မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိ
ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။
ပါဠိ မူရင်းသာ — မြန်မာပြန်နှင့် English ဘာသာပြန် မတင်ရသေးပါ။
၁၅၆။ အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခု, သက္ခိဓမ္မံ ပရိဿယဝိနယံ၊
ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ, ပါတိမောက္ခံ အထ ဝါပိ သမာဓိံ။
အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခူတိ။ အကိတ္တယီတိ ကိတ္တိတံ အာစိက္ခိတံ ဒေသိတံ ပညပိတံ ပဋ္ဌပိတံ ဝိဝဋံ ဝိဘတ္တံ ဥတ္တာနီကတံ ပကာသိတန္တိ – အကိတ္တယိ [အကိတ္တယီတိ အကိတ္တယိ ပရိကိတ္တယိ အာစိက္ခိ ဒေသေသိ ပညပေသိ ပဋ္ဌပေသိ ဝိဝရိ ဝိဘဇိ ဥတ္တာနိမကာသိ ပကာသေသီတိ အကိတ္တယိ (သျာ။)]။ ဝိဝဋစက္ခူတိ ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ ဝိဝဋစက္ခု – မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု, သမန္တစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
ကထံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? မံသစက္ခုမှိပိ ဘဂဝတော ပဉ္စ ဝဏ္ဏာ သံဝိဇ္ဇန္တိ – နီလော စ ဝဏ္ဏော, ပီတကော စ ဝဏ္ဏော, လောဟိတကော စ ဝဏ္ဏော, ကဏှော စ ဝဏ္ဏော, ဩဒါတော စ ဝဏ္ဏော။ အက္ခိလောမာနိ စ ဘဂဝတော ယတ္ထ စ အက္ခိလောမာနိ ပတိဋ္ဌိတာနိ တံ နီလံ ဟောတိ သုနီလံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဥမာပုပ္ဖသမာနံ [ဥမ္မာပုပ္ဖသမာနံ (သီ။ က။), ဥမ္မာရပုပ္ဖသမာနံ (သျာ။)]။ တဿ ပရတော ပီတကံ ဟောတိ သုပီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ကဏိကာရပုပ္ဖသမာနံ။ ဥဘယတော စ အက္ခိကူဋာနိ ဘဂဝတော လောဟိတကာနိ ဟောန္တိ သုလောဟိတကာနိ ပါသာဒိကာနိ ဒဿနေယျာနိ ဣန္ဒဂေါပကသမာနာနိ။ မဇ္ဈေ ကဏှံ ဟောတိ သုကဏှံ အလူခံ သိနိဒ္ဓံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသမာနံ [အဠာရိဋ္ဌကသမာနံ (သျာ။)]။ တဿ ပရတော ဩဒါတံ ဟောတိ သုဩဒါတံ သေတံ ပဏ္ဍရံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဩသဓိတာရကသမာနံ။ တေန ဘဂဝါ ပါကတိကေန မံသစက္ခုနာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နေန ပုရိမသုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တေန သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ။ ယဒါ ဟိပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော အန္ဓကာရော ဟောတိ။ သူရိယော ဝါ အတ္ထင်္ဂတော ဟောတိ။ ကာဠပက္ခော စ ဥပေါသထော ဟောတိ။ တိဗ္ဗော စ ဝနသဏ္ဍော ဟောတိ။ မဟာ စ ကာဠမေဃော [အကာလမေဃော (သျာ။)] အဗ္ဘုဋ္ဌိတော ဟောတိ။ ဧဝရူပေပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ။ နတ္ထိ သော ကုဋ္ဋော [ကုဍ္ဍော (သီ။)] ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ပါကာရော ဝါ ပဗ္ဗတော ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရဏံ ရူပါနံ ဒဿနာယ။ ဧကဉ္စေ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတွာ တိလဝါဟေ ပက္ခိပေယျ။ တညေဝ တိလဖလံ ဥဒ္ဓရေယျ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ပါကတိကံ မံသစက္ခု။ ဧဝံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
ကထံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ။ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ။ ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’’တိ။ ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ အာကင်္ခမာနော စ ဘဂဝါ ဧကမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, ဒွေပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, တိဿောပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, စတဿောပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ပဉ္စပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ဒသပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ဝီသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, တိံသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, စတ္တာလီသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ပညာသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, သတမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, သဟဿိမ္ပိ စူဠနိကံ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, ဒွိသဟဿိမ္ပိ မဇ္ဈိမိကံ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, တိသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, မဟာသဟဿိမ္ပိ [တိသဟဿိံ မဟာသဟဿိမ္ပိ (သီ။ က။)] လောကဓာတုံ ပဿေယျ။ ယာဝတကံ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျ တာဝတကံ ပဿေယျ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗစက္ခု။ ဧဝံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
ကထံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? ဘဂဝါ မဟာပညော ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဒသဗလဓာရီ ပုရိသာသဘော ပုရိသသီဟော ပုရိသနာဂေါ ပုရိသာဇညော ပုရိသဓောရယှော အနန္တဉာဏော အနန္တတေဇော အနန္တယသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော ဓနဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညာပေတာ အနိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခေတာ ပသာဒေတာ။ သော ဟိ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ။
သော ဟိ ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ ပဿံ ပဿတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော။ နတ္ထိ တဿ ဘဂဝတော အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ။ အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ [အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ (သျာ။) မဟာနိ။ ၆၉] ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ။ ယံ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ ဇာနိတဗ္ဗံ [အတ္ထိ ဓမ္မံ ဇာနိတဗ္ဗံ (သီ။ က။)] အတ္တတ္ထော ဝါ ပရတ္ထော ဝါ ဥဘယတ္ထော ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ဝါ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော ဝါ အတ္ထော ဥတ္တာနော ဝါ အတ္ထော ဂမ္ဘီရော ဝါ အတ္ထော ဂူဠှော ဝါ အတ္ထော ပဋိစ္ဆန္နော ဝါ အတ္ထော နေယျော ဝါ အတ္ထော နီတော ဝါ အတ္ထော အနဝဇ္ဇော ဝါ အတ္ထော နိက္ကိလေသော ဝါ အတ္ထော ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော, သဗ္ဗံ တံ [ပရမတ္ထော ဝါ, သဗ္ဗန္တံ (သျာ။)] အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။
သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ… သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ… အတီတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, အနာဂတေ ပစ္စုပ္ပန္နေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ။ ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ၊ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ, နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ။ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ။ ယထာ ဒွိန္နံ သမုဂ္ဂပဋလာနံ သမ္မာဖုသိတာနံ ဟေဋ္ဌိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဥပရိမံ နာတိဝတ္တတိ, ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဟေဋ္ဌိမံ နာတိဝတ္တတိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော၊ ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နေယျဉ္စ ဉာဏဉ္စ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော။ ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ၊ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ။ နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ။ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ။
သဗ္ဗဓမ္မေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓါ အာကင်္ခပဋိဗဒ္ဓါ မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တုပ္ပါဒပဋိဗဒ္ဓါ။ သဗ္ဗသတ္တေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဘဂဝါ အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတိ, စရိတံ ဇာနာတိ, အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ, အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ [ပရိဝတ္တန္တိ (က။) ပသူရသုတ္တနိဒ္ဒေသေ အဝသာနေပိ]။
ယထာ ယေ ကေစိ မစ္ဆကစ္ဆပါ အန္တမသော တိမိတိမိင်္ဂလံ ဥပါဒါယ အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ [ပရိဝတ္တန္တိ (က။) ပသူရသုတ္တနိဒ္ဒေသေ အဝသာနေပိ]။ ယထာ ယေ ကေစိ ပက္ခီ အန္တမသော ဂရုဠံ ဝေနတေယျံ ဥပါဒါယ အာကာသဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝ ယေပိ တေ သာရိပုတ္တသမာ ပညာယ တေပိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဗုဒ္ဓဉာဏံ ဒေဝမနုဿာနံ ပညံ ဖရိတွာ အဘိဘဝိတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယေပိ တေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဂဟပတိပဏ္ဍိတာ သမဏပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ကတပရပ္ပဝါဒါ ဝါလဝေဓိရူပါ ဝေါဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆန္တိ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ။ ကထိတာ ဝိသဇ္ဇိတာ စ တေ ပဉှာ ဘဂဝတာ ဟောန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာ။ ဥပက္ခိတ္တကာ စ တေ ဘဂဝတော သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ တတ္ထ အတိရောစတိ ယဒိဒံ ပညာယာတိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
ကထံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ။ သေယျထာပိ နာမ ဥပ္ပလိနိယံ ဝါ ပဒုမိနိယံ ဝါ ပုဏ္ဍရီကိနိယံ ဝါ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာ အနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ, အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာ အစ္စုဂ္ဂမ္မ တိဋ္ဌန္တိ အနုပလိတ္တာနိ ဥဒကေန၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ, အပ္ပေကစ္စေ န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ။ ဇာနာတိ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ရာဂစရိတော, အယံ ဒေါသစရိတော, အယံ မောဟစရိတော, အယံ ဝိတက္ကစရိတော, အယံ သဒ္ဓါစရိတော, အယံ ဉာဏစရိတော’’တိ။ ရာဂစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အသုဘကထံ ကထေတိ၊ ဒေါသစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တာဘာဝနံ အာစိက္ခတိ၊ မောဟစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသေ ပရိပုစ္ဆာယ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ ဂရုသံဝါသေ နိဝေသေတိ၊ ဝိတက္ကစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အာနာပါနဿတိံ အာစိက္ခတိ၊ သဒ္ဓါစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတိ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိံ [ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ (က။)] ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ သီလာနိ စ၊ အတ္တနော ဉာဏစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အာစိက္ခတိ ဝိပဿနာနိမိတ္တံ အနိစ္စာကာရံ ဒုက္ခာကာရံ အနတ္တာကာရံ။
‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော, ယထာပိ ပဿေ ဇနတံ သမန္တတော၊
တထူပမံ ဓမ္မမယံ သုမေဓ, ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခု၊
သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇနတမပေတသောကော, အဝေက္ခဿု ဇာတိဇရာဘိဘူတ’’န္တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။
ကထံ ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု? သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ။ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော။
‘‘န တဿ အဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ, အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ၊
သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ, တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခူတိ – အကိတ္တယိ ဝိဝဋစက္ခု။
သက္ခိဓမ္မံ ပရိဿယဝိနယန္တိ။ သက္ခိဓမ္မန္တိ န ဣတိဟိတိဟံ, န ဣတိကိရာယ, န ပရမ္ပရာယ, န ပိဋကသမ္ပဒါယ, န တက္ကဟေတု, န နယဟေတု, န အာကာရပရိဝိတက္ကေန, န ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သာမံ သယမဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခံ ဓမ္မန္တိ – သက္ခိဓမ္မံ။ ပရိဿယဝိနယန္တိ။ ပရိဿယာတိ ဒွေ ပရိဿယာ – ပါကဋပရိဿယာ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ စ။ ကတမေ ပါကဋပရိဿယာ? သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ [ဂေါမဟိသာ (သျာ။) မဟာနိ။ ၅] ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ, စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါ, စက္ခုရောဂေါ သောတရောဂေါ ဃာနရောဂေါ ဇိဝှါရောဂေါ ကာယရောဂေါ သီသရောဂေါ ကဏ္ဏရောဂေါ မုခရောဂေါ ဒန္တရောဂေါ ကာသော သာသော ပိနာသော ဍာဟော [ဍဟော (သီ။ သျာ။) မဟာနိ။ ၅] ဇရော ကုစ္ဆိရောဂေါ မုစ္ဆာ ပက္ခန္ဒိကာ သူလာ ဝိသူစိကာ ကုဋ္ဌံ ဂဏ္ဍော ကိလာသော သောသော အပမာရော ဒဒ္ဒု ကဏ္ဍု ကစ္ဆု ရခသာ ဝိတစ္ဆိကာ လောဟိတပိတ္တံ [လောဟိတံ ပိတ္တံ (သျာ။ က။)] မဓုမေဟော အံသာ ပိဠကာ ဘဂန္ဒလာ, ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ သေမှသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ ဝါတသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ သန္နိပါတိကာ အာဗာဓာ ဥတုပရိဏာမဇာ အာဗာဓာ ဝိသမပရိဟာရဇာ အာဗာဓာ ဩပက္ကမိကာ အာဗာဓာ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာ, သီတံ ဥဏှံ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ ဥစ္စာရော ပဿာဝေါ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာ ဣတိ ဝါ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပါကဋပရိဿယာ။
ကတမေ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဗျာပါဒနီဝရဏံ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော ကောဓော ဥပနာဟော မက္ခော ပဠာသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယျံ ထမ္ဘော သာရမ္ဘော မာနော အတိမာနော မဒေါ ပမာဒေါ, သဗ္ဗေ ကိလေသာ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ သဗ္ဗေ ဒရထာ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ သဗ္ဗေ သန္တာပါ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ။
ပရိဿယာတိ ကေနဋ္ဌေန ပရိဿယာ? ပရိသဟန္တီတိ ပရိဿယာ, ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ, တတြာသယာတိ ပရိဿယာ။ ကထံ ပရိသဟန္တီတိ ပရိဿယာ? တေ ပရိဿယာ တံ ပုဂ္ဂလံ သဟန္တိ ပရိသဟန္တိ အဘိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ ပရိယာဒိယန္တိ မဒ္ဒန္တိ။ ဧဝံ ပရိသဟန္တီတိ – ပရိဿယာ။
ကထံ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ? တေ ပရိဿယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သမ္မာပဋိပဒါယ အနုလောမပဋိပဒါယ အပစ္စနီကပဋိပဒါယ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒါယ အနွတ္ထပဋိပဒါယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါယ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာယ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ ဇာဂရိယာနုယောဂဿ သတိသမ္ပဇညဿ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာနုယောဂဿ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာနုယောဂဿ – ဣမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ – ပရိဿယာ။
ကထံ တတြာသယာတိ ပရိဿယာ? တတ္ထေတေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိဿယာ။ ယထာ ဗိလေ ဗိလာသယာ ပါဏာ သယန္တိ, ဒကေ ဒကာသယာ ပါဏာ သယန္တိ, ဝနေ ဝနာသယာ ပါဏာ သယန္တိ, ရုက္ခေ ရုက္ခာသယာ ပါဏာ သယန္တိ၊ ဧဝမေဝ တတ္ထေတေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိဿယာတိ။ ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘သာန္တေဝါသိကော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ။ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာန္တေဝါသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင်္ကပ္ပါ သညောဇနိယာ, တျဿ အန္တော ဝသန္တိ အနွာဿဝန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာန္တေဝါသိကောတိ ဝုစ္စတိ။ တေ နံ သမုဒါစရန္တိ, သမုဒါစရန္တိ [သမုဒါစာရေန္တိ (သီ။)] နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ … မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင်္ကပ္ပါ သညောဇနိယာ, တျဿ အန္တော ဝသန္တိ အနွာဿဝန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာန္တေဝါသိကောတိ ဝုစ္စတိ။ တေ နံ သမုဒါစရန္တိ, သမုဒါစရန္တိ နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာန္တေဝါသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ။ ကတမေ တယော? လောဘော, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလော [အန္တရာမလံ (သီ။ က။) ဣတိဝု။ ၈၈] အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော၊ ဒေါသော, ဘိက္ခဝေ…ပေ… မောဟော, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ’’တိ။
‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော, လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော၊
ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊
အန္ဓန္တမံ [အန္ဓတမံ (သျာ။) ဣတိဝု။ ၈၈] တဒါ ဟောတိ, ယံ လောဘော သဟတေ နရံ။
‘‘အနတ္ထဇနနော ဒေါသော, ဒေါသော စိတ္တပ္ပကောပနော၊
ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊
အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ဒေါသော သဟတေ နရံ။
‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော, မောဟော စိတ္တပ္ပကောပနော၊
ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
‘‘မူဠှော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, မူဠှော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊
အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ မောဟော သဟတေ နရ’’န္တိ။
ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘တယော ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။ ကတမေ တယော? လောဘော ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ၊ ဒေါသော ခေါ, မဟာရာဇ…ပေ… မောဟော ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။ ဣမေ ခေါ, မဟာရာဇ, တယော ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။
‘‘လောဘော ဒေါသော စ မောဟော စ, ပုရိသံ ပါပစေတသံ၊
ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ, တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ။
ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ဣတော နိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ၊
ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တီ’’တိ။
ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ပရိဿယဝိနယန္တိ ပရိဿယဝိနယံ ပရိဿယပ္ပဟာနံ ပရိဿယဝူပသမံ ပရိဿယပဋိနိဿဂ္ဂံ ပရိဿယပဋိပဿဒ္ဓိံ အမတံ နိဗ္ဗာနန္တိ – သက္ခိဓမ္မံ ပရိဿယဝိနယံ။
ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေတိ။ ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ – သမ္မာပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒံ အနွတ္ထပဋိပဒံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ သီလေသု ပရိပူရကာရိတံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတံ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ သတိသမ္ပဇညံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ။ ဘဒ္ဒန္တေတိ သော နိမ္မိတော ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ။ အထ ဝါ ယံ တွံ ဓမ္မံ အာစိက္ခသိ ဒေသေသိ ပညပေသိ ပဋ္ဌပေသိ ဝိဝရိ ဝိဘဇိ ဥတ္တာနီအကာသိ ပကာသေသိ သဗ္ဗံ တံ သုန္ဒရံ ဘဒ္ဒကံ ကလျာဏံ အနဝဇ္ဇံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ – ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ။
ပါတိမောက္ခံ အထ ဝါပိ သမာဓိန္တိ။ ပါတိမောက္ခန္တိ သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မုခံ ပမုခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ။ အထ ဝါပိ သမာဓိန္တိ ယာ စိတ္တဿ ဌိတိ သဏ္ဌိတိ အဝဋ္ဌိတိ အဝိသာဟာရော အဝိက္ခေပေါ အဝိသာဟတမာနသတာ သမထော သမာဓိန္ဒြိယံ သမာဓိဗလံ သမ္မာသမာဓီတိ – ပါတိမောက္ခံ အထ ဝါပိ သမာဓိံ။
တေနာဟ သော နိမ္မိတော –
‘‘အကိတ္တယီ ဝိဝဋစက္ခု, သက္ခိဓမ္မံ ပရိဿယဝိနယံ၊
ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ, ပါတိမောက္ခံ အထ ဝါပိ သမာဓိ’’န္တိ။
၁၅၇။ စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿ, ဂါမကထာယ အာဝရယေ သောတံ၊
ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယျ, န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ။
စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿာတိ။ ကထံ စက္ခုလောလောတိ? ဣဓေကစ္စော စက္ခုလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ အာရာမေန အာရာမံ ဥယျာနေန ဥယျာနံ ဂါမေန ဂါမံ နိဂမေန နိဂမံ နဂရေန နဂရံ ရဋ္ဌေန ရဋ္ဌံ ဇနပဒေန ဇနပဒံ ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ [အနဝတ္ထိတစာရိကံ (သီ။ သျာ။)] အနုယုတ္တော စ ဟောတိ ရူပဿ ဒဿနာယ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော အသံဝုတော ဂစ္ဆတိ ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, အဿံ ဩလောကေန္တော, ရထံ ဩလောကေန္တော, ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော, ဣတ္ထိယော ဩလောကေန္တော, ပုရိသေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရကေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရိကာယော ဩလောကေန္တော, အန္တရာပဏံ ဩလောကေန္တော, ဃရမုခါနိ ဩလောကေန္တော, ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, အဓော ဩလောကေန္တော, ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ, န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒဿနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယျထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝါဒိတံ ပေက္ခံ အက္ခာနံ ပါဏိဿရံ ဝေတာဠံ ကုမ္ဘထူဏံ [ကုမ္ဘထူနံ (သီ။ သျာ။ က။)] သောဘနကံ [သောဘနဂရကံ (သီ။ သျာ။)] စဏ္ဍာလံ ဝံသံ ဓောဝနံ ဟတ္ထိယုဒ္ဓံ အဿယုဒ္ဓံ မဟိံသယုဒ္ဓံ [မဟိသယုဒ္ဓံ (သီ။ သျာ။)] ဥသဘယုဒ္ဓံ အဇယုဒ္ဓံ မေဏ္ဍယုဒ္ဓံ ကုက္ကုဋယုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋကယုဒ္ဓံ ဒဏ္ဍယုဒ္ဓံ မုဋ္ဌိယုဒ္ဓံ နိဗ္ဗုဒ္ဓံ ဥယျောဓိကံ ဗလဂ္ဂံ သေနာဗျူဟံ အနီကဒဿနံ ဣတိ ဝါ။ ဧဝမ္ပိ စက္ခုလောလော ဟောတိ။
ကထံ န စက္ခုလောလော ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော သံဝုတော ဂစ္ဆတိ န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အဿံ ဩလောကေန္တော, န ရထံ ဩလောကေန္တော, န ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော, န ဣတ္ထိယော ဩလောကေန္တော, န ပုရိသေ ဩလောကေန္တော, န ကုမာရကေ ဩလောကေန္တော, န ကုမာရိကာယော ဩလောကေန္တော, န အန္တရာပဏံ ဩလောကေန္တော, န ဃရမုခါနိ ဩလောကေန္တော, န ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, န အဓော ဩလောကေန္တော, န ဒိသာဝိဒိသာဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ န စက္ခုလောလော ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ, ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ န စက္ခုလောလော ဟောတိ။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒဿနံ အနနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယျထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝါဒိတံ ပေက္ခံ အက္ခာနံ…ပေ… အနီကဒဿနံ ဣတိ ဝါ။ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ ဧဝမ္ပိ န စက္ခုလောလော ဟောတိ။
စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿာတိ။ စက္ခုလောလိယံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, စက္ခုလောလိယာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿ။
ဂါမကထာယ အာဝရယေ သောတန္တိ။ ဂါမကထာ ဝုစ္စတိ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ, သေယျထိဒံ – ရာဇကထာ စောရကထာ မဟာမတ္တကထာ သေနာကထာ ဘယကထာ ယုဒ္ဓကထာ အန္နကထာ ပါနကထာ ဝတ္ထကထာ ယာနကထာ သယနကထာ မာလာကထာ ဂန္ဓကထာ ဉာတိကထာ ဂါမကထာ နိဂမကထာ နဂရကထာ ဇနပဒကထာ ဣတ္ထိကထာ [ဣတ္ထိကထာ ပုရိသကထာ (ဗဟူသု)] သူရကထာ ဝိသိခါကထာ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာ ပုဗ္ဗပေတကထာ နာနတ္တကထာ လောကက္ခာယိကာ သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ ဣတိ ဝါ။ ဂါမကထာယ အာဝရယေ- သောတန္တိ။ ဂါမကထာယ သောတံ အာဝရေယျ နိဝါရေယျ သံဝရေယျ ရက္ခေယျ ဂေါပေယျ ပိဒဟေယျ ပစ္ဆိန္ဒေယျာတိ – ဂါမကထာယ အာဝရယေ သောတံ။
ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယျာတိ။ ရသေ စာတိ မူလရသော ခန္ဓရသော တစရသော ပတ္တရသော ပုပ္ဖရသော ဖလရသော အမ္ဗိလံ မဓုရံ တိတ္တကံ ကဋုကံ လောဏိကံ ခါရိကံ လမ္ဗိကံ ကသာဝေါ သာဒု အသာဒု သီတံ ဥဏှံ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ရသဂိဒ္ဓါ၊ တေ ဇိဝှဂ္ဂေန ရသဂ္ဂါနိ ပရိယေသန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ, တေ အမ္ဗိလံ လဘိတွာ အနမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တိ, အနမ္ဗိလံ လဘိတွာ အမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တိ…ပေ… သီတံ လဘိတွာ ဥဏှံ ပရိယေသန္တိ, ဥဏှံ လဘိတွာ သီတံ ပရိယေသန္တိ။ တေ ယံ ယံ လဘိတွာ တေန တေန န တုဿန္တိ, အပရာပရံ ပရိယေသန္တိ, မနာပိကေသု ရသေသု ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါ။ ယဿေသာ ရသတဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝါယ…ပေ… အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ။
ယထာ ဝဏံ အာလိမ္ပေယျ ယာဝဒေဝ အာရုဟဏတ္ထာယ [အာရုဟနတ္ထာယ (က။) ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသေ သတ္တမဂါထာဝဏ္ဏနာယံ], ယထာ ဝါ ပန အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇေယျ ယာဝဒေဝ ဘာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ, ယထာ ဝါ ပုတ္တမံသံ အာဟာရံ အာဟာရေယျ ယာဝဒေဝ ကန္တာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ၊ ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝါယ…ပေ… အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ ရသတဏှံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ရသတဏှာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယျ။
န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိန္တိ။ မမတ္တာတိ ဒွေ မမတ္တာ – တဏှာမမတ္တဉ္စ ဒိဋ္ဌိမမတ္တဉ္စ …ပေ… ဣဒံ တဏှာမမတ္တံ…ပေ… ဣဒံ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ။ တဏှာမမတ္တံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ စက္ခုံ န မမာယေယျ န ဂဏှေယျ န ပရာမသေယျ နာဘိနိဝိသေယျ၊ သောတံ… ဃာနံ… ဇိဝှံ… ကာယံ… ရူပေ… သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ… လာဘံ… ယသံ… ပသံသံ… သုခံ… စီဝရံ… ပိဏ္ဍပါတံ… သေနာသနံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ… ကာမဓာတုံ… ရူပဓာတုံ… အရူပဓာတုံ… ကာမဘဝံ… ရူပဘဝံ… အရူပဘဝံ… သညာဘဝံ… အသညာဘဝံ… နေဝသညာနာသညာဘဝံ … ဧကဝေါကာရဘဝံ… စတုဝေါကာရဘဝံ… ပဉ္စဝေါကာရဘဝံ… အတီတံ… အနာဂတံ… ပစ္စုပ္ပန္နံ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န မမာယေယျ န ဂဏှေယျ န ပရာမသေယျ နာဘိနိဝိသေယျ။ ကိဉ္စီတိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ။ လောကသ္မိန္တိ အပါယလောကေ…ပေ… အာယတနလောကေတိ – န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿ, ဂါမကထာယ အာဝရယေ သောတံ၊
ရသေ စ နာနုဂိဇ္ဈေယျ, န စ မမာယေထ ကိဉ္စိ လောကသ္မိ’’န္တိ။
၁၅၈။ ဖဿေန ယဒါ ဖုဋ္ဌဿ, ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ၊
ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယျ, ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျ။
ဖဿေန ယဒါ ဖုဋ္ဌဿာတိ။ ဖဿောတိ ရောဂဖဿော။ ရောဂဖဿေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿ၊ စက္ခုရောဂေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿ, သောတရောဂေန…ပေ… ဃာနရောဂေန… ဇိဝှါရောဂေန… ကာယရောဂေန… သီသရောဂေန… ကဏ္ဏရောဂေန… မုခရောဂေန… ဒန္တရောဂေန… ကာသေန… သာသေန… ပိနာသေန… ဍာဟေန… ဇရေန… ကုစ္ဆိရောဂေန… မုစ္ဆာယ… ပက္ခန္ဒိကာယ… သူလာယ… ဝိသူစိကာယ… ကုဋ္ဌေန… ဂဏ္ဍေန… ကိလာသေန… သောသေန… အပမာရေန… ဒဒ္ဒုယာ… ကဏ္ဍုယာ … ကစ္ဆုယာ… ရခသာယ… ဝိတစ္ဆိကာယ… လောဟိတေန… ပိတ္တေန… မဓုမေဟေန… အံသာယ… ပိဠကာယ… ဘဂန္ဒလေန… ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သေမှသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… ဝါတသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သန္နိပါတိကေန အာဗာဓေန… ဥတုပရိဏာမဇေန အာဗာဓေန… ဝိသမပရိဟာရဇေန အာဗာဓေန… ဩပက္ကမိကေန အာဗာဓေန… ကမ္မဝိပါကဇေန အာဗာဓေန… သီတေန… ဥဏှေန… ဇိဃစ္ဆာယ… ပိပါသာယ… ဥစ္စာရေန… ပဿာဝေန… ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေဟိ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿာတိ – ဖဿေန ယဒါ ဖုဋ္ဌဿ။
ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စီတိ။ အာဒေဝံ ပရိဒေဝံ အာဒေဝနံ ပရိဒေဝနံ အာဒေဝိတတ္တံ ပရိဒေဝိတတ္တံ ဝါစာ ပလာပံ ဝိပ္ပလာပံ လာလပ္ပံ လာလပ္ပါယနံ လာလပ္ပါယိတတ္တံ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျ။ ကုဟိဉ္စီတိ ကုဟိဉ္စိ ကိမှိစိ ကတ္ထစိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ – ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ။
ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယျာတိ။ ကာမဘဝံ န ဇပ္ပေယျ, ရူပဘဝံ န ဇပ္ပေယျ, အရူပဘဝံ န ဇပ္ပေယျ န ပဇပ္ပေယျ နာဘိဇပ္ပေယျာတိ – ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယျ။
ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျာတိ။ ဘေရဝါတိ ဧကေနာကာရေန ဘယမ္ပိ ဘေရဝမ္ပိ တညေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဧတံ နူန တံ ဘယံ ဘေရဝံ န ဇဟေ အာဂစ္ဆတီ’’တိ။ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ အဿာ ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ, စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါ။ အထာပရေန အာကာရေန ဘယံ ဝုစ္စတိ အဇ္ဈတ္တိကံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဘယံ ဘယာနကံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော စေတသော ဥဗ္ဗေဂေါ ဥတြာသော, ဇာတိဘယံ ဇရာဘယံ ဗျာဓိဘယံ မရဏဘယံ ရာဇဘယံ စောရဘယံ အဂ္ဂိဘယံ ဥဒကဘယံ အတ္တာနုဝါဒဘယံ ပရာနုဝါဒဘယံ ဒဏ္ဍဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဦမိဘယံ ကုမ္ဘီလဘယံ အာဝဋ္ဋဘယံ သုသုကာဘယံ [သုံသုကာဘယံ (သျာ။)] အာဇီဝိကဘယံ အသိလောကဘယံ ပရိသာယ သာရဇ္ဇဘယံ မဒနဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဘယံ ဘယာနကံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော စေတသော ဥဗ္ဗေဂေါ ဥတြာသော။ ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျာတိ ဘေရဝေ ပဿိတွာ ဝါ သုဏိတွာ ဝါ န ဝေဓေယျ န ပဝေဓေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ န တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတသေယျ န ဘာယေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ, အဘီရူ အဿ အဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဖဿေန ယဒါ ဖုဋ္ဌဿ, ပရိဒေဝံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ၊
ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယျ, ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျာ’’တိ။
၁၅၉။ အန္နာနမထော ပါနာနံ, ခါဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနံ၊
လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာ, န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော။
အန္နာနမထော ပါနာနံ, ခါဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနန္တိ။ အန္နာနန္တိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသံ။ ပါနာနန္တိ အဋ္ဌ ပါနာနိ – အမ္ဗပါနံ, ဇမ္ဗုပါနံ, စောစပါနံ, မောစပါနံ, မဓုပါနံ, မုဒ္ဒိကပါနံ, သာလုကပါနံ, ဖာရုသကပါနံ။ အပရာနိပိ အဋ္ဌ ပါနာနိ – ကောသမ္ဗပါနံ, ကောလပါနံ, ဗဒရပါနံ, ဃတပါနံ, တေလပါနံ, ပယောပါနံ, ယာဂုပါနံ, ရသပါနံ။ ခါဒနီယာနန္တိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကံ, ပူဝခဇ္ဇကံ, မူလခဇ္ဇကံ, တစခဇ္ဇကံ, ပတ္တခဇ္ဇကံ, ပုပ္ဖခဇ္ဇကံ, ဖလခဇ္ဇကံ။ ဝတ္ထာနန္တိ ဆ စီဝရာနိ – ခေါမံ, ကပ္ပါသိကံ, ကောသေယျံ, ကမ္ဗလံ, သာဏံ, ဘင်္ဂန္တိ – အန္နာနမထော ပါနာနံ ခါဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနံ။
လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာတိ။ လဒ္ဓါတိ လဒ္ဓါ လဘိတွာ အဓိဂန္တွာ ဝိန္ဒိတွာ ပဋိလဘိတွာ န ကုဟနာယ, န လပနာယ, န နေမိတ္တိကတာယ, န နိပ္ပေသိကတာယ, န လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာယ [နိဇိဂိံသနတာယ (သီ။ သျာ။)], န ကဋ္ဌဒါနေန, န ဝေဠုဒါနေန, န ပတ္တဒါနေန, န ပုပ္ဖဒါနေန, န ဖလဒါနေန, န သိနာနဒါနေန, န စုဏ္ဏဒါနေန, န မတ္တိကာဒါနေန, န ဒန္တကဋ္ဌဒါနေန, န မုခေါဒကဒါနေန, န စာဋုကမျတာယ, န မုဂ္ဂသူပျတာယ [န မုဂ္ဂသုပ္ပတာယ (သီ။), န မုဂ္ဂသူပတာယ (သျာ။)], န ပါရိဘဋယယတာယ, န ပီဌမဒ္ဒိကတာယ [ပိဋ္ဌိမံသိကတာယ (သီ။), ပိဋ္ဌိမဒ္ဒိကတာယ (က။)], န ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာယ, န တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ, န အင်္ဂဝိဇ္ဇာယ, န နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာယ, န ဒူတဂမနေန, န ပဟိဏဂမနေန, န ဇင်္ဃပေသနိယေန, န ဝေဇ္ဇကမ္မေန, န နဝကမ္မေန, န ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကေန, န ဒါနာနုပ္ပဒါနေန ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓါ လဘိတွာ အဓိဂန္တွာ ဝိန္ဒိတွာ ပဋိလဘိတွာတိ – လဒ္ဓါ။ န သန္နိဓိံ ကယိရာတိ အန္နသန္နိဓိံ ပါနသန္နိဓိံ ဝတ္ထသန္နိဓိံ ယာနသန္နိဓိံ သယနသန္နိဓိံ ဂန္ဓသန္နိဓိံ အာမိသသန္နိဓိံ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျာတိ – လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာ။
န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနောတိ။ အန္နံ ဝါ န လဘာမိ, ပါနံ ဝါ န လဘာမိ, ဝတ္ထံ ဝါ န လဘာမိ, ကုလံ ဝါ န လဘာမိ, ဂဏံ ဝါ န လဘာမိ, အာဝါသံ ဝါ န လဘာမိ, လာဘံ ဝါ န လဘာမိ, ယသံ ဝါ န လဘာမိ, ပသံသံ ဝါ န လဘာမိ, သုခံ ဝါ န လဘာမိ, စီဝရံ ဝါ န လဘာမိ, ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ န လဘာမိ, သေနာသနံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကံ ဝါ န လဘာမိ, ‘‘အပ္ပညာတောမှီ’’တိ န တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတ္တသေယျ န ဘာယေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ, အဘီရူ အဿ အဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အန္နာနမထော ပါနာနံ, ခါဒနီယာနမထောပိ ဝတ္ထာနံ၊
လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာ, န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော’’တိ။
၁၆၀။ ဈာယီ န ပါဒလောလဿ, ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယျ၊
အထာသနေသု သယနေသု, အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ။
ဈာယီ န ပါဒလောလဿာတိ။ ဈာယီတိ ပဌမေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ဒုတိယေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, တတိယေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, စတုတ္ထေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သဝိတက္ကသဝိစာရေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အဝိတက္ကအဝိစာရေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သပ္ပီတိကေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, နိပ္ပီတိကေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ပီတိသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သာတသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သုခသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ဥပေက္ခာသဟဂတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, သုညတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အနိမိတ္တေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, အပ္ပဏိဟိတေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, လောကိယေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, လောကုတ္တရေနပိ ဈာနေန ဈာယီ, ဈာနရတော ဧကတ္တမနုယုတ္တော ပရမတ္ထဂရုကောတိ [သဒတ္ထဂရုကောတိ (သီ။ သျာ။)] – ဈာယီ။
န ပါဒလောလဿာတိ။ ကထံ ပါဒလောလော ဟောတိ? ဣဓေကစ္စော ပါဒလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ အာရာမေန အာရာမံ ဥယျာနေန ဥယျာနံ ဂါမေန ဂါမံ နိဂမေန နိဂမံ နဂရေန နဂရံ ရဋ္ဌေန ရဋ္ဌံ ဇနပဒေန ဇနပဒံ ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဧဝမ္ပိ ပါဒလောလော ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အန္တောပိသံဃာရာမေ ပါဒလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ န အတ္ထဟေတု န ကာရဏဟေတု ဥဒ္ဓတော အဝူပသန္တစိတ္တော ပရိဝေဏတော ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆတိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ အဍ္ဎယောဂတော အဍ္ဎယောဂံ ဂစ္ဆတိ ပါသာဒတော ပါသာဒံ ဂစ္ဆတိ ဟမ္မိယတော ဟမ္မိယံ ဂစ္ဆတိ ဂုဟာယ ဂုဟံ ဂစ္ဆတိ လေဏတော လေဏံ ဂစ္ဆတိ ကုဋိတော ကုဋိံ ဂစ္ဆတိ ကူဋာဂါရတော ကူဋာဂါရံ ဂစ္ဆတိ အဋ္ဋတော အဋ္ဋံ ဂစ္ဆတိ မာဠတော မာဠံ ဂစ္ဆတိ ဥဒ္ဒဏ္ဍတော ဥဒ္ဒဏ္ဍံ ဂစ္ဆတိ ဥပဋ္ဌာနသာလတော ဥပဋ္ဌာနသာလံ ဂစ္ဆတိ မဏ္ဍလမာဠတော မဏ္ဍလမာဠံ ဂစ္ဆတိ ရုက္ခမူလတော ရုက္ခမူလံ ဂစ္ဆတိ။ ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ နိသီဒန္တိ တဟိံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ ဧကဿ ဝါ ဒုတိယော ဟောတိ, ဒွိန္နံ ဝါ တတိယော ဟောတိ, တိဏ္ဏံ ဝါ စတုတ္ထော ဟောတိ။ တတ္ထ ဗဟုံ သမ္ဖပ္ပလာပံ ပလပတိ, သေယျထိဒံ – ရာဇကထံ စောရကထံ မဟာမတ္တကထံ သေနာကထံ ဘယကထံ ယုဒ္ဓကထံ အန္နကထံ ပါနကထံ ဝတ္ထကထံ ယာနကထံ သယနကထံ မာလာကထံ ဂန္ဓကထံ ဉာတိကထံ ဂါမကထံ နိဂမကထံ နဂရကထံ ဇနပဒကထံ ဣတ္ထိကထံ သူရကထံ ဝိသိခါကထံ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထံ ပုဗ္ဗပေတကထံ နာနတ္တကထံ လောကက္ခာယိကံ သမုဒ္ဒက္ခာယိကံ ဣတိ ဘဝါဘဝကထံ ဣတိ ဝါ။ ဧဝမ္ပိ ပါဒလောလော ဟောတိ။
န ပါဒလောလဿာတိ။ ပါဒလောလိယံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ပါဒလောလိယာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျ စရေယျ ဝိစရေယျ ဣရိယေယျ ဝတ္တေယျ ပါလေယျ ယပေယျ ယာပေယျ, ပဋိသလ္လာနာရာမော အဿ ပဋိသလ္လာနရတော အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တော အနိရာကတဇ္ဈာနော ဝိပဿနာ သမန္နာဂတော ဗြူဟေတာ သုညာဂါရာနံ ဈာယီ ဈာနရတော ဧကတ္တမနုယုတ္တော ပရမတ္ထဂရုကောတိ – ဈာယီ န ပါဒလောလဿ။
ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ။ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, ပါဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ, အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇသညိတာ, ဝဇ္ဇေ အဝဇ္ဇသညိတာ, ယံ ဧဝရူပံ ကုက္ကုစ္စံ ကုက္ကုစ္စာယနာ ကုက္ကုစ္စာယိတတ္တံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကုက္ကုစ္စံ။
အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ – ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ။ ကထံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ? ‘‘ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ကာယသုစရိတ’’န္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ, ‘‘ကတံ မေ ဝစီဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ဝစီသုစရိတ’’န္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ, ‘‘ကတံ မေ မနောဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ မနောသုစရိတန္တိ…ပေ… ‘‘ကတော မေ ပါဏာတိပါတော, အကတာ မေ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ…ပေ… မနောဝိလေခေါ, ‘‘ကတံ မေ အဒိန္နာဒါနံ… ကတော မေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော… ကတော မေ မုသာဝါဒေါ… ကတာ မေ ပိသုဏဝါစာ… ကတာ မေ ဖရုသဝါစာ… ကတော မေ သမ္ဖပ္ပလာပေါ… ကတာ မေ အဘိဇ္ဈာ… ကတော မေ ဗျာပါဒေါ… ကတာ မေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အကတာ မေ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ဧဝံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။
အထ ဝါ ‘‘သီလေသုမှိ န ပရိပူရကာရီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ, ‘‘ဣန္ဒြိယေသုမှိ အဂုတ္တဒွါရော’’တိ…ပေ… ‘‘ဘောဇနေ အမတ္တညုမှီ’’တိ… ‘‘ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တောမှီ’’တိ… ‘‘န သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတောမှီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတော မေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ… ‘‘ဒုက္ခံ မေ အပရိညာတ’’န္တိ… ‘‘သမုဒယော မေ အပ္ပဟီနော’’တိ… ‘‘မဂ္ဂေါ မေ အဘာဝိတော’’တိ… ‘‘နိရောဓော မေ အသစ္ဆိကတော’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာတိ ကုက္ကုစ္စာ အာရမေယျ ဝိရမေယျ ပဋိဝိရမေယျ ကုက္ကုစ္စံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ။ ကုက္ကုစ္စာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ။
နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ သက္ကစ္စကာရီ အဿ သာတစ္စကာရီ အဋ္ဌိတကာရီ အနောလီနဝုတ္တိကော အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒော အနိက္ခိတ္တဓုရော အပ္ပမာဒေါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ‘‘ကဒါဟံ အပရိပူရံ ဝါ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေယျံ, ပရိပူရံ ဝါ သီလက္ခန္ဓံ တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ? ယော တတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ ထာမော စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂေါ အပ္ပမာဒေါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ‘‘ကဒါဟံ အပရိပူရံ ဝါ သမာဓိက္ခန္ဓံ…ပေ… ပညာက္ခန္ဓံ… ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ… ကဒါဟံ အပရိညာတံ ဝါ ဒုက္ခံ ပရိဇာနေယျံ, အပ္ပဟီနေ ဝါ ကိလေသေ ပဇဟေယျံ, အဘာဝိတံ ဝါ မဂ္ဂံ ဘာဝေယျံ, အသစ္ဆိကတံ ဝါ နိရောဓံ သစ္ဆိကရေယျ’’န္တိ? ယော တတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ ထာမော စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂေါ အပ္ပမာဒေါ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ – ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယျ။
အထာသနေသု သယနေသု, အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျာတိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ…ပေ… အာသနံ ဝုစ္စတိ ယတ္ထ နိသီဒတိ – မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရော။ သယနံ ဝုစ္စတိ သေနာသနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာတိ – အထာသနေသု သယနေသု။
အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျာတိ။ အပ္ပသဒ္ဒေသု အပ္ပနိဂ္ဃေါသေသု ဝိဇနဝါတေသု မနုဿရာဟဿေယျကေသု ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပေသု သေနာသနေသု စရေယျ ဝိစရေယျ ဝိဟရေယျ ဣရိယေယျ ဝတ္တေယျ ပါလေယျ ယပေယျ ယာပေယျာတိ – အထာသနေသု သယနေသု အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဈာယီ န ပါဒလောလဿ, ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယျ၊
အထာသနေသု သယနေသု, အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျာ’’တိ။
၁၆၁။ နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယျ, ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ အာတာပီ၊
တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသံ။
နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယျာတိ။ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆကောဋ္ဌာသံ ကာရေတွာ ပဉ္စကောဋ္ဌာသံ ပဋိပဇ္ဇေယျ ဧကကောဋ္ဌာသံ နိပ္ပဇ္ဇေယျာတိ – နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယျ။
ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ အာတာပီတိ။ ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေယျ, ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေယျ, ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေယျ ပါဒေပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတွာ, ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပစ္စုဋ္ဌာယ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေယျ။
ဇာဂရိယံ ဘဇေယျာတိ ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ သမ္ဘဇေယျ သေဝေယျ နိသေဝေယျ သံသေဝေယျ ပဋိသေဝေယျာတိ – ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ။
အာတာပီတိ။ အာတပ္ပံ ဝုစ္စတိ ဝီရိယံ [ဝိရိယံ (သီ။ သျာ။)]။ ယော စေတသိကော ဝီရိယာရမ္ဘော နိက္ကမော ပရက္ကမော ဥယျာမော ဝါယာမော ဥဿာဟော ဥဿောဠှီ ထာမော ဌိတိ အသိထိလပရက္ကမတာ အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟော ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝီရိယဗလံ သမ္မာဝါယာမော။ ဣမိနာ အာတာပေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော သော ဝုစ္စတိ အာတာပီတိ – ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ အာတာပီ။
တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသန္တိ။ တန္ဒီတိ [တန္ဒိန္တိ (သီ။)] တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိယိတတ္တံ [နတ္ထိ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေပိ] တန္ဒိမနကတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ။ မာယာ ဝုစ္စတိ ဝဉ္စနိကာ စရိယာ။ ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ…ပေ… ဝါစာယ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ။ မာ မံ ဇညာတိ [ဇညူတိ (က။)] ဣစ္ဆတိ, မာ မံ ဇညာတိ သင်္ကပ္ပေတိ, မာ မံ ဇညာတိ ဝါစံ ဘာသတိ, မာ မံ ဇညာတိ ကာယေန ပရက္ကမတိ။ ယာ ဧဝရူပါ မာယာဝိတာ အစ္စသရာ ဝဉ္စနာ နိကတိ နိကိရဏာ ပရိဟရဏာ ဂူဟနာ ပရိဂူဟနာ ဆာဒနာ ပရိစ္ဆာဒနာ [ပဋိစ္ဆာဒနာ (သီ။ က။) မဟာနိဒ္ဒေသေ] အနုတ္တာနီကမ္မံ အနာဝိကမ္မံ ဝေါစ္ဆာဒနာ ပါပကိရိယာ – အယံ ဝုစ္စတိ မာယာ။ ဟဿန္တိ ဣဓေကစ္စော အတိဝေလံ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ကုမာရကမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ ယဒိဒံ အတိဝေလံ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသိတ’’န္တိ။
ခိဍ္ဍာတိ ဒွေ ခိဍ္ဍာ – ကာယိကာ စ ခိဍ္ဍာ ဝါစသိကာ စ ခိဍ္ဍာ။ ကတမာ ကာယိကာ ခိဍ္ဍာ? ဟတ္ထီဟိပိ ကီဠန္တိ, အဿေဟိပိ ကီဠန္တိ, ရထေဟိပိ ကီဠန္တိ, ဓနူဟိပိ ကီဠန္တိ, အဋ္ဌပဒေဟိပိ ကီဠန္တိ, ဒသပဒေဟိပိ ကီဠန္တိ, အာကာသေပိ ကီဠန္တိ, ပရိဟာရပထေပိ ကီဠန္တိ, သန္တိကာယပိ ကီဠန္တိ, ခလိကာယပိ ကီဠန္တိ, ဃဋိကာယပိ ကီဠန္တိ, သလာကဟတ္ထေနပိ ကီဠန္တိ, အက္ခေနပိ ကီဠန္တိ, ပင်္ကစီရေနပိ ကီဠန္တိ, ဝင်္ကကေနပိ ကီဠန္တိ, မောက္ခစိကာယပိ ကီဠန္တိ, စိင်္ဂုလကေနပိ ကီဠန္တိ, ပတ္တာဠှကေနပိ ကီဠန္တိ, ရထကေနပိ ကီဠန္တိ, ဓနုကေနပိ ကီဠန္တိ, အက္ခရိကာယပိ ကီဠန္တိ, မနေသိကာယပိ ကီဠန္တိ, ယထာဝဇ္ဇေနပိ ကီဠန္တိ – အယံ ကာယိကာ ခိဍ္ဍာ။ ကတမာ ဝါစသိကာ ခိဍ္ဍာ? မုခဘေရိကံ [မုခဘေရိယံ (သျာ။)] မုခါလမ္ဗရံ မုခဍိဏ္ဍိမကံ [မုခဒေဏ္ဍိမကံ (သီ။ သျာ။)] မုခဝလိမကံ မုခဘေရုဠကံ [မုခဘေရုလကံ (သီ။)] မုခဒဒ္ဒရိကံ နာဋကံ လာပံ ဂီတံ ဒဝကမ္မံ – အယံ ဝါစသိကာ ခိဍ္ဍာ။
မေထုနဓမ္မော နာမ ယော သော အသဒ္ဓမ္မော ဂါမဓမ္မော ဝသလဓမ္မော ဒုဋ္ဌုလ္လော ဩဒကန္တိကော ရဟဿော ဒွယံဒွယသမာပတ္တိ။ ကိံကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော? ဥဘိန္နံ ရတ္တာနံ သာရတ္တာနံ အဝဿုတာနံ ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာနံ ဥဘိန္နံ သဒိသာနံ ဓမ္မောတိ, တံကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော။ ယထာ ဥဘော ကလဟကာရကာ မေထုနကာတိ ဝုစ္စန္တိ, ဥဘော ဘဏ္ဍနကာရကာ…ပေ… ဥဘော ဘဿကာရကာ… ဥဘော အဓိကရဏကာရကာ… ဥဘော ဝိဝါဒကာရကာ… ဥဘော ဝါဒိနော… ဥဘော သလ္လာပကာ မေထုနကာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဥဘိန္နံ ရတ္တာနံ သာရတ္တာနံ အဝဿုတာနံ ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာနံ ဥဘိန္နံ သဒိသာနံ ဓမ္မောတိ, တံကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မော။
ဝိဘူသာတိ ဒွေ ဝိဘူသာ – အတ္ထိ အဂါရိယဿ ဝိဘူသာ, အတ္ထိ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝိဘူသာ။ ကတမာ အဂါရိယဿ ဝိဘူသာ? ကေသာ စ မဿု စ မာလာ စ ဂန္ဓာ စ ဝိလေပနာ စ အာဘရဏာ စ ပိလန္ဓနာ စ ဝတ္ထဉ္စ သယနာသနဉ္စ ဝေဌနဉ္စ ဥစ္ဆာဒနံ ပရိမဒ္ဒနံ နှာပနံ သမ္ဗာဟနံ အာဒါသံ အဉ္ဇနံ မာလာဝိလေပနံ မုခစုဏ္ဏကံ မုခလေပံ ဟတ္ထဗန္ဓံ သိခါဗန္ဓံ [ဝသိက္ခာဗန္ဓံ (သျာ။)] ဒဏ္ဍနာဠိယံ ခဂ္ဂံ ဆတ္တံ စိတြာ ဥပါဟနာ ဥဏှီသံ မဏိံ ဝါဠဗီဇနိံ ဩဒါတာနိ ဝတ္ထာနိ ဒီဃဒသာနိ ဣတိ ဝါ – အယံ အဂါရိယဿ ဝိဘူသာ။ ကတမာ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝိဘူသာ? စီဝရမဏ္ဍနာ ပတ္တမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ ဗာဟိရာနံ ဝါ ပရိက္ခာရာနံ မဏ္ဍနာ ဝိဘူသနာ ကေဠနာ ပရိကေဠနာ ဂေဓိတတာ ဂေဓိတတ္တံ စပလတာ စာပလျံ – အယံ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝိဘူသာ။
တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသန္တိ။ တန္ဒိဉ္စ မာယဉ္စ ဟဿဉ္စ ခိဍ္ဍဉ္စ မေထုနဓမ္မဉ္စ သဝိဘူသံ သပရိဝါရံ သပရိဘဏ္ဍံ သပရိက္ခာရံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ – တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယျ, ဇာဂရိယံ ဘဇေယျ အာတာပီ၊
တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍံ, မေထုနံ ဝိပ္ပဇဟေ သဝိဘူသ’’န္တိ။
၁၆၂။ အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ၊
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယျ။
အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တန္တိ။ အာထဗ္ဗဏိကာ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေန္တိ, နဂရေ ဝါ ရုဒ္ဓေ [ရုန္ဓေ (က။)] သင်္ဂါမေ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ ပရသေနပစ္စတ္ထိကေသု ပစ္စာမိတ္တေသု ဤတိံ ဥပ္ပါဒေန္တိ, ဥပဒ္ဒဝံ ဥပ္ပါဒေန္တိ, ရောဂံ ဥပ္ပါဒေန္တိ, ပဇ္ဇရကံ ကရောန္တိ, သူလံ ကရောန္တိ, ဝိသူစိကံ ကရောန္တိ, ပက္ခန္ဒိကံ ကရောန္တိ။ ဧဝံ အာထဗ္ဗဏိကာ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေန္တိ။
သုပိနပါဌကာ သုပိနံ အာဒိသန္တိ, ယော ပုဗ္ဗဏှသမယံ သုပိနံ ပဿတိ, ဧဝံ ဝိပါကော ဟောတိ။ ယော မဇ္ဈနှိကသမယံ [မဇ္ဈန္တိကသမယံ (ဗဟူသု)] သုပိနံ ပဿတိ, ဧဝံ ဝိပါကော ဟောတိ။ ယော သာယနှသမယံ သုပိနံ ပဿတိ, ဧဝံ ဝိပါကော ဟောတိ။ ယော ပုရိမေ ယာမေ…ပေ… ယော မဇ္ဈိမေ ယာမေ… ယော ပစ္ဆိမေ ယာမေ… ယော ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နော… ယော ဝါမေန ပဿေန နိပန္နော… ယော ဥတ္တာနံ နိပန္နော… ယော အဝကုဇ္ဇ နိပန္နော… ယော စန္ဒံ ပဿတိ… ယော သူရိယံ ပဿတိ… ယော မဟာသမုဒ္ဒံ ပဿတိ… ယော သိနေရုံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ပဿတိ… ယော ဟတ္ထိံ ပဿတိ… ယော အဿံ ပဿတိ… ယော ရထံ ပဿတိ… ယော ပတ္တိံ ပဿတိ… ယော သေနာဗျူဟံ ပဿတိ… ယော အာရာမရာမဏေယျကံ ပဿတိ… ယော ဝနရာမဏေယျကံ ပဿတိ… ယော ဘူမိရာမဏေယျကံ ပဿတိ… ယော ပေါက္ခရဏီရာမဏေယျကံ [ပေါက္ခရဏိရာမဏေယျကံ (သျာ။)] ပဿတိ, ဧဝံ ဝိပါကော ဟောတီတိ။ ဧဝံ သုပိနပါဌကာ သုပိနံ အာဒိသန္တိ။
လက္ခဏပါဌကာ လက္ခဏံ အာဒိသန္တိ – မဏိလက္ခဏံ ဒဏ္ဍလက္ခဏံ ဝတ္ထလက္ခဏံ အသိလက္ခဏံ ဥသုလက္ခဏံ ဓနုလက္ခဏံ အာဝုဓလက္ခဏံ ဣတ္ထိလက္ခဏံ ပုရိသလက္ခဏံ ကုမာရိကာလက္ခဏံ ကုမာရလက္ခဏံ ဒါသိလက္ခဏံ ဒါသလက္ခဏံ ဟတ္ထိလက္ခဏံ အဿလက္ခဏံ မဟိံသလက္ခဏံ ဥသဘလက္ခဏံ ဂေါဏလက္ခဏံ အဇလက္ခဏံ မေဏ္ဍလက္ခဏံ ကုက္ကုဋလက္ခဏံ ဝဋ္ဋလက္ခဏံ ဂေါဓာလက္ခဏံ ကဏ္ဏိကာလက္ခဏံ ကစ္ဆပလက္ခဏံ မိဂလက္ခဏံ ဣတိ ဝါတိ။ ဧဝံ လက္ခဏပါဌကာ လက္ခဏံ အာဒိသန္တိ။
နက္ခတ္တပါဌကာ နက္ခတ္တံ အာဒိသန္တိ။ အဋ္ဌဝီသတိ နက္ခတ္တာနိ။ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဃရပ္ပဝေသော ကတ္တဗ္ဗော, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန မကုဋံ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဝါရေယျံ ကာရေတဗ္ဗံ, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဗီဇနီဟာရော [ဗီဇနိဟာရော (သျာ။ က။)] ကတ္တဗ္ဗော, ဣမိနာ နက္ခတ္တေန သံဝါသော [ဃရဝါသော (သျာ။)] ဂန္တဗ္ဗောတိ။ ဧဝံ နက္ခတ္တပါဌကာ နက္ခတ္တံ အာဒိသန္တိ။
အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တန္တိ။ အာထဗ္ဗဏဉ္စ သုပိနဉ္စ လက္ခဏဉ္စ နက္ခတ္တဉ္စ နော ဝိဒဟေယျ န စရေယျ န သမာစရေယျ န သမာဒါယ ဝတ္တေယျ။ အထ ဝါ န ဂဏှေယျ န ဥဂ္ဂဏှေယျ န ဓာရေယျ န ဥပဓာရေယျ န ဥပလက္ခေယျ နပ္ပယောဇေယျာတိ – အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ။
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယျာတိ။ ဝိရုတံ ဝုစ္စတိ မိဂဝါက္ကံ။ မိဂဝါက္ကပါဌကာ [မိဂစက္ကံ။ မိဂစက္ကပါဌကာ (သျာ။)] မိဂဝါက္ကံ အာဒိသန္တိ – သကုန္တာနံ ဝါ စတုပ္ပဒါနံ ဝါ ရုတံ [ရုဒံ (သျာ။)] ဝဿိတံ ဇာနန္တီတိ။ ဧဝံ မိဂဝါက္ကပါဌကာ မိဂဝါက္ကံ အာဒိသန္တိ။ ဂဗ္ဘကရဏီယာ ဂဗ္ဘံ သဏ္ဌာပေန္တိ။ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဂဗ္ဘော န သဏ္ဌာတိ – ပါဏကေဟိ ဝါ ဝါတကုပ္ပေဟိ ဝါ။ ပါဏကာနံ ဝါ ဝါတကုပ္ပါနံ ဝါ ပဋိဃာတာယ ဩသဓံ ဒေန္တီတိ။ ဧဝံ ဂဗ္ဘကရဏီယာ ဂဗ္ဘံ သဏ္ဌာပေန္တိ။ တိကိစ္ဆာတိ ပဉ္စ တိကိစ္ဆာ – သာလာကိယံ, သလ္လကတ္တိယံ, ကာယတိကိစ္ဆံ, ဘူတိယံ, ကောမာရဘစ္စံ။ မာမကောတိ ဗုဒ္ဓမာမကော ဓမ္မမာမကော သံဃမာမကော, သော ဝါ ဘဂဝန္တံ မမာယတိ ဘဂဝါ ဝါ တံ ပုဂ္ဂလံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ယေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ကုဟာ ထဒ္ဓါ လပါ သိင်္ဂီ ဥန္နဠာ အသမာဟိတာ န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာ, အပဂတာ စ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, န စ တေ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ယေ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ နိက္ကုဟာ နိလ္လပါ ဓီရာ အတ္ထဒ္ဓါ သုသမာဟိတာ တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာ န စ အပဂတာ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, တေ စ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ’’။
‘‘ကုဟာ ထဒ္ဓါ လပါ သိင်္ဂီ, ဥန္နဠာ အသမာဟိတာ၊
န တေ ဓမ္မေ ဝိရူဟန္တိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတေ။
‘‘နိက္ကုဟာ နိလ္လပါ ဓီရာ, အတ္ထဒ္ဓါ သုသမာဟိတာ၊
တေ ဝေ ဓမ္မေ ဝိရူဟန္တိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတေ’’။
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယျာတိ။ ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏဉ္စ တိကိစ္ဆဉ္စ မာမကော န သေဝေယျ န နိသေဝေယျ န သံသေဝေယျ နပ္ပဋိသေဝေယျ န စရေယျ န သမာစရေယျ န သမာဒါယ ဝတ္တေယျ။ အထ ဝါ န ဂဏှေယျ န ဥဂ္ဂဏှေယျ န ဓာရေယျ န ဥပဓာရေယျ န ဥပလက္ခေယျ နပ္ပယောဇေယျာတိ – ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏံ, နော ဝိဒဟေ အထောပိ နက္ခတ္တံ၊
ဝိရုတဉ္စ ဂဗ္ဘကရဏံ, တိကိစ္ဆံ မာမကော န သေဝေယျာ’’တိ။
၁၆၃။ နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယျ, န ဥန္နမေယျ ပသံသိတော ဘိက္ခု၊
လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယျ။
နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယျာတိ။ ဣဓေကစ္စေ ဘိက္ခူ နိန္ဒန္တိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ နိန္ဒန္တိ ဂရဟန္တိ ဥပဝဒန္တိ, နိန္ဒိတော ဂရဟိတော ဥပဝဒိတော နိန္ဒာယ ဂရဟာယ ဥပဝါဒေန အကိတ္တိယာ အဝဏ္ဏဟာရိကာယ န ဝေဓေယျ နပ္ပဝေဓေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ န တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတသေယျ န ဘာယေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ, အဘီရူ အဿ အဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယျ။
န ဥန္နမေယျ ပသံသိတော ဘိက္ခူတိ။ ဣဓေကစ္စေ ဘိက္ခူ ပသံသန္တိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ ပသံသန္တိ ထောမေန္တိ ကိတ္တေန္တိ ဝဏ္ဏေန္တိ, ပသံသိတော ထောမိတော ကိတ္တိတော ဝဏ္ဏိတော ပသံသာယ ထောမနေန ကိတ္တိယာ ဝဏ္ဏဟာရိကာယ ဥန္နတိံ န ကရေယျ ဥန္နမံ န ကရေယျ မာနံ န ကရေယျ ထမ္ဘံ န ကရေယျ, န တေန မာနံ ဇနေယျ န တေန ထဒ္ဓေါ အဿ ပတ္ထဒ္ဓေါ ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ – န ဥန္နမေယျ ပသံသိတော ဘိက္ခု။
လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယျာတိ။ လောဘောတိ ယော လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂေါ သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ မစ္ဆရိယန္တိ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ…ပေ… ဂါဟော ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ ကောဓောတိ ယော စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော ပဋိဃံ ပဋိဝိရောဓော, ကောပေါ ပကောပေါ သမ္ပကောပေါ, ဒေါသော ပဒေါသော သမ္ပဒေါသော, စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိ မနောပဒေါသော, ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ, ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ, ဗျာပတ္တိံ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ, ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ။ ပေသုညန္တိ ဣဓေကစ္စော ပိသုဏဝါစော ဟောတိ ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ။ ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေတ္တာ ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ, ဝဂ္ဂါရာမော ဝဂ္ဂရတော ဝဂ္ဂနန္ဒီ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပေသုညံ။
အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ – ပိယကမျတာယ ဝါ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ဝါ။ ကထံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ဣမဿ ပိယော ဘဝိဿာမိ မနာပေါ ဘဝိဿာမိ ဝိဿာသိကော ဘဝိဿာမိ အဗ္ဘန္တရိကော ဘဝိဿာမိ သုဟဒယော ဘဝိဿာမီတိ။ ဧဝံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ ကထံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ကထံ ဣမေ နာနာ အဿု ဝိနာ အဿု ဝဂ္ဂါ အဿု ဒွေဓာ အဿု ဒွေဇ္ဈာ အဿု ဒွေ ပက္ခာ အဿု ဘိဇ္ဈေယျုံ န သမာဂစ္ဆေယျုံ ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရေယျုန္တိ။ ဧဝံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယျာတိ။ လောဘဉ္စ မစ္ဆရိယဉ္စ ကောဓဉ္စ ပေသုညဉ္စ နုဒေယျ ပနုဒေယျ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ – လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘နိန္ဒာယ နပ္ပဝေဓေယျ, န ဥန္နမေယျ ပသံသိတော ဘိက္ခု၊
လောဘံ သဟ မစ္ဆရိယေန, ကောဓံ ပေသုဏိယဉ္စ ပနုဒေယျာ’’တိ။
၁၆၄။ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျ, ဥပဝါဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ၊
ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျ, လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျ။
ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျာတိ။ ယေ ကယဝိက္ကယာ ဝိနယေ ပဋိက္ခိတ္တာ န တေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ။ ကထံ ကယဝိက္ကယေ တိဋ္ဌတိ? ပဉ္စန္နံ သဒ္ဓိံ ပတ္တံ ဝါ စီဝရံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ ဝဉ္စနိယံ ဝါ ကရောန္တော ဥဒယံ ဝါ ပတ္ထယန္တော ပရိဝတ္တေတိ။ ဧဝံ ကယဝိက္ကယေ တိဋ္ဌတိ။ ကထံ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌတိ? ပဉ္စန္နံ သဒ္ဓိံ ပတ္တံ ဝါ စီဝရံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ န ဝဉ္စနိယံ ဝါ ကရောန္တော န ဥဒယံ ဝါ ပတ္ထယန္တော ပရိဝတ္တေတိ။ ဧဝံ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌတိ။ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျာတိ။ ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျ န သန္တိဋ္ဌေယျ, ကယဝိက္ကယံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ကယဝိက္ကယာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျ။
ဥပဝါဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စီတိ။ ကတမေ ဥပဝါဒကရာတိ ကိလေသာ? သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော, တေ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ, ဒေဝတာပိ ခေါ သန္တိ ဣဒ္ဓိမန္တိနိယော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနိယော, တာ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ, အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ။ တေ ဩဠာရိကေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ မဇ္ဈိမေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ သုခုမေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ ဥပဝဒေယျုံ။ ကတမေ ဩဠာရိကာ ကိလေသာ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဩဠာရိကာ ကိလေသာ။ ကတမေ မဇ္ဈိမာ ကိလေသာ? ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ မဇ္ဈိမာ ကိလေသာ။ ကတမေ သုခုမာ ကိလေသာ? ဉာတိဝိတက္ကော, ဇနပဒဝိတက္ကော, အပရဝိတက္ကော, ပရာနုဒယတာ ပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော, လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော, အနဝညတ္တိပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ သုခုမာ ကိလေသာ။ တေ ဩဠာရိကေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ မဇ္ဈိမေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ သုခုမေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ န ဥပဝဒေယျ ဥပဝါဒံ န ကရေယျ ဥပဝါဒကရေ ကိလေသေ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျ, ဥပဝါဒကရေ ကိလေသေ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ဥပဝါဒကရေဟိ ကိလေသေဟိ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျ။ ကုဟိဉ္စီတိ ကုဟိဉ္စိ ကိမှိစိ ကတ္ထစိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ – ဥပဝါဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ။
ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျာတိ။ ကထံ ဂါမေ သဇ္ဇတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဂါမေ ဂိဟီဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ သုခိတေသု သုခိတော ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝေါယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂါမေ သဇ္ဇတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော တတြ တတြ သဇ္ဇတိ တတြ တတြ ဂဏှာတိ တတြ တတြ ဗဇ္ဈတိ တတြ တတြ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂါမေ သဇ္ဇတိ။
ကထံ ဂါမေ န သဇ္ဇတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဂါမေ ဂိဟီဟိ အသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ န သဟနန္ဒီ န သဟသောကီ န သုခိတေသု သုခိတော န ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု န အတ္တနာ ဝေါယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂါမေ န သဇ္ဇတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ ရက္ခိတေနေဝ ကာယေန ရက္ခိတာယ ဝါစာယ ရက္ခိတေန စိတ္တေန ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ သံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော တတြ တတြ န သဇ္ဇတိ တတြ တတြ န ဂဏှာတိ တတြ တတြ န ဗဇ္ဈတိ တတြ တတြ န အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ဂါမေ န သဇ္ဇတိ။ ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျာတိ ဂါမေ န သဇ္ဇေယျ န ဂဏှေယျ န ဗဇ္ဈေယျ န ပလိဗဇ္ဈေယျ, အဂိဒ္ဓေါ အဿ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောသန္နော ဝီတဂေဓော ဝိဂတဂေဓော စတ္တဂေဓော…ပေ… ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရေယျာတိ – ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျ။
လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျာတိ။ ကတမာ လပနာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတဿ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ အာမိသစက္ခုကဿ လောကဓမ္မဂရုကဿ ယာ ပရေသံ အာလပနာ လပနာ သလ္လပနာ ဥလ္လပနာ သမုလ္လပနာ ဥန္နဟနာ သမုန္နဟနာ ဥက္ကာစနာ သမုက္ကာစနာ [ဥက္ကာပနာ သမုက္ကာပနာ (သျာ။)] အနုပိယဘာဏိတာ စာတုကမျတာ မုဂ္ဂသူပျတာ ပါရိဘဋယတာ ပရပိဋ္ဌိမံသိကတာ [ပိဋ္ဌိမံသိကတာ (က။) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သီလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ ဩလောကေတဗ္ဗာ], ယာ တတ္ထ သဏှဝါစတာ သခိလဝါစတာ သိထိလဝါစတာ [မေတ္တဝါစကတာ (သျာ။)] အဖရုသဝါစတာ – အယံ ဝုစ္စတိ လပနာ။
အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဇနံ လပတိ – အတ္တာနံ ဝါ နီစံ ဌပေန္တော ပရံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ, အတ္တာနံ ဝါ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ပရံ နီစံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ။ ကထံ အတ္တာနံ နီစံ ဌပေန္တော ပရံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ? ‘‘တုမှေ မေ ဗဟူပကာရာ, အဟံ တုမှေ နိဿာယ လဘာမိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ, ယေပိ မေ အညေ ဒါတုံ ဝါ ကာတုံ ဝါ မညန္တိ, တုမှေ နိဿာယ တုမှေ သမ္ပဿန္တာ ယမ္ပိ မေ ပုရာဏံ မာတာပေတ္တိကံ နာမဓေယျံ တမ္ပိ မေ အန္တရဟိတံ။ တုမှေဟိ အဟံ ဉာယာမိ အသုကဿ ကုလူပကော အသုကာယ ကုလူပကော’’တိ။ ဧဝံ အတ္တာနံ နီစံ ဌပေန္တော ပရံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ။
ကထံ အတ္တာနံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ပရံ နီစံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ? ‘‘အဟံ တုမှာကံ ဗဟူပကာရော, တုမှေ မံ အာဂမ္မ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ, သံဃံ သရဏံ ဂတာ, ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတာ, မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ, သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ။ အဟံ တုမှာကံ ဥဒ္ဒေသံ ဒေမိ, ပရိပုစ္ဆံ ဒေမိ, ဥပေါသထံ အာစိက္ခာမိ, နဝကမ္မံ အဓိဋ္ဌာမိ။ အထ ပန တုမှေ မံ ဥဇ္ဈိတွာ အညေ သက္ကရောထ ဂရုံ ကရောထ မာနေထ ပူဇေထာ’’တိ။ ဧဝံ အတ္တာနံ ဥစ္စံ ဌပေန္တော ပရံ နီစံ ဌပေန္တော ဇနံ လပတိ။
လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျာတိ။ လာဘဟေတု လာဘပစ္စယာ လာဘကာရဏာ လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ လာဘံ ပရိပါစေန္တော ဇနံ န လပယေယျ, လပနံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, လပနာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ကယဝိက္ကယေ န တိဋ္ဌေယျ, ဥပဝါဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ၊
ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျ, လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျာ’’တိ။
၁၆၅။ န စ ကတ္ထိကော [ကတ္ထိတာ (သျာ။ က။)] သိယာ ဘိက္ခု, န စ ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယျ၊
ပါဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယျ, ကထံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ န ကထယေယျ။
န စ ကတ္ထိကော သိယာ ဘိက္ခူတိ။ ဣဓေကစ္စော ကတ္ထီ ဟောတိ ဝိကတ္ထီ။ သော ကတ္ထတိ ဝိကတ္ထတိ အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နောတိ ဝါ ဝတသမ္ပန္နောတိ ဝါ သီလဗ္ဗတသမ္ပန္နောတိ ဝါ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ သုတ္တန္တိကောတိ ဝါ ဝိနယဓရောတိ ဝါ ဓမ္မကထိကောတိ ဝါ အာရညိကောတိ ဝါ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝါ ကတ္ထတိ ဝိကတ္ထတိ။ ဧဝံ န ကတ္ထေယျ န ဝိကတ္ထေယျ, ကတ္ထံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ကတ္ထနာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – န စ ကတ္ထိကော သိယာ ဘိက္ခု။
န စ ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယျာတိ။ ကတမာ ပယုတ္တဝါစာ? ဣဓေကစ္စော စီဝရပယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသတိ, ပိဏ္ဍပါတပယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသတိ, သေနာသနပယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသတိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရပယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ပယုတ္တဝါစာ။
အထ ဝါ စီဝရဟေတု ပိဏ္ဍပါတဟေတု သေနာသနဟေတု ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု သစ္စမ္ပိ ဘဏတိ မုသာပိ ဘဏတိ, ပိသုဏမ္ပိ ဘဏတိ အပိသုဏမ္ပိ ဘဏတိ, ဖရုသမ္ပိ ဘဏတိ အဖရုသမ္ပိ ဘဏတိ, သမ္ဖပ္ပလာပမ္ပိ ဘဏတိ အသမ္ဖပ္ပလာပမ္ပိ ဘဏတိ, မန္တာပိ ဝါစံ ဘာသတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ပယုတ္တဝါစာ။ အထ ဝါ ပသန္နစိတ္တော ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဓမ္မံ သုဏေယျုံ, သုတွာဝ ဓမ္မံ ပသီဒေယျုံ, ပသန္နာ စ မေ ပသန္နာကာရံ ကရေယျု’’န္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ပယုတ္တဝါစာ။ န စ ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယျာတိ။ အန္တမသော ဓမ္မဒေသနံ ဝါစံ ဥပါဒါယ ပယုတ္တဝါစံ န ဘာသေယျ န ကထေယျ န ဘဏေယျ န ဒီပေယျ န ဝေါဟရေယျ, ပယုတ္တံ ဝါစံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ပယုတ္တဝါစာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – န စ ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယျ။
ပါဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယျာတိ။ ပါဂဗ္ဘိယန္တိ တီဏိ ပါဂဗ္ဘိယာနိ – ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ, ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ, စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။ ကတမံ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဂဏဂတောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဘောဇနသာလာယပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဇန္တာဃရေပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဥဒကတိတ္ထေပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိသန္တောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ သံဃဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပါရုပိတွာ နိသီဒတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ သံဃဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ ဂဏဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဂဏဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဟနာနံ စင်္ကမန္တာနံ သဥပါဟနော စင်္ကမတိ, နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တာနံ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ, ဆမာယ စင်္ကမန္တာနံ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပါရုပိတွာပိ နိသီဒတိ, ဌိတောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဂဏဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ ဘောဇနသာလာယ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဘောဇနသာလာယ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒတိ, နဝေပိ ဘိက္ခူ အာသနေန ပဋိဗာဟတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပါရုပိတွာ နိသီဒတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဘောဇနသာလာယ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ ဇန္တာဃရေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဇန္တာဃရေ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, အနာပုစ္ဆာပိ ကဋ္ဌံ ပက္ခိပတိ, အနာပုစ္ဆာပိ ဒွါရံ ပိဒဟတိ။ ဧဝံ ဇန္တာဃရေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ ဥဒကတိတ္ထေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဥဒကတိတ္ထေ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဩတရတိ, ပုရတောပိ ဩတရတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နှာယတိ, ပုရတောပိ နှာယတိ, ဥပရိတောပိ နှာယတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဥတ္တရတိ, ပုရတောပိ ဥတ္တရတိ။ ဧဝံ ဥဒကတိတ္ထေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဂစ္ဆတိ, ပုရတောပိ ဂစ္ဆတိ, ဝေါက္ကမ္မပိ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပုရတော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ‘‘န ပဝိသ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော ပဝိသတိ, ‘‘န တိဋ္ဌ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော တိဋ္ဌတိ, ‘‘န နိသီဒ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော နိသီဒတိ, အနောကာသမ္ပိ ပဝိသတိ, အနောကာသေပိ တိဋ္ဌတိ, အနောကာသေပိ နိသီဒတိ, ယာနိပိ တာနိ ဟောန္တိ ကုလာနံ ဩဝရကာနိ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ, ယတ္ထ ကုလိတ္ထိယော ကုလဓီတရော ကုလသုဏှာယော ကုလကုမာရိယော နိသီဒန္တိ တတ္ထပိ သဟသာ ပဝိသတိ, ကုမာရကဿ သီသမ္ပိ ပရာမသတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ – ဣဒံ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။
ကတမံ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတောပိ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဂဏဂတောပိ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောပိ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။ ကထံ သံဃဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနာပုစ္ဆံ ဝါ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝါ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ သံဃဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ ဂဏဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဂဏဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနာပုစ္ဆံ ဝါ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝါ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ၊ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဂဏဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။
ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဣတ္ထိံ ဝါ ကုမာရိံ ဝါ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣတ္ထန္နာမေ ဣတ္ထံဂေါတ္တေ ကိံ အတ္ထိ? ယာဂု အတ္ထိ, ဘတ္တံ အတ္ထိ, ခါဒနီယံ အတ္ထိ? ကိံ ပိဝိဿာမ, ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမ, ကိံ ခါဒိဿာမ, ကိံ ဝါ အတ္ထိ, ကိံ ဝါ မေ ဒဿထာ’’တိ ဝိပ္ပလပတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ – ဣဒံ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။
ကတမံ စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော န ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န သုတ္တန္တိကော သမာနော သုတ္တန္တိကေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ဝိနယဓရော သမာနော ဝိနယဓရေန… န ဓမ္မကထိကော သမာနော ဓမ္မကထိကေန… န အာရညိကော သမာနော အာရညကေန… န ပိဏ္ဍပါတိကော သမာနော ပိဏ္ဍပါတိကေန… န ပံသုကူလိကော သမာနော ပံသုကူလိကေန… န တေစီဝရိကော သမာနော တေစီဝရကေန… န သပဒါနစာရိကော သမာနော သပဒါနစာရိကေန… န ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော သမာနော ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကေန… န နေသဇ္ဇိကော သမာနော နေသညိကေန… န ယထာသန္ထတိကော သမာနော ယထာသန္ထတိကေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ သမာနော ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘိနာ သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန, န ဒုတိယဿ ဈာနဿ လာဘီ သမာနော ဒုတိယဿ… န တတိယဿ ဈာနဿ လာဘီ သမာနော တတိယဿ… န စတုတ္ထဿ ဈာနဿ လာဘီ သမာနော လာဘီ သမာနော စတုတ္ထဿ… န အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော အာကာသနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ… န ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော ဝိညာဏဉ္စာယတန သမာပတ္တိယာ… န အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော အာကိဉ္စညာယတန သမာပတ္တိယာ… န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘိနာ သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ကရောတိ စိတ္တေန – ဣဒံ စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။ န သိက္ခေယျာတိ ပါဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယျ န စရေယျ န အာစရေယျ န သမာစရေယျ န သမာဒါယ ဝတ္တေယျ, ပါဂဗ္ဘိယံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ပါဂဗ္ဘိယာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ပါဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယျ။
ကထံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ န ကထယေယျာတိ။ ကတမာ ဝိဂ္ဂါဟိကာ ကထာ? ဣဓေကစ္စော ဧဝရူပိံ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဝိဂ္ဂါဟိကာယ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, ကထာယ သတိ ကထာဗာဟုလ္လံ ပါဋိကင်္ခံ, ကထာဗာဟုလ္လေ သတိ ဥဒ္ဓစ္စံ, ဥဒ္ဓတဿ အသံဝရော, အသံဝုတဿ အာရာ စိတ္တံ သမာဓိမှာ’’တိ။ ကထံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ န ကထယေယျာတိ။ ဝိဂ္ဂါဟိကံ ကထံ န ကထေယျ န ဘဏေယျ န ဒီပေယျ န ဝေါဟရေယျ, ဝိဂ္ဂါဟိကံ ကထံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ဝိဂ္ဂါဟိကကထာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ကထံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ န ကထယေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘န စ ကတ္ထိကော သိယာ ဘိက္ခု, န စ ဝါစံ ပယုတ္တံ ဘာသေယျ၊
ပါဂဗ္ဘိယံ န သိက္ခေယျ, ကထံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ န ကထယေယျာ’’တိ။
၁၆၆။ မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထ, သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ၊
အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ။
မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထာတိ။ မောသဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ မုသာဝါဒေါ။ ဣဓေကစ္စော သဘဂ္ဂတော [သဘာဂဂ္ဂတော (သီ။ က။)] ဝါ ပရိသဂ္ဂတော [ပရိသဂတော (သီ။ က။)] ဝါ…ပေ… အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မောသဝဇ္ဇံ။ အပိ စ တီဟာကာရေဟိ မုသာဝါဒေါ ဟောတိ – ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ, ဘဏန္တဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ, ဘဏိတဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ မုသာဝါဒေါ ဟောတိ။ အပိ စ စတူဟာကာရေဟိ… ပဉ္စဟာကာရေဟိ… ဆဟာကာရေဟိ… သတ္တဟာကာရေဟိ… အဋ္ဌဟာကာရေဟိ… မုသာဝါဒေါ ဟောတိ – ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ, ဘဏန္တဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ, ဘဏိတဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနိဓာယ ခန္တိံ ဝိနိဓာယ ရုစိံ ဝိနိဓာယ သညံ ဝိနိဓာယ ဘာဝံ – ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ မုသာဝါဒေါ ဟောတိ။ မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထာတိ။ မောသဝဇ္ဇေ န ယာယေယျ န နိယျာယေယျ န ဝဟေယျ [န ဝုယှေယျ (သီ။ က။), နတ္ထိ သျာ။ ပေါတ္ထကေ] န သံဟရေယျ, မောသဝဇ္ဇံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, မောသဝဇ္ဇာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထ။
သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာတိ။ ကတမံ သာဌေယျံ? ဣဓေကစ္စော သဌော ဟောတိ ပရိသဌော, ယံ တတ္ထ သဌံ သဌတာ သာဌေယျံ ကက္ကရတာ ကက္ကရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ သာဌေယျံ။ သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာတိ။ သမ္ပဇာနော ဟုတွာ သာဌေယျံ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျ, သာဌေယျံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, သာဌေယျာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ။
အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေတိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ…ပေ… ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – အထာတိ။ ဣဓေကစ္စော လူခဇီဝိတံ ဇီဝန္တော ပရံ ပဏီတဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ – ‘‘ကိံ ပနာယံ ဗဟုလာဇီဝေါ သဗ္ဗံ သံဘက္ခေတိ, သေယျထိဒံ – မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇမေဝ ပဉ္စမံ အသနိဝိစက္ကဒန္တကူဋသမဏပ္ပဓာနေနာ’’တိ [အသနီဝ စက္ကံ ဒန္တကူဋံ သမဏပ္ပဓာနေနာတိ (သီ။)]။ သော တာယ လူခဇီဝိတာယ ပရံ ပဏီတဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ။
ဣဓေကစ္စော ပဏီတဇီဝိတံ ဇီဝန္တော ပရံ လူခဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ – ‘‘ကိံ ပနာယံ အပ္ပပုညော အပ္ပေသက္ခော န လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ။ သော တာယ ပဏီတဇီဝိတာယ ပရံ လူခဇီဝိတံ ဇီဝန္တံ အတိမညတိ။ ဣဓေကစ္စော ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ။ သော ပုဋ္ဌော ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟမသ္မိ ပညာသမ္ပန္နော, ဣမေ ပနညေ န ပညာသမ္ပန္နာ’’တိ။ သော တာယ ပညာသမ္ပဒါယ ပရံ အတိမညတိ။ ဣဓေကစ္စော သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နော, ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ’’တိ။ သော တာယ သီလသမ္ပဒါယ ပရံ အတိမညတိ။ ဣဓေကစ္စော ဝတသမ္ပန္နော ဟောတိ အာရညိကော ဝါ ပိဏ္ဍပါတိကော ဝါ ပံသုကူလိကော ဝါ တေစီဝရိကော ဝါ သပဒါနစာရိကော ဝါ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော ဝါ နေသဇ္ဇိကော ဝါ ယထာသန္ထတိကော ဝါ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟမသ္မိ ဝတ သမ္ပန္နော, ဣမေ ပနညေ န ဝတသမ္ပန္နာ’’တိ။ သော တာယ ဝတသမ္ပဒါယ ပရံ အတိမညတိ။ အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေတိ။ လူခဇီဝိတာယ ဝါ ပဏီတဇီဝိတာယ ဝါ ပညာသမ္ပဒါယ ဝါ သီလသမ္ပဒါယ ဝါ ဝတသမ္ပဒါယ ဝါ ပရံ နာတိမညေယျ, နာဝဇာနေယျ, န တေန မာနံ ဇနေယျ, န တေန ထဒ္ဓေါ အဿ, ပတ္ထဒ္ဓေါ ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ – အထ ဇီဝိတေန ပညာယ သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထ, သမ္ပဇာနော သဌာနိ န ကယိရာ၊
အထ ဇီဝိတေန ပညာယ, သီလဗ္ဗတေန နာညမတိမညေ’’တိ။
၁၆၇။ သုတွာ ရုသိတော [ဒူသိတော (သီ။ သျာ။)] ဗဟုံ ဝါစံ, သမဏာနံ ဝါ ပုထုဇနာနံ [ပုထုဝစနာနံ (သီ။ သျာ။)] ၊
ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ, န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တိ [ပဋိသေနိ ကရောတိ (သျာ။)] ။
သုတွာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝါစံ, သမဏာနံ ပုထုဇနာနန္တိ။ ရုသိတောတိ ဒူသိတော ခုံသိတော ဃဋ္ဋိတော ဝမ္ဘိတော ဂရဟိတော ဥပဝဒိတော။ သမဏာနန္တိ ယေ ကေစိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပရိဗ္ဗဇူပဂတာ ပရိဗ္ဗဇသမာပန္နာ။ ပုထုဇနာနန္တိ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဂဟဋ္ဌာ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ ဒေဝါ စ မနုဿာ စ, တေ ဗဟုကာဟိ ဝါစာဟိ အနိဋ္ဌာဟိ အကန္တာဟိ အမနာပါဟိ အက္ကောသေယျုံ ပရိဘာသေယျုံ ရောသေယျုံ ဝိရောသေယျုံ ဟိံသေယျုံ ဝိဟိံသေယျုံ ဟေဌေယျုံ ဝိဟေဌေယျုံ ဃာတေယျုံ ဥပဃာတေယျုံ ဥပဃာတံ ကရေယျုံ တေသံ ဗဟုံ ဝါစံ အနိဋ္ဌံ အကန္တံ အမနာပံ သုတွာ သုဏိတွာ ဥဂ္ဂဟိတွာ ဥပဓာရယိတွာ ဥပလက္ခယိတွာတိ – သုတွာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝါစံ, သမဏာနံ ဝါ ပုထုဇနာနံ။
ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာတိ။ ဖရုသေနာတိ ဖရုသေန ကက္ခဠေန န ပဋိဝဇ္ဇာ နပ္ပဋိဘဏေယျ, အက္ကောသန္တံ န ပစ္စက္ကောသေယျ, ရောသန္တံ နပ္ပဋိရောသေယျ, ဘဏ္ဍနံ နပ္ပဋိဘဏ္ဍေယျ န ကလဟံ ကရေယျ န ဘဏ္ဍနံ ကရေယျ န ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျ န ဝိဝါဒံ ကရေယျ န မေဓဂံ ကရေယျ, ကလဟဘဏ္ဍနဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒမေဓဂံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ကလဟဘဏ္ဍနဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒမေဓဂါ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ။
န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တီတိ။ သန္တောတိ ရာဂဿ သန္တတ္တာ သန္တော, ဒေါသဿ… မောဟဿ… ကောဓဿ… ဥပနာဟဿ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဝူပသမိတတ္တာ ဝိဇ္ဈာတတ္တာ နိဗ္ဗုတတ္တာ ဝိဂတတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ – သန္တော။ န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တီတိ။ သန္တော ပဋိသေနိံ ပဋိမလ္လံ ပဋိကဏ္ဋကံ [ပဋိဗန္ဓနံ (သီ။)] ပဋိပက္ခံ န ကရောန္တိ န ဇနေန္တိ န သဉ္ဇနေန္တိ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ – န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘သုတွာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝါစံ, သမဏာနံ ဝါ ပုထုဇနာနံ၊
ဖရုသေန နေ န ပဋိဝဇ္ဇာ, န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တီ’’တိ။
၁၆၈။ ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ, ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒါ သတော သိက္ခေ၊
သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတွာ, သာသနေ ဂေါတမဿ နပ္ပမဇ္ဇေယျ။
ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယာတိ။ ဧတန္တိ အာစိက္ခိတံ ဒေသိတံ ပညပိတံ ပဋ္ဌပိတံ ဝိဝဋံ ဝိဘတ္တံ ဥတ္တာနီကတံ ပကာသိတံ ဓမ္မံ အညာယ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ။ အထ ဝါ သမဉ္စ ဝိသမဉ္စ ပထဉ္စ ဝိပထဉ္စ သာဝဇ္ဇဉ္စ အနဝဇ္ဇဉ္စ ဟီနဉ္စ ပဏီတဉ္စ ကဏှဉ္စ သုက္ကဉ္စ ဝိညူဂရဟိတဉ္စ ဝိညူပသတ္ထဉ္စ ဓမ္မံ အညာယ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ။ အထ ဝါ သမ္မာပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒံ အနွတ္ထပဋိပဒံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ သီလေသု ပရိပူရကာရိတံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတံ ဘောဇနေ မတ္တညုတံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ သတိသမ္ပဇညံ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ဓမ္မံ အညာယ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ။ ဧဝမ္ပိ တဉ္စ ဓမ္မမညာယ။
ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒါ သတော သိက္ခေတိ။ ဝိစိနန္တိ ဝိစိနန္တော ပဝိစိနန္တော တုလယန္တော တီရယန္တော ဝိဘာဝယန္တော ဝိဘူတံ ကရောန္တော။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဝိစိနန္တော ပဝိစိနန္တော တုလယန္တော တီရယန္တော ဝိဘာဝယန္တော ဝိဘူတံ ကရောန္တောတိ – ဝိစိနံ ဘိက္ခု။ သဒါတိ သဒါ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗကာလံ…ပေ… ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော…ပေ… သော ဝုစ္စတိ သတော။ သိက္ခေတိ တိဿော သိက္ခာယော – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ…ပေ… အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ…ပေ… သိက္ခေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာတိ – ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒါ သတော သိက္ခေ။
သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတွာတိ။ ရာဂဿ နိဗ္ဗုတိံ သန္တီတိ ဉတွာ, ဒေါသဿ… မောဟဿ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ နိဗ္ဗုတိံ သန္တီတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ – သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတွာ။
သာသနေ ဂေါတမဿ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ။ ဂေါတမဿ သာသနေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဇိနသာသနေ တထာဂတသာသနေ ဒေဝသာသနေ အရဟန္တသာသနေ။ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ သက္ကစ္စကာရီ အဿ သာတစ္စကာရီ အဋ္ဌိတကာရီ အနောလီနဝုတ္တိကော အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ‘‘ကဒါဟံ အပရိပူရံ ဝါ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေယျံ…ပေ… အပရိပူရံ ဝါ သမာဓိက္ခန္ဓံ… ပညာက္ခန္ဓံ… ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ? ကဒါဟံ အပရိညာတံ ဝါ ဒုက္ခံ ပရိဇာနေယျံ, အပ္ပဟီနေ ဝါ ကိလေသေ ပဇဟေယျံ, အဘာဝိတံ ဝါ မဂ္ဂံ ဘာဝေယျံ, အသစ္ဆိကတံ ဝါ နိရောဓံ သစ္ဆိကရေယျ’’န္တိ? ယော တတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ဥဿောဠှီ စ ထာမော စ အပ္ပဋိဝါနီ စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂေါ အပ္ပမာဒေါ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ – သာသနေ ဂေါတမဿ နပ္ပမဇ္ဇေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယ, ဝိစိနံ ဘိက္ခု သဒါ သတော သိက္ခေ၊
သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတွာ, သာသနေ ဂေါတမဿ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိ။
၁၆၉။ အဘိဘူ ဟိ သော အနဘိဘူတော, သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသိ၊
တသ္မာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ, အပ္ပမတ္တော သဒါ နမဿမနုသိက္ခေ။[ဣတိ ဘဂဝါ]
အဘိဘူ ဟိ သော အနဘိဘူတောတိ။ အဘိဘူတိ ရူပါဘိဘူ [အဘိဘူတရူပါ (သျာ။) ဧဝမညေသု ပဉ္စပဒေသုပိ] သဒ္ဒါဘိဘူ ဂန္ဓာဘိဘူ ရသာဘိဘူ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဘိဘူ ဓမ္မာဘိဘူ, အနဘိဘူတော ကေဟိစိ ကိလေသေဟိ, အဘိဘောသိ နေ ပါပကေ [အဘိဘူ ဟိ နေ ဟီနေ ပါပကေ (သီ။ က။), အဘိဘူ ဟိ ပါပကေ (သျာ။)] အကုသလေ ဓမ္မေ သံကိလေသိကေ ပေါနောဘဝိကေ သဒရေ ဒုက္ခဝိပါကေ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယေတိ – အဘိဘူ ဟိ သော အနဘိဘူတော။
သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသီတိ။ သက္ခိဓမ္မန္တိ န ဣတိဟိတိဟံ န ဣတိကိရိယာယ န ပရမ္ပရာယ န ပိဋကသမ္ပဒါယ န တက္ကဟေတု န နယဟေတု န အာကာရပရိဝိတက္ကေန န ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သာမံ သယမဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခဓမ္မံ အဒ္ဒသိ အဒ္ဒက္ခိ အပဿိ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ – သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသိ။
တသ္မာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော သာသနေတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒါနာ။ တဿ ဘဂဝတော သာသနေတိ။ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဂေါတမသာသနေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဇိနသာသနေ တထာဂတသာသနေ ဒေဝသာသနေ အရဟန္တသာသနေတိ – တသ္မာ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ။
အပ္ပမတ္တော သဒါ နမဿမနုသိက္ခေ (ဣတိ ဘဂဝါ)တိ။ အပ္ပမတ္တောတိ သက္ကစ္စကာရီ…ပေ… အပ္ပမာဒေါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ သဒါတိ သဒါ သဗ္ဗကာလံ…ပေ… ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ နမဿန္တိ ကာယေန ဝါ နမဿမာနော ဝါစာယ ဝါ နမဿမာနော စိတ္တေန ဝါ နမဿမာနော အနွတ္ထပဋိပတ္တိယာ ဝါ နမဿမာနော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိယာ ဝါ နမဿမာနော သက္ကုရုမာနော ဂရုကုရုမာနော [သက္ကာရမာနော ဂရုကာရမာနော (သျာ။)] မာနယမာနော ပူဇယမာနော အပစယမာနော။ အနုသိက္ခေတိ တိဿော သိက္ခာယော – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ…ပေ… အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ…ပေ… သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယျ စရေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျ။ ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ…ပေ… သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – အပ္ပမတ္တော သဒါ နမဿမနုသိက္ခေ။ (ဣတိ ဘဂဝါ)။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အဘိဘူ ဟိ သော အနဘိဘူတော, သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသိ၊
တသ္မာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ, အပ္ပမတ္တော သဒါ နမဿမနုသိက္ခေ’’။ [ဣတိ ဘဂဝါတိ]
တုဝဋ္ဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသော [တုဝဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသော (သီ။ သျာ။) သုတ္တနိပါတေပိ] စုဒ္ဒသမော။
၁၅။ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသော
အထ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –
၁၇၀။ အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ, ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ၊
သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ, ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ။
အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတန္တိ။ ဒဏ္ဍာတိ တယော ဒဏ္ဍာ – ကာယဒဏ္ဍော, ဝစီဒဏ္ဍော, မနောဒဏ္ဍော။ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယဒဏ္ဍော, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝစီဒဏ္ဍော, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ မနောဒဏ္ဍော။ ဘယန္တိ ဒွေ ဘယာနိ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စ ဘယံ သမ္ပရာယိကဉ္စ ဘယံ။ ကတမံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဘယံ? ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ပါဏမ္ပိ ဟနတိ, အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ, သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ, ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ, ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ, ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, မုသာပိ ဘဏတိ။ တမေနံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေန္တိ – ‘‘အယံ, ဒေဝ, စောရော အာဂုစာရီ။ ဣမဿ ယံ ဣစ္ဆသိ တံ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟီ’’တိ။ တမေနံ ရာဇာ ပရိဘာသတိ။ သော ပရိဘာသပစ္စယာ ဘယမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတိ, ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ [ဒုက္ခဒေါမနဿံ (သျာ။)] ပဋိသံဝေဒေတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။
ဧတ္တကေနပိ ရာဇာ န တုဿတိ။ တမေနံ ရာဇာ ဗန္ဓာပေတိ အန္ဒုဗန္ဓနေန ဝါ ရဇ္ဇုဗန္ဓနေန ဝါ သင်္ခလိကဗန္ဓနေန ဝါ ဝေတ္တဗန္ဓနေန ဝါ လတာဗန္ဓနေန ဝါ ပက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါ [ပေက္ခဗန္ဓနေန ဝါ (သျာ။)] ပရိက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါ ဂါမဗန္ဓနေန ဝါ နိဂမဗန္ဓနေန ဝါ နဂရဗန္ဓနေန ဝါ ရဋ္ဌဗန္ဓနေန ဝါ ဇနပဒဗန္ဓနေန ဝါ အန္တမသော သဝစနီယမ္ပိ ကရောတိ – ‘‘န တေ လဗ္ဘာ ဣတော ပက္ကမိတု’’န္တိ။ သော ဗန္ဓနပစ္စယာပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။
ဧတ္တကေနပိ ရာဇာ န တုဿတိ။ ရာဇာ တဿ ဓနံ အာဟရာပေတိ – သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ သတသဟဿံ ဝါ။ သော ဓနဇာနိပစ္စယာပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။
ဧတ္တကေနပိ ရာဇာ န တုဿတိ။ တမေနံ ရာဇာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရာပေတိ – ကသာဟိပိ တာဠေတိ, ဝေတ္တေဟိပိ တာဠေတိ, အဍ္ဎဒဏ္ဍကေဟိပိ တာဠေတိ, ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, ပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, ဟတ္ထပါဒမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, ကဏ္ဏမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, နာသမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, ကဏ္ဏနာသမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ ကရောတိ, သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ ကရောတိ, ရာဟုမုခမ္ပိ ကရောတိ, ဇောတိမာလိကမ္ပိ ကရောတိ, ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကမ္ပိ ကရောတိ, ဧရကပတ္တိကမ္ပိ ကရောတိ, စီရကဝါသိကမ္ပိ ကရောတိ, ဧဏေယျကမ္ပိ ကရောတိ, ဗဠိသမံသိကမ္ပိ ကရောတိ, ကဟာပဏိကမ္ပိ ကရောတိ, ခါရာပတစ္ဆိကမ္ပိ ကရောတိ, ပလိဃပရိဝတ္တကမ္ပိ ကရောတိ, ပလာလပီဌကမ္ပိ ကရောတိ, တတ္တေနပိ တေလေန ဩသိဉ္စတိ, သုနခေဟိပိ ခါဒါပေတိ, ဇီဝန္တမ္ပိ သူလေ ဥတ္တာသေတိ, အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒတိ။ သော ကမ္မကာရဏပစ္စယာပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။ ရာဇာ ဣမေသံ စတုန္နံ ဒဏ္ဍာနံ ဣဿရော။
သော သကေန ကမ္မေန ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ။ တမေနံ နိရယပါလာ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနံ နာမ ကမ္မကာရဏံ ကာရေန္တိ – တတ္တံ အယောခိလံ ဟတ္ထေ ဂမေန္တိ, တတ္တံ အယောခိလံ ဒုတိယေ ဟတ္ထေ ဂမေန္တိ, တတ္တံ အယောခိလံ ပါဒေ ဂမေန္တိ, တတ္တံ အယောခိလံ ဒုတိယေ ပါဒေ ဂမေန္တိ, တတ္တံ အယောခိလံ မဇ္ဈေ ဥရသ္မိံ ဂမေန္တိ။ သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ [တိပ္ပါ (သျာ။)] ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလံကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။
တမေနံ နိရယပါလာ သံဝေသေတွာ [သံဝေသိတွာ (သျာ။) မ။ နိ။ ၃။၂၆၇] ကုဌာရီဟိ [ကုဓာရီဟိ (သျာ။ က။)] တစ္ဆေန္တိ။ သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလံကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ။ တမေနံ နိရယပါလာ ဥဒ္ဓံပါဒံ [ဥဒ္ဓပါဒံ (သီ။)] အဓောသိရံ ဂဟေတွာ ဝါသီဟိ တစ္ဆေန္တိ။ တမေနံ နိရယပါလာ ရထေ ယောဇေတွာ အာဒိတ္တာယ ပထဝိယာ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ သာရေန္တိပိ ပစ္စာသာရေန္တိပိ [ဟာရေန္တိပိ ပစ္စာဟာရေန္တိပိ (သီ။ က။)] …ပေ… တမေနံ နိရယပါလာ မဟန္တံ အင်္ဂါရပဗ္ဗတံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာရောပေန္တိပိ ဩရောပေန္တိပိ…ပေ… တမေနံ နိရယပါလာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဂဟေတွာ တတ္တာယ လောဟကုမ္ဘိယာ ပက္ခိပန္တိ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ။ သော တတ္ထ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စတိ။ သော တတ္ထ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စမာနော သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ, သကိမ္ပိ အဓော ဂစ္ဆတိ, သကိမ္ပိ တိရိယံ ဂစ္ဆတိ။ သော တတ္ထ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ ကဋုကာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ၊ န စ တာဝ ကာလံကရောတိ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီဟောတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။ တမေနံ နိရယပါလာ မဟာနိရယေ ပက္ခိပန္တိ။ သော ခေါ ပန မဟာနိရယော –
‘‘စတုက္ကဏ္ဏော စတုဒွါရော, ဝိဘတ္တော ဘာဂသော မိတော၊
အယောပါကာရပရိယန္တော [… ပရိယတ္တော (သျာ။ က။)], အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတော။
‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ, ဇလိတာ တေဇသာ ယုတာ၊
သမန္တာ ယောဇနသတံ, ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗဒါ။
‘‘ကဒရိယာတပနာ ဃောရာ, အစ္စိမန္တော ဒုရာသဒါ၊
လောမဟံသနရူပါ စ, ဘိသ္မာ ပဋိဘယာ ဒုခါ။
‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဘိတ္တိယာ, အစ္စိက္ခန္ဓော သမုဋ္ဌိတော၊
ဒဟန္တော ပါပကမ္မန္တေ, ပစ္ဆိမာယ ပဋိဟညတိ။
‘‘ပစ္ဆိမာယ စ ဘိတ္တိယာ, အစ္စိက္ခန္ဓော သမုဋ္ဌိတော၊
ဒဟန္တော ပါပကမ္မန္တေ, ပုရတ္ထိမာယ ပဋိဟညတိ။
‘‘ဥတ္တရာယ စ ဘိတ္တိယာ, အစ္စိက္ခန္ဓော သမုဋ္ဌိတော၊
ဒဟန္တော ပါပကမ္မန္တေ, ဒက္ခိဏာယ ပဋိဟညတိ။
‘‘ဒက္ခိဏာယ စ ဘိတ္တိယာ, အစ္စိက္ခန္ဓော သမုဋ္ဌိတော၊
ဒဟန္တော ပါပကမ္မန္တေ, ဥတ္တရာယ ပဋိဟညတိ။
‘‘ဟေဋ္ဌတော စ သမုဋ္ဌာယ, အစ္စိက္ခန္ဓော ဘယာနကော၊
ဒဟန္တော ပါပကမ္မန္တေ, ဆဒနသ္မိံ ပဋိဟညတိ။
‘‘ဆဒနမှာ သမုဋ္ဌာယ, အစ္စိက္ခန္ဓော ဘယာနကော၊
ဒဟန္တော ပါပကမ္မန္တေ, ဘူမိယံ ပဋိဟညတိ။
‘‘အယောကပါလမာဒိတ္တံ, သန္တတ္တံ ဇလိတံ ယထာ၊
ဧဝံ အဝီစိနိရယော, ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပဿတော။
‘‘တတ္ထ သတ္တာ မဟာလုဒ္ဒါ, မဟာကိဗ္ဗိသကာရိနော၊
အစ္စန္တပါပကမ္မန္တာ, ပစ္စန္တိ န စ မိယျရေ [မီယရေ (သီ။)]။
‘‘ဇာတဝေဒသမော ကာယော, တေသံ နိရယဝါသိနံ၊
ပဿ ကမ္မာနံ ဒဠှတ္တံ, န ဘသ္မာ ဟောတိ နပီ မသိ။
‘‘ပုရတ္ထိမေနပိ ဓာဝန္တိ, တတော ဓာဝန္တိ ပစ္ဆိမံ၊
ဥတ္တရေနပိ ဓာဝန္တိ, တတော ဓာဝန္တိ ဒက္ခိဏံ။
‘‘ယံ ယံ ဒိသံ ပဓာဝန္တိ [ဒိသမ္ပိ ဓာဝန္တိ (သျာ။)], တံ တံ ဒွါရံ ပိဓီယတိ [ပိထီယတိ (သီ။ သျာ။)]၊
အဘိနိက္ခမိတာသာ တေ, သတ္တာ မောက္ခဂဝေသိနော။
‘‘န တေ တတော နိက္ခမိတုံ, လဘန္တိ ကမ္မပစ္စယာ၊
တေသဉ္စ ပါပကမ္မန္တံ, အဝိပက္ကံ ကတံ ဗဟု’’န္တိ။
ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ကုတော တဿ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတံ သဉ္ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ အဘိနိဗ္ဗတ္တံ ပါတုဘူတံ။ ယာနိ စ နေရယိကာနိ ဒုက္ခာနိ ယာနိ စ တိရစ္ဆာနယောနိကာနိ ဒုက္ခာနိ ယာနိ စ ပေတ္တိဝိသယိကာနိ ဒုက္ခာနိ ယာနိ စ မာနုသိကာနိ ဒုက္ခာနိ၊ တာနိ ကုတော ဇာတာနိ ကုတော သဉ္ဇာတာနိ ကုတော နိဗ္ဗတ္တာနိ ကုတော အဘိနိဗ္ဗတ္တာနိ ကုတော ပါတုဘူတာနိ? အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတာနိ သဉ္ဇာတာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ အဘိနိဗ္ဗတ္တာနိ ပါတုဘူတာနီတိ – အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ။
ဇနံ ပဿထ မေဓဂန္တိ။ ဇနန္တိ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဂဟဋ္ဌာ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ ဒေဝါ စ မနုဿာ စ မေဓဂံ ဇနံ ကလဟံ ဇနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဇနံ ပဋိဝိရုဒ္ဓံ ဇနံ အာဟတံ ဇနံ ပစ္စာဟတံ ဇနံ အာဃာတိတံ ဇနံ ပစ္စာဃာတိတံ ဇနံ ပဿထ ဒက္ခထ ဩလောကေထ နိဇ္ဈာယေထ ဥပပရိက္ခထာတိ – ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ။
သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမီတိ။ သံဝေဂံ ဥဗ္ဗေဂံ ဥတြာသံ ဘယံ ပီဠနံ ဃဋ္ဋနံ ဥပဒ္ဒဝံ ဥပသဂ္ဂံ။ ကိတ္တယိဿာမီတိ ပကိတ္တယိဿာမိ အာစိက္ခိဿာမိ ဒေသေဿာမိ ပညပေဿာမိ ပဋ္ဌပေဿာမိ ဝိဝရိဿာမိ ဝိဘဇိဿာမိ ဥတ္တာနီကရိဿာမိ ပကာသိဿာမီတိ – သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ။
ယထာ သံဝိဇိတံ မယာတိ။ ယထာ မယာ အတ္တနာယေဝ အတ္တာနံ သံဝေဇိတော ဥဗ္ဗေဇိတော သံဝေဂမာပါဒိတောတိ – ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ, ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ၊
သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ, ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ’’တိ။
၁၇၁။ ဖန္ဒမာနံ ပဇံ ဒိသွာ, မစ္ဆေ အပ္ပေါဒကေ ယထာ၊
အညမညေဟိ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မံ ဘယမာဝိသိ။
ဖန္ဒမာနံ ပဇံ ဒိသွာတိ။ ပဇာတိ သတ္တာဓိဝစနံ။ ပဇံ တဏှာဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနံ ဒိဋ္ဌိဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနံ ကိလေသဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနံ ဒုစ္စရိတဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနံ ပယောဂဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနံ ဝိပါကဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနံ ရတ္တံ ရာဂေန ဖန္ဒမာနံ ဒုဋ္ဌံ ဒေါသေန ဖန္ဒမာနံ မူဠှံ မောဟေန ဖန္ဒမာနံ ဝိနိဗဒ္ဓံ မာနေန ဖန္ဒမာနံ ပရာမဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌိယာ ဖန္ဒမာနံ ဝိက္ခေပဂတံ ဥဒ္ဓစ္စေန ဖန္ဒမာနံ အနိဋ္ဌင်္ဂတံ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဖန္ဒမာနံ ထာမဂတံ အနုသယေဟိ ဖန္ဒမာနံ လာဘေန ဖန္ဒမာနံ အလာဘေန ဖန္ဒမာနံ ယသေန ဖန္ဒမာနံ အယသေန ဖန္ဒမာနံ ပသံသာယ ဖန္ဒမာနံ နိန္ဒာယ ဖန္ဒမာနံ သုခေန ဖန္ဒမာနံ ဒုက္ခေန ဖန္ဒမာနံ ဇာတိယာ ဖန္ဒမာနံ ဇရာယ ဖန္ဒမာနံ ဗျာဓိနာ ဖန္ဒမာနံ မရဏေန ဖန္ဒမာနံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသေဟိ ဖန္ဒမာနံ နေရယိကေန ဒုက္ခေန ဖန္ဒမာနံ တိရစ္ဆာနယောနိကေန ဒုက္ခေန ဖန္ဒမာနံ ပေတ္တိဝိသယိကေန ဒုက္ခေန ဖန္ဒမာနံ မာနုသိကေန ဒုက္ခေန ဖန္ဒမာနံ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကေန ဒုက္ခေန… ဂဗ္ဘဋ္ဌိတိမူလကေန [ဂဗ္ဘေဌိတီမူလကေန (က။) မဟာနိ။ ၁၁] ဒုက္ခေန… ဂဗ္ဘာဝုဋ္ဌာနမူလကေန ဒုက္ခေန… ဇာတဿူပနိဗန္ဓကေန ဒုက္ခေန… ဇာတဿ ပရာဓေယျကေန ဒုက္ခေန… အတ္တူပက္ကမေန ဒုက္ခေန… ပရူပက္ကမေန ဒုက္ခေန… ဒုက္ခဒုက္ခေန… သင်္ခါရဒုက္ခေန… ဝိပရိဏာမဒုက္ခေန… စက္ခုရောဂေန ဒုက္ခေန… သောတရောဂေန … ဃာနရောဂေန… ဇိဝှါရောဂေန … ကာယရောဂေန… သီသရောဂေန… ကဏ္ဏရောဂေန… မုခရောဂေန… ဒန္တရောဂေန… ကာသေန… သာသေန… ပိနာသေန… ဍာဟေန… ဇရေန… ကုစ္ဆိရောဂေန… မုစ္ဆာယ… ပက္ခန္ဒိကာယ… သူလာယ… ဝိသူစိကာယ… ကုဋ္ဌေန… ဂဏ္ဍေန… ကိလာသေန… သောသေန… အပမာရေန… ဒဒ္ဒုယာ… ကဏ္ဍုယာ… ကစ္ဆုယာ… ရခသာယ… ဝိတစ္ဆိကာယ… လောဟိတေန… ပိတ္တေန… မဓုမေဟေန… အံသာယ… ပီဠကာယ… ဘဂန္ဒလေန… ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သေမှသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… ဝါတသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သန္နိပါတိကေန အာဗာဓေန… ဥတုပရိဏာမဇေန အာဗာဓေန… ဝိသမပရိဟာရဇေန အာဗာဓေန … ဩပက္ကမိကေန အာဗာဓေန… ကမ္မဝိပါကဇေန အာဗာဓေန… သီတေန… ဥဏှေန… ဇိဃစ္ဆာယ… ပိပါသာယ… ဥစ္စာရေန… ပဿာဝေန… ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေန ဒုက္ခေန… မာတုမရဏေန ဒုက္ခေန… ပိတုမရဏေန ဒုက္ခေန… ဘာတုမရဏေန ဒုက္ခေန… ဘဂိနိမရဏေန ဒုက္ခေန… ပုတ္တမရဏေန ဒုက္ခေန… ဓီတုမရဏေန ဒုက္ခေန… ဉာတိမရဏေန ဒုက္ခေန… ဘောဂဗျသနေန ဒုက္ခေန… ရောဂဗျသနေန ဒုက္ခေန… သီလဗျသနေန ဒုက္ခေန… ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဒုက္ခေန ဖန္ဒမာနံ သမ္ဖန္ဒမာနံ ဝိပ္ဖန္ဒမာနံ ဝေဓမာနံ ပဝေဓမာနံ သမ္ပဝေဓမာနံ။ ဒိသွာတိ ဒိသွာ ပဿိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ – ဖန္ဒမာနံ ပဇံ ဒိသွာ။
မစ္ဆေ အပ္ပေါဒကေ ယထာတိ ယထာ မစ္ဆာ အပ္ပေါဒကေ ဥဒကပရိယာဒါနေ ကာကေဟိ ဝါ ကုလလေဟိ ဝါ ဗလာကာဟိ ဝါ ပရိပါတိယမာနာ ဥက္ခိပိယမာနာ ခဇ္ဇမာနာ ဖန္ဒန္တိ သမ္ဖန္ဒန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒန္တိ ဝေဓန္တိ ပဝေဓန္တိ သမ္ပဝေဓန္တိ၊ ဧဝမေဝ ပဇာ တဏှာဖန္ဒနာယ ဖန္ဒန္တိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဒုက္ခေန ဖန္ဒန္တိ သမ္ဖန္ဒန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒန္တိ ဝေဓန္တိ ပဝေဓန္တိ သမ္ပဝေဓန္တီတိ – မစ္ဆေ အပ္ပေါဒကေ ယထာ။
အညမညေဟိ ဗျာရုဒ္ဓေတိ အညမညံ သတ္တာ ဝိရုဒ္ဓါ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ အာဟတာ ပစ္စာဟတာ အာဃာတိတာ ပစ္စာဃာတိတာ။ ရာဇာနောပိ ရာဇူဟိ ဝိဝဒန္တိ, ခတ္တိယာပိ ခတ္တိယေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဗြာဟ္မဏာပိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဂဟပတီပိ ဂဟပတီဟိ ဝိဝဒန္တိ, မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ, ပုတ္တောပိ မာတရာ ဝိဝဒတိ, ပိတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ, ပုတ္တောပိ ပိတရာ ဝိဝဒတိ, ဘာတာပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ, ဘဂိနီပိ ဘဂိနိယာ ဝိဝဒတိ, ဘာတာပိ ဘဂိနိယာ ဝိဝဒတိ, ဘဂိနိပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ, သဟာယောပိ သဟာယေန ဝိဝဒတိ၊ တေ တတ္ထ ကလဟဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, လေဍ္ဍူဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, ဒဏ္ဍေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, သတ္ထေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, တေ တတ္ထ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ – အညမညေဟိ ဗျာရုဒ္ဓေ။
ဒိသွာ မံ ဘယမာဝိသီတိ။ ဒိသွာတိ ဒိသွာ ပဿိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဘယံ ပီဠနံ ဃဋ္ဋနံ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပသဂ္ဂေါ အာဝိသီတိ [အာဝီသီတိ (သီ။), အာဝိသတီတိ (သျာ။)] – ဒိသွာ မံ ဘယမာဝိသိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဖန္ဒမာနံ ပဇံ ဒိသွာ, မစ္ဆေ အပ္ပေါဒကေ ယထာ၊
အညမညေဟိ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မံ ဘယမာဝိသီ’’တိ။
၁၇၂။ သမန္တမသာရော လောကော, ဒိသာ သဗ္ဗာ သမေရိတာ၊
ဣစ္ဆံ ဘဝနမတ္တနော, နာဒ္ဒသာသိံ အနောသိတံ။
သမန္တမသာရော လောကောတိ။ လောကောတိ နိရယလောကော တိရစ္ဆာနယောနိလောကော ပေတ္တိဝိသယလောကော မနုဿလောကော ဒေဝလောကော, ခန္ဓလောကော ဓာတုလောကော အာယတနလောကော, အယံ လောကော ပရော လောကော, ဗြဟ္မလောကော ဒေဝလောကော – အယံ ဝုစ္စတိ လောကော။ နိရယလောကော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။ တိရစ္ဆာနယောနိလောကော…ပေ… ပေတ္တိဝိသယလောကော… မနုဿလောကော… ဒေဝလောကော… ခန္ဓလောကော… ဓာတုလောကော… အာယတနလောကော… အယံ လောကော… ပရော လောကော… ဗြဟ္မလောကော… ဒေဝလောကော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။
ယထာ ပန နဠော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ ဧရဏ္ဍော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ ဥဒုမ္ဗရော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ သေတကစ္ဆော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ ပါရိဘဒ္ဒကော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ ဖေဏပိဏ္ဍော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ ဥဒကပုဗ္ဗုဠံ [ဗုဗ္ဗုလကံ (သီ။), ပုဗ္ဗုဠကံ (သျာ။)] အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတံ, ယထာ မရီစိ အသာရာ နိဿာရာ သာရာပဂတာ, ယထာ ကဒလိက္ခန္ဓော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော, ယထာ မာယာ အသာရာ နိဿာရာ သာရာပဂတာ၊ ဧဝမေဝ နိရယလောကော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။
တိရစ္ဆာနယောနိလောကော… ပေတ္တိဝိသယလောကော… မနုဿလောကော… ဒေဝလောကော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။ ခန္ဓလောကော… ဓာတုလောကော… အာယတနလောကော… အယံ လောကော… ပရော လောကော… ဗြဟ္မလောကော… ဒေဝလောကော အသာရော နိဿာရော သာရာပဂတော နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါတိ – သမန္တမသာရော လောကော။
ဒိသာ သဗ္ဗာ သမေရိတာတိ။ ယေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာ, တေပိ ဧရိတာ သမေရိတာ စလိတာ ဃဋ္ဋိတာ အနိစ္စတာယ ဇာတိယာ အနုဂတာ ဇရာယ အနုသဋာ ဗျာဓိနာ အဘိဘူတာ မရဏေန အဗ္ဘာဟတာ ဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတာ အတာဏာ အလေဏာ အသရဏာ အသရဏီဘူတာ။ ယေ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာ…ပေ… ယေ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ဥပရိမာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာ… ယေ ဒသသု ဒိသာသု သင်္ခါရာ, တေပိ ဧရိတာ သမေရိတာ စလိတာ ဃဋ္ဋိတာ အနိစ္စတာယ ဇာတိယာ အနုဂတာ ဇရာယ အနုသဋာ ဗျာဓိနာ အဘိဘူတာ မရဏေန အဗ္ဘာဟတာ ဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတာ အတာဏာ အလေဏာ အသရဏာ အသရဏီဘူတာ။ ဘာသိတမ္ပိ စေတံ –
‘‘ကိဉ္စာပိ စေတံ ဇလတီ ဝိမာနံ, ဩဘာသယံ ဥတ္တရိယံ ဒိသာယ၊
ရူပေ ရဏံ ဒိသွာ သဒါ ပဝေဓိတံ, တသ္မာ န ရူပေ ရမတီ သုမေဓော။
‘‘မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကော, ဇရာယ ပရိဝါရိတော၊
တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဣစ္ဆာဓူမာယိတော [ဣစ္ဆာဓုမာယိကော (သျာ။)] သဒါ။
‘‘သဗ္ဗော အာဒီပိတော လောကော, သဗ္ဗော လောကော ပဓူပိတော၊
သဗ္ဗော ပဇ္ဇလိတော လောကော, သဗ္ဗော လောကော ပကမ္ပိတော’’တိ။
ဒိသာ သဗ္ဗာ သမေရိတာ။
ဣစ္ဆံ ဘဝနမတ္တနောတိ။ အတ္တနော ဘဝနံ တာဏံ လေဏံ သရဏံ ဂတိံ ပရာယနံ ဣစ္ဆန္တော သာဒိယန္တော ပတ္ထယန္တော ပိဟယန္တော အဘိဇပ္ပန္တောတိ – ဣစ္ဆံ ဘဝနမတ္တနော။ နာဒ္ဒသာသိံ အနောသိတန္တိ။ အဇ္ဈောသိတံယေဝ အဒ္ဒသံ, အနဇ္ဈောသိတံ နာဒ္ဒသံ, သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗညံ ဇရာယ ဩသိတံ, သဗ္ဗံ အာရောဂျံ ဗျာဓိနာ ဩသိတံ, သဗ္ဗံ ဇီဝိတံ မရဏေန ဩသိတံ, သဗ္ဗံ လာဘံ အလာဘေန ဩသိတံ, သဗ္ဗံ ယသံ အယသေန ဩသိတံ, သဗ္ဗံ ပသံသံ နိန္ဒာယ ဩသိတံ, သဗ္ဗံ သုခံ ဒုက္ခေန ဩသိတံ။
‘‘လာဘော အလာဘော ယသော အယသော စ, နိန္ဒာ ပသံသာ စ သုခံ ဒုခဉ္စ၊
ဧတေ အနိစ္စာ မနုဇေသု ဓမ္မာ, အသဿတာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ။
နာဒ္ဒသာသိံ အနောသိတံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘သမန္တမသာရော လောကော, ဒိသာ သဗ္ဗာ သမေရိတာ၊
ဣစ္ဆံ ဘဝနမတ္တနော, နာဒ္ဒသာသိံ အနောသိတ’’န္တိ။
၁၇၃။ ဩသာနေ တွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မေ အရတီ အဟု၊
အထေတ္ထ သလ္လမဒ္ဒက္ခိံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတံ။
ဩသာနေ တွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေတိ။ ဩသာနေ တွေဝါတိ သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗညံ ဇရာ ဩသာပေတိ, သဗ္ဗံ အာရောဂျံ ဗျာဓိ ဩသာပေတိ, သဗ္ဗံ ဇီဝိတံ မရဏံ ဩသာပေတိ, သဗ္ဗံ လာဘံ အလာဘော ဩသာပေတိ, သဗ္ဗံ ယသံ အယသော ဩသာပေတိ, သဗ္ဗံ ပသံသံ နိန္ဒာ ဩသာပေတိ, သဗ္ဗံ သုခံ ဒုက္ခံ ဩသာပေတီတိ – ဩသာနေ တွေဝ။ ဗျာရုဒ္ဓေတိ ယောဗ္ဗညကာမာ သတ္တာ ဇရာယ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ, အာရောဂျကာမာ သတ္တာ ဗျာဓိနာ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ, ဇီဝိတုကာမာ သတ္တာ မရဏေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ, လာဘကာမာ သတ္တာ အလာဘေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ, ယသကာမာ သတ္တာ အယသေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ, ပသံသကာမာ သတ္တာ နိန္ဒာယ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ, သုခကာမာ သတ္တာ ဒုက္ခေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ အာဟတာ ပစ္စာဟတာ အာဃာတိတာ ပစ္စာဃာတိတာတိ – ဩသာနေ တွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေ။
ဒိသွာ မေ အရတီ အဟူတိ။ ဒိသွာတိ ဒိသွာ ပဿိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ – ဒိသွာ။ မေ အရတီတိ ယာ အရတိ ယာ အနဘိရတိ ယာ အနဘိရမနာ ယာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ယာ ပရိတသိတာ အဟူတိ – ဒိသွာ မေ အရတီ အဟု။
အထေတ္ထ သလ္လမဒ္ဒက္ခိန္တိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ…ပေ… ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – အထာတိ။ ဧတ္ထာတိ သတ္တေသု။ သလ္လန္တိ သတ္တ သလ္လာနိ – ရာဂသလ္လံ, ဒေါသသလ္လံ, မောဟသလ္လံ, မာနသလ္လံ, ဒိဋ္ဌိသလ္လံ, သောကသလ္လံ, ကထံကထာသလ္လံ။ အဒ္ဒက္ခိန္တိ အဒ္ဒသံ အဒက္ခိံ အပဿိံ ပဋိဝိဇ္ဈိန္တိ – အထေတ္ထ သလ္လမဒ္ဒက္ခိံ။
ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတန္တိ။ ဒုဒ္ဒသန္တိ ဒုဒ္ဒသံ ဒုဒ္ဒက္ခံ ဒုပ္ပဿံ ဒုဗ္ဗုဇ္ဈံ ဒုရနုဗုဇ္ဈံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ – ဒုဒ္ဒသံ။ ဟဒယဿိတန္တိ ဟဒယံ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ။ ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ မနော မနာယတနံ မနိန္ဒြိယံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု။ ဟဒယဿိတန္တိ ဟဒယနိဿိတံ စိတ္တသိတံ စိတ္တနိဿိတံ စိတ္တေန သဟဂတံ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ ဧကုပ္ပါဒံ ဧကနိရောဓံ ဧကဝတ္ထုကံ ဧကာရမ္မဏန္တိ – ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဩသာနေ တွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မေ အရတီ အဟု၊
အထေတ္ထ သလ္လမဒ္ဒက္ခိံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတ’’န္တိ။
၁၇၄။ ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတိ၊
တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ, န ဓာဝတိ န သီဒတိ။
ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတီတိ။ သလ္လန္တိ။ သတ္တ သလ္လာနိ – ရာဂသလ္လံ, ဒေါသသလ္လံ, မောဟသလ္လံ, မာနသလ္လံ, ဒိဋ္ဌိသလ္လံ, သောကသလ္လံ, ကထံကထာသလ္လံ။ ကတမံ ရာဂသလ္လံ? ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ အနုနယော အနုရောဓော နန္ဒိရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ – ဣဒံ ရာဂသလ္လံ။
ကတမံ ဒေါသသလ္လံ? ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိ အာဃာတော ဇာယတိ ‘‘အနတ္ထံ မေ စရတီ’’တိ အာဃာတော ဇာယတိ, ‘‘အနတ္ထံ မေ စရိဿတီ’’တိ အာဃာတော ဇာယတိ…ပေ… စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ – ဣဒံ ဒေါသသလ္လံ။
ကတမံ မောဟသလ္လံ? ဒုက္ခေ အညာဏံ…ပေ… ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ, အပရန္တေ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ အညာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏံ။ ယံ ဧဝရူပံ အဒဿနံ အနဘိသမယော အနနုဗောဓော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော အသင်္ဂါဟဏာ အပရိယောဂါဟဏာ [အသင်္ဂါဟတာ အပရိယောဂါဟတာ (သျာ။), အသင်္ဂါဟနာ အပရိယောဂါဟနာ (က။)] အသမပေက္ခနာ အပစ္စဝေက္ခနာ အပစ္စက္ခကမ္မံ ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျံ မောဟော ပမောဟော သမ္မောဟော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ – ဣဒံ မောဟသလ္လံ။
ကတမံ မာနသလ္လံ? ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနော။ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – ဣဒံ မာနသလ္လံ။
ကတမံ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ? ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ဒိဋ္ဌိကန္တာရော ဒိဋ္ဌိဝိသူကာယိကံ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဒိဋ္ဌိသညောဇနံ ဂါဟော ပဋိဂ္ဂါဟော အဘိနိဝေသော ပရာမာသော ကုမ္မဂ္ဂေါ [ကုမဂ္ဂေါ (က။) မဟာနိ။ ၃၈] မိစ္ဆာပထော မိစ္ဆတ္တံ တိတ္ထာယတနံ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော ဝိပရီတဂ္ဂါဟော ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော မိစ္ဆာဂါဟော အယာထာဝကသ္မိံ ‘‘ယာထာဝက’’န္တိ ဂါဟော ယာဝတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ – ဣဒံ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ။
ကတမံ သောကသလ္လံ? ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ရောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဘောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ သီလဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ အညတရညတရေန ဗျသနေန သမန္နာဂတဿ အညတရညတရေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ သောကော သောစနာ သောစိတတ္တံ အန္တောသောကော အန္တောပရိသောကော အန္တောဍာဟော အန္တောပရိဍာဟော စေတသော ပရိဇ္ဈာယနာ ဒေါမနဿံ – ဣဒံ သောကသလ္လံ။
ကတမံ ကထံကထာသလ္လံ? ဒုက္ခေ ကင်္ခါ, ဒုက္ခသမုဒယေ ကင်္ခါ, ဒုက္ခနိရောဓေ ကင်္ခါ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ကင်္ခါ, ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခါ, အပရန္တေ ကင်္ခါ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ ကင်္ခါ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခါ။ ယာ ဧဝရူပါ ကင်္ခါ ကင်္ခါယနာ ကင်္ခါယိတတ္တံ ဝိမတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဠှကံ ဒွေဓာပထော သံသယော အနေကံသဂ္ဂါဟော အာသပ္ပနာ ပရိသပ္ပနာ အပရိယောဂါဟဏာ ဆမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ မနောဝိလေခေါ – ဣဒံ ကထံကထာသလ္လံ။
ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတီတိ။ ရာဂသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ပါဏမ္ပိ ဟနတိ, အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ, သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ, ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ, ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ, ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, မုသာပိ ဘဏတိ၊ ဧဝမ္ပိ ရာဂသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။ အထ ဝါ ရာဂသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဘောဂေ ပရိယေသန္တော နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒတိ။ သီတဿ ပုရက္ခတော ဥဏှဿ ပုရက္ခတော ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေဟိ ပီဠိယမာနော [ရိဿမာနော (သီ။ သျာ။)] ခုပ္ပိပါသာယ မိယျမာနော တိဂုမ္ဗံ ဂစ္ဆတိ, တက္ကောလံ ဂစ္ဆတိ, တက္ကသီလံ ဂစ္ဆတိ, ကာဠမုခံ ဂစ္ဆတိ, ပုရပူရံ ဂစ္ဆတိ, ဝေသုင်္ဂံ ဂစ္ဆတိ, ဝေရာပထံ ဂစ္ဆတိ, ဇဝံ ဂစ္ဆတိ, တာမလိံ ဂစ္ဆတိ, ဝင်္ကံ ဂစ္ဆတိ, ဧဠဗန္ဓနံ ဂစ္ဆတိ, သုဝဏ္ဏကူဋံ ဂစ္ဆတိ, သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဂစ္ဆတိ, တမ္ဗပဏ္ဏိံ ဂစ္ဆတိ, သုပ္ပါဒကံ [သုပ္ပါရကံ (သီ။ က။), သုပ္ပါရံ (သျာ။)] ဂစ္ဆတိ, ဘာရုကစ္ဆံ ဂစ္ဆတိ, သုရဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ, ဘင်္ဂလောကံ [အင်္ဂလောကံ (သီ။), အင်္ဂဏေကံ (သျာ။)] ဂစ္ဆတိ, ဘင်္ဂဏံ [ဂင်္ဂဏံ (သီ။ သျာ။)] ဂစ္ဆတိ, ပရမဘင်္ဂဏံ ဂစ္ဆတိ, ယောနံ ဂစ္ဆတိ, ပရမယောနံ ဂစ္ဆတိ, ဝိနကံ ဂစ္ဆတိ, မူလပဒံ ဂစ္ဆတိ, မရုကန္တာရံ ဂစ္ဆတိ, ဇဏ္ဏုပထံ ဂစ္ဆတိ, အဇပထံ ဂစ္ဆတိ, မေဏ္ဍပထံ ဂစ္ဆတိ, သင်္ကုပထံ ဂစ္ဆတိ, ဆတ္တပထံ ဂစ္ဆတိ, ဝံသပထံ ဂစ္ဆတိ, သကုဏပထံ ဂစ္ဆတိ, မူသိကပထံ ဂစ္ဆတိ, ဒရိပထံ ဂစ္ဆတိ, ဝေတ္တာစာရံ ဂစ္ဆတိ၊ ပရိယေသန္တော န လဘတိ, အလာဘမူလကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ, ပရိယေသန္တော လဘတိ, လဒ္ဓါ အာရက္ခမူလကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ ‘‘ကိန္တိ မေ ဘောဂေ နေဝ ရာဇာနော ဟရေယျုံ န စောရာ ဟရေယျုံ န အဂ္ဂိ ဒဟေယျ န ဥဒကံ ဝဟေယျ န အပ္ပိယာ ဒါယာဒါ ဟရေယျု’’န္တိ။ တဿ ဧဝံ အာရက္ခတော ဂေါပယတော တေ ဘောဂါ ဝိပ္ပလုဇ္ဇန္တိ, သော ဝိပ္ပယောဂမူလကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ဧဝမ္ပိ ရာဂသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။
ဒေါသသလ္လေန…ပေ… မောဟသလ္လေန… မာနသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ပါဏမ္ပိ ဟနတိ, အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ, သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ, ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ, ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ, ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, မုသာပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ မာနသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။
ဒိဋ္ဌိသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အစေလကော ဟောတိ မုတ္တာစာရော ဟတ္ထာပလေခနော [ဟတ္ထာဝလေခနော (သျာ။)], န ဧဟိဘဒန္တိကော, န တိဋ္ဌဘဒန္တိကော၊ နာဘိဟဋံ, န ဥဒ္ဒိဿကတံ, န နိမန္တနံ သာဒိယတိ, သော န ကုမ္ဘိမုခါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, န ကဠောပိမုခါ [ခဠောပိမုခါ (သီ။)] ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, န ဧဠကမန္တရံ, န ဒဏ္ဍမန္တရံ, န မုသလမန္တရံ, န ဒွိန္နံ ဘုဉ္ဇမာနာနံ, န ဂဗ္ဘိနိယာ, န ပါယမာနာယ, န ပုရိသန္တရဂတာယ, န သံကိတ္တီသု, န ယတ္ထ သာ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ, န ယတ္ထ မက္ခိကာ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီ။ န မစ္ဆံ န မံသံ န သုရံ န မေရယံ န ထုသောဒကံ ပိဝတိ။ သော ဧကာဂါရိကော ဝါ ဟောတိ ဧကာလောပိကော, ဒွါဂါရိကော ဝါ ဟောတိ ဒွါလောပိကော…ပေ… သတ္တာဂါရိကော ဝါ ဟောတိ သတ္တာလောပိကော။ ဧကိဿာပိ ဘတ္တိယာ ယာပေတိ, ဒွီဟိပိ ဘတ္တီဟိ ယာပေတိ…ပေ… သတ္တဟိပိ ဘတ္တီဟိ ယာပေတိ။ ဧကာဟိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, ဒွီဟိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာရေတိ…ပေ… သတ္တာဟိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာရေတိ။ ဣတိ ဧဝရူပံ အဍ္ဎမာသိကမ္ပိ ပရိယာယဘတ္တဘောဇနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဧဝမ္ပိ ဒိဋ္ဌိသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။
အထ ဝါ ဒိဋ္ဌိသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော သော သာကဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, သာမာကဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, နီဝါရဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဒဒ္ဒုလဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဟဋဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ကဏဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, အာစာမဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ပိညာကဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, တိလဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, တိဏဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဂေါမယဘက္ခော ဝါ ဟောတိ, ဝနမူလဖလာဟာရော ယာပေတိ ပဝတ္တဖလဘောဇနော။ သော သာဏာနိပိ ဓာရေတိ, မသာဏာနိပိ ဓာရေတိ, ဆဝဒုဿာနိပိ ဓာရေတိ, ပံသုကူလာနိပိ ဓာရေတိ, တိရီဋာနိပိ ဓာရေတိ, အဇိနာနိပိ ဓာရေတိ, အဇိနက္ခိပမ္ပိ ဓာရေတိ, ကုသစီရမ္ပိ ဓာရေတိ, ဝါကစီရမ္ပိ ဓာရေတိ, ဖလကစီရမ္ပိ ဓာရေတိ, ကေသကမ္ဗလမ္ပိ ဓာရေတိ, ဥလူကပက္ခမ္ပိ ဓာရေတိ, ကေသမဿုလောစကောပိ ဟောတိ, ကေသမဿုလောစနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဥဗ္ဘဋ္ဌကောပိ ဟောတိ အာသနပဋိက္ခိတ္တော, ဥက္ကုဋိကောပိ ဟောတိ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တော, ကဏ္ဋကာပဿယိကော ဟောတိ, ကဏ္ဋကာပဿယေ သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဖလကသေယျမ္ပိ ကပ္ပေတိ, ထဏ္ဍိလသေယျမ္ပိ ကပ္ပေတိ, ဧကာပဿယိကော ဟောတိ ရဇောဇလ္လဓရော, အဗ္ဘောကာသိကောပိ ဟောတိ ယထာသန္ထတိကော, ဝေကဋိကောပိ ဟောတိ ဝိကဋဘောဇနာနုယောဂမနုယုတ္တော, အပါနကောပိ ဟောတိ အပါနကတ္တမနုယုတ္တော, သာယတတိယကမ္ပိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဣတိ ဧဝရူပံ အနေကဝိဟိတံ ကာယဿ အာတာပနပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဧဝမ္ပိ ဒိဋ္ဌိသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။
သောကသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရိဿာ ဣတ္ထိယာ မာတာ ကာလမကာသိ။ သာ တဿာ ကာလံ ကိရိယာယ ဥမ္မတ္တိကာ ခိတ္တစိတ္တာ ရထိယာယ ရထိယံ, သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘အပိ မေ မာတရံ အဒ္ဒဿထ, အပိ မေ မာတရံ အဒ္ဒဿထာ’တိ။
‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရိဿာ ဣတ္ထိယာ ပိတာ ကာလမကာသိ… ဘာတာ ကာလမကာသိ… ဘဂိနီ ကာလမကာသိ… ပုတ္တော ကာလမကာသိ… ဓီတာ ကာလမကာသိ… သာမိကော ကာလမကာသိ။ သာ တဿ ကာလံ ကိရိယာယ ဥမ္မတ္တိကာ ခိတ္တစိတ္တာ ရထိယာယ ရထိယံ, သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘အပိ မေ သာမိကံ အဒ္ဒဿထ, အပိ မေ သာမိကံ အဒ္ဒဿထာ’တိ။
‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရဿ ပုရိသဿ မာတာ ကာလမကာသိ။ သော တဿာ ကာလံ ကိရိယာယ ဥမ္မတ္တကော ခိတ္တစိတ္တော ရထိယာယ ရထိယံ, သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘အပိ မေ မာတရံ အဒ္ဒဿထ, အပိ မေ မာတရံ အဒ္ဒဿထာ’တိ။
‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရဿ ပုရိသဿ ပိတာ ကာလမကာသိ… ဘာတာ ကာလမကာသိ… ဘဂိနီ ကာလမကာသိ… ပုတ္တော ကာလမကာသိ… ဓီတာ ကာလမကာသိ… ပဇာပတိ ကာလမကာသိ။ သော တဿာ ကာလံ ကိရိယာယ ဥမ္မတ္တကော ခိတ္တစိတ္တော ရထိယာယ ရထိယံ, သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘အပိ မေ ပဇာပတိံ အဒ္ဒဿထ, အပိ မေ ပဇာပတိံ အဒ္ဒဿထာ’တိ။
‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယာ အညတရာ ဣတ္ထီ ဉာတိကုလံ အဂမာသိ။ တဿာ တေ ဉာတကာ သာမိကံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ အညဿ ဒါတုကာမာ, သာ စ နံ န ဣစ္ဆတိ။ အထ ခေါ သာ ဣတ္ထီ သာမိကံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဣမေ, အယျပုတ္တ, ဉာတကာ တဝ အစ္ဆိန္ဒိတွာ အညဿ ဒါတုကာမာ, ဥဘော မယံ မရိဿာမာ’တိ။ အထ ခေါ သော ပုရိသော တံ ဣတ္ထိံ ဒွိဓာ ဆေတွာ အတ္တာနံ ဩပါတေတိ – ‘ဥဘော ပေစ္စ ဘဝိဿာမာ’’’တိ။ ဧဝံ သောကသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။
ကထံကထာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော – ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ, နနု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ, ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ, ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ, ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အတီတမဒ္ဓါနံ, ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, နနု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဟောတိ, အဟံ နု ခေါသ္မိ, နော နု ခေါသ္မိ, ကိံ နု ခေါသ္မိ ကထံ နု ခေါသ္မိ, အယံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော, သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ဧဝံ ကထံကထာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဝိဒ္ဓေါ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ။
တေ သလ္လေ အဘိသင်္ခရောတိ၊ တေ သလ္လေ အဘိသင်္ခရောန္တော သလ္လာဘိသင်္ခါရဝသေန ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဓာဝတိ, ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဓာဝတိ, ဥတ္တရံ ဒိသံ ဓာဝတိ, ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ဓာဝတိ။ တေ သလ္လာဘိသင်္ခါရာ အပ္ပဟီနာ၊ သလ္လာဘိသင်္ခါရာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ ဂတိယာ ဓာဝတိ, နိရယေ ဓာဝတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဓာဝတိ, ပေတ္တိဝိသယေ ဓာဝတိ, မနုဿလောကေ ဓာဝတိ, ဒေဝလောကေ ဓာဝတိ, ဂတိယာ ဂတိံ, ဥပပတ္တိယာ ဥပပတ္တိံ, ပဋိသန္ဓိယာ ပဋိသန္ဓိံ, ဘဝေန ဘဝံ, သံသာရေန သံသာရံ, ဝဋ္ဋေန ဝဋ္ဋံ ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ – ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတိ။
တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ, န ဓာဝတိ န သီဒတီတိ။ တမေဝ ရာဂသလ္လံ ဒေါသသလ္လံ မောဟသလ္လံ မာနသလ္လံ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ သောကသလ္လံ ကထံကထာသလ္လံ အဗ္ဗုယှ အဗ္ဗုဟိတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ သမုဒ္ဓရိတွာ ဥပ္ပါဋယိတွာ သမုပ္ပါဋယိတွာ [ဥပ္ပါဒယိတွာ သမုပ္ပါဒယိတွာ (သျာ။ က။)] ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာ နေဝ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဓာဝတိ န ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဓာဝတိ န ဥတ္တရံ ဒိသံ ဓာဝတိ န ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ဓာဝတိ။ တေ သလ္လာဘိသင်္ခါရာ ပဟီနာ၊ သလ္လာဘိသင်္ခါရာနံ ပဟီနတ္တာ ဂတိယာ န ဓာဝတိ, နိရယေ န ဓာဝတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ န ဓာဝတိ, ပေတ္တိဝိသယေ န ဓာဝတိ, မနုဿလောကေ န ဓာဝတိ, ဒေဝလောကေ န ဓာဝတိ, န ဂတိယာ ဂတိံ, န ဥပပတ္တိယာ ဥပပတ္တိံ, န ပဋိသန္ဓိယာ ပဋိသန္ဓိံ, န ဘဝေန ဘဝံ, န သံသာရေန သံသာရံ, န ဝဋ္ဋေန ဝဋ္ဋံ ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ – တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ န ဓာဝတိ။ န သီဒတီတိ ကာမောဃေ န သီဒတိ, ဘဝေါဃေ န သီဒတိ, ဒိဋ္ဌောဃေ န သီဒတိ, အဝိဇ္ဇောဃေ န သီဒတိ, န သံသီဒတိ န ဩသီဒတိ န အဝသီဒတိ န ဂစ္ဆတိ န အဝဂစ္ဆတီတိ – တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ, န ဓာဝတိ န သီဒတိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတိ၊
တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ, န ဓာဝတိ န သီဒတီ’’တိ။
၁၇၅။ တတ္ထ သိက္ခာနုဂီယန္တိ, ယာနိ လောကေ ဂဓိတာနိ၊
န တေသု ပသုတော သိယာ, နိဗ္ဗိဇ္ဈ သဗ္ဗသော ကာမေ၊
သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနော။
တတ္ထ သိက္ခာနုဂီယန္တိ, ယာနိ လောကေ ဂဓိတာနီတိ။ သိက္ခာတိ ဟတ္ထိသိက္ခာ အဿသိက္ခာ ရထသိက္ခာ ဓနုသိက္ခာ သာလာကိယံ သလ္လကတ္တိယံ ကာယတိကိစ္ဆံ ဘူတိယံ ကောမာရဘစ္စံ [ကောမာရတိကိစ္ဆံ (သျာ။), ကောမာရသစ္စံ (က။)]။ အနုဂီယန္တီတိ ဂီယန္တိ နိဂ္ဂီယန္တိ ကထီယန္တိ ဘဏီယန္တိ ဒီပီယန္တိ ဝေါဟရီယန္တိ။ အထ ဝါ ဂီယန္တိ ဂဏှီယန္တိ ဥဂ္ဂဏှီယန္တိ ဓာရီယန္တိ ဥပဓာရီယန္တိ ဥပလက္ခီယန္တိ ဂဓိတပဋိလာဘာယ။ ဂဓိတာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ – စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသဉှိတာ ရဇနီယာ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ… ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသဉှိတာ ရဇနီယာ။ ကိံကာရဏာ ဂဓိတာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ? ယေဘုယျေန ဒေဝမနုဿာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဣစ္ဆန္တိ သာဒိယန္တိ ပတ္ထယန္တိ ပိဟယန္တိ အဘိဇပ္ပန္တိ တံကာရဏာ ဂဓိတာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ လောကေတိ မနုဿလောကေတိ – တတ္ထ သိက္ခာနုဂီယန္တိ, ယာနိ လောကေ ဂဓိတာနိ။
န တေသု ပသုတော သိယာတိ။ တာသု ဝါ သိက္ခာသု တေသု ဝါ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု န ပသုတော သိယာ, န တန္နိန္နော အဿ, န တပ္ပေါဏော, န တပ္ပဗ္ဘာရော, န တဒဓိမုတ္တော, န တဒဓိပတေယျောတိ – န တေသု ပသုတော သိယာ။
နိဗ္ဗိဇ္ဈ သဗ္ဗသော ကာမေတိ။ နိဗ္ဗိဇ္ဈာတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ ပရိယာဒိယနဝစနမေတံ – သဗ္ဗသောတိ။ ကာမာတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ – ဝတ္ထုကာမာ စ ကိလေသကာမာ စ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဝတ္ထုကာမာ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ကိလေသကာမာတိ – နိဗ္ဗိဇ္ဈ သဗ္ဗသော ကာမေ။
သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနောတိ။ သိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ…ပေ… အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ နိဗ္ဗာနမတ္တနောတိ အတ္တနော ရာဂဿ နိဗ္ဗာပနာယ ဒေါသဿ နိဗ္ဗာပနာယ မောဟဿ နိဗ္ဗာပနာယ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သမာယ ဥပသမာယ ဝူပသမာယ နိဗ္ဗာပနာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဿဒ္ဓိယာ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခေယျ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခေယျ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခေယျ, ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ ဇာနန္တော သိက္ခေယျ…ပေ… သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာတိ – သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနော။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘တတ္ထ သိက္ခာနုဂီယန္တိ, ယာနိ လောကေ ဂဓိတာနိ၊
န တေသု ပသုတော သိယာ, နိဗ္ဗိဇ္ဈ သဗ္ဗသော ကာမေ၊
သိက္ခေ နိဗ္ဗာနမတ္တနော’’တိ။
၁၇၆။ သစ္စော သိယာ အပ္ပဂဗ္ဘော, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊
အက္ကောဓနော လောဘပါပံ, ဝေဝိစ္ဆံ ဝိတရေ မုနိ။
သစ္စော သိယာ အပ္ပဂဗ္ဘောတိ။ သစ္စော သိယာတိ သစ္စဝါစာယ သမန္နာဂတော သိယာ, သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော သိယာ, အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတော သိယာတိ – သစ္စော သိယာ။ အပ္ပဂဗ္ဘောတိ တီဏိ ပါဂဗ္ဘိယာနိ – ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ, ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ, စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ…ပေ… ဣဒံ စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။ ယဿိမာနိ တီဏိ ပါဂဗ္ဘိယာနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ, သော ဝုစ္စတိ အပ္ပဂဗ္ဘောတိ – သစ္စော သိယာ အပ္ပဂဗ္ဘော။
အမာယော ရိတ္တပေသုဏောတိ။ မာယာ ဝုစ္စတိ ဝဉ္စနိကာ စရိယာ။ ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ, မာ မံ ဇညာတိ ဣစ္ဆတိ, မာ မံ ဇညာတိ သင်္ကပ္ပေတိ, မာ မံ ဇညာတိ ဝါစံ ဘာသတိ, မာ မံ ဇညာတိ ကာယေန ပရက္ကမတိ။ ယာ ဧဝရူပါ မာယာ မာယာဝိတာ အစ္စသရာ ဝဉ္စနာ နိကတိ နိကိရဏာ ပရိဟရဏာ ဂူဟနာ ပရိဂူဟနာ ဆာဒနာ ပရိစ္ဆာဒနာ အနုတ္တာနီကမ္မံ အနာဝိကမ္မံ ဝေါစ္ဆာဒနာ ပါပကိရိယာ – အယံ ဝုစ္စတိ မာယာ။ ယဿေသာ မာယာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အမာယော။ ရိတ္တပေသုဏောတိ ပေသုညန္တိ ဣဓေကစ္စော ပိသုဏဝါစော ဟောတိ…ပေ… ဧဝံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ ယဿေတံ ပေသုညံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ ရိတ္တပေသုဏော ဝိဝိတ္တပေသုဏော ပဝိဝိတ္တပေသုဏောတိ – အမာယော ရိတ္တပေသုဏော။
အက္ကောဓနော လောဘပါပံ, ဝေဝိစ္ဆံ ဝိတရေ မုနီတိ။ အက္ကောဓနောတိ ဟိ ခေါ ဝုတ္တံ, အပိ စ ကောဓော တာဝ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဒသဟာကာရေဟိ ကောဓော ဇာယတိ။ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိ ကောဓော ဇာယတိ…ပေ… ယဿေသော ကောဓော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော ဝူပသန္တော ပဋိပဿဒ္ဓေါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, သော ဝုစ္စတိ အက္ကောဓနော။ ကောဓဿ ပဟီနတ္တာ အက္ကောဓနော, ကောဓဝတ္ထုဿ ပရိညာတတ္တာ အက္ကောဓနော, ကောဓဟေတုဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ အက္ကောဓနော။ လောဘောတိ ယော လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ဝေဝိစ္ဆံ ဝုစ္စတိ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ…ပေ… ဂါဟော ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ။ အက္ကောဓနော လောဘပါပံ, ဝေဝိစ္ဆံ ဝိတရေ မုနီတိ။ မုနိ လောဘပါပဉ္စ ဝေဝိစ္ဆဉ္စ အတရိ ဥတ္တရိ ပတရိ သမတိက္ကမိ ဝီတိဝတ္တယီတိ [ဝီတိဝတ္တီတိ (က။)] – အက္ကောဓနော လောဘပါပံ, ဝေဝိစ္ဆံ ဝိတရေ မုနိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘သစ္စော သိယာ အပ္ပဂဗ္ဘော, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊
အက္ကောဓနော လောဘပါပံ, ဝေဝိစ္ဆံ ဝိတရေ မုနီ’’တိ။
၁၇၇။ နိဒ္ဒံ တန္ဒိံ သဟေ ထီနံ, ပမာဒေန န သံဝသေ၊
အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျ, နိဗ္ဗာနမနသော နရော။
နိဒ္ဒံ တန္ဒိံ သဟေ ထီနန္တိ။ နိဒ္ဒါတိ ယာ ကာယဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ ဩနာဟော ပရိယောနာဟော အန္တောသမောရောဓော မိဒ္ဓံ သုပ္ပံ ပစလာယိကာ သုပ္ပံ သုပ္ပနာ သုပ္ပိတတ္တံ။ တန္ဒိန္တိ ယာ တန္ဒီ [တန္ဒိ (သီ။ သျာ။ က။)] တန္ဒိယနာ တန္ဒိယိတတ္တံ တန္ဒိမနကတာ အာလသျံ အာလသျာယတာ အာလသျာယိတတ္တံ။ ထီနန္တိ ယာ စိတ္တဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ လီနံ လီယနာ လီယိတတ္တံ, ထိနံ ထိယနာ ထိယိတတ္တံ စိတ္တဿ။ နိဒ္ဒံ တန္ဒိံ သဟေ ထီနန္တိ။ နိဒ္ဒဉ္စ တန္ဒိဉ္စ ထိနဉ္စ သဟေ သဟေယျ ပရိသဟေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – နိဒ္ဒံ တန္ဒိံ သဟေ ထီနံ။
ပမာဒေန န သံဝသေတိ။ ပမာဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော ကာယဒုစ္စရိတေ ဝါ ဝစီဒုစ္စရိတေ ဝါ မနောဒုစ္စရိတေ ဝါ ပဉ္စသု ဝါ ကာမဂုဏေသု။ စိတ္တဿ ဝေါသဂ္ဂေါ ဝေါသဂ္ဂါနုပ္ပါဒနံ [ဝေါဿဂ္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပါဒနံ (ဗဟူသု)] ဝါ ကုသလာနံ ဝါ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အသက္ကစ္စကိရိယတာ အသာတစ္စကိရိယတာ အနဋ္ဌိတကိရိယတာ ဩလီနဝုတ္တိတာ နိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒတာ နိက္ခိတ္တဓုရတာ အနာသေဝနာ အဘာဝနာ အဗဟုလီကမ္မံ အနဓိဋ္ဌာနံ အနနုယောဂေါ ပမာဒေါ။ ယော ဧဝရူပေါ ပမာဒေါ ပမဇ္ဇနာ ပမဇ္ဇိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ပမာဒေါ။ ပမာဒေန န သံဝသေတိ ပမာဒေန န ဝသေယျ န သံဝသေယျ န အာဝသေယျ န ပရိဝသေယျ, ပမာဒံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ပမာဒါ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ပမာဒေန န သံဝသေ။
အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျာတိ။ အတိမာနောတိ ဣဓေကစ္စော ပရံ အတိမညတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ အတိမာနော။ အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျာတိ။ အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျ န သံတိဋ္ဌေယျ, အတိမာနံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, အတိမာနာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျ။
နိဗ္ဗာနမနသော နရောတိ။ ဣဓေကစ္စော ဒါနံ ဒေန္တော သီလံ သမာဒိယန္တော ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တော ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေန္တော ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇန္တော စေတိယံ ဝန္ဒန္တော စေတိယေ ဂန္ဓမာလံ အာရောပေန္တော စေတိယံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော ယံ ကိဉ္စိ တေဓာတုကံ ကုသလာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တော န ဂတိဟေတု န ဥပပတ္တိဟေတု န ပဋိသန္ဓိဟေတု န ဘဝဟေတု န သံသာရဟေတု န ဝဋ္ဋဟေတု, သဗ္ဗံ တံ ဝိသံယောဂါဓိပ္ပါယော နိဗ္ဗာနနိန္နော နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော အဘိသင်္ခရောတီတိ။ ဧဝမ္ပိ နိဗ္ဗာနမနသော နရော။ အထ ဝါ သဗ္ဗသင်္ခါရဓာတုယာ စိတ္တံ ပဋိဝါပေတွာ [ပဋိဝါသေတွာ (က။)] အမတာယ ဓာတုယာ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ – ‘‘ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ။ ဧဝမ္ပိ နိဗ္ဗာနမနသော နရော။
‘‘န ပဏ္ဍိတာ ဥပဓိသုခဿ ဟေတု, ဒဒန္တိ ဒါနာနိ ပုနဗ္ဘဝါယ၊
ကာမဉ္စ တေ ဥပဓိပရိက္ခယာယ, ဒဒန္တိ ဒါနံ အပုနဗ္ဘဝါယ။
‘‘န ပဏ္ဍိတာ ဥပဓိသုခဿ ဟေတု, ဘာဝေန္တိ ဈာနာနိ ပုနဗ္ဘဝါယ၊
ကာမဉ္စ တေ ဥပဓိပရိက္ခယာယ, ဘာဝေန္တိ ဈာနံ အပုနဗ္ဘဝါယ။
‘‘တေ နိဗ္ဗုတ္တိံ အာသိသမာနသာ [အာသိံသမာနာ (သီ။), အဘိမာနာ (သျာ။)] ဒဒန္တိ, တန္နိန္နစိတ္တာ [တန္နိန္နာ တဉ္စိတ္တာ (က။)] တဒဓိမုတ္တာ၊
နဇ္ဇော ယထာ သာဂရမဇ္ဈုပေတာ [သာဂရမဇ္ဈဂတာ (သျာ။)], ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနပရာယနာ တေ’’တိ။
နိဗ္ဗာနမနသော နရော။ တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘နိဒ္ဒံ တန္ဒိ သဟေ ထီနံ, ပမာဒေန န သံဝသေ၊
အတိမာနေ န တိဋ္ဌေယျ, နိဗ္ဗာနမနသော နရော’’တိ။
၁၇၈။ မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထ, [နီယေထ (က။)] ရူပေ သ္နေဟံ န ကုဗ္ဗယေ၊
မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျ, သာဟသာ ဝိရတော စရေ။
မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထာတိ။ မောသဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ မုသာဝါဒေါ။ ဣဓေကစ္စော သဘဂ္ဂတော ဝါ ပရိသဂ္ဂတော ဝါ ဉာတိမဇ္ဈဂတော ဝါ ပူဂမဇ္ဈဂတော ဝါ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတော ဝါ အဘိနီတော သက္ခိပုဋ္ဌော – ‘‘ဧဟမ္ဘော ပုရိသ, ယံ ဇာနာသိ တံ ဝဒေဟီ’’တိ, သော အဇာနံ ဝါ အာဟ – ‘‘ဇာနာမီ’’တိ, ဇာနံ ဝါ အာဟ – ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ, အပဿံ ဝါ အာဟ – ‘‘ပဿာမီ’’တိ, ပဿံ ဝါ အာဟ – ‘‘န ပဿာမီ’’တိ။ ဣတိ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မောသဝဇ္ဇံ။ အပိ စ တီဟာကာရေဟိ…ပေ… စတူဟာကာရေဟိ… ပဉ္စဟာကာရေဟိ… ဆဟာကာရေဟိ… သတ္တဟာကာရေဟိ… အဋ္ဌဟာကာရေဟိ…ပေ… ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ မုသာဝါဒေါ ဟောတိ။ မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထာတိ။ မောသဝဇ္ဇေ န ယာယေယျ န နိယျာယေယျ န ဝဟေယျ န သံဟရေယျ, မောသဝဇ္ဇံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, မောသဝဇ္ဇာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထ။
ရူပေ သ္နေဟံ န ကုဗ္ဗယေတိ။ ရူပန္တိ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ, စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ။ ရူပေ သ္နေဟံ န ကုဗ္ဗယေတိ။ ရူပေ သ္နေဟံ န ကရေယျ ဆန္ဒံ န ကရေယျ ပေမံ န ကရေယျ ရာဂံ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျာတိ – ရူပေ သ္နေဟံ န ကုဗ္ဗယေ။
မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျာတိ။ မာနောတိ ဧကဝိဓေန မာနော – ယာ စိတ္တဿ ဥန္နတိ။ ဒုဝိဓေန မာနော – အတ္တုက္ကံသနမာနော, ပရဝမ္ဘနမာနော။ တိဝိဓေန မာနော – ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနော။ စတုဝိဓေန မာနော – လာဘေန မာနံ ဇနေတိ, ယသေန မာနံ ဇနေတိ, ပသံသာယ မာနံ ဇနေတိ, သုခေန မာနံ ဇနေတိ။ ပဉ္စဝိဓေန မာနော – ‘‘လာဘိမှိ မနာပိကာနံ ရူပါန’’န္တိ မာနံ ဇနေတိ, ‘‘လာဘိမှိ မနာပိကာနံ သဒ္ဒါနံ…ပေ… ဂန္ဓာနံ… ရသာနံ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာန’’န္တိ မာနံ ဇနေတိ။ ဆဗ္ဗိဓေန မာနော – စက္ခုသမ္ပဒါယ မာနံ ဇနေတိ, သောတသမ္ပဒါယ…ပေ… ဃာနသမ္ပဒါယ… ဇိဝှါသမ္ပဒါယ… ကာယသမ္ပဒါယ… မနောသမ္ပဒါယ မာနံ ဇနေတိ။ သတ္တဝိဓေန မာနော – အတိမာနော, မာနာတိမာနော, ဩမာနော, သဒိသမာနော, အဓိမာနော, အသ္မိမာနော, မိစ္ဆာမာနော။ အဋ္ဌဝိဓေန မာနော – လာဘေန မာနံ ဇနေတိ, အလာဘေန ဩမာနံ ဇနေတိ, ယသေန မာနံ ဇနေတိ, အယသေန ဩမာနံ ဇနေတိ, ပသံသာယ မာနံ ဇနေတိ, နိန္ဒာယ ဩမာနံ ဇနေတိ, သုခေန မာနံ ဇနေတိ, ဒုက္ခေန ဩမာနံ ဇနေတိ။ နဝဝိဓေန မာနော – သေယျဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, သေယျဿ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, သေယျဿ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, သဒိသဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, သဒိသဿ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, သဒိသဿ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ဟီနဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ဟီနဿ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ဟီနဿ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနော။ ဒသဝိဓေန မာနော – ဣဓေကစ္စော မာနံ ဇနေတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ မာနော။
မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျာတိ။ မာနံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနေယျ – ဉာတပရိညာယ, တီရဏပရိညာယ, ပဟာနပရိညာယ။ ကတမာ ဉာတပရိညာ? မာနံ ဇာနာတိ အယံ ဧကဝိဓေန မာနော – ယာ စိတ္တဿ ဥန္နတိ။ အယံ ဒုဝိဓေန မာနော – အတ္တုက္ကံသနမာနော ပရဝမ္ဘနမာနော…ပေ… အယံ ဒသဝိဓေန မာနော – ဣဓေကစ္စော မာနံ ဇနေတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာတိ ဇာနာတိ ပဿတိ – အယံ ဉာတပရိညာ။
ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧတံ ဉာတံ ကတွာ မာနံ တီရေတိ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော…ပေ… နိဿရဏတော တီရေတိ – အယံ တီရဏပရိညာ။
ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ မာနံ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ – အယံ ပဟာနပရိညာ။ မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျာတိ မာနံ ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနေယျာတိ – မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျ။
သာဟသာ ဝိရတော စရေတိ။ ကတမာ သာဟသာ စရိယာ? ရတ္တဿ ရာဂစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, ဒုဋ္ဌဿ ဒေါသစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, မူဠှဿ မောဟစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, ဝိနိဗဒ္ဓဿ မာနစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, ပရာမဋ္ဌဿ ဒိဋ္ဌိစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, ဝိက္ခေပဂတဿ ဥဒ္ဓစ္စစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, အနိဋ္ဌင်္ဂတဿ ဝိစိကိစ္ဆာစရိယာ သာဟသာ စရိယာ, ထာမဂတဿ အနုသယစရိယာ သာဟသာ စရိယာ – အယံ သာဟသာ စရိယာ။ သာဟသာ ဝိရတော စရေတိ သာဟသာ စရိယာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျ စရေယျ ဝိစရေယျ ဣရိယေယျ ဝတ္တေယျ ပါလေယျ ယပေယျ ယာပေယျာတိ – သာဟသာ ဝိရတော စရေ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထ, ရူပေ သ္နေဟံ န ကုဗ္ဗယေ၊
မာနဉ္စ ပရိဇာနေယျ, သာဟသာ ဝိရတော စရေ’’တိ။
၁၇၉။ ပုရာဏံ နာဘိနန္ဒေယျ, နဝေ ခန္တိံ န ကုဗ္ဗယေ [ခန္တိမကုဗ္ဗယေ (ဗဟူသု)] ၊
ဟီယမာနေ န သောစေယျ, အာကာသံ [အာကဿံ (သျာ။)] န သိတော သိယာ။
ပုရာဏံ နာဘိနန္ဒေယျာတိ။ ပုရာဏံ ဝုစ္စတိ အတီတာ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာ။ အတီတေ သင်္ခါရေ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန နာဘိနန္ဒေယျ နာဘိဝဒေယျ န အဇ္ဈောသေယျ, အဘိနန္ဒနံ အဘိဝဒနံ အဇ္ဈောသာနံ ဂါဟံ ပရာမာသံ အဘိနိဝေသံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ – ပုရာဏံ နာဘိနန္ဒေယျ။
နဝေ ခန္တိံ န ကုဗ္ဗယေတိ။ နဝါ ဝုစ္စတိ ပစ္စုပ္ပန္နာ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာ။ ပစ္စုပ္ပန္နေ သင်္ခါရေ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန ခန္တိံ န ကရေယျ ဆန္ဒံ န ကရေယျ ပေမံ န ကရေယျ ရာဂံ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျာတိ – နဝေ ခန္တိံ န ကုဗ္ဗယေ။
ဟီယမာနေ န သောစေယျာတိ။ ဟီယမာနေ ဟာယမာနေ ပရိဟာယမာနေ ဝေမာနေ ဝိဂစ္ဆမာနေ အန္တရဓာယမာနေ န သောစေယျ န ကိလမေယျ န ပရာမသေယျ န ပရိဒေဝေယျ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျ။ စက္ခုသ္မိံ ဟီယမာနေ ဟာယမာနေ ပရိဟာယမာနေ ဝေမာနေ ဝိဂစ္ဆမာနေ အန္တရဓာယမာနေ, သောတသ္မိံ…ပေ… ဃာနသ္မိံ… ဇိဝှါယ… ကာယသ္မိံ… ရူပသ္မိံ… သဒ္ဒသ္မိံ… ဂန္ဓသ္မိံ… ရသသ္မိံ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသ္မိံ… ကုလသ္မိံ… ဂဏသ္မိံ… အာဝါသသ္မိံ… လာဘသ္မိံ… ယသသ္မိံ… ပသံသာယ… သုခသ္မိံ… စီဝရသ္မိံ… ပိဏ္ဍပါတသ္မိံ… သေနာသနသ္မိံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရသ္မိံ ဟီယမာနေ ဟာယမာနေ ပရိဟာယမာနေ ဝေမာနေ ဝိဂစ္ဆမာနေ အန္တရဓာယမာနေ န သောစေယျ န ကိလမေယျ န ပရာမသေယျ န ပရိဒေဝေယျ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျာတိ – ဟီယမာနေ န သောစေယျ။
အာကာသံ န သိတော သိယာတိ။ အာကာသံ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ကိံကာရဏာ အာကာသံ ဝုစ္စတိ တဏှာ? ယာယ တဏှာယ ရူပံ အာကဿတိ သမာကဿတိ ဂဏှာတိ ပရာမသတိ အဘိနိဝိသတိ, ဝေဒနံ…ပေ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ… ဂတိံ… ဥပပတ္တိံ… ပဋိသန္ဓိံ… ဘဝံ… သံသာရံ… ဝဋ္ဋံ အာကဿတိ သမာကဿတိ ဂဏှာတိ ပရာမသတိ အဘိနိဝိသတိ၊ တံကာရဏာ အာကာသံ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ အာကာသံ န သိတော သိယာတိ။ တဏှာနိဿိတော န သိယာ။ တဏှံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, တဏှာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – အာကာသံ န သိတော သိယာ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ပုရာဏံ နာဘိနန္ဒေယျ, နဝေ ခန္တိံ န ကုဗ္ဗယေ၊
