏ္ဏေန အတိရောစသိ။

၆၂၀။ ‘‘ဒဿနံ နာဘိဇာနာမိ, ဣဒံ ပဌမဒဿနံ၊

ကသ္မာ ကာယာ နု အာဂမ္မ, နာမေန ဘာသသေ မမ’’န္တိ။ –

ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။ သာပိ တဿာ –

၆၂၁။ ‘‘အဟံ ဘဒ္ဒေ သုဘဒ္ဒါသိံ, ပုဗ္ဗေ မာနုသကေ ဘဝေ၊

သဟဘရိယာ စ တေ အာသိံ, ဘဂိနီ စ ကနိဋ္ဌိကာ။

၆၂၂။ ‘‘သာ အဟံ ကာယဿ ဘေဒါ, ဝိပ္ပမုတ္တာ တတော စုတာ၊

နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ, ဥပပန္နာ သဟဗျတ’’န္တိ။ – ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ၊

၆၁၉-၂၀။ တတ္ထ ဝဏ္ဏေနာတိ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပတ္တိယာ။ ဒဿနံ နာဘိဇာနာမီတိ ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ ဒဿနံ နာဘိဇာနာမိ, တွံ မယာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပဌမဒဿန’’န္တိ။ ကသ္မာ ကာယာ နု အာဂမ္မ, နာမေန ဘာသသေ မမန္တိ ကတရဒေဝနိကာယတော အာဂန္တွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ’’တိ နာမေန မံ အာလပသိ။

၆၂၁။ အဟံ ဘဒ္ဒေတိ ဧတ္ထ ဘဒ္ဒေတိ အာလပနံ။ သုဘဒ္ဒါသိန္တိ အဟံ သုဘဒ္ဒါ နာမ တဝ ဘဂိနီ ကနိဋ္ဌိကာ အာသိံ အဟောသိံ, တတ္ထ ပုဗ္ဗေ မာနုသကေ ဘဝေ သဟဘရိယာ သမာနဘရိယာ တေ တယာ ဧကဿေဝ ဘရိယာ, တဝ ပတိနော ဧဝ ဘရိယာ, အာသိန္တိ အတ္ထော။ ပုန ဘဒ္ဒါ –

၆၂၃။ ‘‘ပဟူတကတကလျာဏာ, တေ ဒေဝေ ယန္တိ ပါဏိနော၊

ယေသံ တွံ ကိတ္တယိဿသိ, သုဘဒ္ဒေ ဇာတိမတ္တနော။

၆၂၄။ ‘‘အထ တွံ ကေန ဝဏ္ဏေန, ကေန ဝါ အနုသာသိတာ၊

ကီဒိသေနေဝ ဒါနေန, သုဗ္ဗတေန ယသဿိနီ။

၆၂၅။ ‘‘ယသံ ဧတာဒိသံ ပတ္တာ, ဝိသေသံ ဝိပုလမဇ္ဈဂါ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

တီဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။ ပုန သုဘဒ္ဒါ –

၆၂၆။ ‘‘အဋ္ဌေဝ ပိဏ္ဍပါတာနိ, ယံ ဒါနံ အဒဒံ ပုရေ၊

ဒက္ခိဏေယျဿ သံဃဿ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၆၂၇။

‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ…

ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ဗျာကာသိ။

၆၂၃။ တတ္ထ ပဟူတကတကလျာဏာ တေ ဒေဝေ ယန္တီတိ ပဟူတကတကလျာဏာ မဟာပုညာ တေ နိမ္မာနရတိနော ဒေဝေ ယန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဂစ္ဆန္တိ ပါဏိနော သတ္တာ, ယေသံ နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ အန္တရေ တွံ အတ္တနော ဇာတိံ ကိတ္တယိဿသိ ကထေသီတိ ယောဇနာ။

၆၂၄။ ကေန ဝဏ္ဏေနာတိ ကေန ကာရဏေန။ ကီဒိသေနေဝါတိ ဧဝသဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, ကီဒိသေန စာတိ အတ္ထော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ သုဗ္ဗတေနာတိ သုန္ဒရေန ဝတေန, သုဝိသုဒ္ဓေန သီလေနာတိ အတ္ထော။

၆၂၆။ အဋ္ဌေဝ ပိဏ္ဍပါတာနီတိ အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခူနံ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အဒဒန္တိ အဒါသိံ။

ဧဝံ သုဘဒ္ဒါယ ကထိတေ ပုန ဘဒ္ဒါ –

၆၂၉။ ‘‘အဟံ တယာ ဗဟုတရေ ဘိက္ခူ, သညတေ ဗြဟ္မစာရယော၊

တပ္ပေသိံ အန္နပါနေန, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၆၃၀။ ‘‘တယာ ဗဟုတရံ ဒတွာ, ဟီနကာယူပဂါ အဟံ၊

ကထံ တွံ အပ္ပတရံ ဒတွာ, ဝိသေသံ ဝိပုလမဇ္ဈဂါ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

ပုစ္ဆိ။ တတ္ထ တယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ။ ပုန သုဘဒ္ဒါ –

၆၃၁။ ‘‘မနောဘာဝနီယော ဘိက္ခု, သန္ဒိဋ္ဌော မေ ပုရေ အဟု၊

တာဟံ ဘတ္တေန နိမန္တေသိံ, ရေဝတံ အတ္တနဋ္ဌမံ။

၆၃၂။ ‘‘သော မေ အတ္ထပုရေက္ခာရော, အနုကမ္ပာယ ရေဝတော၊

သံဃေ ဒေဟီတိ မံဝေါစ, တဿာဟံ ဝစနံ ကရိံ။

၆၃၃။ ‘‘သာ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ, အပ္ပမေယျေ ပတိဋ္ဌိတာ၊

ပုဂ္ဂလေသု တယာ ဒိန္နံ, န တံ တဝ မဟပ္ဖလ’’န္တိ။ –

အတ္တနာ ကတကမ္မံ ကထေသိ။

၆၃၁။ တတ္ထ မနောဘာဝနီယောတိ မနဝဍ္ဎနကော ဥဠာရဂုဏတာယ သမ္ဘာဝနီယော။ သန္ဒိဋ္ဌောတိ နိမန္တနဝသေန ဗောဓိတော ကထိတော။ တေနာဟ ‘‘တာဟံ ဘတ္တေန နိမန္တေသိံ, ရေဝတံ အတ္တနဋ္ဌမ’’န္တိ, တံ မနောဘာဝနီယံ အယျံ ရေဝတံ အတ္တနဋ္ဌမံ ဘတ္တေန အဟံ နိမန္တေသိံ။

၆၃၂-၃။ သော မေ အတ္ထပုရေက္ခာရောတိ သော အယျော ရေဝတော ဒါနဿ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန မမ အတ္ထပုရေက္ခာရော ဟိတေသီ။ သံဃေ ဒေဟီတိ မံဝေါစာတိ ‘‘ယဒိ တွံ သုဘဒ္ဒေ အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခူနံ ဒါတုကာမာ, ယသ္မာ ပုဂ္ဂလဂတာယ ဒက္ခိဏာယ သံဃဂတာ ဧဝ ဒက္ခိဏာ မဟပ္ဖလတရာ, တသ္မာ သံဃေ ဒေဟိ, သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒေဟီ’’တိ မံ အဘာသိ။ တန္တိ တံ ဒါနံ။

ဧဝံ သုဘဒ္ဒါယ ဝုတ္တေ ဘဒ္ဒါ တမတ္ထံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တီ ဥတ္တရိ စ တထာ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမာ –

၆၃၄။ ‘‘ဣဒါနေဝါဟံ ဇာနာမိ, သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊

သာဟံ ဂန္တွာ မနုဿတ္တံ, ဝဒညူ ဝီတမစ္ဆရာ၊

သံဃေ ဒါနာနိ ဒဿာမိ, အပ္ပမတ္တာ ပုနပ္ပုန’’န္တိ။ –

ဂါထမာဟ။ သုဘဒ္ဒါ ပန အတ္တနော ဒေဝလောကမေဝ ဂတာ။ အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သဗ္ဗေ ဒေဝေ တာဝတိံသေ အတ္တနော သရီရောဘာသေန အဘိဘုယျ ဝိရောစမာနံ သုဘဒ္ဒံ ဒေဝဓီတရံ ဒိသွာ တဉ္စ တာသံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ တာဝဒေဝ စ သုဘဒ္ဒါယ အန္တရဟိတာယ တံ ‘‘အယံ နာမာ’’တိ အဇာနန္တော –

၆၃၅။ ‘‘ကာ ဧသာ ဒေဝတာ ဘဒ္ဒေ, တယာ မန္တယတေ သဟ၊

သဗ္ဗေ ဒေဝေ တာဝတိံသေ, ဝဏ္ဏေန အတိရောစတီ’’တိ။ –

ဘဒ္ဒံ ပုစ္ဆိ။ သာပိဿ –

၆၃၆။ ‘‘မနုဿဘူတာ ဒေဝိန္ဒ, ပုဗ္ဗေ မာနုသကေ ဘဝေ၊

သဟဘရိယာ စ မေ အာသိ, ဘဂိနီ စ ကနိဋ္ဌိကာ,

သံဃေ ဒါနာနိ ဒတွာန, ကတပုညာ ဝိရောစတီ’’တိ။ –

ကထေသိ။ အထ သက္ကော တဿာ သံဃဂတာယ ဒက္ခိဏာယ မဟပ္ဖလဘာဝံ ဒဿေန္တော ဓမ္မံ ကထေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆၃၇။ ‘‘ဓမ္မေန ပုဗ္ဗေ ဘဂိနီ, တယာ ဘဒ္ဒေ ဝိရောစတိ၊

ယံ သံဃမှိ အပ္ပမေယျေ, ပတိဋ္ဌာပေသိ ဒက္ခိဏံ။

၆၃၈။ ‘‘ပုစ္ဆိတော ဟိ မယာ ဗုဒ္ဓေါ, ဂိဇ္ဈကူဋမှိ ပဗ္ဗတေ၊

ဝိပါကံ သံဝိဘာဂဿ, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ။

၆၃၉။ ‘‘ယဇမာနာနံ မနုဿာနံ, ပုညပေက္ခာန ပါဏိနံ၊

ကရောတံ ဩပဓိကံ ပုညံ, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ။

၆၄၀။ ‘‘တံ မေ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကာသိ, ဇာနံ ကမ္မဖလံ သကံ၊

ဝိပါကံ သံဝိဘာဂဿ, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ။

၆၄၁။ ‘‘စတ္တာရော စ ပဋိပန္နာ, စတ္တာရော စ ဖလေ ဌိတာ၊

ဧသ သံဃော ဥဇုဘူတော, ပညာသီလသမာဟိတော။

၆၄၂။ ‘‘ယဇမာနာနံ မနုဿာနံ, ပုညပေက္ခာန ပါဏိနံ၊

ကရောတံ ဩပဓိကံ ပုညံ, သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ။

၆၄၃။ ‘‘ဧသော ဟိ သံဃော ဝိပုလော မဟဂ္ဂတော, ဧသပ္ပမေယျော ဥဒဓီဝ သာဂရော၊

ဧတေ ဟိ သေဋ္ဌာ နရဝီရသာဝကာ, ပဘင်္ကရာ ဓမ္မမုဒီရယန္တိ။

၆၄၄။ ‘‘တေသံ သုဒိန္နံ သုဟုတံ သုယိဋ္ဌံ, ယေ သံဃမုဒ္ဒိဿ ဒဒန္တိ ဒါနံ၊

သာ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ ပတိဋ္ဌိတာ, မဟပ္ဖလာ လောကဝိဒူန ဝဏ္ဏိတာ။

၆၄၅။ ‘‘ဧတာဒိသံ ယညမနုဿရန္တာ, ယေ ဝေဒဇာတာ ဝိစရန္တိ လောကေ၊

ဝိနေယျ မစ္ဆေရမလံ သမူလံ, အနိန္ဒိတာ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာန’’န္တိ။

၆၃၇။ တတ္ထ ဓမ္မေနာတိ ကာရဏေန ဉာယေန ဝါ။ တယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ။ ဣဒါနိ တံ ‘‘ဓမ္မေနာ’’တိ ဝုတ္တကာရဏံ ဒဿေတုံ ယံ သံဃမှိ အပ္ပမေယျေ, ပတိဋ္ဌာပေသိ ဒက္ခိဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အပ္ပမေယျေတိ ဂုဏာနုဘာဝဿ အတ္တနိ ကတာနံ ကာရာနံ ဖလဝိသေသဿ စ ဝသေန ပမိနိတုံ အသက္ကုဏေယျေ။

၆၃၈-၉။ အယဉ္စ အတ္ထော ဘဂဝတော သမ္မုခါ စ သုတော, သမ္မုခါ စ ပဋိဂ္ဂဟိတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပုစ္ဆိတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယဇမာနာနန္တိ ဒဒန္တာနံ။ ပုညပေက္ခာန ပါဏိနန္တိ အနုနာသိကလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော, ပုညဖလံ အာကင်္ခန္တာနံ သတ္တာနံ။ ဩပဓိကန္တိ ဥပဓိ နာမ ခန္ဓာ, ဥပဓိဿ ကရဏသီလံ, ဥပဓိပယောဇနန္တိ ဝါ ဩပဓိကံ, အတ္တဘာဝဇနကံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝိပါကဒါယကံ။

၆၄၀။ ဇာနံ ကမ္မဖလံ သကန္တိ သတ္တာနံ သကံ သကံ ယထာသကံ ပုညံ ပုညဖလဉ္စ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ဇာနန္တော။ သကန္တိ ဝါ ယကာရဿ ကကာရံ ကတွာ ဝုတ္တံ, သယံ အတ္တနာတိ အတ္ထော။

၆၄၁။ ပဋိပန္နာတိ ပဋိပဇ္ဇမာနာ, မဂ္ဂဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ဥဇုဘူတောတိ ဥဇုပဋိပတ္တိယာ ဥဇုဘာဝံ ပတ္တော ဒက္ခိဏေယျော ဇာတော။ ပညာသီလသမာဟိတောတိ ပညာယ သီလေန စ သမာဟိတော, ဒိဋ္ဌိသီလသမ္ပန္နော အရိယာယ ဒိဋ္ဌိယာ အရိယေန သီလေန စ သမန္နာဂတော။ တေနာပိဿ ပရမတ္ထသံဃဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ။ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဃဋိတတ္တာ ဟိ သံဃော။ အထ ဝါ သမာဟိတံ သမာဓိ, ပညာ သီလံ သမာဟိတဉ္စ အဿ အတ္ထီတိ ပညာသီလသမာဟိတော။ တေနဿ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓတ္တယသမ္ပန္နတာယ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ။

၆၄၃။ ဝိပုလော မဟဂ္ဂတောတိ ဂုဏေဟိ မဟတ္တံ ဂတောတိ မဟဂ္ဂတော, တတော ဧဝ အတ္တနိ ကတာနံ ကာရာနံ ဖလဝေပုလ္လဟေတုတာယ ဝိပုလော။ ဥဒဓီဝ သာဂရောတိ ယထာ ဥဒကံ ဧတ္ထ ဓီယတီတိ ‘‘ဥဒဓီ’’တိ လဒ္ဓနာမော သာဂရော, ‘‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနီ’’တိအာဒိနာ ဥဒကတော အပ္ပမေယျော, ဧဝမေသ ဂုဏတောတိ အတ္ထော။ ဧတေ ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ နိပါတော, ဧတေ ဧဝ သေဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ, တထာဂတသာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု။ ၉၀၊ အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ၅။၃၂)။