ဟီယမာနေ န သောစေယျ, အာကာသံ န သိတော သိယာ’’တိ။
၁၈၀။ ဂေဓံ ဗြူမိ မဟောဃောတိ, အာဇဝံ [အာစမံ (သျာ။ က။)] ဗြူမိ ဇပ္ပနံ၊
အာရမ္မဏံ ပကမ္ပနံ, [ပကပ္ပနံ (သျာ။ က။)] ကာမပင်္ကော ဒုရစ္စယော။
ဂေဓံ ဗြူမိ မဟောဃောတီတိ။ ဂေဓော ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ မဟောဃော ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ဂေဓံ ဗြူမိ မဟောဃောတီတိ။ ဂေဓံ ‘‘မဟောဃော’’တိ ဗြူမိ အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ ပကာသေမီတိ – ဂေဓံ ဗြူမိ မဟောဃောတိ။
အာဇဝံ ဗြူမိ ဇပ္ပနန္တိ။ အာဇဝါ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ဇပ္ပနာပိ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ အာဇဝံ ဗြူမိ ဇပ္ပနန္တိ အာဇဝံ ‘‘ဇပ္ပနာ’’တိ ဗြူမိ အာစိက္ခာမိ…ပေ… ဥတ္တာနီကရောမိ ပကာသေမီတိ – အာဇဝံ ဗြူမိ ဇပ္ပနံ။
အာရမ္မဏံ ပကမ္ပနန္တိ။ အာရမ္မဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ပကမ္ပနာပိ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလန္တိ – အာရမ္မဏံ ပကမ္ပနံ။
ကာမပင်္ကော ဒုရစ္စယောတိ။ ကာမပင်္ကော ကာမကဒ္ဒမော ကာမကိလေသော ကာမပလိပေါ ကာမပလိဗောဓော [ကာမပလိရောဓော (သီ။ က။)] ဒုရစ္စယော ဒုရတိဝတ္တော ဒုတ္တရော ဒုပ္ပတရော ဒုဿမတိက္ကမော ဒုဗ္ဗီတိဝတ္တောတိ – ကာမပင်္ကော ဒုရစ္စယော။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဂေဓံ ဗြူမိ မဟောဃောတိ, အာဇဝံ ဗြူမိ ဇပ္ပနံ၊
အာရမ္မဏံ ပကမ္ပနံ, ကာမပင်္ကော ဒုရစ္စယော’’တိ။
၁၈၁။ သစ္စာ အဝေါက္ကမံ မုနိ, ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော၊
သဗ္ဗံ သော ပဋိနိဿဇ္ဇ, သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ။
သစ္စာ အဝေါက္ကမံ မုနီတိ။ သစ္စဝါစာယ အဝေါက္ကမန္တော, သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အဝေါက္ကမန္တော, အရိယာ အဋ္ဌင်္ဂိကာ မဂ္ဂါ အဝေါက္ကမန္တော။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနီတိ – သစ္စာ အဝေါက္ကမံ မုနိ။
ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ။ ထလံ ဝုစ္စတိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ဗြာဟ္မဏောတိ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော…ပေ… အသိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ သ ဗြဟ္မာ။ ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ။ ထလေ တိဋ္ဌတိ ဒီပေ တိဋ္ဌတိ တာဏေ တိဋ္ဌတိ လေဏေ တိဋ္ဌတိ သရဏေ တိဋ္ဌတိ အဘယေ တိဋ္ဌတိ အစ္စုတေ တိဋ္ဌတိ အမတေ တိဋ္ဌတိ နိဗ္ဗာနေ တိဋ္ဌတီတိ – ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော။
သဗ္ဗံ သော ပဋိနိဿဇ္ဇာတိ။ သဗ္ဗံ ဝုစ္စတိ ဒွါဒသာယတနာနိ – စက္ခု စေဝ ရူပါ စ …ပေ… မနော စေဝ ဓမ္မာ စ။ ယတော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဆန္ဒရာဂေါ ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော, ဧတ္တာဝတာပိ သဗ္ဗံ စတ္တံ ဟောတိ ဝန္တံ မုတ္တံ ပဟီနံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ။ ယတော တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ မာနော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, ဧတ္တာဝတာပိ သဗ္ဗံ စတ္တံ ဟောတိ ဝန္တံ မုတ္တံ ပဟီနံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ။ ယတော ပုညာဘိသင်္ခါရော စ အပုညာဘိသင်္ခါရော စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, ဧတ္တာဝတာပိ သဗ္ဗံ စတ္တံ ဟောတိ ဝန္တံ မုတ္တံ ပဟီနံ ပဋိနိဿဋ္ဌန္တိ – သဗ္ဗံ သော ပဋိနိဿဇ္ဇ။
သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ။ သော သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ ကထီယတိ ဘဏီယတိ ဒီပီယတိ ဝေါဟရီယတီတိ – သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘သစ္စာ အဝေါက္ကမံ မုနိ, ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော၊
သဗ္ဗံ သော ပဋိနိဿဇ္ဇ, သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။
၁၈၂။ သ ဝေ ဝိဒွါ [ဝိဒ္ဓါ (သျာ။)] သ ဝေဒဂူ, ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော၊
သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယာနော, န ပိဟေတီဓ ကဿစိ။
သ ဝေ ဝိဒွါ သ ဝေဒဂူတိ။ ဝိဒွါတိ ဝိဒွါ ဝိဇ္ဇာဂတော ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီ။ ဝေဒဂူတိ။ ဝေဒါ ဝုစ္စန္တိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ…ပေ… သဗ္ဗဝေဒနာသု ဝီတရာဂေါ သဗ္ဗဝေဒမတိစ္စ ဝေဒဂူ သောတိ – သ ဝေ ဝိဒွါ သ ဝေဒဂူ။
ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတောတိ။ ဉတွာတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ အနိဿိတောတိ ဒွေ နိဿယာ – တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ…ပေ… အယံ တဏှာနိဿယော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော။ တဏှာနိဿယံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ စက္ခုံ အနိဿိတော… သောတံ အနိဿိတော… ဃာနံ အနိဿိတော…ပေ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ အနိဿိတော အနလ္လီနော အနုပဂတော အနဇ္ဈောသိတော အနဓိမုတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော။
သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယာနောတိ။ ယတော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဆန္ဒရာဂေါ ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော, ဧတ္တာဝတာပိ သမ္မာ သော လောကေ စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ…ပေ… ယတော ပုညာဘိသင်္ခါရော စ အပုညာဘိသင်္ခါရော စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, ဧတ္တာဝတာပိ သမ္မာ သော လောကေ စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတီတိ – သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယာနော။
န ပိဟေတီဓ ကဿစီတိ။ ပိဟာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ ပိဟာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ကဿစိ န ပိဟေတိ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿဿ ဝါ သုဒ္ဒဿ ဝါ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါတိ – န ပိဟေတီဓ ကဿစိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘သ ဝေ ဝိဒွါ သ ဝေဒဂူ, ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော၊
သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယာနော, န ပိဟေတီဓ ကဿစီ’’တိ။
၁၈၃။ ယောဓ ကာမေ အစ္စတရိ, သင်္ဂံ လောကေ ဒုရစ္စယံ၊
န သော သောစတိ နာဇ္ဈေတိ, ဆိန္နသောတော အဗန္ဓနော။
ယောဓ ကာမေ အစ္စတရိ, သင်္ဂံ လောကေ ဒုရစ္စယန္တိ။ ယောတိ ယော ယာဒိသော ယထာယုတ္တော ယထာဝိဟိတော ယထာပကာရော ယံ ဌာနပ္ပတ္တော ယံ ဓမ္မသမန္နာဂတော ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ။ ကာမာတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ – ဝတ္ထုကာမာ စ ကိလေသကာမာ စ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဝတ္ထုကာမာ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ကိလေသကာမာ။ သင်္ဂါတိ သတ္တ သင်္ဂါ – ရာဂသင်္ဂေါ, ဒေါသသင်္ဂေါ, မောဟသင်္ဂေါ, မာနသင်္ဂေါ, ဒိဋ္ဌိသင်္ဂေါ, ကိလေသသင်္ဂေါ, ဒုစ္စရိတသင်္ဂေါ။ လောကေတိ အပါယလောကေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေ ခန္ဓလောကေ ဓာတုလောကေ အာယတနလောကေ။ သင်္ဂံ လောကေ ဒုရစ္စယန္တိ။ ယော ကာမေ စ သင်္ဂေ စ လောကေ ဒုရစ္စယေ ဒုရတိဝတ္တေ ဒုတ္တရေ ဒုပ္ပတရေ ဒုဿမတိက္ကမေ ဒုဗ္ဗီတိဝတ္တေ အတရိ ဥတ္တရိ ပတရိ သမတိက္ကမိ ဝီတိဝတ္တယီတိ – ယောဓ ကာမေ အစ္စတရိ, သင်္ဂံ လောကေ ဒုရစ္စယံ။
န သော သောစတိ နာဇ္ဈေတီတိ။ ဝိပရိဏတံ ဝါ ဝတ္ထုံ န သောစတိ, ဝိပရိဏတသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ န သောစတိ။ ‘‘စက္ခု မေ ဝိပရိဏတ’’န္တိ န သောစတိ…ပေ… သောတံ မေ… ဃာနံ မေ… ဇိဝှါ မေ… ကာယော မေ… ရူပါ မေ… သဒ္ဒါ မေ… ဂန္ဓာ မေ… ရသာ မေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ မေ… ကုလံ မေ… ဂဏော မေ… အာဝါသော မေ… လာဘော မေ… ယသော မေ… ပသံသာ မေ… သုခံ မေ… စီဝရံ မေ… ပိဏ္ဍပါတော မေ… သေနာသနံ မေ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ မေ… မာတာ မေ… ပိတာ မေ… ဘာတာ မေ… ဘဂိနီ မေ… ပုတ္တော မေ… ဓီတာ မေ… မိတ္တာ မေ… အမစ္စာ မေ… ဉာတီ မေ… ‘‘သာလောဟိတာ မေ ဝိပရိဏတာ’’တိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ – န သောစတိ။ နာဇ္ဈေတီတိ နဇ္ဈေတိ န အဇ္ဈေတိ န ဥပနိဇ္ဈာယတိ န နိဇ္ဈာယတိ န ပဇ္ဈာယတိ။ အထ ဝါ န ဇာယတိ န ဇိယျတိ န မိယျတိ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတီတိ – နာဇ္ဈေတီတိ – န သော သောစတိ နာဇ္ဈေတိ။
ဆိန္နသောတော အဗန္ဓနောတိ။ သောတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ သောတာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ ဆိန္နသောတော။ အဗန္ဓနောတိ ရာဂဗန္ဓနံ ဒေါသဗန္ဓနံ မောဟဗန္ဓနံ မာနဗန္ဓနံ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓနံ ကိလေသဗန္ဓနံ ဒုစ္စရိတဗန္ဓနံ, ယဿေတေ ဗန္ဓနာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အဗန္ဓနောတိ – ဆိန္နသောတော အဗန္ဓနော။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ယောဓ ကာမေ အစ္စတရိ, သင်္ဂံ လောကေ ဒုရစ္စယံ၊
န သော သောစတိ နာဇ္ဈေတိ, ဆိန္နသောတော အဗန္ဓနော’’တိ။
၁၈၄။ ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ, ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ၊
မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ, ဥပသန္တော စရိဿသိ။
ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟီတိ။ အတီတေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ယေ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ တေ ကိလေသေ သောသေဟိ ဝိသောသေဟိ သုက္ခာပေဟိ ဝိသုက္ခာပေဟိ အဗီဇံ ကရောဟိ ပဇဟ ဝိနောဒေဟိ ဗျန္တိံ ကရောဟိ အနဘာဝံ ဂမေဟီတိ။ ဧဝမ္ပိ ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ။ အထ ဝါ ယေ အတီတာ ကမ္မာဘိသင်္ခါရာ အဝိပက္ကဝိပါကာ တေ ကမ္မာဘိသင်္ခါရေ သောသေဟိ ဝိသောသေဟိ သုက္ခာပေဟိ ဝိသုက္ခာပေဟိ အဗီဇံ ကရောဟိ ပဇဟ ဝိနောဒေဟိ ဗျန္တိံ ကရောဟိ အနဘာဝံ ဂမေဟီတိ။ ဧဝမ္ပိ ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ။
ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနန္တိ။ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ အနာဂတံ။ အနာဂတေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ရာဂကိဉ္စနံ ဒေါသကိဉ္စနံ မောဟကိဉ္စနံ မာနကိဉ္စနံ ဒိဋ္ဌိကိဉ္စနံ ကိလေသကိဉ္စနံ ဒုစ္စရိတကိဉ္စနံ, ဣမာနိ ကိဉ္စနာနိ [ဣမေ ကိဉ္စနာ (က။) ပဿ ဒီ။ နိ။ ၃။၃၀၅] တုယှံ မာ အဟု မာ အကာသိ မာ ဇနေသိ မာ သဉ္ဇနေသိ မာ နိဗ္ဗတ္တေသိ မာ အဘိနိဗ္ဗတ္တေသိ ပဇဟ ဝိနောဒေဟိ ဗျန္တိံ ကရောဟိ အနဘာဝံ ဂမေဟီတိ – ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ။
မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသီတိ။ မဇ္ဈံ ဝုစ္စတိ ပစ္စုပ္ပန္နာ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာ။ ပစ္စုပ္ပန္နေ သင်္ခါရေ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန န ဂဟေဿသိ န ဥဂ္ဂဟေဿသိ န ဂဏှိဿသိ န ပရာမသိဿသိ နာဘိနန္ဒိဿသိ နာဘိစရိဿသိ န အဇ္ဈောသိဿသိ, အဘိနန္ဒနံ အဘိဝဒနံ အဇ္ဈောသာနံ ဂါဟံ ပရာမာသံ အဘိနိဝေသံ ပဇဟိဿသိ ဝိနောဒေဿသိ ဗျန္တိံ ကရိဿသိ အနဘာဝံ ဂမေဿသီတိ – မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ။
ဥပသန္တော စရိဿသီတိ။ ရာဂဿ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဥပသမိတတ္တာ, ဒေါသဿ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဥပသမိတတ္တာ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဥပသမိတတ္တာ ဝူပသမိတတ္တာ ဝိဇ္ဈာတတ္တာ နိဗ္ဗုတတ္တာ ဝိဂတတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါ စရိဿသိ ဝိဟရိဿသိ ဣရိယိဿသိ ဝတ္တိဿသိ ပါလိဿသိ ယပိဿသိ ယာပိဿသီတိ – ဥပသန္တော စရိဿသိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ, ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ၊
မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ, ဥပသန္တော စရိဿသီ’’တိ။
၁၈၅။ သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ၊
အသတာ စ န သောစတိ, သ ဝေ လောကေ န ဇီယတိ။
သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတန္တိ။ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ ပရိယာဒိယနဝစနမေတံ – သဗ္ဗသောတိ။ နာမန္တိ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ။ ရူပန္တိ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ, စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ။ ယဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ မမာယိတန္တိ ဒွေ မမတ္တာ – တဏှာမမတ္တဉ္စ ဒိဋ္ဌိမမတ္တဉ္စ…ပေ… ဣဒံ တဏှာမမတ္တံ…ပေ… ဣဒံ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ။ သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတန္တိ သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ မမတ္တာ ယဿ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ။
အသတာ စ န သောစတီတိ။ ဝိပရိဏတံ ဝါ ဝတ္ထုံ န သောစတိ, ဝိပရိဏတသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ န သောစတိ။ ‘‘စက္ခု မေ ဝိပရိဏတ’’န္တိ န သောစတိ, သောတံ မေ… ဃာနံ မေ… ဇိဝှါ မေ… ကာယော မေ… ရူပါ မေ… သဒ္ဒါ မေ… ဂန္ဓာ မေ… ရသာ မေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ မေ… ကုလံ မေ… ဂဏော မေ… အာဝါသော မေ… လာဘော မေ…ပေ… ‘‘သာလောဟိတာ မေ ဝိပရိဏတာ’’တိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ အသတာ စ န သောစတိ။
အထ ဝါ အသတာယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ အသတာ စ န သောစတိ။ အထ ဝါ စက္ခုရောဂေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော…ပေ… ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ အသတာ စ န သောစတိ။ အထ ဝါ အသန္တေ အသံဝိဇ္ဇမာနေ အနုပလဗ္ဘမာနေ ‘‘အဟု ဝတ မေ, တံ ဝတ မေ နတ္ထိ, သိယာ ဝတ မေ, တံ ဝတာဟံ န လဘာမီ’’တိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ အသတာ စ န သောစတိ။
သ ဝေ လောကေ န ဇီယတီတိ။ ယဿ ‘‘မယှံ ဝါ ဣဒံ ပရေသံ ဝါ ဣဒ’’န္တိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ အဇ္ဈောသိတံ အဓိမုတ္တံ အတ္ထိ, တဿ ဇာနိ အတ္ထိ။
ဘာသိတမ္ပိ ဟေတံ –
‘‘ဇီနော [ဇိဏ္ဏေ (သီ။), ဇိန္နော (သျာ။)] ရထဿံ [ရထဿေ (သီ။) ပဉ္စကနိပါတေ (အာဒိမှိ) မဏိကုဏ္ဍလဇာတကဋ္ဌကထာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] မဏိကုဏ္ဍလေ စ, ပုတ္တေ စ ဒါရေ စ တထေဝ ဇီနော၊
သဗ္ဗေသု ဘောဂေသု အသေဝိတေသု, ကသ္မာ န သန္တပ္ပသိ သောကကာလေ။
‘‘ပုဗ္ဗေဝ မစ္စံ ဝိဇဟန္တိ ဘောဂါ, မစ္စော ဓနေ ပုဗ္ဗတရံ ဇဟာသိ၊
အသဿတာ [အသဿကာ (သီ။), အဿကာ (သျာ။)] ဘာဝိနော ကာမကာမီ, တသ္မာ န သောစာမဟံ သောကကာလေ။
‘‘ဥဒေတိ အာပူရတိ ဝေတိ စန္ဒော, အန္ဓံ တပေတွာန [အတ္ထံ ဂမိတွာန (ဗဟူသု)] ပလေတိ သူရိယော၊
ဝိဒိတာ မယာ သတ္တုက လောကဓမ္မာ, တသ္မာ န သောစာမဟံ သောကကာလေ’’တိ။
ယဿ ‘‘မယှံ ဝါ ဣဒံ ပရေသံ ဝါ ဣဒ’’န္တိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ အဇ္ဈောသိတံ အဓိမုတ္တံ နတ္ထိ, တဿ ဇာနိ နတ္ထိ။ ဘာသိတမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘‘နန္ဒသိ, သမဏာ’တိ။ ‘ကိံ လဒ္ဓါ, အာဝုသော’တိ? ‘တေန ဟိ, သမဏ, သောစသီ’တိ။ ‘ကိံ ဇီယိတ္ထ, အာဝုသော’တိ? ‘တေန ဟိ, သမဏ, နေဝ နန္ဒသိ န သောစသီ’တိ။ ‘ဧဝမာဝုသော’’’တိ။
‘‘စိရဿံ ဝတ ပဿာမ, ဗြာဟ္မဏံ ပရိနိဗ္ဗုတံ၊
အနန္ဒိံ အနီဃံ ဘိက္ခုံ, တိဏ္ဏံ လောကေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ။
သ ဝေ လောကေ န ဇီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ၊
အသတာ စ န သောစတိ, သ ဝေ လောကေ န ဇီယတီ’’တိ။
၁၈၆။ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ၊
မမတ္တံ သော အသံဝိန္ဒံ, နတ္ထိ မေတိ န သောစတိ။
ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနန္တိ။ ယဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ယဿ ‘‘မယှံ ဝါ ဣဒံ ပရေသံ ဝါ ဣဒ’’န္တိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ အဇ္ဈောသိတံ အဓိမုတ္တံ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ နုပလဗ္ဘတိ, ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘နာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကာယော တုမှာကံ, နပိ အညေသံ။ ပုရာဏမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ အဘိသင်္ခတံ အဘိသဉ္စေတယိတံ ဝေဒနီယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တတြ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံယေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ, ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။ အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။
ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇ သဒါ သတော၊
အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ [ဥဟစ္စ (က။) သု။ နိ။ ၁၁၂၅], ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ၊
ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ။
ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။
ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ။ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ။ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ? ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ။ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ။ ဝေဒနာ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ။ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ။ တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ယံ ဣမသ္မိံ ဇေတဝနေ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ, တံ ဇနော ဟရေယျ ဝါ ဍဟေယျ [ဒဟေယျ (သီ။ က။) သံ။ နိ။ ၃။၃၃] ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရေယျ, အပိ နု တုမှာကံ ဧဝမဿ – ‘အမှေ ဇနော ဟရတိ ဝါ ဍဟတိ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောတီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’။ ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘န ဟိ နော ဧတံ, ဘန္တေ, အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါ’’တိ။ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယံ န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ။ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ။ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ? ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ။ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ။ ဝေဒနာ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ။ တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။ ဘာသိတမ္ပိ ဟေတံ –
‘‘သုဒ္ဓဓမ္မသမုပ္ပါဒံ, သုဒ္ဓသင်္ခါရသန္တတိံ၊
ပဿန္တဿ ယထာဘူတံ, န ဘယံ ဟောတိ ဂါမဏိ။
‘‘တိဏကဋ္ဌသမံ လောကံ, ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊
နာညံ ပတ္ထယတေ ကိဉ္စိ, အညတြ အပ္ပဋိသန္ဓိယာ’’တိ [ပဋိသန္ဓိယာတိ (သီ။)]။
ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။ ဝဇိရာ ဘိက္ခုနီ မာရံ ပါပိမန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ကံ နု သတ္တောတိ ပစ္စေသိ, မာရ ဒိဋ္ဌိဂတံ နု တေ၊
သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇောယံ, နယိဓ သတ္တုပလဗ္ဘတိ။
‘‘ယထာ ဟိ [ယထာပိ (ဗဟူသု) သံ။ နိ။ ၁။၁၇၁] အင်္ဂသမ္ဘာရာ, ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ၊
ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု, ဟောတိ သတ္တောတိ သမ္မုတိ [သမ္မတိ (သျာ။)]။
‘‘ဒုက္ခမေဝ ဟိ သမ္ဘောတိ, ဒုက္ခံ တိဋ္ဌတိ ဝေတိ စ၊
နာညတြ ဒုက္ခာ သမ္ဘောတိ, နာညံ ဒုက္ခာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ။
ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။ ဝုတ္တံဉှေတံ ဘဂဝတာ
‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရူပံ သမန္နေသတိ ယာဝတာ ရူပဿ ဂတိ, ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ သမန္နေသတိ ယာဝတာ ဝိညာဏဿ ဂတိ။ တဿ ရူပံ သမန္နေသတော ယာဝတာ ရူပဿ ဂတိ, ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ သမန္နေသတော ယာဝတာ ဝိညာဏဿ ဂတိ, ယမ္ပိဿ တံ ဟောတိ ‘အဟ’န္တိ ဝါ ‘မမ’န္တိ ဝါ, ‘အသ္မီ’တိ ဝါ, တမ္ပိ တဿ န ဟောတီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။
အာယသ္မာ, အာနန္ဒော, ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သုညော လောကော, သုညော လောကော’တိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ။ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သုညော လောကောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ? ‘‘ယသ္မာ ခေါ, အာနန္ဒ, သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ, တသ္မာ သုညော လောကောတိ ဝုစ္စတိ။ ကိဉ္စာနန္ဒ, သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ? စက္ခု ခေါ, အာနန္ဒ, သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ။ ရူပါ သုညာ, စက္ခုဝိညာဏံ သုညံ, စက္ခုသမ္ဖဿော သုညော, ယဒိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ သုညံ… သောတံ သုညံ… သဒ္ဒါ သုညာ… ဃာနံ သုညံ… ဂန္ဓာ သုညာ… ဇိဝှါ သုညာ… ရသာ သုညာ… ကာယော သုညော… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ သုညာ… မနော သုညော… ဓမ္မာ သုညာ… မနောဝိညာဏံ သုညံ… မနောသမ္ဖဿော သုညော, ယဒိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ တမ္ပိ သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ။ ယသ္မာ ခေါ, အာနန္ဒ, သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ, တသ္မာ သုညော လောကောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ။
မမတ္တံ သော အသံဝိန္ဒန္တိ။ မမတ္တာတိ ဒွေ မမတ္တာ – တဏှာမမတ္တဉ္စ ဒိဋ္ဌိမမတ္တဉ္စ…ပေ… ဣဒံ တဏှာမမတ္တံ…ပေ… ဣဒံ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ။ တဏှာမမတ္တံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ မမတ္တံ အဝိန္ဒန္တော အသံဝိန္ဒန္တော အနဓိဂစ္ဆန္တော အပ္ပဋိလဘန္တောတိ – မမတ္တံ သော အသံဝိန္ဒံ။
နတ္ထိ မေတိ န သောစတီတိ။ ဝိပရိဏတံ ဝါ ဝတ္ထုံ န သောစတိ, ဝိပရိဏတသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ န သောစတိ။ ‘‘စက္ခု မေ ဝိပရိဏတ’’န္တိ န သောစတိ, ‘‘သောတံ မေ…ပေ… သာလောဟိတာ မေ ဝိပရိဏတာ’’တိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ – နတ္ထိ မေတိ န သောစတိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ယဿ နတ္ထိ ဣဒံ မေတိ, ပရေသံ ဝါပိ ကိဉ္စနံ၊
မမတ္တံ သော အသံဝိန္ဒံ, နတ္ထိ မေတိ န သောစတီ’’တိ။
၁၈၇။ အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ, အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမော၊
တမာနိသံသံ ပဗြူမိ, ပုစ္ဆိတော အဝိကမ္ပိနံ။
အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမောတိ။ ကတမံ နိဋ္ဌုရိယံ? ဣဓေကစ္စော နိဋ္ဌုရိယော ဟောတိ, ပရလာဘသက္ကာရဂရုကာရမာနနဝန္ဒနပူဇနာသု ဣဿတိ ဥသူယတိ [ဥဿုယျတိ (သျာ။), ဥဿူယတိ (က။)] ဣဿံ ဗန္ဓတိ။ ယံ ဧဝရူပံ နိဋ္ဌုရိယံ နိဋ္ဌုရိယကမ္မံ ဣဿာ ဣဿာယနာ ဣဿာယိတတ္တံ ဥသူယာ ဥသူယနာ ဥသူယိတတ္တံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ နိဋ္ဌုရိယံ။ ယဿေတံ နိဋ္ဌုရိယံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ အနိဋ္ဌုရီတိ။ အနနုဂိဒ္ဓေါတိ။ ဂေဓော ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသော ဂေဓော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, သော ဝုစ္စတိ အနနုဂိဒ္ဓေါ။ သော ရူပေ အဂိဒ္ဓေါ သဒ္ဒေ…ပေ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အဂိဒ္ဓေါ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောသန္နော, ဝီတဂေဓော ဝိဂတဂေဓော စတ္တဂေဓော ဝန္တဂေဓော မုတ္တဂေဓော ပဟီနဂေဓော ပဋိနိဿဋ္ဌဂေဓော, ဝီတရာဂေါ ဝိဂတရာဂေါ စတ္တရာဂေါ ဝန္တရာဂေါ မုတ္တရာဂေါ ပဟီနရာဂေါ ပဋိနိဿဋ္ဌရာဂေါ, နိစ္ဆာတော နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရတီတိ – အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ။
အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမောတိ။ ဧဇာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ ဧဇာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အနေဇော။ ဧဇာယ ပဟီနတ္တာ အနေဇော။ သော လာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အလာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ပသံသာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, နိန္ဒာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, သုခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ဒုက္ခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – အနေဇော။ သဗ္ဗဓီ သမောတိ သဗ္ဗံ ဝုစ္စတိ ဒွါဒသာယတနာနိ။ စက္ခု စေဝ ရူပါ စ…ပေ… မနော စေဝ ဓမ္မာ စ။ ယတော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဆန္ဒရာဂေါ ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော, သော ဝုစ္စတိ သဗ္ဗဓိ သမော။ သော သဗ္ဗတ္ထ တာဒိ သဗ္ဗတ္ထ မဇ္ဈတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ဥပေက္ခကောတိ – အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမော။
တမာနိသံသံ ပဗြူမိ, ပုစ္ဆိတော အဝိကမ္ပိနန္တိ။ အဝိကမ္ပိနံ ပုဂ္ဂလံ ပုဋ္ဌော ပုစ္ဆိတော ယာစိတော အဇ္ဈေသိတော ပသာဒိတော ဣမေ စတ္တာရော အာနိသံသေ ပဗြူမိ။ ယော သော အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ အနေဇော သဗ္ဗဓိ သမောတိ ဗြူမိ အာစိက္ခာမိ…ပေ… ပကာသေမီတိ – တမာနိသံသံ ပဗြူမိ ပုစ္ဆိတော အဝိကမ္ပိနံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ, အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမော၊
တမာနိသံသံ ပဗြူမိ, ပုစ္ဆိတော အဝိကမ္ပိန’’န္တိ။
၁၈၈။ အနေဇဿ ဝိဇာနတော, နတ္ထိ ကာစိ နိသင်္ခတိ [နိသင်္ခိတိ (ဗဟူသု)] ၊
ဝိရတော သော ဝိယာရဗ္ဘာ, [ဝိယာရမ္ဘာ (ဗဟူသု)] ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗဓိ။
အနေဇဿ ဝိဇာနတောတိ။ ဧဇာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ ဧဇာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အနေဇော။ ဧဇာယ ပဟီနတ္တာ အနေဇော။ သော လာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အလာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ပသံသာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, နိန္ဒာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, သုခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ဒုက္ခေပိ န ဣဉ္ဇတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – အနေဇဿ။ ဝိဇာနတောတိ ဇာနတော အာဇာနတော ဝိဇာနတော ပဋိဝိဇာနတော ပဋိဝိဇ္ဈတော။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဇာနတော အာဇာနတော ဝိဇာနတော ပဋိဝိဇာနတော ပဋိဝိဇ္ဈတော, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဇာနတော အာဇာနတော ဝိဇာနတော ပဋိဝိဇာနတော ပဋိဝိဇ္ဈတောတိ – အနေဇဿ ဝိဇာနတော။
နတ္ထိ ကာစိ နိသင်္ခတီတိ။ နိသင်္ခတိယာဧ ဝုစ္စန္တိ ပုညာဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော။ ယတော ပုညာဘိသင်္ခါရော စ အပုညာဘိသင်္ခါရော စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, ဧတ္တာဝတာ နိသင်္ခတိယော နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – နတ္ထိ ကာစိ နိသင်္ခတိ။
ဝိရတော သော ဝိယာရဗ္ဘာတိ။ ဝိယာရဗ္ဘော ဝုစ္စတိ ပုညာဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော။ ယတော ပုညာဘိသင်္ခါရော စ အပုညာဘိသင်္ခါရော စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, ဧတ္တာဝတာ အာရဗ္ဘာ ဝိယာရဗ္ဘာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – ဝိရတော သော ဝိယာရဗ္ဘာ။
ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗဓီတိ။ ဘယကရော ရာဂေါ ဘယကရော ဒေါသော ဘယကရော မောဟော…ပေ… ဘယကရာ ကိလေသာ။ ဘယကရဿ ရာဂဿ ပဟီနတ္တာ…ပေ… ဘယကရာနံ ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗတ္ထ အဘယံ ပဿတိ သဗ္ဗတ္ထ အနီတိကံ ပဿတိ သဗ္ဗတ္ထ အနုပဒ္ဒဝံ ပဿတိ သဗ္ဗတ္ထ အနုပသဂ္ဂံ ပဿတိ သဗ္ဗတ္ထ အနုပသဋ္ဌတ္တံ [ပဿဒ္ဓံ (သျာ။)] ပဿတီတိ – ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗဓိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အနေဇဿ ဝိဇာနတော, နတ္ထိ ကာစိ နိသင်္ခတိ၊
ဝိရတော သော ဝိယာရဗ္ဘာ, ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗဓီ’’တိ။
၁၈၉။ န သမေသု န ဩမေသု, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ၊
သန္တော သော ဝီတမစ္ဆရော, [ဝီတမစ္ဆေရော (သီ။)] နာဒေတိ န နိရဿတိ။ [ဣတိ ဘဂဝါ]
န သမေသု န ဩမေသု, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနီတိ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ။ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ န ဝဒတိ န ကထေတိ န ဘဏတိ န ဒီပယတိ န ဝေါဟရတီတိ – န သမေသု န ဩမေသု, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ။
သန္တော သော ဝီတမစ္ဆရောတိ။ သန္တောတိ ရာဂဿ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ သန္တော, ဒေါသဿ…ပေ… မောဟဿ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဝူပသမိတတ္တာ ဝိဇ္ဈာတတ္တာ နိဗ္ဗုတတ္တာ ဝိဂတတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ – သန္တော။ သော ဝီတမစ္ဆရောတိ။ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ အာဝါသမစ္ဆရိယံ…ပေ… ဂါဟော ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ ယဿေတံ မစ္ဆရိယံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ ဝီတမစ္ဆရော ဝိဂတမစ္ဆရော စတ္တမစ္ဆရော ဝန္တမစ္ဆရော မုတ္တမစ္ဆရော ပဟီနမစ္ဆရော ပဋိနိဿဋ္ဌမစ္ဆရောတိ – သန္တော သော ဝီတမစ္ဆရော။