နရဝီရသာဝကာတိ နရေသု ဝီရိယသမ္ပန္နဿ နရဿ သာဝကာ။ ပဘင်္ကရာတိ လောကဿ ဉာဏာလောကကရာ။ ဓမ္မမုဒီရယန္တီတိ ဓမ္မံ ဥဒ္ဒိသန္တိ။ ကထံ? ဓမ္မသာမိနာ ဟိ ဓမ္မပဇ္ဇောတော အရိယသံဃေ ဌပိတော။

၆၄၄။ ယေ သံဃမုဒ္ဒိဿ ဒဒန္တိ ဒါနန္တိ ယေ သတ္တာ အရိယသံဃံ ဥဒ္ဒိဿ သမ္မုတိသံဃေ အန္တမသော ဂေါတြဘုပုဂ္ဂလေသုပိ ဒါနံ ဒဒန္တိ, တံ ဒါနံ သံဝိဘာဂဝသေန ဒိန္နမ္ပိ သုဒိန္နံ, အာဟုနပါဟုနဝသေန ဟုတမ္ပိ သုဟုတံ, မဟာယာဂဝသေန ယိဋ္ဌမ္ပိ သုယိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ သာ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ ပတိဋ္ဌိတာ မဟပ္ဖလာ လောကဝိဒူန ဝဏ္ဏိတာတိ, လောကဝိဒူဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ ‘‘န တွေဝါဟံ, အာနန္ဒ, ကေနစိ ပရိယာယေန သံဃဂတာယ ဒက္ခိဏာယ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ ဒက္ခိဏံ မဟပ္ဖလတရံ ဝဒါမိ (မ။ နိ။ ၃။၃၈၀)။ ပုညံ အာကင်္ခမာနာနံ, သံဃော ဝေ ယဇတံ မုခံ (မ။ နိ။ ၂။၄၀၀၊ သု။ နိ။ ၅၇၄၊ မဟာဝ။ ၃၀၀)။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၇၄၊ သံ။ နိ။ ၅။၉၉၇) စ အာဒိနာ မဟပ္ဖလတာ ဝဏ္ဏိတာ ပသတ္ထာ ထောမိတာတိ အတ္ထော။

၆၄၅။ ဤဒိသံ ယညမနုဿရန္တာတိ ဧတာဒိသံ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ အတ္တနာ ကတံ ဒါနံ အနုဿရန္တာ။ ဝေဒဇာတာတိ ဇာတသောမနဿာ။ ဝိနေယျ မစ္ဆေရမလံ သမူလန္တိ မစ္ဆေရမေဝ စိတ္တဿ မလိနဘာဝကရဏတော မစ္ဆေရမလံ, အထ ဝါ မစ္ဆေရဉ္စ အညံ ဣဿာလောဘဒေါသာဒိမလဉ္စာတိ မစ္ဆေရမလံ။ တဉ္စ အဝိဇ္ဇာဝိစိကိစ္ဆာဝိပလ္လာသာဒီဟိ သဟ မူလေဟီတိ သမူလံ ဝိနေယျ ဝိနယိတွာ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အနိန္ဒိတွာ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနန္တိ ယောဇနာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဣမံ ပန သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ‘‘ဒဒ္ဒလ္လမာနာ ဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒိနာ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ အာစိက္ခိ, အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော အာရောစေသိ, ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသိ။

ဒဒ္ဒလ္လဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ပေသဝတီဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ဖလိကရဇတဟေမဇာလဆန္နန္တိ ပေသဝတီဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန သမယေန မဂဓေသု နာလကဂါမေ ဧကသ္မိံ ဂဟပတိမဟာသာရကုလေ ပေသဝတီ နာမ ကုလသုဏှာ အဟောသိ။ သာ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော ယောဇနိကေ ကနကထူပေ ကယိရမာနေ ဒါရိကာ ဟုတွာ မာတရာ သဒ္ဓိံ စေတိယဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မာတရံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ဣမေ, အမ္မ, ကရောန္တီ’’တိ? ‘‘စေတိယံ ကာတုံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာ ကရောန္တီ’’တိ။ တံ သုတွာ ဒါရိကာ ပသန္နမာနသာ မာတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, မမ ဂီဝါယ ဣဒံ သောဝဏ္ဏမယံ ခုဒ္ဒကပိဠန္ဓနံ အတ္ထိ, ဣမာဟံ စေတိယတ္ထာယ ဒေမီ’’တိ။ မာတာ ‘‘သာဓု ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ တံ ဂီဝတော ဩမုဉ္စိတွာ သုဝဏ္ဏကာရဿ ဟတ္ထေ အဒါသိ ‘‘ဣဒံ ဣမာယ ဒါရိကာယ ပရိစ္စဇိတံ, ဣမမ္ပိ ပက္ခိပိတွာ ဣဋ္ဌကံ ကရောဟီ’’တိ။ သုဝဏ္ဏကာရော တထာ အကာသိ။ သာ ဒါရိကာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တေနေဝ ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သုဂတိယံယေဝ အပရာပရံ သံသရန္တီ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ နာလကဂါမေ နိဗ္ဗတ္တာ အနုက္ကမေန ဒွါဒသဝဿိကာ ဇာတာ။

သာ ဧကဒိဝသံ မာတရာ ပေသိတံ မူလံ ဂဟေတွာ တေလတ္ထာယ အညတရံ အာပဏံ အဂမာသိ။ တသ္မိဉ္စ အာပဏေ အညတရော ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တော ပိတရာ နိဒဟိတွာ ဌပိတံ ဗဟုံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ မုတ္တာမဏိရတနာနိ စ ဂဟေတုံ ဥဒ္ဓရန္တော အာပဏိကော ကမ္မဗလေန ကထလပါသာဏသက္ခရရူပေန ဥပဋ္ဌဟန္တာနိ ဒိသွာ တတော ဧကဒေသံ ‘‘ပုညဝန္တာနံ ဝသေန ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝီမံသိတုံ ရာသိံ ကတွာ ဌပေသိ။ အထ နံ သာ ဒါရိကာ ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ အာပဏေ ရတနာနိ ဧဝံ ဌပိတာနိ, နနု နာမ သမ္မဒေဝ ပဋိသာမေတဗ္ဗာနီ’’တိ အာဟ။ အာပဏိကော တံ သုတွာ ‘‘မဟာပုညာ အယံ ဒါရိကာ, ဣမိဿာ ဝသေန သဗ္ဗမိဒံ ဟိရညာဒိ ဧဝ ဟုတွာ အမှာကံ ဝိနိယောဂံ ဂမိဿတိ, သင်္ဂဏှိဿာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ တဿာ မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ ဒါရိကံ မယှံ ပုတ္တဿတ္ထာယ ဒေဟီ’’တိ ဝါရေတွာ ဗဟုဓနံ ဒတွာ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကတွာ တံ အတ္တနော ဂေဟံ အာနေသိ။ အထဿာ သီလာစာရံ ဉတွာ ဘဏ္ဍာဂါရံ ဝိဝရိတွာ ‘‘ကိံ ဧတ္ထ ပဿသီ’’တိ ဝတွာ တာယ ‘‘ဟိရညသုဝဏ္ဏမဏိမေဝ ရာသိကတံ ပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧတာနိ အမှာကံ ကမ္မဗလေန အန္တရဓာယန္တာနိ တဝ ပုညဝိသေသေန ပုန ဝိသေသာနိ ဇာတာနိ, တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗံ တွံယေဝ ဝိစာရေဟိ, တယာ ဒိန္နမေဝ မယံ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ ဝတွာ တတော ပဘုတိ တံ ‘‘ပေသဝတီ’’တိ ဝေါဟရိံသု။

တေန စ သမယေန အာယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရာနံ ပရိက္ခီဏဘာဝံ ဉတွာ ‘‘မယှံ မာတုယာ ရူပသာရိဗြာဟ္မဏိယာ ပေါသာဝနိကမူလံ ဒတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထု အာဏာယ မဟန္တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ အနေကေဟိ ထုတိသဟဿေဟိ ဘဂဝန္တံ ထောမေတွာ ယာဝ ဒဿနဝိသယာတိက္ကမာ အဘိမုခေါဝ အပက္ကမိတွာ ပုန ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ သမဿာသေတွာ စတဿောပိ ပရိသာ နိဝတ္တေတွာ အနုက္ကမေန နာလကဂါမံ ပတွာ မာတရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပစ္စူသသမယေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ပရိနိဗ္ဗုတဿ စဿ သရီရသက္ကာရကရဏဝသေန ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသုံ, အဂရုစန္ဒနာဒီဟိ ဟတ္ထသတုဗ္ဗေဓံ စိတကမကံသု။

ပေသဝတီပိ ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ သုတွာ ‘‘ဂန္တာ ပူဇေဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖေဟိ ဂန္ဓဇာတေဟိ စ ပူရိတာနိ စင်္ကောဋကာနိ ဂါဟာပေတွာ ဂန္တုကာမာ သသုရံ အာပုစ္ဆိတွာ တေန ‘‘တွံ ဂရုဘာရာ, တတ္ထ စ မဟာဇနသမ္မဒ္ဒေါ, ပုပ္ဖဂန္ဓာနိ ပေသေတွာ ဣဓေဝ ဟောဟီ’’တိ ဝုတ္တာပိ သဒ္ဓါဇာတာ ‘‘ယဒိပိ မေ တတ္ထ ဇီဝိတန္တရာယော သိယာ, ဂန္တာဝ ပူဇာသက္ကာရံ ကရိဿာမီ’’တိ တံ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ သပရိဝါရာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေတွာ ကတဉ္ဇလီ အဋ္ဌာသိ။ တသ္မိဉ္စ သမယေ ထေရံ ပူဇေတုံ အာဂတာနံ ရာဇပရိသာနံ ဟတ္ထီ မတ္တော ဟုတွာ တံ ပဒေသံ ဥပဂဉ္ဆိ။ တံ ဒိသွာ မရဏဘယဘီတေသု မနုဿေသု ပလာယန္တေသု ဇနသမ္မဒ္ဒေန ပတိတံ ပေသဝတိံ မဟာဇနော အက္ကမိတွာ မာရေသိ။ သာ ပူဇာသက္ကာရံ ကတွာ ထေရဂတာယ သဒ္ဓါယ သမ္ပန္နစိတ္တာ ဧဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ, အစ္ဆရာသဟဿဉ္စဿာ ပရိဝါရော အဟောသိ။

သာ တာဝဒေဝ အတ္တနော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘‘ကီဒိသေန နု ခေါ ပုညေန မယာ ဧသာ လဒ္ဓါ’’တိ, တဿာ ဟေတုံ ဥပဓာရေန္တီ ထေရံ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ပူဇာသက္ကာရံ ဒိသွာ, ရတနတ္တယေ အဘိပ္ပသန္နမာနသာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝုတာ သဋ္ဌိသကဋဘာရာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတတ္တဘာဝါ သုမဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ စန္ဒော ဝိယ စ သူရိယော ဝိယ စ ဒသ ဒိသာ ဩဘာသယမာနာ သဟ ဝိမာနေန အာဂန္တွာ ဝိမာနတော ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ တေန စ သမယေန အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဘဂဝတော သမီပေ နိသိန္နော ဘဂဝန္တံ ဧဝမာဟ ‘‘ပဋိဘာတိ မံ ဘဂဝါ ဣမိဿာ ဒေဝတာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိတု’’န္တိ။ ‘‘ပဋိဘာတု တံ, ဝင်္ဂီသာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ။ အထ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော တာယ ဒေဝတာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိတုကာမော ပဌမံ တာဝဿာ ဝိမာနံ သံဝဏ္ဏေန္တော အာဟ –

၆၄၆။ ‘‘ဖလိကရဇတဟေမဇာလဆန္နံ, ဝိဝိဓစိတြတလမဒ္ဒသံ သုရမ္မံ၊

ဗျမှံ သုနိမ္မိတံ တောရဏူပပန္နံ, ရုစကုပကိဏ္ဏမိဒံ သုဘံ ဝိမာနံ။

၆၄၇။ ‘‘ဘာတိ စ ဒသ ဒိသာ နဘေဝ သုရိယော, သရဒေ တမောနုဒေါ သဟဿရံသီ၊

တထာ တပတိ မိဒံ တဝ ဝိမာနံ, ဇလမိဝ ဓူမသိခေါ နိသေ နဘဂ္ဂေ။

၆၄၈။ ‘‘မုသတီဝ နယနံ သတေရတာဝ, အာကာသေ ဌပိတမိဒံ မနုညံ၊

ဝီဏာမုရဇသမ္မတာဠဃုဋ္ဌံ, ဣဒ္ဓံ ဣန္ဒပုရံ ယထာ တဝေဒံ။

၆၄၉။ ‘‘ပဒုမကုမုဒုပ္ပလကုဝလယံ, ယောဓိကဗန္ဓုကနောဇကာ စ သန္တိ၊

သာလကုသုမိတပုပ္ဖိတာ အသောကာ, ဝိဝိဓဒုမဂ္ဂသုဂန္ဓသေဝိတမိဒံ။

၆၅၀။ ‘‘သဠလလဗုဇဘုဇကသံယုတ္တာ, ကုသကသုဖုလ္လိတလတာဝလမ္ဗိနီဟိ၊

မဏိဇာလသဒိသာ ယသဿိနီ, ရမ္မာ ပေါက္ခရဏီ ဥပဋ္ဌိတာ တေ။

၆၅၁။ ‘‘ဥဒကရုဟာ စ ယေတ္ထိ ပုပ္ဖဇာတာ, ထလဇာ ယေ စ သန္တိ ရုက္ခဇာတာ၊

မာနုသကာမာနုဿကာ စ ဒိဗ္ဗာ, သဗ္ဗေ တုယှံ နိဝေသနမှိ ဇာတာ။

၆၅၂။ ‘‘ကိဿ သံယမဒမဿယံ ဝိပါကော, ကေနာသိ ကမ္မဖလေနိဓူပပန္နာ၊

ယထာ စ တေ အဓိဂတမိဒံ ဝိမာနံ, တဒနုပဒံ အဝစာသိဠာရပမှေ’’တိ။

၆၄၆။ တတ္ထ ဖလိကရဇတဟေမဇာလဆန္နန္တိ ဖလိကမဏီဟိ ရဇတဟေမဇာလေဟိ စ ဆာဒိတံ, ဖလိကမဏိမယာဟိ ဘိတ္တီဟိ ရဇတဟေမမယေဟိ ဇာလေဟိ စ သမန္တတော ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဆာဒိတံ, ဝိဝိဓဝဏ္ဏာနံ ဝိစိတ္တသန္နိဝေသာနဉ္စ တလာနံ ဘူမီနံ ဝသေန ဝိဝိဓစိတြတလံ အဒ္ဒသံ ပဿိံ။ သုရမ္မန္တိ သုဋ္ဌု ရမဏီယံ။ ဝိဟရိတုကာမာ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗျမှံ, ဘဝနံ။ တောရဏူပပန္နန္တိ ဝိဝိဓမာလာကမ္မာဒိဝိစိတ္တေန သတ္တရတနမယေန တောရဏေန ဥပေတံ။ တောရဏန္တိ ဝါ ဒွါရကောဋ္ဌကပါသာဒဿ နာမံ, တေန စ အနေကဘူမကေန ဝိစိတ္တာကာရေန တံ ဝိမာနံ ဥပေတံ။ ရုစကုပတိဏ္ဏန္တိ သုဝဏ္ဏဝါလိကာဟိ ဩကိဏ္ဏင်္ဂဏံ။ ဝါလိကသဒိသာ ဟိ သုဝဏ္ဏခဏ္ဍာ ရုစာ နာမ, ရုစမေဝ ရုစကန္တိ ဝုတ္တံ။ သုဘန္တိ သောဘတိ, သုဋ္ဌု ဘာတီတိ ဝါ သုဘံ။ ဝိမာနန္တိ ဝိသိဋ္ဌမာနံ, ပမာဏတော မဟန္တန္တိ အတ္ထော။

၆၄၇။ ဘာတီတိ ဇောတတိ ဥဇ္ဇလတိ။ နဘေဝ သုရိယောတိ အာကာသေ အာဒိစ္စော ဝိယ။ သရဒေတိ သရဒသမယေ။ တမောနုဒေါတိ အန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနော။ တထာ တပတိ မိဒန္တိ ယထာ သရဒကာလေ သဟဿရံသီ သူရိယော, တထာ တပတိ ဒိဗ္ဗတိ ဣဒံ တဝ ဝိမာနံ, မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ ဇလမိဝ ဓူမသိခေါတိ ဇလန္တော အဂ္ဂိ ဝိယ။ အဂ္ဂိ ဟိ တဿ အဂ္ဂတော ဓူမော ပညာယတီတိ ‘‘ဓူမသိခေါ ဓူမကေတူ’’တိ စ ဝုစ္စတိ။ နိသေတိ နိသတိ, ရတ္တိယန္တိ အတ္ထော။ နဘဂ္ဂေတိ နဘကောဋ္ဌာသေ, အာကာသပဒေသေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘နဂဂ္ဂေ’’တိ ဝါ ပါဌော, ပဗ္ဗတသိခရေတိ အတ္ထော။ ဣဒံ တဝ ဝိမာနန္တိ ယောဇနာ။

၆၄၈။ မုသတီဝ နယနန္တိ အတိဝိယ အတ္တနော ပဘဿရတာယ ပဋိဟနန္တံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ အဒေန္တံ ဩလောကေန္တာနံ စက္ခုံ မုသတိ ဝိယ။ တေနာဟ ‘‘သတေရတာဝါ’’တိ, ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယာတိ အတ္ထော။ ဝီဏာမုရဇသမ္မတာဠဃုဋ္ဌန္တိ မဟတီအာဒိဝီဏာနံ ဘေရိအာဒိပဋဟာနံ ဟတ္ထတာဠကံသတာဠာနဉ္စ သဒ္ဒေဟိ ဃောသိတံ ဧကနိန္နာဒံ။ ဣဒ္ဓန္တိ ဒေဝပုတ္တေဟိ ဒေဝဓီတာဟိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ စ သမိဒ္ဓံ။ ဣန္ဒပုရံ ယထာတိ သုဒဿနနဂရံ ဝိယ။

၆၄၉။ ပဒုမာနိ စ ကုမုဒါနိ စ ဥပ္ပလာနိ စ ကုဝလယာနိ စ ပဒုမကုမုဒုပ္ပလကုဝလယန္တိ ဧကတ္တဝသေန ဝုတ္တံ။ အတ္ထီတိ ဝစနံ ပရိဏာမေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ပဒုမဂ္ဂဟဏေန ပုဏ္ဍရီကမ္ပိ ဂဟိတံ, ကုမုဒဂ္ဂဟဏေန သေတရတ္တဘေဒါနိ သဗ္ဗာနိ ကုမုဒါနိ, ဥပ္ပလဂ္ဂဟဏေန ရတ္တဥပ္ပလံ သဗ္ဗာ ဝါ ဥပ္ပလဇာတိ, ကုဝလယဂ္ဂဟဏေန နီလုပ္ပလမေဝ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယောဓိကဗန္ဓုကနောဇကာ စ သန္တီတိ စ-ကာရော နိပါတမတ္တံ, ယောဓိကဗန္ဓုဇီဝကအနောဇကရုက္ခာ စ သန္တီတိ အတ္ထော။ ကေစိ ‘‘အနောဇကာပိ သန္တီ’’တိ ပါဌံ ဝတွာ ‘‘အနောဇကာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ သာလကုသုမိတပုပ္ဖိတာ အသောကာတိ သာလာ ကုသုမိတာ ပုပ္ဖိတာ အသောကာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝိဝိဓဒုမဂ္ဂသုဂန္ဓသေဝိတမိဒန္တိ နာနာဝိဓာနံ ဥတ္တမရုက္ခာနံ သောဘနေဟိ ဂန္ဓေဟိ သေဝိတံ ပရိဘာဝိတံ ဣဒံ တေ ဝိမာနန္တိ အတ္ထော။

၆၅၀။ သဠလလဗုဇဘုဇကသံယုတ္တာတိ တီရေ ဌိတေဟိ သဠလေဟိ လဗုဇေဟိ ဘုဇကရုက္ခေဟိ စ သဟိတာ။ ဘုဇကော နာမ ဧကော သုဂန္ဓရုက္ခော ဒေဝလောကေ စ ဂန္ဓမာဒနေ စ အတ္ထိ, အညတ္ထ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ။ ကုသကသုဖုလ္လိတလတာဝလမ္ဗိနီဟီတိ ကုသကေဟိ တာလနာဠိကေရာဒီဟိ တိဏဇာတီဟိ ဩလမ္ဗမာနာဟိ သန္တာနကဝလ္လိအာဒီဟိ သုဋ္ဌု ကုသုမိတလတာဟိ စ သံယုတ္တာတိ ယောဇနာ။ မဏိဇာလသဒိသာတိ မဏိဇာလသဒိသဇလာ။ ‘‘မဏိဇလသဒိသာ’’တိပိ ပါဠိ, မဏိသဒိသဇလာတိ အတ္ထော။ ယသဿိနီတိ ဒေဝတာယ အာလပနံ။ ဥပဋ္ဌိတာ တေတိ ယထာဝုတ္တဂုဏာ ရမဏီယာ ပေါက္ခရဏီ တဝ ဝိမာနသမီပေ ဌိတာ။

၆၅၁။ ဥဒကရုဟာတိ ယထာဝုတ္တေ ပဒုမာဒိကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ယေတ္ထီတိ ယေ အတ္ထိ။ ထလဇာတိ ယောဓိကာဒိကာ။ ယေ စ သန္တီတိ ယေ အညေပိ ရုက္ခဇာတာ ပုပ္ဖူပဂါ စ ဖလူပဂါ စ, တေပိ တဝ ဝိမာနသမီပေ သန္တိယေဝ။

၆၅၂။ ကိဿ သံယမဒမဿယံ ဝိပါကောတိ ကာယသံယမာဒီသု ကီဒိသဿ သံယမဿ, ဣန္ဒြိယဒမနာဒီသု ကီဒိသဿ ဒမဿ အယံ ဝိပါကော။ ကေနာသီတိ အညမေဝ ဥပပတ္တိနိဗ္ဗတ္တကံ, အညံ ဥပဘောဂသုခနိဗ္ဗတ္တကံ ဟောတီတိ ‘‘ကေနာသိ ကမ္မဖလေနိဓူပပန္နာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ယထာ စ တေ အဓိဂတမိဒံ ဝိမာန’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ကမ္မဖလေနာတိ ကမ္မဖလေန ဝိပစ္စိတုံ အာရဒ္ဓေနာတိ ဝစနသေသော, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စေတံ ကရဏဝစနံ။ တဒနုပဒံ အဝစာသီတိ တံ ကမ္မံ မယာ ဝုတ္တပဒဿ အနုပဒံ အနုရူပပဒံ ကတွာ ကထေယျာသိ။ အဠာရပမှေတိ ဗဟလသံဟတပခုမေ, ဂေါပခုမေတိ အဓိပ္ပါယော။

အထ ဒေဝတာ အာဟ –

၆၅၃။ ‘‘ယထာ စ မေ အဓိဂတမိဒံ ဝိမာနံ, ကောဉ္စမယူရစကောရ သံဃစရိတံ၊

ဒိဗျပိလဝဟံသရာဇစိဏ္ဏံ, ဒိဇကာရဏ္ဍဝကောကိလာဘိနဒိတံ။

၆၅၄။ ‘‘နာနာသန္တာနကပုပ္ဖရုက္ခဝိဝိဓာ, ပါဋလိဇမ္ဗုအသောကရုက္ခဝန္တံ၊

ယထာ စ မေ အဓိဂတမိဒံ ဝိမာနံ, တံ တေ ပဝေဒယာမိ သုဏောဟိ ဘန္တေ။

၆၅၅။ ‘‘မဂဓဝရပုရတ္ထိမေန, နာလကဂါမော နာမ အတ္ထိ ဘန္တေ၊

တတ္ထ အဟောသိံ ပုရေ သုဏိသာ, ပေသဝတီတိ တတ္ထ ဇာနိံသု မမံ။

၆၅၆။ ‘‘သာဟမပစိတတ္ထဓမ္မကုသလံ, ဒေဝမနုဿပူဇိတံ မဟန္တံ၊

ဥပတိဿံ နိဗ္ဗုတမပ္ပမေယျံ, မုဒိတမနာ ကုသုမေဟိ အဗ္ဘုကိရိံ။

၆၅၇။ ‘‘ပရမဂတိဂတဉ္စ ပူဇယိတွာ, အန္တိမဒေဟဓရံ ဣသိံ ဥဠာရံ၊

ပဟာယ မာနုသကံ သမုဿယံ, တိဒသဂတာ ဣဓ မာဝသာမိ ဌာန’’န္တိ။

၆၅၃။ တတ္ထ ကောဉ္စမယူရစကောရသံဃစရိတန္တိ သာရသသိခဏ္ဍိကုမ္ဘကာရကုက္ကုဋဂဏေဟိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိတံ။ ဒိဗျပိလဝဟံသရာဇစိဏ္ဏန္တိ ဥဒကေ ပိလဝိတွာ ဝိစရဏတော ‘‘ပိလဝါ’’တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဥဒကသကုဏေဟိ ဟံသရာဇေဟိ စ တဟိံ တဟိံ ဝိစရိတံ။ ဒိဇကာရဏ္ဍဝကောကိလာဘိနဒိတန္တိ ကာရဏ္ဍဝေဟိ ကာဒမ္ဗေဟိ ကောကိလေဟိ အညေဟိ စ ဒိဇေဟိ အဘိနာဒိတံ။

၆၅၄။ နာနာသန္တာနကပုပ္ဖရုက္ခဝိဝိဓာတိ နာနာဝိဓသာခါပသာခဝန္တာ နာနာပုပ္ဖရုက္ခာ နာနာသန္တာနကပုပ္ဖရုက္ခာ, တေဟိ ဝိဝိဓံ စိတ္တာကာရံ ဝိစိတ္တသန္နိဝေသံ နာနာသန္တာနကပုပ္ဖရုက္ခဝိဝိဓာ။ ‘‘ဝိဝိဓ’’န္တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဝိဝိဓာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သန္တာနကာတိ ဟိ ကာမဝလ္လိယော, နာနာဝိဓပုပ္ဖရုက္ခာ စ ဝိဝိဓာ ဧတ္ထ သန္တိ, တေဟိ ဝါ ဝိဝိဓန္တိ နာနာသန္တာနကပုပ္ဖရုက္ခဝိဝိဓာ။ ‘‘နာနာသန္တာနကပုပ္ဖရုက္ခဝိဝိဓံ, ပါဋလိဇမ္ဗုအသောကရုက္ခဝန္တ’’န္တိ စ ကေစိ ပဌန္တိ။ တေဟိ ‘‘ပုပ္ဖရုက္ခာ သန္တီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ‘‘ပုပ္ဖရုက္ခာ’’တိ ဝါ အဝိဘတ္တိကနိဒ္ဒေသော, ပုပ္ဖရက္ခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၆၅၅။ မဂဓဝရပုရတ္ထိမေနာတိ မဂဓဝရေ ပုရတ္ထိမေန, အဘိသမ္ဗောဓိဋ္ဌာနတာယ ဥတ္တမေ မဂဓရဋ္ဌေ ပုရတ္ထိမဒိသာယ။ တတ္ထ အဟောသိံ ပုရေ သုဏိသာတိ ပုဗ္ဗေ အဟံ တသ္မိံ နာလကဂါမေ ဧကသ္မိံ ဂဟပတိကုလေ သုဏိသာ သုဏှာ အဟောသိံ။

၆၅၆။ သာတိ သယံ။ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ ကုသလောတိ အတ္ထဓမ္မကုသလော, ဘဂဝါ။ အပစိတော အတ္ထဓမ္မကုသလော ဧတေနာတိ အပစိတတ္ထဓမ္မကုသလော, ဓမ္မသေနာပတိ, တံ။ အပစိတံ ဝါ အပစယော, နိဗ္ဗာနံ, တသ္မိံ အဝသိဋ္ဌအတ္ထဓမ္မေ စ ကုသလံ, အပစိတေ ဝါ ပူဇနီယေ အတ္ထေ ဓမ္မေ နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ကုသလံ။ မဟန္တေဟိ ဥဠာရေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟန္တံ။ ကုသုမေဟီတိ ရတနမယေဟိ ဣတရေဟိ စ ကုသုမေဟိ။

၆၅၇။ ပရမဂတိဂတန္တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ပတ္တံ။ သမုဿယန္တိ သရီရံ။ တိဒသဂတာတိ တိဒသဘဝနံ ဂတာ, တာဝတိံသံ ဒေဝနိကာယံ ဥပပန္နာ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ။ အာဝသာမိ ဌာနန္တိ ဣမံ ဝိမာနံ အဓိဝသာမိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧဝံ အာယသ္မတာ ဝင်္ဂီသေန ဒေဝတာယ စ ကထိတကထာမဂ္ဂံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဘဂဝါ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

ပေသဝတီဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ မလ္လိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပီတဝတ္ထေ ပီတဓဇေတိ မလ္လိကာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနမာဒိံ ကတွာ ယာဝ သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကဝိနယနာ ကတဗုဒ္ဓကိစ္စေ ကုသိနာရာယံ ဥပဝတ္တနေ မလ္လရာဇူနံ သာလဝနေ ယမကသာလာနမန္တရေ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စူသဝေလာယံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ လောကနာထေ ဒေဝမနုဿေဟိ တဿ သရီရပူဇာယ ကယိရမာနာယ တဒါ ကုသိနာရာယံ ဝသမာနာ ဗန္ဓုလမလ္လဿ ဘရိယာ မလ္လရာဇပုတ္တီ မလ္လိကာ နာမ ဥပါသိကာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဝိသာခါယ မဟာဥပါသိကာယ ပသာဓနသဒိသံ အတ္တနော မဟာလတာပသာဓနံ ဂန္ဓောဒကေန ဓောဝိတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန မဇ္ဇိတွာ အညဉ္စ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလာဒိံ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော သရီရံ ပူဇေသိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန မလ္လိကာဝတ္ထု ဓမ္မပဒဝဏ္ဏနာယံ အာဂတမေဝ။

သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ, တေန ပူဇာနုဘာဝေန အဿာ အညေဟိ အသာဓာရဏာ ဥဠာရာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ အဟောသိ။ ဝတ္ထာလင်္ကာရဝိမာနာနိ သတ္တရတနသမုဇ္ဇလာနိ ဝိသေသတော သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏောဘာသာနိ အတိဝိယ ပဘဿရာနိ သဗ္ဗာ ဒိသာ အာသိဉ္စမာနာဝ သုဝဏ္ဏရသဓာရာပိဉ္ဇရာ ကရောန္တိ။ အထာယသ္မာ နာရဒေါ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တံ ဒိသွာ ဥပဂဉ္ဆိ။ သာ တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ သော တံ –

၆၅၈။ ‘‘ပီတဝတ္ထေ ပီတဓဇေ, ပီတာလင်္ကာရဘူသိတေ၊

ပီတန္တရာဟိ ဝဂ္ဂူဟိ, အပိဠန္ဓာဝ သောဘသိ။

၆၅၉။ ‘‘ကာ ကမ္ဗုကာယူရဓရေ, ကဉ္စနာဝေဠဘူသိတေ၊

ဟေမဇာလကသဉ္ဆန္နေ, နာနာရတနမာလိနီ။

၆၆၀။ ‘‘သောဝဏ္ဏမယာ လောဟိတင်္ဂမယာ စ, မုတ္တာမယာ ဝေဠုရိယမယာ စ၊

မသာရဂလ္လာ သဟလောဟိတင်္ဂါ, ပါရေဝတက္ခီဟိ မဏီဟိ စိတ္တတာ။

၆၆၁။ ‘‘ကောစိ ကောစိ ဧတ္ထ မယူရသုဿရော, ဟံသဿရညော ကရဝီကသုဿရော၊

တေသံ သရော သုယျတိ ဝဂ္ဂုရူပေါ, ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယမိဝပ္ပဝါဒိတံ။

၆၆၂။ ‘‘ရထော စ တေ သုဘော ဝဂ္ဂု, နာနာရတနစိတ္တိတော၊

နာနာဝဏ္ဏာဟိ ဓာတူဟိ, သုဝိဘတ္တောဝ သောဘတိ။

၆၆၃။ ‘‘တသ္မိံ ရထေ ကဉ္စနဗိမ္ဗဝဏ္ဏေ, ယာ တွံ ဌိတာ ဘာသသိမံ ပဒေသံ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ – ပုစ္ဆိ၊

၆၅၈။ တတ္ထ ပီတဝတ္ထေတိ ပရိသုဒ္ဓစာမီကရပဘဿရတာယ ပီတောဘာသနိဝါသနေ။ ပီတဓဇေတိ ဝိမာနဒွါရေ ရထေ စ သမုဿိတဟေမမယဝိပုလကေတုဘာဝတော ပီတောဘာသဓဇေ။ ပီတာလင်္ကာရဘူသိတေတိ ပီတောဘာသေဟိ အာဘရဏေဟိ အလင်္ကတေ။ သတိပိ အလင်္ကာရာနံ နာနာဝိဓရံသိဇာလသမုဇ္ဇလဝိဝိဓရတနဝိစိတ္တဘာဝေ တာဒိသသုစရိတဝိသေသနိဗ္ဗတ္တတာယ ပန သုပရိသုဒ္ဓစာမီကရမရီစိဇာလဝိဇ္ဇောတိတတ္တာ ဝိသေသတော ပီတနိဘာသာနိ တဿာ အာဘရဏာနိ အဟေသုံ။ ပီတန္တရာဟီတိ ပီတဝဏ္ဏေဟိ ဥတ္တရိယေဟိ။ ‘‘သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၅၂၃-၅၂၄) နိဝါသနေ အန္တရသဒ္ဒေါ အာဂတော, ဣဓ ပန ‘‘အန္တရသာဋကာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဥတ္တရိယေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အန္တရာ ဥတ္တရိယံ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ ဥပသံဗျာနန္တိ ပရိယာယသဒ္ဒါ ဧတေ။ ဝဂ္ဂူဟီတိ သောဘနေဟိ သဏှမဋ္ဌေဟိ။ အပိဠန္ဓာဝ သောဘသီတိ တွံ ဣမေဟိ အလင်္ကာရေဟိ အနလင်္ကတာပိ အတ္တနော ရူပသမ္ပတ္တိယာဝ သောဘသိ။ တေ ပန အလင်္ကာရာ တဝ သရီရံ ပတွာ သောဘန္တိ, တသ္မာ အနလင်္ကတာပိ တွံ အလင်္ကတသဒိသီတိ အဓိပ္ပါယော။

၆၅၉။ ကာ ကမ္ဗုကာယူရဓရေတိ ကာ တွံ ကတရဒေဝနိကာယပရိယာပန္နာ သုဝဏ္ဏမယပရိဟာရကဓရေ, သုဝဏ္ဏမယကေယူရဓရေ ဝါ။ ကမ္ဗုပရိဟာရကန္တိ စ ဟတ္ထာလင်္ကာရဝိသေသော ဝုစ္စတိ, ကာယူရန္တိ ဘုဇာလင်္ကာရဝိသေသော။ အထ ဝါ ကမ္ဗူတိ သုဝဏ္ဏံ, တသ္မာ ကမ္ဗုကာယူရဓရေ သုဝဏ္ဏမယဗာဟာဘရဏဓရေတိ အတ္ထော။ ကဉ္စနာဝေဠဘူသိတေတိ ကဉ္စနမယာဝေဠပိဠန္ဓနဘူသိတေ။ ဟေမဇာလကသဉ္ဆန္နေတိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတေန ဟေမမယေန ဇာလကေန ဆာဒိတသရီရေ။ နာနာရတနမာလိနီတိ နက္ခတ္တမာလာယ ဝိယ ကာဠပက္ခရတ္တိယံ သီသေ ပဋိမုက္ကာဟိ ဝိဝိဓာဟိ ရတနာဝလီဟိ နာနာရတနမာလိနီ ကာ တွန္တိ ပုစ္ဆတိ။

၆၆၀။ သောဝဏ္ဏမယာတိအာဒိ ယာဟိ ရတနမာလာဟိ သာ ဒေဝတာ နာနာရတနမာလိနီတိ ဝုတ္တာ, တာသံ ဒဿနံ။ တတ္ထ သောဝဏ္ဏမယာတိ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏမယာ မာလာ။ လောဟိတင်္ဂမယာတိ ပဒုမရာဂါဒိရတ္တမဏိမယာ။ မသာရဂလ္လာတိ မသာရဂလ္လမဏိမယာ။ သဟလောဟိတင်္ဂါတိ လောဟိတင်္ဂမဏိမယာဟိ သဒ္ဓိံ ကဗရမဏိမယာ စေဝ လောဟိတင်္ဂသင်္ခါတရတ္တမဏိမယာ စာတိ အတ္ထော။ ပါရေဝတက္ခီဟိ မဏီဟိ စိတ္တတာတိ ပါရေဝတက္ခိသဒိသေဟိ မဏီဟိ ယထာဝုတ္တမဏီဟိ စ သင်္ခတစိတ္တဘာဝါ ဣမာ တဝ ကေသဟတ္ထေ ရတနမာလာတိ အဓိပ္ပါယော။

၆၆၁။ ကောစိ ကောစီတိ ဧကစ္စော ဧကစ္စော။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု မာလာဒါမေသု။ မယူရသုဿရောတိ မယူရော ဝိယ သုန္ဒရနာဒေါ။ ဟံသဿရညောတိ ဟံသဿရော အညော, ဟံသသဒိသဿရော အပရော။ ကရဝီကသုဿရောတိ ကရဝီကော ဝိယ သောဘနဿရော။ တေသံ မာလာဒါမာနံ ယထာ မယူရဿရော, ဟံသဿရော, ကရဝီကဿရော, ဧဝံ ဝဂ္ဂုရူပေါ မဓုရာကာရော သရော သုယျတိ။ ကိမိဝ? ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယမိဝပ္ပဝါဒိတံ။ ယထာ ကုသလေန ဝါဒိတေ ပဉ္စင်္ဂိကေ တူရိယေ, ဧဝံ တေသံ သရော သုယျတိ, ဝဂ္ဂုရူပေါတိ အတ္ထော။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ။

၆၆၂။ နာနာဝဏ္ဏာဟိ ဓာတူဟီတိ အနေကရူပါဟိ အက္ခစက္ကဤသာဒိအဝယဝဓာတူဟိ။ သုဝိဘတ္တောဝ သောဘတီတိ အဝယဝါနံ အညမညံ ယုတ္တပ္ပမာဏတာယ ဝိဘတ္တိဝိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ စ သုဝိဘတ္တောဝ ဟုတွာ ဝိရာဇတိ။ အထ ဝါ သုဝိဘတ္တောဝါတိ ကေဝလံ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တောပိ သုသိက္ခိတေန သိပ္ပါစရိယေန ဝိဘတ္တောဝ ဝိရစိတော ဝိယ သောဘတီတိ အတ္ထော။

၆၆၃။ ကဉ္စနဗိမ္ဗဝဏ္ဏေတိ သာတိသယံ ပီတောဘာသတာယ ကဉ္စနဗိမ္ဗကသဒိသေ တသ္မိံ ရထေ။ ကဉ္စနဗိမ္ဗဝဏ္ဏေတိ ဝါ တဿာ ဒေဝတာယ အာလပနံ, ဂန္ဓောဒကေန ဓောဝိတွာ ဇာတိဟိင်္ဂုလကရသေန မဇ္ဇိတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန မဇ္ဇိတကဉ္စနပဋိမာသဒိသေတိ အတ္ထော။ ဘာသသိမံ ပဒေသန္တိ ဣမံ သကလမ္ပိ ဘူမိပဒေသံ ဘာသယသိ ဝိဇ္ဇောတယသိ။

ဧဝံ ထေရေန ပုစ္ဆိတာ သာပိ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၆၆၄။ ‘‘သောဝဏ္ဏဇာလံ မဏိသောဏ္ဏစိတ္တိတံ, မုတ္တာစိတံ ဟေမဇာလေန ဆန္နံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတေ ဂေါတမေ အပ္ပမေယျေ, ပသန္နစိတ္တာ အဟမာဘိရောပယိံ။

၆၆၅။ ‘‘တာဟံ ကမ္မံ ကရိတွာန, ကုသလံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ၊

အပေတသောကာ သုခိတာ, သမ္ပမောဒါမနာမယာ’’တိ။

၆၆၄။ တတ္ထ သောဝဏ္ဏဇာလန္တိ သရီရပ္ပမာဏေန ကတံ သုဝဏ္ဏမယံ ဇာလံ။ မဏိသောဏ္ဏစိတ္တိတန္တိ သီသာဒိဋ္ဌာနေသု သီသူပဂဂီဝူပဂါဒိအာဘရဏဝသေန နာနာဝိဓေဟိ မဏီဟိ စ သုဝဏ္ဏေန စ စိတ္တိတံ။ မုတ္တာစိတန္တိ အန္တရန္တရာ အာဗဒ္ဓါဟိ မုတ္တာဝလီဟိ အာစိတံ။ ဟေမဇာလေန ဆန္နန္တိ ဟေမမယေန ပဘာဇာလေန ဆန္နံ။ တဉှိ နာနာဝိဓေဟိ မဏီဟိ စေဝ သုဝဏ္ဏေန စ စိတ္တိတံ မုတ္တာဝလီဟိ အာစိတမ္ပိ သုပရိသုဒ္ဓဿ ရတ္တသုဝဏ္ဏဿေဝ ယေဘုယျတာယ ဒိဝါကရကိရဏသမ္ဖဿတော အတိဝိယ ပဘဿရေန ဟေမမယေန ပဘာဇာလေန သဉ္ဆာဒိတံ ဧကောဘာသံ ဟုတွာ ကဉ္စနာဒါသံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ။ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတေ။ ဂေါတမေတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန နိဒ္ဒိသတိ။ အပ္ပမေယျေတိ ဂုဏာနုဘာဝတော ပမိနိတုံ အသက္ကုဏေယျေ။ ပသန္နစိတ္တာတိ ကမ္မဖလဝိသယာယ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာယ စ သဒ္ဓါယ ပသန္နမာနသာ။ အဘိရောပယိန္တိ ပူဇာဝသေန သရီရေ ရောပေသိံ ပဋိမုဉ္စိံ။

၆၆၅။ တာဟန္တိ တံ အဟံ။ ကုသလန္တိ ကုစ္ဆိတသလနာဒိအတ္ထေန ကုသလံ။ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတန္တိ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၁၃၉၊ အ။ နိ။ ၄။၃၄) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပသတ္ထံ။ အပေတသောကာတိ သောကဟေတူနံ ဘောဂဗျသနာဒီနံ အဘာဝေန အပဂတသောကာ။ တေန စိတ္တဒုက္ခာဘာဝမာဟ။ သုခိတာတိ သဉ္ဇာတသုခါ သုခပ္ပတ္တာ။ ဧတေန သရီရဒုက္ခာဘာဝံ ဝဒတိ။ စိတ္တဒုက္ခာဘာဝေန စဿာ ပမောဒါပတ္တိ, သရီရဒုက္ခာဘာဝေန အရောဂတာ။ တေနာဟ ‘‘သမ္ပမောဒါမနာမယာ’’တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ အယဉ္စ အတ္ထော တဒါ အတ္တနာ ဒေဝတာယ စ ကထိတနိယာမေနေဝ သင်္ဂီတိကာလေ အာယသ္မတာ နာရဒေန ဓမ္မသင်္ဂါဟကာနံ အာရောစိတော, တေ စ တံ တထေဝ သင်္ဂဟံ အာရောပယိံသူတိ။

မလ္လိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝိသာလက္ခိဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ကာ နာမ တွံ ဝိသာလက္ခီတိ ဝိသာလက္ခိဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ရညာ အဇာတသတ္တုနာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓါ ဘဂဝတာ သရီရဓာတုယော ဂဟေတွာ ရာဇဂဟေ ထူပေ စ မဟေ စ ကတေ ရာဇဂဟဝါသိနီ ဧကာ မာလာကာရဓီတာ သုနန္ဒာ နာမ ဥပါသိကာ အရိယသာဝိကာ သောတာပန္နာ ပိတုံ ဂေဟတော ပေသိတံ ဗဟုံ မာလဉ္စ ဂန္ဓဉ္စ ပေသေတွာ ဒေဝသိကံ စေတိယေ ပူဇံ ကာရေသိ, ဥပေါသထဒိဝသေသု ပန သယမေဝ ဂန္တွာ ပူဇံ အကာသိ။ သာ အပရဘာဂေ အညတရေန ရောဂေန ဖုဋ္ဌာ ကာလံ ကတွာ သက္ကဿ ဒေဝရညော ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထေကဒိဝသံ သာ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန သဟ စိတ္တလတာဝနံ ပါဝိသိ။ တတ္ထ စ အညာသံ ဒေဝတာနံ ပဘာ ပုပ္ဖါဒီနံ ပဘာဟိ ပဋိဟတာ ဟုတွာ ဝိစိတ္တဝဏ္ဏာ ဟောတိ, သုနန္ဒာယ ပန ပဘာ တာဟိ အနဘိဘူတာ သဘာဝေနေဝ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ တာယ ကတသုစရိတံ ဉာတုကာမော ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ –

၆၆၆။ ‘‘ကာ နာမ တွံ ဝိသာလက္ခိ, ရမ္မေ စိတ္တလတာဝနေ၊

သမန္တာ အနုပရိယာသိ, နာရီဂဏပုရက္ခတာ။

၆၆၇။ ‘‘ယဒါ ဒေဝါ တာဝတိံသာ, ပဝိသန္တိ ဣမံ ဝနံ၊

သယောဂ္ဂါ သရထာ သဗ္ဗေ, စိတြာ ဟောန္တိ ဣဓာဂတာ။

၆၆၈။ ‘‘တုယှဉ္စ ဣဓ ပတ္တာယ, ဥယျာနေ ဝိစရန္တိယာ၊

ကာယေ န ဒိဿတီ စိတ္တံ, ကေန ရူပံ တဝေဒိသံ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။

၆၆၆။ တတ္ထ ကာ နာမ တွန္တိ ပုရိမတ္တဘာဝေ ကာ နာမ ကီဒိသီ နာမ တွံ, ယတ္ထ ကတေန သုစရိတေန အယံ တေ ဤဒိသီ အာနုဘာဝသမ္ပတ္တိ အဟောသီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝိသာလက္ခီတိ ဝိပုလလောစနေ။

၆၆၇။ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ ဣမံ ဝနန္တိ ဣမံ စိတ္တလတာနာမကံ ဥပဝနံ။ စိတြာ ဟောန္တီတိ ဣမသ္မိံ စိတ္တလတာဝနေ ဝိစိတ္တပဘာသံသဂ္ဂေန အတ္တနော သရီရဝတ္ထာလင်္ကာရာဒီနံ ပကတိဩဘာသတောပိ ဝိသိဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဝိစိတြာကာရာ ဟောန္တိ။ ဣဓာဂတာတိ ဣဓ အာဂတာ သမ္ပတ္တာ, ဣဓ ဝါ အာဂမနဟေတု။

၆၆၈။ ဣဓ ပတ္တာယာတိ ဣမံ ဌာနံ သမ္ပတ္တာယ ဥပဂတာယ။ ကေန ရူပံ တဝေဒိသန္တိ ကေန ကာရဏေန တဝ ရူပံ သရီရံ ဧဒိသံ ဧဝရူပံ, စိတ္တလတာဝနဿ ပဘံ အဘိဘဝန္တံ တိဋ္ဌတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ သက္ကေန ပုဋ္ဌာ သာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၆၆၉။ ‘‘ယေန ကမ္မေန ဒေဝိန္ဒ, ရူပံ မယှံ ဂတီ စ မေ၊

ဣဒ္ဓိ စ အာနုဘာဝေါ စ, တံ သုဏောဟိ ပုရိန္ဒဒ။

၆၇၀။ ‘‘အဟံ ရာဇဂဟေ ရမ္မေ, သုနန္ဒာ နာမုပါသိကာ၊

သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ, သံဝိဘာဂရတာ သဒါ။

၆၇၁။ ‘‘အစ္ဆာဒနဉ္စ ဘတ္တဉ္စ, သေနာသနံ ပဒီပိယံ၊

အဒါသိံ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၆၇၂။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၆၇၃။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ, သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သညမာ သံဝိဘာဂါ စ, ဝိမာနံ အာဝသာမဟံ။

၆၇၄။ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတာ, မုသာဝါဒါ စ သညတာ၊

ထေယျာ စ အတိစာရာ စ, မဇ္ဇပါနာ စ အာရကာ။

၆၇၅။ ‘‘ပဉ္စသိက္ခာပဒေ ရတာ, အရိယသစ္စာန ကောဝိဒါ၊

ဥပါသိကာ စက္ခုမတော, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၆၇၆။ ‘‘တဿာ မေ ဉာတိကုလာ ဒါသီ, သဒါ မာလာဘိဟာရတိ၊

တာဟံ ဘဂဝတော ထူပေ, သဗ္ဗမေဝါဘိရောပယိံ။

၆၇၇။ ‘‘ဥပေါသထေ စဟံ ဂန္တွာ, မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ၊

ထူပသ္မိံ အဘိရောပေသိံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၆၇၈။ ‘‘တေန ကမ္မေန ဒေဝိန္ဒ, ရူပံ မယှံ ဂတီ စ မေ၊

ဣဒ္ဓိ စ အာနုဘာဝေါ စ, ယံ မာလံ အဘိရောပယိံ။

၆၇၉။ ‘‘ယဉ္စ သီလဝတီ အာသိံ, န တံ တာဝ ဝိပစ္စတိ၊

အာသာ စ ပန မေ ဒေဝိန္ဒ, သကဒါဂါမိနီ သိယ’’န္တိ။

၆၆၉။ တတ္ထ ဂတီတိ အယံ ဒေဝဂတိ, နိဗ္ဗတ္တိ ဝါ။ ဣဒ္ဓီတိ အယံ ဒေဝိဒ္ဓိ, အဓိပ္ပါယသမိဇ္ဈနံ ဝါ။ အာနုဘာဝေါတိ ပဘာဝေါ။ ပုရိန္ဒဒါတိ သက္ကံ အာလပတိ။ သော ဟိ ပုရေ ဒါနံ အဒါသီတိ ‘‘ပုရိန္ဒဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။

၆၇၆။ ဉာတိကုလာတိ ပိတု ဂေဟံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ သဒါ မာလာဘိဟာရတီတိ သဒါ သဗ္ဗကာလံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဉာတိကုလတော ဒါသိယာ ပုပ္ဖံ မယှံ အဘိဟရီယတိ။ သဗ္ဗမေဝါဘိရောပယိန္တိ မယှံ ပိဠန္ဓနတ္ထာယ ပိတုဂေဟတော အာဟဋံ မာလံ အညဉ္စ ဂန္ဓာဒိံ သဗ္ဗမေဝ အတ္တနာ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဘဂဝတော ထူပေ ပူဇနဝသေန အဘိရောပယိံ ပူဇံ ကာရေသိံ။

၆၇၇-၈။ ဥပေါသထေ စဟံ ဂန္တွာတိ ဥပေါသထဒိဝသေ အဟမေဝ ထူပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ။ ယံ မာလံ အဘိရောပယိန္တိ ယံ တဒါ ဘဂဝတော ထူပေ မာလာဂန္ဓာဘိရောပနံ ကတံ, တေန ကမ္မေနာတိ ယောဇနာ။

၆၇၉။ န တံ တာဝ ဝိပစ္စတီတိ ယံ သီလဝတီ အာသိံ, တံ သီလရက္ခဏံ တံ ရက္ခိတံ သီလံ ပူဇာမယပုညဿ ဗလဝဘာဝေန အလဒ္ဓေါကာသံ န တာဝ ဝိပစ္စတိ, န ဝိပစ္စိတုံ အာရဒ္ဓံ, အပရသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ တဿ ဝိပါကောတိ အတ္ထော။ အာသာ စ ပန မေ ဒေဝိန္ဒ, သကဒါဂါမိနီ သိယန္တိ ‘‘ကထံ နု ခေါ အဟံ သကဒါဂါမိနီ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနာ စ မေ ဒေဝိန္ဒ, အရိယဓမ္မဝိသယာဝ, န ဘဝဝိသေသဝိသယာ။ သာ ပန သပ္ပိမဏ္ဍံ ဣစ္ဆတော ဒဓိတော ပစိတံ ဝိယ အနိပ္ဖါဒိနီတိ ဒဿေတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဣမံ ပန အတ္ထံ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အတ္တနာ စ တာယ ဒေဝဓီတာယ စ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ အာယသ္မတော ဝင်္ဂီသတ္ထေရဿ အာရောစေသိ။ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော သင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကာနံ မဟာထေရာနံ အာရောစေသိ, တေ စ တံ တထေဝ သင်္ဂီတိံ အာရောပယိံသူတိ။

ဝိသာလက္ခိဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပါရိစ္ဆတ္တကဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပါရိစ္ဆတ္တကေ ကောဝိဠာရေတိ ပါရိစ္ဆတ္တကဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန သမယေန သာဝတ္ထိဝါသီ အညတရော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, သွာတနာယ နိမန္တေတွာ, အတ္တနော ဂေဟဒွါရေ မဟန္တံ မဏ္ဍပံ သဇ္ဇေတွာ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဓဇပဋာကာဒယော ဥဿာပေတွာ နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏာနိ ဝတ္ထာနိ ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာနိ စ ဩလမ္ဗေတွာ သိတ္တသမ္မဋ္ဌေ ပဒေသေ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ကာလံ အာရောစေသိ။ အထ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မဏ္ဍပံ ပဝိသိတွာ သဟဿရံသီ ဝိယ အဏ္ဏဝကုစ္ဆိံ ဩဘာသယမာနော ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ ဥပါသကော ဂန္ဓပုပ္ဖဓူမဒီပေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။

တေန စ သမယေန အညတရာ ကဋ္ဌဟာရိကာ ဣတ္ထီ အန္ဓဝနေ သုပုပ္ဖိတံ အသောကရုက္ခံ ဒိသွာ သပလ္လဝင်္ကုရာနိ ပိဏ္ဍီကတာနိ ဗဟူနိ အသောကပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တီ, ဘဂဝန္တံ တတ္ထ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ အာသနဿ သမန္တတော တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖသန္ထရံ သန္ထရန္တီ, ဘဂဝတော ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ နမဿမာနာ အဂမာသိ။ သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ, အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ ယေဘုယျေန နန္ဒနဝနေ နစ္စန္တီ ဂါယန္တီ ပါရိစ္ဆတ္တကမာလာ ဂန္ထေန္တီ ပမောဒမာနာ ကီဠန္တီ သုခံ အနုဘဝတိ။ အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တံ ဒိသွာ တာယ ကတကမ္မံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ –

၆၈၀။ ‘‘ပါရိစ္ဆတ္တကေ ကောဝိဠာရေ, ရမဏီယေ မနောရမေ၊

ဒိဗ္ဗမာလံ ဂန္ထမာနာ, ဂါယန္တီ သမ္ပမောဒသိ။

၆၈၁။ ‘‘တဿာ တေ နစ္စမာနာယ, အင်္ဂမင်္ဂေဟိ သဗ္ဗသော၊

ဒိဗ္ဗာ သဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ, သဝနီယာ မနောရမာ။

၆၈၂။ ‘‘တဿာ တေ နစ္စမာနာယ, အင်္ဂမင်္ဂေဟိ သဗ္ဗသော၊

ဒိဗ္ဗာ ဂန္ဓာ ပဝါယန္တိ, သုစိဂန္ဓာ မနောရမာ။

၆၈၃။ ‘‘ဝိဝတ္တမာနာ ကာယေန, ယာ ဝေဏီသု ပိဠန္ဓနာ၊

တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသော, တူရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ ယထာ။

၆၈၄။ ‘‘ဝဋံသကာ ဝါတဓုတာ, ဝါတေန သမ္ပကမ္ပိတာ၊

တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသော, တူရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ ယထာ။

၆၈၅။ ‘‘ယာပိ တေ သိရသ္မိံ မာလာ, သုစိဂန္ဓာ မနောရမာ၊

ဝါတိ ဂန္ဓော ဒိသာ သဗ္ဗာ, ရုက္ခော မဉ္ဇူသကော ယထာ။

၆၈၆။ ‘‘ဃာယသေ တံ သုစိဂန္ဓံ, ရူပံ ပဿသိ အမာနုသံ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။

၆၈၀။ တတ္ထ ပါရိစ္ဆတ္တကေ ကောဝိဠာရေတိ ပါရိစ္ဆတ္တကနာမကေ ကောဝိဠာရပုပ္ဖေ အာဒါယ ဒိဗ္ဗမာလံ ဂန္ထမာနာတိ ယောဇနာ။ ယဉှိ လောကိယာ ‘‘ပါရိဇာတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ မာဂဓဘာသာယ ‘‘ပါရိစ္ဆတ္တက’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ကောဝိဠာရောတိ စ ကောဝိဠာရဇာတိကော, သော စ မနုဿလောကေပိ ဒေဝလောကေပိ ကောဝိဠာရော, တဿာပိ ဇာတီတိ ဝဒန္တိ။

၆၈၁။ တဿာ ပန ဒေဝတာယ နစ္စနကာလေ အင်္ဂဘာရဝသေန သရီရတော စ ပိဠန္ဓနတော စ အတိဝိယ မဓုရော သဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ, ဂန္ဓော သဒါ သဗ္ဗာ ဒိသာပိ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ။ တေနာဟ ‘‘တဿာ တေ နစ္စမာနာယာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သဝနီယာတိ သောတုံ ယုတ္တာ, သဝနဿ ဝါ ဟိတာ, ကဏ္ဏသုခါတိ အတ္ထော။

၆၈၃။ ဝိဝတ္တမာနာ ကာယေနာတိ တဝ ကာယေန သရီရေန ပရိဝတ္တမာနေန, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စေတံ ကရဏဝစနံ။ ယာ ဝေဏီသု ပိဠန္ဓနာတိ ယာနိ တေ ကေသဝေဏီသု ပိဠန္ဓနာနိ, ဝိဘတ္တိလောပေါ စေတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝါ။

၆၈၄။ ဝဋံသကာတိ ရတနမယာ ကဏ္ဏိကာ ဝဋံသကာတိ အတ္ထော။ ဝါတဓုတာတိ မန္ဒေန မာလုတေန ဓူပယမာနာ။ ဝါတေန သမ္ပကမ္ပိတာတိ ဝါတေန သမန္တတော ဝိသေသတော ကမ္ပိတာ စလိတာ။ အထ ဝါ ဝဋံသကာ ဝါတဓုတာ, ဝါတေန သမ္ပကမ္ပိတာတိ အဝါတေရိတာပိ ဝါတေရိတာပိ ယေ တေ ဝဋံသကာ ကမ္ပိတာ, တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသောတိ အတ္ထယောဇနာ။

၆၈၅။ ဝါတိ ဂန္ဓော ဒိသာ သဗ္ဗာတိ တဿာ တေ သိရသ္မိံ ဒိဗ္ဗမာလာယ ဂန္ဓော ဝါယတိ သဗ္ဗာ ဒိသာ။ ယထာ ကိံ? ရုက္ခော မဉ္ဇူသကော ယထာတိ, ယထာ နာမ မဉ္ဇူသကော ရုက္ခော သုပုပ္ဖိတော အတ္တနော ဂန္ဓေန ဗဟူနိ ယောဇနာနိ ဖရမာနော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝါယတိ, ဧဝံ တဝ သိရသ္မိံ ပိဠန္ဓနမာလာယ ဂန္ဓောတိ အတ္ထော။ သော ကိရ ရုက္ခော ဂန္ဓမာဒနေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဥပေါသထကရဏမဏ္ဍလမာဠကမဇ္ဈေ တိဋ္ဌတိ။ ယတ္တကာနိ ဒေဝလောကေ စ မနုဿလောကေ စ သုရဘိကုသုမာနိ, တာနိ တဿ သာခဂ္ဂေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တေန သော အတိဝိယ သုဂန္ဓော ဟောတိ။ ဧဝံ တာယ ဒေဝတာယ ပိဠန္ဓနမာလာယ ဂန္ဓောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရုက္ခော မဉ္ဇူသကော ယထာ’’တိ။

၆၈၆။ ယဒိပိ တဿ သဂ္ဂဿ ဆဖဿာယတနိကဘာဝတော သဗ္ဗာနိပိ တတ္ထ အာရမ္မဏာနိ ပိယရူပါနိယေဝ, ဂန္ဓရူပါနံ ပန သဝိသေသာနံ တဿာ ဒေဝတာယ လာဘိဘာဝတော ‘‘ဃာယသေ တံ သုစိဂန္ဓံ, ရူပံ ပဿသိ အမာနုသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

အထ ဒေဝတာ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၆၈၇။ ‘‘ပဘဿရံ အစ္စိမန္တံ, ဝဏ္ဏဂန္ဓေန သံယုတံ၊

အသောကပုပ္ဖမာလာဟံ, ဗုဒ္ဓဿ ဥပနာမယိံ။

၆၈၈။ ‘‘တာဟံ ကမ္မံ ကရိတွာန, ကုသလံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ၊

အပေတသောကာ သုခိတာ, သမ္ပမောဒါမနာမယာ’’တိ။

၆၈၇။ တတ္ထ သုဓောတပဝါဠသံဃာတသန္နိဘဿ ကိဉ္ဇက္ခကေသရသမုဒါယေန ဘာဏုရံသိဇာလဿ ဝိယ အသောကပုပ္ဖုတ္တမဿ တဒါ ဥပဋ္ဌိတတံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပဘဿရံ အစ္စိမန္တ’’န္တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တာယ ဒေဝတာယ အတ္တနော သုစရိတကမ္မေ ကထိတေ သပရိဝါရာယ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တတော မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ဘဂဝတော တံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ။ ဘဂဝါ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တမဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

ပါရိစ္ဆတ္တကဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ ဝိမာနဝတ္ထုသ္မိံ

ဒသဝတ္ထုပဋိမဏ္ဍိတဿ

တတိယဿ ပါရိစ္ဆတ္တကဝဂ္ဂဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ မဉ္ဇိဋ္ဌကဝဂ္ဂေါ

၁။ မဉ္ဇိဋ္ဌကဝိမာနဝဏ္ဏနာ

မဉ္ဇိဋ္ဌကဝဂ္ဂေ မဉ္ဇိဋ္ဌကေ ဝိမာနသ္မိန္တိ မဉ္ဇိဋ္ဌကဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တတ္ထ အညတရော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ အနန္တရဝိမာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ မဏ္ဍပံ သဇ္ဇေတွာ တတ္ထ နိသိန္နံ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဒါနံ ဒေတိ။ တေန စ သမယေန အညတရာ ကုလဒါသီ အန္ဓဝနေ သုပုပ္ဖိတံ သာလရုက္ခံ ဒိသွာ တတ္ထ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ဟီရေဟိ အာဝုဏိတွာ ဝဋံသကေ ကတွာ ပုန ဗဟူနိ မုတ္တပုပ္ဖါနိ အဂ္ဂပုပ္ဖါနိ စ ဂဟေတွာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌာ။ တသ္မိံ မဏ္ဍပေ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတကုစ္ဆိံ ဩဘာသယမာနံ ဗာလသူရိယံ ဝိယ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသိန္နံ, ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေန္တီ ဝဋံသကာနိ အာသနဿ သမန္တတော ဌပေတွာ ဣတရာနိ စ ပုပ္ဖါနိ ဩကိရိတွာ သက္ကစ္စံ ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဂမာသိ။ သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ, တတ္ထ တဿာ ရတ္တဖလိကမယံ ဝိမာနံ, တဿ စ ပုရတော သုဝဏ္ဏဝါလုကာသန္ထတဘူမိဘာဂံ မဟန္တံ သာလဝနံ ပါတုရဟောသိ။ သာ ယဒါ ဝိမာနတော နိက္ခမိတွာ သာလဝနံ ပဝိသတိ, တဒါ သာလသာခါ ဩနမိတွာ တဿာ ဥပရိ ကုသုမာနိ ဩကိရန္တိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဥပဂန္တွာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ –

၆၈၉။ ‘‘မဉ္ဇိဋ္ဌကေ ဝိမာနသ္မိံ, သောဏ္ဏဝါလုကသန္ထတေ၊

ပဉ္စင်္ဂိကေန တူရိယေန, ရမသိ သုပ္ပဝါဒိတေ။

၆၉၀။ ‘‘တမှာ ဝိမာနာ ဩရုယှ, နိမ္မိတာ ရတနာမယာ၊

ဩဂါဟသိ သာလဝနံ, ပုပ္ဖိတံ သဗ္ဗကာလိကံ။

၆၉၁။ ‘‘ယဿ ယဿေဝ သာလဿ, မူလေ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

သော သော မုဉ္စတိ ပုပ္ဖါနိ, ဩနမိတွာ ဒုမုတ္တမော။

၆၉၂။ ‘‘ဝါတေရိတံ သာလဝနံ, အာဓုတံ ဒိဇသေဝိတံ၊

ဝါတိ ဂန္ဓော ဒိသာ သဗ္ဗာ, ရုက္ခော မဉ္ဇူသကော ယထာ။

၆၉၃။ ‘‘ဃာယသေ တံ သုစိဂန္ဓံ, ရူပံ ပဿသိ အမာနုသံ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။

၆၈၉။ တတ္ထ မဉ္ဇိဋ္ဌကေ ဝိမာနသ္မိန္တိ ရတ္တဖလိကမယေ ဝိမာနေ။ သိန္ဒုဝါရကဏဝီရမကုလသဒိသဝဏ္ဏဉှိ ‘‘မဉ္ဇိဋ္ဌက’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ သောဏ္ဏဝါလုကသန္ထတေတိ သမန္တတော ဝိပ္ပကိဏ္ဏာဟိ သုဝဏ္ဏဝါလုကာဟိ သန္ထတဘူမိဘာဂေ။ ရမသိ သုပ္ပဝါဒိတေတိ သုဋ္ဌု ပဝါဒိတေန ပဉ္စင်္ဂိကေန တူရိယေန အဘိရမသိ။

၆၉၀။ နိမိတ္တာ ရတနာမယာတိ တဝ သုစရိတသိပ္ပိနာ အဘိနိမ္မိတာ ရတနမယာ ဝိမာနာ။ ဩဂါဟသီတိ ပဝိသသိ။ သဗ္ဗကာလိကန္တိ သဗ္ဗကာလေ သုခံ သဗ္ဗဥတုသပ္ပါယံ, သဗ္ဗကာလေ ပုပ္ဖနကံ ဝါ။

၆၉၂။ ဝါတေရိတန္တိ ယထာ ပုပ္ဖါနိ ဩကိရန္တိ, ဧဝံ ဝါတေန ဤရိတံ စလိတံ။ အာဓုတန္တိ မန္ဒေန မာလုတေန သဏိကသဏိကံ ဝိဓူပယမာနံ။ ဒိဇသေဝိတန္တိ မယူရကောကိလာဒိသကုဏသံဃေဟိ ဥပသေဝိတံ။

ဧဝံ ထေရေန ပုဋ္ဌာ သာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၆၉၄။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, ဒါသီ အယိရကုလေ အဟုံ၊

ဗုဒ္ဓံ နိသိန္နံ ဒိသွာန, သာလပုပ္ဖေဟိ ဩကိရိံ။

၆၉၅။ ‘‘ဝဋံသကဉ္စ သုကတံ, သာလပုပ္ဖမယံ အဟံ၊

ဗုဒ္ဓဿ ဥပနာမေသိံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၆၉၆။ ‘‘တာဟံ ကမ္မံ ကရိတွာန, ကုသလံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ၊

အပေတသောကာ သုခိတာ, သမ္ပမောဒါမနာမယာ’’တိ။

၆၉၄-၅။ တတ္ထ အယိရကုလေတိ အယျကုလေ, သာမိကဂေဟေတိ အတ္ထော။ အဟုန္တိ အဟောသိံ။ ဩကိရိန္တိ ပုပ္ဖေဟိ ဝိပ္ပကိရိံ။ ဥပနာမေသိန္တိ ပူဇာဝသေန ဥပနာမေသိံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သပရိဝါရာယ တဿာ ဒေဝတာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ဘဂဝတော တမတ္ထံ နိဝေဒေသိ။ ဘဂဝါ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တမဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာ သဒေဝကဿ လောကဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

မဉ္ဇိဋ္ဌကဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ပဘဿရဝိမာနဝဏ္ဏနာ

ပဘဿရဝရဝဏ္ဏနိဘေတိ ပဘဿရဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ။ တေန စ သမယေန ရာဇဂဟေ အညတရော ဥပါသကော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေ အဘိပ္ပသန္နော ဟောတိ။ တဿေကာ ဓီတာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ, သာပိ ထေရေ ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလာ ဟောတိ။ အထေကဒိဝသံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော တံ ကုလံ ဥပသင်္ကမိ။ သာ ထေရံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတာ အာသနံ ပညာပေတွာ ထေရေ တတ္ထ နိသိန္နေ သုမနမာလာယ ပူဇေတွာ မဓုရံ ဂုဠဖာဏိတံ ထေရဿ ပတ္တေ အာကိရိ, ထေရော အနုမောဒိတုကာမော နိသီဒိ။ သာ ဃရာဝါသဿ ဗဟုကိစ္စတာယ အနောကာသတံ ပဝေဒေတွာ ‘‘အညသ္မိံ ဒိဝသေ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဥယျောဇေသိ။ တဒဟေဝ စ သာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဥပသင်္ကမိတွာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ –

၆၉၇။ ‘‘ပဘဿရဝရဝဏ္ဏနိဘေ, သုရတ္တဝတ္ထဝသနေ၊

မဟိဒ္ဓိကေ စန္ဒနရုစိရဂတ္တေ,

ကာ တွံ သုဘေ ဒေဝတေ ဝန္ဒသေ မမံ။

၆၉၈။ ‘‘ပလ္လင်္ကော စ တေ မဟဂ္ဃေါ, နာနာရတနစိတ္တိတော ရုစိရော၊

ယတ္ထ တွံ နိသိန္နာ ဝိရောစသိ, ဒေဝရာဇာရိဝ နန္ဒနေ ဝနေ။

၆၉၉။ ‘‘ကိံ တွံ ပုရေ သုစရိတမာစရီ ဘဒ္ဒေ, ကိဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ၊

အနုဘောသိ ဒေဝလောကသ္မိံ, ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ၊

ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။

၆၉၇။ တတ္ထ ပဘဿရဝရဝဏ္ဏနိဘေတိ နိဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ နိဘာ, ဝဏ္ဏောဝ နိဘာ ဝဏ္ဏနိဘာ, အတိဝိယ ဩဘာသနတော ပဘဿရာ ဆဝိဒေါသာဘာဝေန ဝရာ ဥတ္တမာ ဝဏ္ဏနိဘာ ဧတိဿာတိ ပဘဿရဝရဝဏ္ဏနိဘာ။ အာမန္တနဝသေန ‘‘ပဘဿရဝရဝဏ္ဏနိဘေ’’တိ ဝုတ္တံ။ သုရတ္တဝတ္ထဝသနေတိ သုဋ္ဌု ရတ္တဝတ္ထနိဝတ္ထေ။ စန္ဒနရုစိရဂတ္တေတိ စန္ဒနာနုလိတ္တံ ဝိယ ရုစိရဂတ္တေ, ဂေါသီတစန္ဒနေန ဗဟလတရာနုလိတ္တံ ဝိယ သုရတ္တမနုညသရီရာဝယဝေတိ အတ္ထော, စန္ဒနာနုလေပေန ဝါ ရုစိရဂတ္တေ။

ဧဝံ ထေရေန ပုဋ္ဌာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဗျာကာသိ –

၇၀၀။ ‘‘ပိဏ္ဍာယ တေ စရန္တဿ, မာလံ ဖာဏိတဉ္စ အဒဒံ ဘန္တေ၊

တဿ ကမ္မဿိဒံ ဝိပါကံ, အနုဘောမိ ဒေဝလောကသ္မိံ။

၇၀၁။ ‘‘ဟောတိ စ မေ အနုတာပေါ, အပရဒ္ဓံ ဒုက္ခိတဉ္စ မေ ဘန္တေ၊

သာဟံ ဓမ္မံ နာဿောသိံ, သုဒေသိတံ ဓမ္မရာဇေန။

၇၀၂။ ‘‘တံ တံ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒန္တေ, ယဿ မေ အနုကမ္ပိယော ကောစိ၊

ဓမ္မေသု တံ သမာဒပေထ, သုဒေသိတံ ဓမ္မရာဇေန။

၇၀၃။ ‘‘ယေသံ အတ္ထိ သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ, ဓမ္မေ စ သံဃရတနေ၊

တေ မံ အတိဝိရောစန္တိ, အာယုနာ ယသသာ သိရိယာ။

၇၀၄။ ‘‘ပတာပေန ဝဏ္ဏေန ဥတ္တရိတရာ, အညေ မဟိဒ္ဓိကတရာ မယာ ဒေဝါ’’တိ။

၇၀၀။ တတ္ထ မာလန္တိ သုမနပုပ္ဖံ။ ဖာဏိတန္တိ ဥစ္ဆုရသံ ဂဟေတွာ ကတဖာဏိတံ။

၇၀၁။ အနုတာပေါတိ ဝိပ္ပဋိသာရော။ တဿ ကာရဏမာဟ ‘‘အပရဒ္ဓံ ဒုက္ခတဉ္စ မေ ဘန္တေ’’တိ။ ဣဒါနိ တံ သရူပတော ဒဿေတိ ‘‘သာဟံ ဓမ္မံ နာဿောသိ’’န္တိ, သာ အဟံ တဒါ တဝ ဒေသေတုကာမဿ ဓမ္မံ န သုဏိံ။ ကီဒိသံ? သုဒေသိတံ ဓမ္မရာဇေနာတိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အာဒိကလျာဏာဒိတာယ ဧကန္တနိယျာနိကတာယ စ သွာခါတန္တိ အတ္ထော။

၇၀၂။ တန္တိ တသ္မာ ဓမ္မရာဇေန သုဒေသိတတ္တာ အသဝနဿ စ မာဒိသာနံ အနုတာပဟေတုဘာဝတော။ တန္တိ တုဝံ, တုယှန္တိ အတ္ထော။ ယဿာတိ ယော အဿ။ အနုကမ္ပိယောတိ အနုကမ္ပိတဗ္ဗော။ ကောစီတိ ယော ကောစိ။ ဓမ္မေသူတိ သီလာဒိဓမ္မေသု။ ‘‘ဓမ္မေ ဟီ’’တိ ဝါ ပါဌော, သာသနဓမ္မေတိ အတ္ထော။ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ, ဝစနဝိပလ္လာသော ဝါ။ တန္တိ အနုကမ္ပိတဗ္ဗပုဂ္ဂလံ။ သုဒေသိတန္တိ သုဋ္ဌု ဒေသိတံ။

၇၀၃-၄။ တေ မံ အတိဝိရောစန္တီတိ တေ ရတနတ္တယေ ပသန္နာ ဒေဝပုတ္တာ မံ အတိက္ကမိတွာ ဝိရောစန္တိ။ ပတာပေနာတိ တေဇသာ အာနုဘာဝေန။ အညေတိ ယေ အညေ။ မယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ။ ဝဏ္ဏေန ဥတ္တရိတရာ မဟိဒ္ဓိကတရာ စ ဒေဝါ, တေ ရတနတ္တယေ အဘိပ္ပသန္နာယေဝါတိ ဒဿေတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပဘဿရဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ နာဂဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အလင်္ကတာ မဏိကဉ္စနာစိတန္တိ နာဂဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရတိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ။ တေန သမယေန ဗာရာဏသိဝါသိနီ ဧကာ ဥပါသိကာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဝတ္ထယုဂံ ဝါယာပေတွာ သုပရိဓောတံ ကာရာပေတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဧဝမာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဣမံ ဝတ္ထယုဂံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ယံ မမ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ။ ဘဂဝါ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တဿာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သာ ဒေသနာဝသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ။ သာ န စိရဿေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပန္နာ သက္ကဿ ဒေဝရာဇဿ ပိယာ အဟောသိ ဝလ္လဘာ ယသုတ္တရာ နာမ နာမေန။ တဿာ ပုညာနုဘာဝေန ဟေမဇာလသဉ္ဆန္နော ကုဉ္ဇရဝရော နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ စ ခန္ဓေ မဏိမယော မဏ္ဍပေါ, မဇ္ဈေ သုပညတ္တရတနပလ္လင်္ကော နိဗ္ဗတ္တိ, ဒွီသု ဒန္တေသု စဿ ကမလကုဝလယုဇ္ဇလာ ရမဏီယာ ဒွေ ပေါက္ခရဏိယော ပါတုရဟေသုံ။ တတ္ထ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု ဌိတာ ဒေဝဓီတာ ပဂ္ဂဟိတပဉ္စင်္ဂိကတူရိယာ နစ္စန္တိ စေဝ ဂါယန္တိ စ။

သတ္ထာ ဗာရာဏသိယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ။ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ အထ သာ ဒေဝတာ အတ္တနာ အနုဘုယျမာနံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ တဿာ ကာရဏံ ဥပဓာရေန္တီ ‘‘သတ္ထု ဝတ္ထယုဂဒါနကာရဏ’’န္တိ ဉတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿာ ဘဂဝတိ ပသာဒဗဟုမာနာ ဝန္ဒိတုကာမာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတာ အာကာသေန အာဂန္တွာ တတော ဩတရိတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ တံ အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော ဘဂဝတော အနုညာယ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ –

၇၀၅။ ‘‘အလင်္ကတာ မဏိကဉ္စနာစိတံ, သောဝဏ္ဏဇာလစိတံ မဟန္တံ၊

အဘိရုယှ ဂဇဝရံ သုကပ္ပိတံ, ဣဓာဂမာ ဝေဟာယသံ အန္တလိက္ခေ။

၇၀၆။ ‘‘နာဂဿ ဒန္တေသု ဒုဝေသု နိမ္မိတာ, အစ္ဆောဒကာ ပဒုမိနိယော သုဖုလ္လာ၊

ပဒုမေသု စ တူရိယဂဏာ ပဘိဇ္ဇရေ, ဣမာ စ နစ္စန္တိ မနောဟရာယော။

၇၀၇။ ‘‘ဒေဝိဒ္ဓိပတ္တာသိ မဟာနုဘာဝေ, မနုဿဘူတာ ကိမကာသိ ပုညံ၊

ကေနာသိ ဧဝံ ဇလိတာနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၇၀၅။ တတ္ထ အလင်္ကတာတိ သဗ္ဗာဘရဏဝိဘူသိတာ။ မဏိကဉ္စနာစိတန္တိ တေဟိ ဒိဗ္ဗမာနေဟိ မဏိသုဝဏ္ဏေဟိ အာစိတံ။ သောဝဏ္ဏဇာလစိတန္တိ ဟေမဇာလသဉ္ဆန္နံ။ မဟန္တန္တိ ဝိပုလံ။ သုကပ္ပိတန္တိ ဂမနသန္နာဟဝသေန သုဋ္ဌု သန္နဒ္ဓံ။ ဝေဟာယသန္တိ ဝေဟာယသဘူတေ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ။ အန္တလိက္ခေတိ အာကာသေ, ‘‘အလင်္ကတမဏိကဉ္စနာစိတ’’န္တိပိ ပါဌော။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဒေဝတေ, တွံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ အလင်္ကတမဏိကဉ္စနာစိတံ, အတိဝိယ ဒိဗ္ဗမာနေဟိ မဏီဟိ ကဉ္စနေဟိ စ အလင်္ကရဏဝသေန ခစိတံ, ဟေမဇာလေဟိ ကုမ္ဘာလင်္ကာရာဒိဘေဒေဟိ ဟတ္ထာလင်္ကာရေဟိ စိတံ အာမုတ္တံ မဟန္တံ အတိဝိယ ဗြဟန္တံ ဥတ္တမံ ဂဇံ အာရုယှ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိယာ နိသိန္နာ အာကာသေနေဝ ဣဓ အမှာကံ သန္တိကံ အာဂတာတိ။

၇၀၆။ နာဂဿ ဒန္တေသု ဒုဝေသု နိမ္မိတာတိ ဧရာဝဏဿ ဝိယ နာဂရာဇဿ ဣမဿ ဒွီသု ဒန္တေသု ဒွေ ပေါက္ခရဏိယော သုစရိတသိပ္ပိနာ သုဋ္ဌု ဝိရစိတာ။ တူရိယဂဏာတိ ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယသမူဟာ။ ပဘိဇ္ဇရေတိ ဒွါဒသန္နံ လယဘေဒါနံ ဝသေန ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ။ ‘‘ပဝဇ္ဇရေ’’တိ စ ပဌန္တိ, ပကာရေဟိ ဝါဒီယန္တီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ထေရေန ပုဋ္ဌာ ဒေဝတာ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဝိဿဇ္ဇေသိ –

၇၀၈။ ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဗုဒ္ဓဿဟံ ဝတ္ထယုဂံ အဒါသိံ၊

ပါဒါနိ ဝန္ဒိတွာ ဆမာ နိသီဒိံ, ဝိတ္တာ စဟံ အဉ္ဇလိကံ အကာသိံ။

၇၀၉။ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စ မေ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော, အဒေသယိ သမုဒယဒုက္ခနိစ္စတံ၊

အသင်္ခတံ ဒုက္ခနိရောဓသဿတံ, မဂ္ဂံ အဒေသယိ ယတော ဝိဇာနိသံ။

၇၁၀။ ‘‘အပ္ပါယုကီ ကာလကတာ တတော စုတာ, ဥပပန္နာ တိဒသဂဏံ ယသဿိနီ၊

သက္ကဿဟံ အညတရာ ပဇာပတိ, ယသုတ္တရာ နာမ ဒိသာသု ဝိဿုတာ’’တိ။

၇၀၈-၉။ တတ္ထ ဆမာတိ ဘူမိယံ။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ။ ဝိတ္တာတိ တုဋ္ဌာ။ ယတောတိ ယတော သတ္ထု သာမုက္ကံသိကဓမ္မဒေသနတော။ ဝိဇာနိသန္တိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိံ။

၇၁၀။ အပ္ပါယုကီတိ ‘‘ဤဒိသံ နာမ ဥဠာရံ ပုညံ ကတွာ န တယာ ဧတသ္မိံ ဒုက္ခဗဟုလေ မနုဿတ္တဘာဝေ ဧဝံ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ သဉ္ဇာတာဘိသန္ဓိနာ ဝိယ ပရိက္ခယံ ဂတေန ကမ္မုနာ အပ္ပါယုကာ သမာနာ။ အညတရာ ပဇာပတီတိ သောဠသသဟဿာနံ မဟေသီနံ အညတရာ။ ဒိသာသု ဝိဿုတာတိ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု သဗ္ဗဒိသာသု ပါကဋာ ပညာတာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

နာဂဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အလောမဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ အလောမဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဗာရာဏသိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ တတ္ထေကာ အလောမာ နာမ ဒုဂ္ဂတိတ္ထီ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ အညံ ဒါတဗ္ဗံ အပဿန္တီ ‘‘ဤဒိသမ္ပိ ဘဂဝတော ဒိန္နံ မယှံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပရိဘိန္နဝဏ္ဏံ အလောဏံ သုက္ခကုမ္မာသံ ဥပနေသိ, ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဟေသိ။ သာ တံ ဒါနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ သောမနဿံ ပဝေဒေသိ, သာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော –

၇၁၁။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန…ပေ… ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

ပုစ္ဆိ။ သာပိ တဿ ဗျာကာသိ, တံ ဒဿေတုံ –

၇၁၄။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ… ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ – ဝုတ္တံ၊

၇၁၅။ ‘‘အဟဉ္စ ဗာရာဏသိယံ, ဗုဒ္ဓဿာဒိစ္စဗန္ဓုနော၊

အဒါသိံ သုက္ခကုမ္မာသံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

၇၁၆။ ‘‘သုက္ခာယ အလောဏိကာယ စ, ပဿ ဖလံ ကုမ္မာသပိဏ္ဍိယာ၊

အလောမံ သုခိတံ ဒိသွာ, ကော ပုညံ န ကရိဿတိ။

၇၁၇။ ‘‘တေန မေတာဒိသော ဝဏ္ဏော…ပေ… ဝဏ္ဏော စ မေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။

၇၁၆။ တတ္ထ အလောမံ သုခိတံ ဒိသွာတိ အလောမမ္ပိ နာမ သုက္ခကုမ္မာသမတ္တံ ဒတွာ ဧဝံ ဒိဗ္ဗသုခေန သုခိတံ ဒိသွာ။ ကော ပုညံ န ကရိဿတီတိ ကော နာမ အတ္တနော ဟိတသုခံ ဣစ္ဆန္တော ပုညံ န ကရိဿတီတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အလောမဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ကဉ္ဇိကဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ကဉ္ဇိကဒါယိကာဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ အန္ဓကဝိန္ဒေ ဝိဟရတိ။ တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ကုစ္ဆိယံ ဝါတရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ အာနန္ဒ, ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ မယှံ ဘေသဇ္ဇတ္ထံ ကဉ္ဇိကံ အာဟရာ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုဏိတွာ မဟာရာဇဒတ္တိယံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကဝေဇ္ဇဿ နိဝေသနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ ဝေဇ္ဇဿ ဘရိယာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကီဒိသေန ဝေါ, ဘန္တေ, ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော’’တိ။ သာ ကိရ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာ ‘‘ဘေသဇ္ဇေန ပယောဇနေ သတိ ထေရော ဣဓာဂစ္ဆတိ, န ဘိက္ခတ္ထ’’န္တိ သလ္လက္ခေသိ။ ‘‘ကဉ္ဇိကေနာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘န ယိဒံ ဘေသဇ္ဇံ မယှံ အယျဿ, တထာ ဟေသ ဘဂဝတော ပတ္တော, ဟန္ဒာဟံ လောကနာထဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကဉ္ဇိကံ သမ္ပာဒေမီ’’တိ သောမနဿဇာတာ သဉ္ဇာတဗဟုမာနာ ဗဒရယူသေန ယာဂုံ သမ္ပာဒေတွာ ပတ္တံ ပူရေတွာ တဿ ပရိဝါရဘာဝေန အညဉ္စ ဘောဇနံ ပဋိယာဒေတွာ ပေသေသိ။ တံ ပရိဘုတ္တမတ္တဿေဝ ဘဂဝတော သော အာဗာဓော ဝူပသမိ။ သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မဟတိံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ မောဒတိ။ အထာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရေန ဝိစရန္တိံ ဒိသွာ တာယ ကတကမ္မံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ –

၇၁၉။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန …ပေ… ဝဏ္ဏော စ တေ သဗ္ဗဒိသာ ပဘာသတီ’’တိ။ –

သာပိ ဗျာကာသိ။

၇၂၁။ ‘‘သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ…ပေ… ယဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’’။

၇၂၃။ ‘‘အဟံ အန္ဓကဝိန္ဒမှိ, ဗုဒ္ဓဿာဒိစ္စဗန္ဓုနော၊

အဒါသိံ ကောလသမ္ပာကံ, ကဉ္ဇိကံ တေလဓူပိတံ။

၇၂၄။ ‘‘ပိပ္ဖလျာ လသုဏေန စ, မိဿံ လာမဉ္ဇကေန စ၊

အဒါသိံ ဥဇုဘူတသ္မိံ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၇၂၅။ ‘‘ယာ မဟေသိတ္တံ ကာရေယျ, စက္ကဝတ္တိဿ ရာဇိနော၊

နာရီ သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏီ, ဘတ္တု စာနောမဒဿိကာ၊

ဧကဿ ကဉ္ဇိကဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိံ။

၇၂၆။ ‘‘သတံ နိက္ခာ သတံ အဿာ, သတံ အဿတရီရထာ၊

သတံ ကညာသဟဿာနိ, အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ၊

ဧကဿ ကဉ္ဇိကဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ။

၇၂၇။ ‘‘သတံ ဟေမဝတာ နာဂါ, ဤသာဒန္တာ ဥရူဠှဝါ၊

သုဝဏ္ဏကစ္ဆာ မာတင်္ဂါ, ဟေမကပ္ပနဝါသသာ,

ဧကဿ ကဉ္ဇိကဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ။

၇၂၈။ ‘‘စတုန္နမပိ ဒီပါနံ, ဣဿရံ ယောဓ ကာရယေ၊

ဧကဿ ကဉ္ဇိကဒါနဿ, ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိ’’န္တိ။

၇၂၃-၄။ တတ္ထ အဒါသိံ ကောလသမ္ပာပကံ, ကဉ္ဇိကံ တေလဓူပိတန္တိ ဗဒရမောဒကကသာဝေ စတုဂုဏောဒကသမောဒိတေ ပါကေန စတုတ္ထဘာဂါဝသိဋ္ဌံ ယာဂုံ ပစိတွာ တံ တိကဋုကအဇမောဒဟိင်္ဂုဇီရကလသုဏာဒီဟိ ကဋုကဘဏ္ဍေဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ သုဓူပိတံ ကတွာ လာမဉ္ဇဂန္ဓံ ဂါဟာပေတွာ ပသန္နစိတ္တေန ဘဂဝတော ပတ္တေ အာကိရိတွာ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဒါသိံ, ထေရဿ ဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌပေသိန္တိ ဒဿေတိ။ တေနာဟ –

‘‘ပိပ္ဖလျာ လသုဏေန စ, မိဿံ လာမဉ္ဇကေန စ၊

အဒါသိံ ဥဇုဘူတသ္မိံ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ’’တိ။

သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧဝံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တာယ ဒေဝတာယ အတ္တနာ သမုပစိတသုစရိတကမ္မေ အာဝိကတေ သပရိဝါရာယ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

ကဉ္ဇိကဒါယိကာဝိမာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဝိဟာရဝိမာနဝဏ္ဏနာ

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဝိဟာရဝိမာနံ။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တေန သမယေန ဝိသာခါ မဟာဥပါသိကာ အညတရသ္မိံ ဥဿဝဒိဝသေ ဥယျာနေ ဝိစရဏတ္ထံ သဟာယိကာဟိ ပရိဇနေန စ ဥဿာဟိတာ သုနှာတာနုလိတ္တာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ မဟာလတာပသာဓနံ ပိဠန္ဓိတွာ ပဉ္စမတ္တေဟိ သဟာယိကာသတေဟိ ပရိဝါရိတာ မဟန္တေန ဣဿရိယေန မဟတာ ပရိစ္ဆေဒေန ဂေဟတော နိက္ခမ္မ ဥယျာနံ ဥဒ္ဒိဿ ဂစ္ဆန္တီ စိန္တေသိ ‘‘ဗာလဒါရိကာယ ဝိယ ကိံ မေ မောဃကီဠိတေန, ဟန္ဒာဟံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ မနောဘာဝနီယေ စ အယျေ ဝန္ဒိဿာမိ, ဓမ္မဉ္စ သောဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဧကမန္တေ ဌတွာ မဟာလတာပိဠန္ဓနံ ဩမုဉ္စိတွာ တံ ဒါသိယာ ဟတ္ထေ ဒတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ တဿာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။

သာ ဓမ္မံ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ မနောဘာဝနီယေ စ ဘိက္ခူ ဝန္ဒိတွာ ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ ထောကံ ဂန္တွာ ဒါသိံ အာဟ ‘‘ဟန္ဒ ဇေ အာဘရဏံ ပိဠန္ဓိဿာမီ’’တိ။ သာ တံ ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ ဗန္ဓိတွာ ဝိဟာရေ ဌပေတွာ တဟံ တဟံ ဝိစရိတွာ ဂမနကာလေ ဝိဿရိတွာ ဂတတ္တာ ‘‘ဝိဿရိတံ မယာ, တိဋ္ဌ အယျေ အာဟရိဿာမီ’’တိ နိဝတ္တိတုကာမာ အဟောသိ။ ဝိသာခါ ‘‘သစေ ဇေ ဝိဟာရေ ဌပေတွာ ဝိဿရိတံ, တဿ ဝိဟာရဿေဝ အတ္ထာယ တံ ပရိစ္စဇိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပဝေဒေန္တီ ‘‘ဝိဟာရံ, ဘန္တေ, ကာရေဿာမိ, အဓိဝါသေတု မေ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ အာဟ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန။

သာ တံ ပိဠန္ဓနံ သတသဟဿာဓိကနဝကောဋိအဂ္ဃနကံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေန နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယကေန သုဝိဘတ္တဘိတ္တိထမ္ဘတုလာဂေါပါနသိကဏ္ဏိကဒွါရဗာဟဝါတပါန သောပါနာဒိဂေဟာဝယဝံ မနောဟရံ သုဝိကပ္ပိတကဋ္ဌကမ္မရမဏီယံ သုပရိကမ္မကတသုဓာကမ္မံ မနုညံ သုဝိရစိတမာလာကမ္မလတာကမ္မာဒိစိတ္တကမ္မဝိစိတ္တံ သုပရိနိဋ္ဌိတမဏိကုဋ္ဋိမ သဒိသဘူမိတလံ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ ပဉ္စ ဂဗ္ဘသတာနိ, ဥပရိဘူမိယံ ပဉ္စ ဂဗ္ဘသတာနီတိ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဝသနာနုစ္ဆဝိကံ မဟန္တံ ပါသာဒံ တဿ ပရိဝါရပါသာဒသဟဿဉ္စ တေသံ ပရိဝါရဘာဝေန ကုဋိမဏ္ဍပစင်္ကမနာဒီနိ စ ကာရေန္တီ နဝဟိ မာသေဟိ ဝိဟာရံ နိဋ္ဌာပေသိ။ ပရိနိဋ္ဌိတေ စ ဝိဟာရေ နဝဟေဝ ဟိရညကောဋီဟိ ဝိဟာရမဟံ ကာရေန္တီ ပဉ္စမတ္တေဟိ သဟာယိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ တဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ သောမနဿဇာတာ သဟာယိကာ အာဟ ‘‘ဣမံ ဧဝရူပံ ပါသာဒံ ကာရေန္တိယာ ယံ မယာ ပုညံ ပသုတံ, တံ အနုမောဒထ, ပတ္တိဒါနံ ဝေါ ဒမ္မီ’’တိ။ ‘‘အဟော သာဓု အဟော သာဓူ’’တိ ပသန္နစိတ္တာ သဗ္ဗာပိ အနုမောဒိံသု။

တတ္ထ အညတရာ ဥပါသိကာ ဝိသေသတော တံ ပတ္တိဒါနံ မနသာကာသိ။ သာ န စိရဿေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ ပုညာနုဘာဝေန အနေကကူဋာဂါရပါကာရဥယျာနပေါက္ခရဏိအာဒိပဋိမဏ္ဍိတံ သောဠသယောဇနာယာမဝိတ္ထာရဗ္ဗေဓံ အတ္တနော ပဘာယ ယောဇနသတံ ဖရန္တံ အာကာသစာရိံ မဟန္တံ ဝိမာနံ ပါတုရဟောသိ။ သာ ဂစ္ဆန္တီပိ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရာ သဟ ဝိမာနေန ဂစ္ဆတိ။ ဝိသာခါ ပန မဟာဥပါသိကာ ဝိပုလပရိစ္စာဂတာယ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ စ နိမ္မာနရတီသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ သုနိမ္မိတဒေဝရာဇဿ အဂ္ဂမဟေသိဘာဝံ သမ္ပာပုဏိ။ အထာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဒေဝစာရိကံ စရန္တော တံ ဝိသာခါယ သဟာယိကံ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပ္ပန္နံ ဒိသွာ –

၇၂၉။ ‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ၊

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ။

၇၃၀။ ‘‘တဿာ တေ နစ္စမာနာယ, အင်္ဂမင်္ဂေဟိ သဗ္ဗသော၊

ဒိဗ္ဗာ သဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ, သဝနီယာ မနောရမာ။

၇၃၁။ ‘‘တဿာ တေ နစ္စမာနာယ, အင်္ဂမင်္ဂေဟိ သဗ္ဗသော၊

ဒိဗ္ဗာ ဂန္ဓာ ပဝါယန္တိ, သုစိဂန္ဓာ မနောရမာ။

၇၃၂။ ‘‘ဝိဝတ္တမာနာ ကာယေန, ယာ ဝေဏီသု ပိဠန္ဓနာ၊

တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသော, တူရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ ယထာ။

၇၃၃။ ‘‘ဝဋံသကာ ဝါတဓုတာ, ဝါတေန သမ္ပကမ္ပိတာ၊

တေသံ သုယျတိ နိဂ္ဃေါသော, တူရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ ယထာ။

၇၃၄။ ‘‘ယာပိ တေ သိရသ္မိံ မာလာ, သုစိဂန္ဓာ မနောရမာ၊

ဝါတိ ဂန္ဓော ဒိသာ သဗ္ဗာ, ရုက္ခော မဉ္ဇူသကော ယထာ။

၇၃၅။ ‘‘ဃာယသေ တံ သုစိဂန္ဓံ, ရူပံ ပဿသိ အမာနုသံ၊

ဒေဝတေ ပုစ္ဆိတာစိက္ခ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလ’’န္တိ။ –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။ သာပိ တဿ ဧဝံ ဗျာကာသိ –

၇၃၆။ ‘‘သာဝတ္ထိယံ မယှံ သခီ ဘဒန္တေ, သံဃဿ ကာရေသိ မဟာဝိဟာရံ၊

တတ္ထပ္ပသန္နာ အဟမာနုမောဒိံ, ဒိသွာ အဂါရဉ္စ ပိယဉ္စ မေတံ။

၇၃၇။ ‘‘တာယေဝ မေ သုဒ္ဓနုမောဒနာယ, လဒ္ဓံ ဝိမာနဗ္ဘုတဒဿနေယျံ၊

သမန္တတော သောဠသယောဇနာနိ, ဝေဟာယသံ ဂစ္ဆတိ ဣဒ္ဓိယာ မမ။

၇၃၈။ ‘‘ကူဋာဂါရာ နိဝေသာ မေ, ဝိဘတ္တာ ဘာဂသော မိတာ၊

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘန္တိ, သမန္တာ သတယောဇနံ။

၇၃၉။ ‘‘ပေါက္ခရညော စ မေ ဧတ္ထ, ပုထုလောမနိသေဝိတာ၊

အစ္ဆောဒကာ ဝိပ္ပသန္နာ, သောဏ္ဏဝါလုကသန္ထတာ။

၇၄၀။ ‘‘နာနာပဒုမသဉ္ဆန္နာ, ပုဏ္ဍရီကသမောတတာ၊

သုရဘီ သမ္ပဝါယန္တိ, မနုညာ မာလုတေရိတာ။

၇၄၁။ ‘‘ဇမ္ဗုယော ပနသာ တာလာ, နာဠိကေရဝနာနိ စ၊

အန္တောနိဝေသနေ ဇာတာ, နာနာရုက္ခာ အရောပိမာ။

၇၄၂။ ‘‘နာနာတူရိယသံဃုဋ္ဌံ, အစ္ဆရာဂဏဃောသိတံ၊

ယောပိ မံ သုပိနေ ပဿေ, သောပိ ဝိတ္တော သိယာ နရော။

၇၄၃။ ‘‘ဧတာဒိသံ အဗ္ဘုတဒဿနေယျံ, ဝိမာနံ သဗ္ဗသော ပဘံ၊

မမ ကမ္မေ ဟိ နိဗ္ဗတ္တံ, အလံ ပုညာနိ ကာတဝေ’’တိ။

၇၃၆။ တတ္ထ သာဝတ္ထိယံ မယှံ သခီ ဘဒန္တေ, သံဃဿ ကာရေသိ မဟာဝိဟာရန္တိ ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ, သာဝတ္ထိယာ သမီပေ ပါစီနပဿေ မယှံ မမ သက္ခီ သဟာယိကာ ဝိသာခါ မဟာဥပါသိကာ အာဂတာဂတံ စာတုဒ္ဒိသံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥဒ္ဒိဿ နဝဟိရညကောဋိပရိစ္စာဂေန ပုဗ္ဗာရာမံ နာမ မဟန္တံ ဝိဟာရံ ကာရေသိ။ တတ္ထပ္ပသန္နာ အဟမာနုမောဒိန္တိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ကတပရိယောသိတေ သံဃဿ နိယျာဒိယမာနေ တာယ ကတေ ပတ္တိဒါနေ ‘‘အဟော ဌာနေ ဝတ ပရိစ္စာဂေါ ကတော’’တိ ပသန္နာ ရတနတ္တယေ ကမ္မဖလေ စ သဉ္ဇာတပသာဒါ အဟံ အနုမောဒိံ။ ဝတ္ထုဝသေန တဿာ အနုမောဒနာယ ဥဠာရဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိသွာ အဂါရဉ္စ ပိယဉ္စ မေတ’’န္တိ အာဟ။ သဟဿဂဗ္ဘံ အတိဝိယ ရမဏီယံ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ တဉ္စ အဂါရံ မဟန္တံ ပါသာဒံ ပိယဉ္စ မေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ တာဒိသံ မဟန္တံ ဓနပရိစ္စာဂံ ဒိသွာ အနုမောဒိန္တိ ယောဇနာ။

၇၃၇။ တာယေဝ မေ သုဒ္ဓနုမောဒနာယာတိ ယထာဝုတ္တာယ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂါဘာဝေန သုဒ္ဓါယ ကေဝလာယ အနုမောဒနာယေဝ။ လဒ္ဓံ ဝိမာနဗ္ဘုတဒဿနေယျန္တိ မယှံ ပုဗ္ဗေ ဤဒိသဿ အဘူတပုဗ္ဗတာယ အဗ္ဘုတံ သမန္တဘဒ္ဒကဘာဝေန အတိဝိယ သုရူပတာယ စ ဒဿနေယျံ ဣမံ ဝိမာနံ လဒ္ဓံ အဓိဂတံ။ ဧဝံ တဿ ဝိမာနဿ အဘိရူပတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပမာဏမဟတ္တံ ပဘာဝမဟတ္တံ ဥပဘောဂဝတ္ထုမဟတ္တဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘သမန္တတော သောဠသယောဇနာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဣဒ္ဓိယာ မမာတိ မမ ပုညိဒ္ဓိယာ။

၇၃၉။ ပေါက္ခရညောတိ ပေါက္ခရဏိယော။ ပုထုလောမနိသေဝိတာတိ ဒိဗ္ဗမစ္ဆေဟိ ဥပသေဝိတာ။

၇၄၀။ နာနာပဒုမသဉ္ဆန္နာတိ သတပတ္တသဟဿပတ္တာဒိဘေဒေဟိ နာနာဝိဓေဟိ ရတ္တပဒုမေဟိ ရတ္တကမလေဟိ စ သဉ္ဆာဒိတာ။ ပုဏ္ဍရီကသမောတတာတိ နာနာဝိဓေဟိ သေတကမလေဟိ သမန္တတော အဝတတာ, နာနာရုက္ခာ အရောပိမာ သုရဘီ သမ္ပဝါယန္တီတိ ယောဇနာ။

၇၄၂။ သောပီတိ သော သုပိနဒဿာဝီပိ။ ဝိတ္တောတိ တုဋ္ဌော။

၇၄၃။ သဗ္ဗသော ပဘန္တိ သမန္တတော ဩဘာသမာနံ။ ကမ္မေ ဟီတိ ကမ္မနိမိတ္တံ။ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ။ စေတနာနံ ဝါ အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ ဗဟုဘာဝတော ‘‘ကမ္မေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အလန္တိ ယုတ္တံ။ ကာတဝေတိ ကာတုံ။

ဣဒါနိ ထေရော ဝိသာခါယ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ကထာပေတုကာမော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၄၄။ ‘‘တာယေဝ တေ သုဒ္ဓနုမောဒနာယ,

လဒ္ဓံ ဝိမာနဗ္ဘုတဒဿနေယျံ၊

ယာ စေဝ သာ ဒါနမဒါသိ နာရီ,

တဿာ ဂတိံ ဗြူဟိ ကုဟိံ ဥပ္ပန္နာ သာ’’တိ။

၇၄၄။ တတ္ထ ယာ စေဝ သာ ဒါနမဒါသိ နာရီတိ ယဿ ဒါနဿ အနုမောဒနာယ တွံ ဤဒိသံ သမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘိ, တံ ဒါနံ ယာ စေဝ သာ နာရီ အဒါသီတိ ဝိသာခံ မဟာဥပါသိကံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ တာယ ဧဝ ဒေဝတာယ တဿာ သမ္ပတ္တိံ ကထာပေတုကာမော အာဟ ‘‘တဿာ ဂတိံ ဗြူဟိ ကုဟိံ ဥပ္ပန္နာ သာ’’တိ။ တဿာ ဂတိန္တိ တာယ နိဗ္ဗတ္တဒေဝဂတိံ။

ဣဒါနိ ထေရေန ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဒဿေန္တီ အာဟ –

၇၄၅။ ‘‘ယာ သာ အဟု မယှံ သခီ ဘဒန္တေ, သံဃဿ ကာရေသိ မဟာဝိဟာရံ၊

ဝိညာတဓမ္မာ သာ အဒါသိ ဒါနံ, ဥပ္ပန္နာ နိမ္မာနရတီသု ဒေဝေသု။

၇၄၆။ ‘‘ပဇာပတီ တဿ သုနိမ္မိတဿ,

အစိန္တိယော ကမ္မဝိပါက တဿာ၊

ယမေတံ ပုစ္ဆသိ ‘ကုဟိံ ဥပ္ပန္နာ သာ’တိ,

တံ တေ ဝိယာကာသိံ အနညထာ အဟ’’န္တိ။

၇၄၅။ တတ္ထ ဝိညာတဓမ္မာတိ ဝိညာတသာသနဓမ္မာ, ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မာတိ အတ္ထော။

၇၄၆။ သုနိမ္မိတဿာတိ သုနိမ္မိတဿ ဒေဝရာဇဿ။ အစိန္တိယော ကမ္မဝိပါက တဿာတိ ဝိဘတ္တိလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော, တဿာ မမ သခိယာ နိဗ္ဗာနရတီသု နိဗ္ဗတ္တာယ ကမ္မဝိပါကော ပုညကမ္မဿ ဝိပါကဘူတာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ အစိန္တိယာ အပ္ပမေယျာတိ အတ္ထော။ အနညထာတိ အဝိပရီတံ ယထာသဘာဝတော။ ကထံ ပနာယံ တဿာ သမ္ပတ္တိံ အညာသီတိ? သုဘဒ္ဒါ ဝိယ ဘဒ္ဒါယ, ဝိသာခါပိ ဒေဝဓီတာ ဣမိဿာ သန္တိကံ အဂမာသိ။

ဣဒါနိ ဒေဝဓီတာ ထေရံ အညေသမ္ပိ ဒါနသမာဒပနေ နိယောဇေန္တီ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ –

၇၄၇။ ‘‘တေနဟညေပိ သမာဒပေထ, သံဃဿ ဒါနာနိ ဒဒါထ ဝိတ္တာ၊

ဓမ္မဉ္စ သုဏာထ ပသန္နမာနသာ, သုဒုလ္လဘော လဒ္ဓေါ မနုဿလာဘော။

၇၄၈။