နာဒေတိ န နိရဿတိ, ဣတိ ဘဂဝါတိ။ နာဒေတီတိ ရူပံ နာဒိယတိ န ဥပါဒိယတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတိ, ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ… ဂတိံ… ဥပပတ္တိံ… ပဋိသန္ဓိံ… ဘဝံ… သံသာရံ… ဝဋ္ဋံ နာဒိယတိ န ဥပါဒိယတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – နာဒေတိ။ န နိရဿတီတိ ရူပံ န ပဇဟတိ န ဝိနောဒေတိ န ဗျန္တိံ ကရောတိ န အနဘာဝံ ဂမေတိ, ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ… ဂတိံ… ဥပပတ္တိံ … ပဋိသန္ဓိံ… ဘဝံ… သံသာရံ… ဝဋ္ဋံ န ပဇဟတိ န ဝိနောဒေတိ န ဗျန္တိံ ကရောတိ န အနဘာဝံ ဂမေတိ။ ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ…ပေ… သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘န သမေသု န ဩမေသု, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ၊
သန္တော သော ဝီတမစ္ဆရော, နာဒေတိ န နိရဿတိ’’။ [ဣတိ ဘဂဝါ]
အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသော ပန္နရသမော။
၁၆။ သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသော
အထ သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –
၁၉၀။
န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ, [ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော]
န သုတော ဥဒ ကဿစိ၊
ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ, တုသိတာ ဂဏိမာဂတော။
န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေတိ။ ဣတော ပုဗ္ဗေ မေ မယာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော သော ဘဂဝါ ဣမိနာ စက္ခုနာ ဣမိနာ အတ္တဘာဝေန။ ယဒါ ဘဂဝါ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံဝုတ္ထော [ဝဿံဝုဋ္ဌော (သျာ။)] ဒေဝဂဏပရိဝုတော မဇ္ဈေ မဏိမယေန သောပါဏေန သင်္ကဿနဂရံ ဩတိဏ္ဏော ဣမံ ဒဿနံ ပုဗ္ဗေ န ဒိဋ္ဌောတိ – န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ။
ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ။ ဣစ္စာတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – ဣစ္စာတိ။ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနံ ဂရုဝစနံ သဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနမေတံ – အာယသ္မာတိ။ သာရိပုတ္တောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ အဘိလာပေါတိ – ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော။
န သုတော ဥဒ ကဿစီတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပေါ။ ဥဒါတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – ဥဒါတိ။ ကဿစီတိ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿဿ ဝါ သုဒ္ဒဿ ဝါ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါတိ – န သုတော ဥဒ ကဿစိ။
ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာတိ။ ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ မဓုရဝဒေါ ပေမနီယဝဒေါ ဟဒယင်္ဂမဝဒေါ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုဃောသော [ကရဝိကရုဒမဉ္ဇုဿရော (သျာ။)]။ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ပန တဿ ဘဂဝတော မုခတော ဃောသော နိစ္ဆရတိ – ဝိသဋ္ဌော စ ဝိညေယျော စ မဉ္ဇု စ သဝနီယော စ ဗိန္ဒု စ အဝိသာရီ စ ဂမ္ဘီရော စ နိန္နာဒိ စ။ ယထာ ပရိသံ ခေါ ပန သော ဘဂဝါ သရေန ဝိညာပေတိ, န အဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိသာယ ဃောသော နိစ္ဆရတိ, ဗြဟ္မဿရော ခေါ ပန သော ဘဂဝါ ကရဝီကဘာဏီတိ – ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ။
သတ္ထာတိ သတ္ထာ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော။ ယထာ သတ္ထဝါဟော သတ္တေ ကန္တာရံ တာရေတိ, စောရကန္တာရံ တာရေတိ, ဝါဠကန္တာရံ တာရေတိ, ဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရံ တာရေတိ, နိရုဒကကန္တာရံ တာရေတိ ဥတ္တာရေတိ နိတ္တာရေတိ ပတာရေတိ ခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော သတ္တေ ကန္တာရံ တာရေတိ, ဇာတိကန္တာရံ တာရေတိ, ဇရာကန္တာရံ တာရေတိ, ဗျာဓိကန္တာရံ…ပေ… မရဏကန္တာရံ… သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသကန္တာရံ တာရေတိ ရာဂကန္တာရံ တာရေတိ ဒေါသကန္တာရံ… မောဟကန္တာရံ… မာနကန္တာရံ… ဒိဋ္ဌိကန္တာရံ… ကိလေသကန္တာရံ… ဒုစ္စရိတကန္တာရံ တာရေတိ, ရာဂဂဟနံ တာရေတိ, ဒေါသဂဟနံ… မောဟဂဟနံ… မာနဂဟနံ… ဒိဋ္ဌိဂဟနံ… ကိလေသဂဟနံ… ဒုစ္စရိတဂဟနံ တာရေတိ ဥတ္တာရေတိ နိတ္တာရေတိ ပတာရေတိ ခေမန္တံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ သမ္ပာပေတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော။
အထ ဝါ ဘဂဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညပေတာ နိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခေတာ ပသာဒေတာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော။
အထ ဝါ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟောတိ – ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ။
တုသိတာ ဂဏိမာဂတောတိ။ ဘဂဝါ တုသိတကာယာ စဝိတွာ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တောတိ။ ဧဝမ္ပိ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော။
အထ ဝါ ဒေဝါ ဝုစ္စန္တိ တုသိတာ။ တေ တုဋ္ဌာ သန္တုဋ္ဌာ အတ္တမနာ ပမုဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဒေဝလောကတော ဂဏိံ အာဂတောတိ။ ဧဝမ္ပိ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော။ အထ ဝါ အရဟန္တော ဝုစ္စန္တိ တုသိတာ။ တေ တုဋ္ဌာ သန္တုဋ္ဌာ အတ္တမနာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပါ အရဟန္တာနံ ဂဏိံ အာဂတောတိ။ ဧဝမ္ပိ တုသိတာ ဂဏိမာဂတော။ ဂဏီတိ ဂဏီ ဘဂဝါ။ ဂဏာစရိယောတိ ဂဏီ, ဂဏဿ သတ္ထာတိ ဂဏီ, ဂဏံ ပရိဟရတီတိ ဂဏီ, ဂဏံ ဩဝဒတီတိ ဂဏီ, ဂဏမနုသာသတီတိ ဂဏီ, ဝိသာရဒေါ ဂဏံ ဥပသင်္ကမတီတိ ဂဏီ, ဂဏဿ [ဂဏောဿ (သီ။)] သုဿူသတိ သောတံ ဩဒဟတိ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ ဂဏီ, ဂဏံ အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ကုသလေ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဂဏီ, ဘိက္ခုဂဏဿ ဂဏီ, ဘိက္ခုနိဂဏဿ ဂဏီ, ဥပါသကဂဏဿ ဂဏီ, ဥပါသိကာဂဏဿ ဂဏီ, ရာဇဂဏဿ ဂဏီ, ခတ္တိယဂဏဿ… ဗြာဟ္မဏဂဏဿ… ဝေဿဂဏဿ… သုဒ္ဒဂဏဿ… ဒေဝဂဏဿ… ဗြဟ္မဂဏဿ ဂဏီ, သံဃီ ဂဏီ ဂဏာစရိယော။ အာဂတောတိ ဥပဂတော သမုပဂတော သမုပပန္နော [သမ္ပတ္တော (သျာ။ က။)] သင်္ကဿနဂရန္တိ – တုသိတာ ဂဏိမာဂတော။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘န မေ ဒိဋ္ဌော ဣတော ပုဗ္ဗေ, [ဣစ္စာယသ္မာ သာရိပုတ္တော]
န သုတော ဥဒ ကဿစိ၊
ဧဝံ ဝဂ္ဂုဝဒေါ သတ္ထာ, တုသိတာ ဂဏိမာဂတော’’တိ။
၁၉၁။ သဒေဝကဿ လောကဿ, ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ၊
သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ, ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ။
သဒေဝကဿ လောကဿာတိ သဒေဝကဿ လောကဿ သမာရကဿ သဗြဟ္မကဿ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယာတိ – သဒေဝကဿ လောကဿ။
ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာတိ ယထာ ဘဂဝန္တံ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒေဝတာ ပဿန္တိ တထာ မနုဿာ ပဿန္တိ။ ယထာ မနုဿာ ပဿန္တိ တထာ ဒေဝတာ ပဿန္တိ။ ယထာ ဒေဝါနံ ဒိဿတိ တထာ မနုဿာနံ ဒိဿတိ။ ယထာ မနုဿာနံ ဒိဿတိ တထာ ဒေဝါနံ ဒိဿတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ။ ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ အဒန္တာ ဒန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ, အသန္တာ သန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ, အနုပသန္တာ ဥပသန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ, အနိဗ္ဗုတာ နိဗ္ဗုတဝဏ္ဏေန ဒိဿန္တိ။
‘‘ပတိရူပကော မတ္တိကာကုဏ္ဍလောဝ, လောဟဍ္ဎမာသောဝ [လောဟမာသောဝ (သျာ။)] သုဝဏ္ဏဆန္နော၊
စရန္တိ လောကေ ပရိဝါရဆန္နာ, အန္တော အသုဒ္ဓါ ဗဟိ သောဘမာနာ’’တိ [အယံ ဂါထာ သံ။ နိ။ ၁။၁၂၂ ဒိဿတိ]။
န ဘဂဝါ ဧဝံ ဒိဿတိ။ ဘဂဝါ ဘူတေန တစ္ဆေန တထေန ယာထာဝေန အဝိပရီတေန သဘာဝေန ဒန္တော ဒန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ, သန္တော သန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ, ဥပသန္တော ဥပသန္တဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ, နိဗ္ဗုတော နိဗ္ဗုတဝဏ္ဏေန ဒိဿတိ, အကပ္ပိတဣရိယာပထာ စ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ပဏိဓိသမ္ပန္နာတိ။ ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ။
အထ ဝါ ဘဂဝါ ဝိသုဒ္ဓသဒ္ဒေါ ဂတကိတ္တိသဒ္ဒသိလောကော [ဘဋကိတ္တိသဒ္ဒသိလောကော (သျာ။)] နာဂဘဝနေ စ သုပဏ္ဏဘဝနေ စ ယက္ခဘဝနေ စ အသုရဘဝနေ စ ဂန္ဓဗ္ဗဘဝနေ စ မဟာရာဇဘဝနေ စ ဣန္ဒဘဝနေ စ ဗြဟ္မဘဝနေ စ ဒေဝဘဝနေ စ ဧဒိသော စ တာဒိသော စ တတော စ ဘိယျောတိ။ ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ။
အထ ဝါ ဘဂဝါ ဒသဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော, စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ, စတူဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ, ဆဟိ အဘိညာဟိ, ဆဟိ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ, တေဇေန စ ဗလေန စ ဂုဏေန စ ဝီရိယေန စ ပညာယ စ ဒိဿတိ ဉာယတိ ပညာယတိ။
‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊
အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ [ရတ္တိခိတ္တာ (သီ။) ဓ။ ပ။ ၃၀၄] ယထာ သရာ’’တိ။
ဧဝမ္ပိ ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ။
စက္ခုမာတိ ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ – မံသစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ, ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ, ပညာစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ, ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ, သမန္တစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ။
ကထံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? မံသစက္ခုမှိ ဘဂဝတော ပဉ္စ ဝဏ္ဏာ သံဝိဇ္ဇန္တိ – နီလော စ ဝဏ္ဏော, ပီတကော စ ဝဏ္ဏော, လောဟိတကော စ ဝဏ္ဏော, ကဏှော စ ဝဏ္ဏော, ဩဒါတော စ ဝဏ္ဏော။ အက္ခိလောမာနိ စ ဘဂဝတော။ ယတ္ထ စ အက္ခိလောမာနိ ပတိဋ္ဌိတာနိ တံ နီလံ ဟောတိ သုနီလံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဥမာပုပ္ဖသမာနံ။ တဿ ပရတော ပီတကံ ဟောတိ သုပီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ကဏိကာရပုပ္ဖသမာနံ။ ဥဘတော အက္ခိကူဋာနိ ဘဂဝတော လောဟိတကာနိ ဟောန္တိ သုလောဟိတကာနိ ပါသာဒိကာနိ ဒဿနေယျာနိ ဣန္ဒဂေါပကသမာနာနိ။ မဇ္ဈေ ကဏှံ ဟောတိ သုကဏှံ အလူခံ သုဒ္ဓံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသမာနံ။ တဿ ပရတော ဩဒါတံ ဟောတိ သုဩဒါတံ သေတံ ပဏ္ဍရံ ပါသာဒိကံ ဒဿနေယျံ ဩသဓိတာရကသမာနံ။ တေန ဘဂဝါ ပါကတိကေန မံသစက္ခုနာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နေန ပုရိမသုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တေန သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ။ ယဒါပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော အန္ဓကာရော ဟောတိ သူရိယော စ အတ္ထင်္ဂတော ဟောတိ၊ ကာဠပက္ခော စ ဥပေါသထော ဟောတိ, တိဗ္ဗော စ ဝနသဏ္ဍော ဟောတိ, မဟာ စ ကာဠမေဃော အဗ္ဘုဋ္ဌိတော ဟောတိ။ ဧဝရူပေပိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတိ။ နတ္ထိ သော ကုဋ္ဋော ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ပါကာရော ဝါ ပဗ္ဗတော ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရဏံ ရူပါနံ ဒဿနာယ။ ဧကဉ္စေ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတွာ တိလဝါဟေ ပက္ခိပေယျ, တညေဝ တိလဖလံ ဥဒ္ဓရေယျ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ပါကတိကမံသစက္ခု။ ဧဝံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ။
ကထံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ၊ ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’’တိ။ ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ အာကင်္ခမာနော စ ဘဂဝါ ဧကမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, ဒွေပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, တိဿောပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, စတဿောပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ပဉ္စပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ဒသပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ဝီသမ္ပိ [ဝီသတိမ္ပိ (သီ။)] လောကဓာတုယော ပဿေယျ, တိံသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, စတ္တာလီသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, ပညာသမ္ပိ လောကဓာတုယော ပဿေယျ, သတမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, သဟဿိမ္ပိ စူဠနိကံ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, ဒွိသဟဿိမ္ပိ မဇ္ဈိမိကံ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, တိသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, မဟာသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျ, ယာဝတကံ ပန အာကင်္ခေယျ တာဝတကံ ပဿေယျ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗစက္ခု။ ဧဝံ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာပိ စက္ခုမာ။
ကထံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? ဘဂဝါ မဟာပညော ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဒသဗလဓာရီ ပုရိသာသဘော ပုရိသသီဟော ပုရိသနာဂေါ ပုရိသာဇညော ပုရိသဓောရယှော အနန္တဉာဏော အနန္တတေဇော အနန္တယသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော ဓနဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညပေတာ နိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခေတာ ပသာဒေတာ။ သော ဟိ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ။
သော ဟိ ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ, ပဿံ ပဿတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော။ နတ္ထိ တဿ ဘဂဝတော အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ။ အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ။ ယံ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ ဇာနိတဗ္ဗံ [အတ္ထိ ဓမ္မံ ဇာနိတဗ္ဗံ (က။) မဟာနိ။ ၁၅၆] အတ္တတ္ထော ဝါ, ပရတ္ထော ဝါ, ဥဘယတ္ထော ဝါ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ဝါ အတ္ထော, သမ္ပရာယိကော ဝါ အတ္ထော, ဥတ္တာနော ဝါ အတ္ထော, ဂမ္ဘီရော ဝါ အတ္ထော, ဂူဠှော ဝါ အတ္ထော, ပဋိစ္ဆန္နော ဝါ အတ္ထော, နေယျော ဝါ အတ္ထော, နီတော ဝါ အတ္ထော, အနဝဇ္ဇော ဝါ အတ္ထော, နိက္ကိလေသော ဝါ အတ္ထော, ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော, ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော, သဗ္ဗံ တံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။
အတီတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, အနာဂတေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ။ သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ။ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ… သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ။ ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ၊ နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ၊ နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ၊ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ။ ယထာ ဒွိန္နံ သမုဂ္ဂပဋလာနံ သမ္မာဖုသိတာနံ ဟေဋ္ဌိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဥပရိမံ နာတိဝတ္တတိ, ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဟေဋ္ဌိမံ နာတိဝတ္တတိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော၊ ဧဝမေဝံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နေယျဉ္စ ဉာဏဉ္စ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော။ ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ, နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ၊ နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ န ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ၊ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ။
သဗ္ဗဓမ္မေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓါ အာကင်္ခပဋိဗဒ္ဓါ မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တုပ္ပါဒပဋိဗဒ္ဓါ။ သဗ္ဗသတ္တေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဘဂဝါ အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတိ, စရိတံ ဇာနာတိ, အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ, အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။
ယထာ ယေ ကေစိ မစ္ဆကစ္ဆပါ အန္တမသော တိမိတိမိင်္ဂလံ ဥပါဒါယ အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။ ယထာ ယေ ကေစိ ပက္ခီ အန္တမသော ဂရုဠံ ဝေနတေယျံ ဥပါဒါယ အာကာသဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝ ယေပိ တေ သာရိပုတ္တသမာ ပညာယ တေပိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ၊ ဗုဒ္ဓဉာဏံ ဒေဝမနုဿာနံ ပညံ ဖရိတွာ အဘိဘဝိတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယေပိ တေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဂဟပတိပဏ္ဍိတာ သမဏပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ကတပရပ္ပဝါဒါ ဝါလဝေဓိရူပါ ဝေါဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆန္တိ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ။ ကထိတာ ဝိသဇ္ဇိတာဝ တေ ပဉှာ ဘဂဝတာ ဟောန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာ ဥပက္ခိတ္တကာ စ။ တေ ဘဂဝတော သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ အထ ခေါ ဘဂဝါဝ တတ္ထ အတိရောစတိ, ယဒိဒံ ပညာယာတိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ။
ကထံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော [ဩလောကေန္တော (သီ။)] အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ အပ္ပေကစ္စေ နပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ။ သေယျထာပိ နာမ ဥပ္ပလိနိယံ ဝါ ပဒုမိနိယံ ဝါ ပုဏ္ဍရီကိနိယံ ဝါ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ, အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ တိဋ္ဌန္တိ အနုပလိတ္တာနိ ဥဒကေန၊ ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ အပ္ပေကစ္စေ နပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော ဝိဟရန္တေ။ ဇာနာတိ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ရာဂစရိတော, အယံ ဒေါသစရိတော, အယံ မောဟစရိတော, အယံ ဝိတက္ကစရိတော, အယံ သဒ္ဓါစရိတော, အယံ ဉာဏစရိတော’’တိ။ ရာဂစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အသုဘကထံ ကထေတိ၊ ဒေါသစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တာဘာဝနံ အာစိက္ခတိ၊ မောဟစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသေ ပရိပုစ္ဆာယ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ ဂရုသံဝါသေ နိဝေသေတိ၊ ဝိတက္ကစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ အာနာပါနဿတိံ အာစိက္ခတိ၊ သဒ္ဓါစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတိ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ သီလာနိ စ အတ္တနော၊ ဉာဏစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝိပဿနာနိမိတ္တံ အာစိက္ခတိ အနိစ္စာကာရံ ဒုက္ခာကာရံ အနတ္တာကာရံ။
‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော, ယထာပိ ပဿေ ဇနတံ သမန္တတော၊
တထူပမံ ဓမ္မမယံ သုမေဓ, ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခု၊
သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇနတမပေတသောကော, အဝေက္ခဿု ဇာတိဇရာဘိဘူတ’’န္တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ။
ကထံ ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာပိ စက္ခုမာ? သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ။ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော။
‘‘န တဿ အဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ, အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ၊
သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ, တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာပိ စက္ခုမာတိ – ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ။
သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာတိ သဗ္ဗံ ရာဂတမံ ဒေါသတမံ မောဟတမံ မာနတမံ ဒိဋ္ဌိတမံ ကိလေသတမံ ဒုစ္စရိတတမံ အန္ဓကရဏံ အစက္ခုကရဏံ အညာဏကရဏံ ပညာနိရောဓိကံ ဝိဃာတပက္ခိကံ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကံ နုဒိတွာ ပနုဒိတွာ ဇဟိတွာ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာတိ – သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ။
ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါတိ။ ဧကောတိ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော, အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော, တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော, ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော, ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဧကော, ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဧကော, ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဧကော, ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော, အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော။
ကထံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော? ဘဂဝါ ဒဟရောဝ သမာနော သုသု ကာဠကေသော ဘဒြေန [ဘဒ္ဒေန (သျာ။)] ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ပဌမေန ဝယသာ အကာမကာနံ မာတာပိတူနံ အဿုမုခါနံ ရုဒန္တာနံ ဝိလပန္တာနံ ဉာတိသံဃံ ပဟာယ သဗ္ဗံ ဃရာဝါသပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ပုတ္တဒါရပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ဉာတိပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ မိတ္တာမစ္စပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ သန္နိဓိပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ အကိဉ္စနဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဧကော စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ – ဧဝံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော။
ကထံ ဘဂဝါ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော? သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဧကော အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝတိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနိ။ သော ဧကော စရတိ, ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော ရဟော နိသီဒတိ, ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ – ဧဝံ ဘဂဝါ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော။
ကထံ ဘဂဝါ တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော? သော ဧဝံ ဧကော အဒုတိယော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တော မာရံ သသေနံ ကဏှံ နမုစိံ ပမတ္တဗန္ဓုံ ဝိဓမိတွာ တဏှာဇာလိနိံ ဝိသရိတံ ဝိသတ္တိကံ ပဇဟသိ ဝိနောဒေသိ ဗျန္တိံ အကာသိ အနဘာဝံ ဂမေသိ။
‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော, ဒီဃမဒ္ဓါနသံသရံ၊
ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ [ဣတ္ထံ ဘာဝညထာဘာဝံ (က။) ဣတိဝု။ ၁၅, ၁၀၅], သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ။
‘‘ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊
ဝီတတဏှော အနာဒါနော, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ တဏှာယ ပဟာနဋ္ဌေန ဧကော။
ကထံ ဘဂဝါ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော? ရာဂဿ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဧကော, ဒေါသဿ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဧကော, မောဟဿ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဧကော, ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဧကော။
ကထံ ဘဂဝါ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော? ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ။
‘‘ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ, မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ၊
ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု [အတရိံသု (သျာ။)] ပုဗ္ဗေ, တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဧကော။
ကထံ ဘဂဝါ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော? ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝီမံသာ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ ဘဂဝါ တေန ဗောဓိဉာဏေန ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ…ပေ… ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဗုဇ္ဈိ…ပေ… ‘‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ ဗုဇ္ဈိ…ပေ… ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဗုဇ္ဈိ၊ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ’’တိ ဗုဇ္ဈိ… ပဟာတဗ္ဗာတိ… ဘာဝေတဗ္ဗာတိ… သစ္ဆိကာတဗ္ဗာတိ ဗုဇ္ဈိ, ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဗုဇ္ဈိ, ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဗုဇ္ဈိ, စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဗုဇ္ဈိ, ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဗုဇ္ဈိ။
အထ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ အနုဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ သမ္ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ ဖဿိတဗ္ဗံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ, သဗ္ဗံ တံ တေန ဗောဓိဉာဏေန ဗုဇ္ဈိ အနုဗုဇ္ဈိ ပဋိဗုဇ္ဈိ သမ္ဗုဇ္ဈိ သမ္မာဗုဇ္ဈိ အဓိဂစ္ဆိ ဖဿေသိ သစ္ဆာကာသိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော။
ရတိမဇ္ဈဂါတိ။ ရတိန္တိ နေက္ခမ္မရတိံ ဝိဝေကရတိံ ဥပသမရတိံ သမ္ဗောဓိရတိံ အဇ္ဈဂါ သမဇ္ဈဂါ အဓိဂစ္ဆိ ဖဿေသိ သစ္ဆာကာသီတိ – ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘သဒေဝကဿ လောကဿ, ယထာ ဒိဿတိ စက္ခုမာ၊
သဗ္ဗံ တမံ ဝိနောဒေတွာ, ဧကောဝ ရတိမဇ္ဈဂါ’’တိ။
၁၉၂။ တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ, အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ၊
ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ, အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ။
တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိန္တိ။ ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိ [ပတ္တော (သျာ။)], ဗလေသု စ ဝသီဘာဝံ ပါပုဏိ။ ဗုဒ္ဓေါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓေါ? ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ, အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါ, ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ, ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ, နိရုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ, အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘတ္တာ ဗုဒ္ဓေါ။ ဗုဒ္ဓေါတိ နေတံ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ, န ဘာတရာ ကတံ, န ဘဂိနိယာ ကတံ, န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ, န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ, န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ, န ဒေဝတာဟိ ကတံ။ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ, ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါတိ – တံ ဗုဒ္ဓံ။ အသိတန္တိ ဒွေ နိဿယာ – တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ။ ကတမော တဏှာနိဿယော? ယာဝ တဏှာသင်္ခါတေန သီမကတံ ဩဓိကတံ [ပရိယာဒိကတံ (သျာ။)] ပရိယန္တကတံ ပရိဂ္ဂဟိတံ မမာယိတံ – ဣဒံ မမ, ဧတံ မမ, ဧတ္တကံ မမ, ဧတ္တာဝတာ မမ, မမ ရူပါ သဒ္ဒါ ဂန္ဓာ ရသာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ, အတ္ထရဏာ ပါဝုရဏာ ဒါသိဒါသာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ သုဝဏ္ဏံ, ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ရဋ္ဌဉ္စ ဇနပဒေါ စ ကောသော စ ကောဋ္ဌာဂါရဉ္စ, ကေဝလမ္ပိ မဟာပထဝိံ တဏှာဝသေန မမာယတိ, ယာဝတာ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတံ – အယံ တဏှာနိဿယော။
ကတမော ဒိဋ္ဌိနိဿယော? ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ဒိဋ္ဌိကန္တာရော ဒိဋ္ဌိဝိသူကာယိကံ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဒိဋ္ဌိသညောဇနံ ဂါဟော ပဋိဂ္ဂါဟော အဘိနိဝေသော ပရာမာသော ကုမ္မဂ္ဂေါ မိစ္ဆာပထော မိစ္ဆတ္တံ တိတ္ထာယတနံ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော ဝိပရီတဂ္ဂါဟော ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟော မိစ္ဆာဂါဟော ‘‘အယာထာဝကသ္မိံ ယာထာဝက’’န္တိ ဂါဟော ယာဝတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ – အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော။
ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော တဏှာနိဿယော ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိနိဿယော ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှာနိဿယဿ ပဟီနတ္တာ ဒိဋ္ဌိနိဿယဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ ဘဂဝါ စက္ခုံ အသိတော, သောတံ… ဃာနံ… ဇိဝှံ… ကာယံ… မနံ အသိတော, ရူပေ… သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ… လာဘံ… ယသံ… ပသံသံ… သုခံ… စီဝရံ… ပိဏ္ဍပါတံ… သေနာသနံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ… ကာမဓာတုံ… ရူပဓာတုံ… အရူပဓာတုံ … ကာမဘဝံ… ရူပဘဝံ… အရူပဘဝံ… သညာဘဝံ… အသညာဘဝံ… နေဝသညာနာသညာဘဝံ… ဧကဝေါကာရဘဝံ… စတုဝေါကာရဘဝံ… ပဉ္စဝေါကာရဘဝံ… အတီတံ… အနာဂတံ… ပစ္စုပ္ပန္နံ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ အသိတော အနိဿိတော အနလ္လီနော အနုပဂတော အနဇ္ဈောသိတော အနဓိမုတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ။
တာဒိန္တိ ဘဂဝါ ပဉ္စဟာကာရေဟိ တာဒီ – ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ, စတ္တာဝီတိ တာဒီ, တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ, မုတ္တာဝီတိ တာဒီ, တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ။
ကထံ ဘဂဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ? ဘဂဝါ လာဘေပိ တာဒီ, အလာဘေပိ တာဒီ, ယသေပိ တာဒီ, အယသေပိ တာဒီ, ပသံသာယပိ တာဒီ နိန္ဒာယပိ တာဒီ, သုခေပိ တာဒီ, ဒုက္ခေပိ တာဒီ၊ ဧကစ္စေ ဗာဟံ ဂန္ဓေန လိမ္ပေယျုံ, ဧကစ္စေ ဗာဟံ ဝါသိယာ တစ္ဆေယျုံ, အမုကသ္မိံ နတ္ထိ ရာဂေါ, အမုကသ္မိံ နတ္ထိ ပဋိဃံ, အနုနယပဋိဃဝိပ္ပဟီနော ဥဂ္ဃါတိနိဂ္ဃါတိဝီတိဝတ္တော အနုရောဓဝိရောဓံ သမတိက္ကန္တော။ ဧဝံ ဘဂဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ။
ကထံ ဘဂဝါ စတ္တာဝီတိ တာဒီ? ဘဂဝတာ [ဘဂဝတော (သျာ။)] ရာဂေါ စတ္တော ဝန္တော မုတ္တော ပဟီနော ပဋိနိဿဋ္ဌော, ဒေါသော…ပေ… မောဟော… ကောဓော… ဥပနာဟော… မက္ခော… ပဠာသော… ဣဿာ… မစ္ဆရိယံ… မာယာ… သာဌေယျံ… ထမ္ဘော… သာရမ္ဘော… မာနော… အတိမာနော… မဒေါ… ပမာဒေါ… သဗ္ဗေ ကိလေသာ… သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ… သဗ္ဗေ ဒရထာ… သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ… သဗ္ဗေ သန္တာပါ … သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ စတ္တာ ဝန္တာ မုတ္တာ ပဟီနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ။ ဧဝံ ဘဂဝါ စတ္တာဝီတိ တာဒီ။
ကထံ ဘဂဝါ တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ? ဘဂဝါ ကာမောဃံ တိဏ္ဏော, ဘဝေါဃံ တိဏ္ဏော, ဒိဋ္ဌောဃံ တိဏ္ဏော, အဝိဇ္ဇောဃံ တိဏ္ဏော, သဗ္ဗံ သံသာရပထံ တိဏ္ဏော ဥတ္တိဏ္ဏော နိတ္တိဏ္ဏော အတိက္ကန္တော သမတိက္ကန္တော ဝီတိဝတ္တော။ သော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏော ဂတဒ္ဓေါ ဂတဒိသော ဂတကောဋိယော ပါလိတဗြဟ္မစရိယော ဥတ္တမဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော ဘာဝိတမဂ္ဂေါ ပဟီနကိလေသော ပဋိဝိဒ္ဓါကုပ္ပေါ သစ္ဆိကတနိရောဓော။ ဒုက္ခံ တဿ ပရိညာတံ, သမုဒယော ပဟီနော, မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော, နိရောဓော သစ္ဆိကတော, အဘိညေယျံ အဘိညာတံ, ပရိညေယျံ ပရိညာတံ, ပဟာတဗ္ဗံ ပဟီနံ, ဘာဝေတဗ္ဗံ ဘာဝိတံ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ။ သော ဥက္ခိတ္တပဠိဃော [ဥက္ခိတ္တပလိဃော (သျာ။ က။) မဟာနိ။ ၆] သံကိဏ္ဏပရိက္ခော အဗ္ဗူဠှေသိကော နိရဂ္ဂဠော အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသညုတ္တော ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဧကာရက္ခော စတုရာပဿေနော ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စော သမဝယသဋ္ဌေသနော အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညော ကေဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတ္တမပုရိသော ပရမပုရိသော ပရမပတ္တိပ္ပတ္တော။ သော နေဝါစိနတိ, နာပစိနတိ၊ အပစိနိတွာ ဌိတော နေဝ ပဇဟတိ, န ဥပါဒိယတိ၊ ပဇဟိတွာ ဌိတော နေဝ သံသိဗ္ဗတိ, န ဥသိနေတိ၊ ဝိသိနေတွာ ဌိတော နေဝ ဝိဓူပေတိ, န သန္ဓူပေတိ၊ ဝိဓူပေတွာ ဌိတော, အသေခေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော, အသေခေန သမာဓိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော, အသေခေန ပညာက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော, အသေခေန ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော, အသေခေန ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတတ္တာ ဌိတော, သစ္စံ သမ္ပဋိပါဒိယိတွာ ဌိတော, ဧဇံ သမတိက္ကမိတွာ ဌိတော, ကိလေသဂ္ဂိံ ပရိယာဒိယိတွာ ဌိတော, အပရိဂမနတာယ ဌိတော, ကဋံ သမာဒါယ ဌိတော, မုတ္တပဋိသေဝနတာယ ဌိတော, မေတ္တာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော, ကရုဏာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော, မုဒိတာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော, ဥပေက္ခာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော, အစ္စန္တပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော, အတမ္မယတာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ဌိတော, ဝိမုတ္တတ္တာ ဌိတော, သန္တုသိတတ္တာ ဌိတော, ခန္ဓပရိယန္တေ ဌိတော, ဓာတုပရိယန္တေ ဌိတော, အာယတနပရိယန္တေ ဌိတော, ဂတိပရိယန္တေ ဌိတော, ဥပပတ္တိပရိယန္တေ ဌိတော, ပဋိသန္ဓိပရိယန္တေ ဌိတော, ဘဝပရိယန္တေ ဌိတော, သံသာရပရိယန္တေ ဌိတော, ဝဋ္ဋပရိယန္တေ ဌိတော, အန္တိမေ ဘဝေ ဌိတော, အန္တိမေ သမုဿယေ ဌိတော, အန္တိမဒေဟဓရော ဘဂဝါ။
‘‘တဿာယံ ပစ္ဆိမကော ဘဝေါ, စရိမောယံ သမုဿယော၊
ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။
ဧဝံ ဘဂဝါ တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ။
ကထံ ဘဂဝါ မုတ္တာဝီတိ တာဒီ? ဘဂဝတော ရာဂါ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, ဒေါသာ စိတ္တံ… မောဟာ စိတ္တံ… ကောဓာ… ဥပနာဟာ… မက္ခာ… ပဠာသာ… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယာ… မာယာယ… သာဌေယျာ… ထမ္ဘာ… သာရမ္ဘာ… မာနာ… အတိမာနာ… မဒါ… ပမာဒါ… သဗ္ဗကိလေသေဟိ… သဗ္ဗဒုစ္စရိတေဟိ… သဗ္ဗဒရထေဟိ… သဗ္ဗပရိဠာဟေဟိ… သဗ္ဗသန္တာပေဟိ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ။ ဧဝံ ဘဂဝါ မုတ္တာဝီတိ တာဒီ။
ကထံ ဘဂဝါ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ? ဘဂဝါ သီလေ သတိ သီလဝါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, သဒ္ဓါယ သတိ သဒ္ဓေါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, ဝီရိယေ သတိ ဝီရိယဝါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, သတိယာ သတိ သတိမာတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, သမာဓိသ္မိံ သတိ သမာဟိတောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, ပညာယ သတိ ပညဝါတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, ဝိဇ္ဇာယ သတိ တေဝိဇ္ဇောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, အဘိညာယ သတိ ဆဠဘိညောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ, ဒသဗလေ သတိ ဒသဗလောတိ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီ။ ဧဝံ ဘဂဝါ တံနိဒ္ဒေသာ တာဒီတိ – တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ။
အကုဟံ ဂဏိမာဂတန္တိ။ အကုဟောတိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ – ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု, ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု, သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။
ကတမံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓ ဂဟပတိကာ ဘိက္ခုံ နိမန္တေန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ။ သော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အတ္ထိကော [အတိတ္တိကော (သီ။), ဣတ္ထိကော (သျာ။), ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ပါဌနာနတ္တံ နတ္ထိ] စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ဘိယျောကမျတံ ဥပါဒါယ စီဝရံ ပစ္စက္ခာတိ, ပိဏ္ဍပါတံ ပစ္စက္ခာတိ, သေနာသနံ ပစ္စက္ခာတိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပစ္စက္ခာတိ။ သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန စီဝရေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ, ယံ သမဏော သုသာနာ ဝါ သင်္ကာရကူဋာ ဝါ ပါပဏိကာ ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ သံဃာဋိံ ကရိတွာ ဓာရေယျ။ ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန ပိဏ္ဍပါတေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ, ယံ သမဏော ဥဉ္ဆာစရိယာယ ပိဏ္ဍိယာလောပေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေယျ။ ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန သေနာသနေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ, ယံ သမဏော ရုက္ခမူလိကော ဝါ အဿ သောသာနိကော ဝါ အဗ္ဘောကာသိကော ဝါ။ ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ, ယံ သမဏော ပူတိမုတ္တေန ဟရိတကီခဏ္ဍေန ဩသဓံ ကရေယျာ’’တိ တဒုပါဒါယ လူခံ စီဝရံ ဓာရေတိ, လူခံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, လူခံ သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ, လူခံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိသေဝတိ။ တမေနံ ဂဟပတိကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘‘အယံ သမဏော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဓုတဝါဒေါ’’တိ ဘိယျော ဘိယျော နိမန္တေန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ။ သော ဧဝမာဟ – ‘‘တိဏ္ဏံ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ, သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ, ဒေယျဓမ္မဿ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ, ဒက္ခိဏေယျာနံ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ။ တုမှာကဉ္စေဝါယံ သဒ္ဓါ အတ္ထိ, ဒေယျဓမ္မော စ သံဝိဇ္ဇတိ, အဟဉ္စ ပဋိဂ္ဂါဟကော။ သစေ အဟံ န ပဋိဂ္ဂဟေဿာမိ, ဧဝံ တုမှေ ပုညေန ပရိဗာဟိရာ [ပဋိဗာဟိရာ (က။)] ဘဝိဿထ, န မယှံ ဣမိနာ အတ္ထော, အပိ စ တုမှာကံယေဝ အနုကမ္ပာယ ပဋိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ။ တဒုပါဒါယ ဗဟုမ္ပိ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ [ပဋိဂဏှတိ (သီ။)], ဗဟုမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဗဟုမ္ပိ သေနာသနံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဗဟုမ္ပိ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။
ကတမံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓေကစ္စော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယော, ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ ဂမနံ သဏ္ဌပေတိ, ဌာနံ သဏ္ဌပေတိ, နိသဇ္ဇံ သဏ္ဌပေတိ, သယနံ သဏ္ဌပေတိ, ပဏိဓာယ ဂစ္ဆတိ, ပဏိဓာယ တိဋ္ဌတိ, ပဏိဓာယ နိသီဒတိ, ပဏိဓာယ သေယျံ ကပ္ပေတိ, သမာဟိတော ဝိယ ဂစ္ဆတိ, သမာဟိတော ဝိယ တိဋ္ဌတိ, သမာဟိတော ဝိယ နိသီဒတိ, သမာဟိတော ဝိယ သေယျံ ကပ္ပေတိ, အာပါထကဇ္ဈာယီဝ ဟောတိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဣရိယာပထဿ အာဌပနာ ဌပနာ သဏ္ဌပနာ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။
ကတမံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓေကစ္စော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယော ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ, အရိယဓမ္မသန္နိဿိတံ ဝါစံ ဘာသတိ။ ‘‘ယော ဧဝရူပံ စီဝရံ ဓာရေတိ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပံ ပတ္တံ ဓာရေတိ… လောဟထာလကံ ဓာရေတိ… ဓမ္မကရဏံ [ဓမ္မကရကံ (သီ။ သျာ။) အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဘိနဝနိဿယံ ဩလောကေတဗ္ဗံ] ဓာရေတိ… ပရိဿာဝနံ ဓာရေတိ… ကုဉ္စိကံ ဓာရေတိ… ဥပါဟနံ ဓာရေတိ… ကာယဗန္ဓနံ ဓာရေတိ… အာယောဂံ ဓာရေတိ, သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယဿ ဧဝရူပေါ ဥပဇ္ဈာယော သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယဿ ဧဝရူပေါ အာစရိယော… ဧဝရူပါ သမာနုပဇ္ဈာယကာ… သမာနာစရိယကာ… မိတ္တာ… သန္ဒိဋ္ဌာ… သမ္ဘတ္တာ… သဟာယာ, သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပေ အဍ္ဎယောဂေ ဝသတိ… ပါသာဒေ ဝသတိ… ဟမ္မိယေ ဝသတိ… ဂုဟာယံ ဝသတိ… လေဏေ ဝသတိ… ကုဋိယာ ဝသတိ… ကူဋာဂါရေ ဝသတိ… အဋ္ဋေ ဝသတိ … မာဠေ ဝသတိ… ဥဒ္ဒဏ္ဍေ ဝသတိ… ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝသတိ… မဏ္ဍပေ ဝသတိ… ရုက္ခမူလေ ဝသတိ, သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ။
အထ ဝါ ကောရဇိကကောရဇိကော, ဘာကုဋိကဘာကုဋိကော, ကုဟကကုဟကော, လပကလပကော, မုခသမ္ဘာဝိတော ‘‘အယံ သမဏော ဣမာသံ ဧဝရူပါနံ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ’’တိ။ တာဒိသံ ဂမ္ဘီရံ ဂူဠှံ နိပုဏံ ပဋိစ္ဆန္နံ လောကုတ္တရံ သုညတာပဋိသညုတ္တံ ကထံ ကထေတိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဣမာနိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ။ တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ အကုဟောတိ – အကုဟံ။
ဂဏိမာဂတန္တိ။ ဂဏီတိ ဂဏီ ဘဂဝါ။ ဂဏာစရိယောတိ ဂဏီ, ဂဏဿ သတ္ထာတိ ဂဏီ, ဂဏံ ပရိဟရတီတိ ဂဏီ, ဂဏံ ဩဝဒတီတိ ဂဏီ, ဂဏံ အနုသာသတီတိ ဂဏီ, ဝိသာရဒေါ ဂဏံ ဥပသင်္ကမတီတိ ဂဏီ, ဂဏဿ သုဿူသတိ သောတံ ဩဒဟတိ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ ဂဏီ, ဂဏံ အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ကုသလေ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဂဏီ, ဘိက္ခုဂဏဿ ဂဏီ, ဘိက္ခုနီဂဏဿ ဂဏီ, ဥပါသကဂဏဿ ဂဏီ, ဥပါသိကာဂဏဿ ဂဏီ, ရာဇဂဏဿ ဂဏီ, ခတ္တိယဂဏဿ ဂဏီ, ဗြာဟ္မဏဂဏဿ ဂဏီ, ဝေဿဂဏဿ ဂဏီ, သုဒ္ဒဂဏဿ ဂဏီ, ဗြဟ္မဂဏဿ ဂဏီ, ဒေဝဂဏဿ ဂဏီ, သံဃိံ [သံဃဂဏဿ ဂဏီ (သီ။)] ဂဏိံ ဂဏာစရိယံ။ အာဂတန္တိ ဥပဂတံ သမုပဂတံ သမုပပန္နံ [သမ္ပတ္တံ (ဗဟူသု)] သင်္ကဿနဂရန္တိ – အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ။
ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနန္တိ။ ဗဟူနံ ခတ္တိယာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝေဿာနံ သုဒ္ဒါနံ ဂဟဋ္ဌာနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒေဝါနံ မနုဿာနံ။ ဗဒ္ဓါနန္တိ ဗဒ္ဓါနံ ဗဒ္ဓစရာနံ ပရိစာရကာနံ သိဿာနန္တိ – ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ။
အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမန္တိ။ ပဉှေန အတ္ထိကော အာဂတောမှိ [အတ္ထိကာမှ အာဂတာ (သီ။ က။) ဧဝမီဒိသေသု ဒွီသု ပဒေသုပိ ဗဟုဝစနေန], ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမော အာဂတောမှိ, ပဉှံ သောတုကာမော အာဂတောမှီတိ။ ဧဝမ္ပိ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ။ အထ ဝါ ပဉှတ္ထိကာနံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမာနံ ပဉှံ သောတုကာမာနံ အာဂမနံ အဘိက္ကမနံ ဥပသင်္ကမနံ ပယိရုပါသနံ [ပယိရုပါသနာ (သျာ။ က။)] သိယာ အတ္ထီတိ။ ဧဝမ္ပိ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ။ အထ ဝါ ပဉှာဂမော တုယှံ အတ္ထိ၊ တွမ္ပိ ပဟု [ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ နတ္ထိ သျာ။ ပေါတ္ထကေ], တွမသိ အလမတ္ထော မယာ ပုစ္ဆိတံ ကထေတုံ ဝိသဇ္ဇေတုံ ‘‘ဝဟဿေတံ ဘာရ’’န္တိ။ ဧဝမ္ပိ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမံ။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘တံ ဗုဒ္ဓံ အသိတံ တာဒိံ, အကုဟံ ဂဏိမာဂတံ၊
ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနံ, အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမ’’န္တိ။
၁၉၃။ ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော, ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ၊
ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ, ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ။
ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတောတိ။ ဘိက္ခုနောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏဿ ဝါ ဘိက္ခုနော သေက္ခဿ ဝါ ဘိက္ခုနော။ ဝိဇိဂုစ္ဆတောတိ ဇာတိယာ ဝိဇိဂုစ္ဆတော, ဇရာယ… ဗျာဓိနာ… မရဏေန… သောကေဟိ… ပရိဒေဝေဟိ… ဒုက္ခေဟိ… ဒေါမနဿေဟိ… ဥပါယာသေဟိ ဝိဇိဂုစ္ဆတော, နေရယိကေန ဒုက္ခေန… တိရစ္ဆာနယောနိကေန ဒုက္ခေန… ပေတ္တိဝိသယိကေန ဒုက္ခေန… မာနုသိကေန [မာနုသကေန (သီ။ သျာ။) မဟာနိ။ ၁၇၁] ဒုက္ခေန… ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကေန ဒုက္ခေန… ဂဗ္ဘဋ္ဌိတိမူလကေန ဒုက္ခေန… ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနမူလကေန ဒုက္ခေန… ဇာတဿူပနိဗန္ဓကေန ဒုက္ခေန… ဇာတဿ ပရာဓေယျကေန ဒုက္ခေန… အတ္တူပက္ကမေန ဒုက္ခေန… ပရူပက္ကမေန ဒုက္ခေန… ဒုက္ခဒုက္ခေန… သင်္ခါရဒုက္ခေန … ဝိပရိဏာမဒုက္ခေန… စက္ခုရောဂေန ဒုက္ခေန… သောတရောဂေန ဒုက္ခေန… ဃာနရောဂေန ဒုက္ခေန… ဇိဝှါရောဂေန ဒုက္ခေန… ကာယရောဂေန ဒုက္ခေန… သီသရောဂေန ဒုက္ခေန… ကဏ္ဏရောဂေန ဒုက္ခေန… မုခရောဂေန ဒုက္ခေန… ဒန္တရောဂေန ဒုက္ခေန… ကာသေန… သာသေန… ပိနာသေန… ဍာဟေန… ဇရေန… ကုစ္ဆိရောဂေန… မုစ္ဆာယ… ပက္ခန္ဒိကာယ… သူလာယ… ဝိသူစိကာယ… ကုဋ္ဌေန… ဂဏ္ဍေန… ကိလာသေန… သောသေန… အပမာရေန… ဒဒ္ဒုယာ… ကဏ္ဍုယာ… ကစ္ဆုယာ… ရခသာယ… ဝိတစ္ဆိကာယ… လောဟိတေန… ပိတ္တေန… မဓုမေဟေန… အံသာယ… ပိဠကာယ… ဘဂန္ဒလေန… ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သေမှသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… ဝါတသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သန္နိပါတိကေန အာဗာဓေန… ဥတုပရိဏာမဇေန အာဗာဓေန… ဝိသမပရိဟာရဇေန အာဗာဓေန… ဩပက္ကမိကေန အာဗာဓေန… ကမ္မဝိပါကဇေန အာဗာဓေန… သီတေန… ဥဏှေန… ဇိဃစ္ဆာယ… ပိပါသာယ… ဥစ္စာရေန … ပဿာဝေန… ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေန ဒုက္ခေန… မာတုမရဏေန ဒုက္ခေန… ပိတုမရဏေန ဒုက္ခေန… ဘာတုမရဏေန… ဘဂိနိမရဏေန… ပုတ္တမရဏေန… ဓီတုမရဏေန… ဉာတိဗျသနေန… ဘောဂဗျသနေန… ရောဂဗျသနေန… သီလဗျသနေန… ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဒုက္ခေန ဝိဇိဂုစ္ဆတော အဋ္ဋီယတော ဟရာယတော ဇိဂုစ္ဆတောတိ – ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော။
ဘဇတော ရိတ္တမာသနန္တိ။ အာသနံ ဝုစ္စတိ ယတ္ထ နိသီဒတိ – မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရော [ပလာသသန္ထာရော (သီ။ သျာ။)]။ တံ အာသနံ အသပ္ပါယရူပဒဿနေန ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ, အသပ္ပါယသဒ္ဒဿဝနေန ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ, အသပ္ပါယေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ။ တံ ပဝိဝိတ္တံ အာသနံ ဘဇတော သမ္ဘဇတော သေဝတော နိသေဝတော သံသေဝတော ပဋိသေဝတောတိ – ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ။
ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါတိ။ ရုက္ခမူလံယေဝ ရုက္ခမူလံ, သုသာနံယေဝ သုသာနန္တိ – ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ။ ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါတိ။ ပဗ္ဗတာယေဝ ပဗ္ဗတာ, ကန္ဒရာယေဝ ကန္ဒရာ, ဂိရိဂုဟာယေဝ ဂိရိဂုဟာ။ ပဗ္ဗတန္တရိကာယော ဝုစ္စန္တိ ပဗ္ဗတပဗ္ဘာရာတိ – ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော, ဘဇတော ရိတ္တမာသနံ၊
ရုက္ခမူလံ သုသာနံ ဝါ, ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါ’’တိ။
၁၉၄။ ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု, ကိဝန္တော [ဂီဝန္တော (သျာ။) မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ ဩလောကေတဗ္ဗံ] တတ္ထ ဘေရဝါ၊
ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ, နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေ။
ဥစ္စာဝစေသု သယနေသူတိ။ ဥစ္စာဝစေသူတိ ဥစ္စာဝစေသု ဟီနပ္ပဏီတေသု ဆေကပါပကေသု။ သယနံ ဝုစ္စတိ သေနာသနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာတိ – ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု။ ကိဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါတိ။ ကိဝန္တောတိ ကိဝန္တော [ကုဝန္တော (သီ။), ဂီဝန္တော (သျာ။)] ကူဇန္တော နဒန္တော သဒ္ဒံ ကရောန္တော။ အထ ဝါ ကိဝန္တောတိ ကတိ ကိတ္တကာ ကီဝတကာ ကီဝဗဟုကာ တေ။ ဘေရဝါတိ သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ, စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါတိ – ကိဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါ။
ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျာတိ။ ယေ ဟီတိ ယေ ဟိ ဘေရဝေ ပဿိတွာ ဝါ သုဏိတွာ ဝါ န ဝေဓေယျ နပ္ပဝေဓေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ န တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတ္တသေယျ န ဘာယေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ, အဘီရူ အဿ အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ, ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ။
နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေတိ။ အပ္ပသဒ္ဒေ အပ္ပနိဂ္ဃေါသေ ဝိဇနဝါတေ မနုဿရာဟဿေယျကေ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပေ သေနာသနေတိ – နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေ။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘ဥစ္စာဝစေသု သယနေသု, ကိဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါ၊
ယေ ဟိ ဘိက္ခု န ဝေဓေယျ, နိဂ္ဃေါသေ သယနာသနေ’’တိ။
၁၉၅။ ကတိ ပရိဿယာ လောကေ, ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသံ၊
ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေ, ပန္တမှိ သယနာသနေ။
ကတိ ပရိဿယာ လောကေတိ။ ကတီတိ ကတိ ကိတ္တကာ ကီဝတကာ ကီဝဗဟုကာ။ ပရိဿယာတိ ဒွေ ပရိဿယာ – ပါကဋပရိဿယာ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ စ။ ကတမေ ပါကဋပရိဿယာ? သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ ဟတ္ထီ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ, စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါ, စက္ခုရောဂေါ သောတရောဂေါ ဃာနရောဂေါ ဇိဝှါရောဂေါ ကာယရောဂေါ သီသရောဂေါ ကဏ္ဏရောဂေါ မုခရောဂေါ ဒန္တရောဂေါ ကာသော သာသော ပိနာသော ဍာဟော ဇရော ကုစ္ဆိရောဂေါ မုစ္ဆာ ပက္ခန္ဒိကာ သူလာ ဝိသူစိကာ ကုဋ္ဌံ ဂဏ္ဍော ကိလာသော သောသော အပမာရော ဒဒ္ဒု ကဏ္ဍု ကစ္ဆု ရခသာ ဝိတစ္ဆိကာ လောဟိတံ ပိတ္တံ မဓုမေဟော အံသာ ပိဠကာ ဘဂန္ဒလာ, ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ…ပေ… သီတံ ဥဏှံ ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသာ ဥစ္စာရော ပဿာဝေါ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပါကဋပရိဿယာ။
ကတမေ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဗျာပါဒနီဝရဏံ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော ကောဓော ဥပနာဟော မက္ခော ပဠာသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယျံ ထမ္ဘော သာရမ္ဘော မာနော အတိမာနော မဒေါ ပမာဒေါ, သဗ္ဗေ ကိလေသာ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ သဗ္ဗေ ဒရထာ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ သဗ္ဗေ သန္တာပါ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ။
ပရိဿယာတိ ကေနဋ္ဌေန ပရိဿယာ? ပရိသဟန္တီတိ ပရိဿယာ, ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ, တတြာသယာတိ ပရိဿယာ။
ကထံ ပရိသဟန္တီတိ ပရိဿယာ? တေ ပရိဿယာ တံ ပုဂ္ဂလံ သဟန္တိ ပရိသဟန္တိ အဘိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ ပရိယာဒိယန္တိ မဒ္ဒန္တိ။ ဧဝံ ပရိသဟန္တီတိ – ပရိဿယာ။
ကထံ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ? တေ ပရိဿယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သမ္မာပဋိပဒါယ အနုလောမပဋိပဒါယ အပစ္စနီကပဋိပဒါယ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒါယ အနွတ္ထပဋိပဒါယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါယ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာယ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ ဇာဂရိယာနုယောဂဿ သတိသမ္ပဇညဿ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာနုယောဂဿ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာနုယောဂဿ – ဣမေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အန္တရာယာယ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ဧဝံ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ – ပရိဿယာ။
ကထံ တတြာသယာတိ ပရိဿယာ? တတ္ထေတေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိဿယာ။ ယထာ ဗိလေ ဗိလာသယာ ပါဏာ သယန္တိ, ဒကေ ဒကာသယာ ပါဏာ သယန္တိ, ဝနေ ဝနာသယာ ပါဏာ သယန္တိ, ရုက္ခေ ရုက္ခာသယာ ပါဏာ သယန္တိ၊ ဧဝမေဝ တတ္ထေတေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အတ္တဘာဝသန္နိဿယာတိ။ ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘သာန္တေဝါသိကော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ။ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာန္တေဝါသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင်္ကပ္ပါ သညောဇနိယာ, တျဿ အန္တော ဝသန္တိ အနွာဿဝန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာန္တေဝါသိကောတိ ဝုစ္စတိ။ တေ နံ သမုဒါစရန္တိ, သမုဒါစရန္တိ နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သရသင်္ကပ္ပါ သညောဇနိယာ၊ တျဿ အန္တော ဝသန္တိ အနွာဿဝန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာန္တေဝါသိကောတိ ဝုစ္စတိ။ တေ နံ သမုဒါစရန္တိ, သမုဒါစရန္တိ နံ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ။ တသ္မာ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သာန္တေဝါသိကော သာစရိယကော ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရတီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ။ ကတမေ တယော? လောဘော, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော, ဒေါသော, ဘိက္ခဝေ…ပေ… မောဟော, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလော အန္တရာအမိတ္တော အန္တရာသပတ္တော အန္တရာဝဓကော အန္တရာပစ္စတ္ထိကော။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တယော အန္တရာမလာ အန္တရာအမိတ္တာ အန္တရာသပတ္တာ အန္တရာဝဓကာ အန္တရာပစ္စတ္ထိကာ’’။
‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော, လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော၊
ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊
အန္ဓန္တမံ [အန္ဓတမံ (သျာ။ က။) မဟာနိ။ ၁၅၆၊ ဣတိဝု။ ၈၈] တဒါ ဟောတိ, ယံ လောဘော သဟတေ နရံ။
‘‘အနတ္ထဇနနော ဒေါသော, ဒေါသော စိတ္တပ္ပကောပနော၊
ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊
အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ဒေါသော သဟတေ နရံ။
‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော, မောဟော စိတ္တပ္ပကောပနော၊
ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ။
‘‘မူဠှော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, မူဠှော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊
အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ မောဟော သဟတေ နရ’’န္တိ။
ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘တယော ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။ ကတမေ တယော? လောဘော ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ၊ ဒေါသော ခေါ, မဟာရာဇ…ပေ… မောဟော ခေါ, မဟာရာဇ, ပုရိသဿ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယ။ ဣမေ ခေါ, မဟာရာဇ, တယော ပုရိသဿ ဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဖာသုဝိဟာရာယာ’’တိ။
‘‘လောဘော ဒေါသော စ မောဟော စ, ပုရိသံ ပါပစေတသံ၊
ဟိံသန္တိ အတ္တသမ္ဘူတာ, တစသာရံဝ သမ္ဖလ’’န္တိ။
ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။
ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –
‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ဣတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ၊
ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တီ’’တိ။
ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။ လောကေတိ မနုဿလောကေတိ – ကတိ ပရိဿယာ လောကေ။
ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသန္တိ။ အဂတာ ဒိသာ ဝုစ္စတိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ အဂတပုဗ္ဗာ သာ ဒိသာ န သာ ဒိသာ ဂတပုဗ္ဗာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ။
‘‘သမတိတ္တိကံ အနဝသေသံ, တေလပတ္တံ ယထာ ပရိဟရေယျ၊
ဧဝံ သစိတ္တမနုရက္ခေ, ပတ္ထယာနော [ပတ္ထယမာနော (သျာ။)] ဒိသံ အဂတပုဗ္ဗံ’’။
အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဝဇတော ဂစ္ဆတော အဘိက္ကမတောတိ – ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသံ။
ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေတိ။ ယေတိ ယေ ပရိဿယေ အဘိသမ္ဘဝေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေ။
ပန္တမှိ သယနာသနေတိ။ အန္တေ ပန္တေ ပရိယန္တေ သေလန္တေ ဝါ ဝနန္တေ ဝါ နဒန္တေ ဝါ ဥဒကန္တေ ဝါ ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတိ, ဇနန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရေ သေနာသနေတိ – ပန္တမှိ သယနာသနေ။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘ကတိ ပရိဿယာ လောကေ, ဂစ္ဆတော အဂတံ ဒိသံ၊
ယေ ဘိက္ခု အဘိသမ္ဘဝေ, ပန္တမှိ သယနာသနေ’’တိ။
၁၉၆။ ကျာဿ ဗျပ္ပထယော အဿု, ကျာဿဿု ဣဓ ဂေါစရာ၊
ကာနိ သီလဗ္ဗတာနာဿု, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော။
ကျာဿ ဗျပ္ပထယော အဿူတိ။ ကီဒိသေန ဗျပ္ပထေန သမန္နာဂတော အဿ ကိံသဏ္ဌိတေန ကိံပကာရေန ကိံပဋိဘာဂေနာတိ ဝစီပါရိသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆတိ။ ကတမာ ဝစီပါရိသုဒ္ဓိ? ဣဓ ဘိက္ခု မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ထေတော ပစ္စယိကော အဝိသံဝါဒကော လောကဿ။ ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, ဣတော သုတွာ န အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ န ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ, ဣတိ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာ, သဟိတာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ သမဂ္ဂါရာမော သမဂ္ဂရတော သမဂ္ဂနန္ဒီ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ။ ဖရုသံ ဝါစံ ပဟာယ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ ပေမနီယာ ဟဒယင်္ဂမာ ပေါရီ ဗဟုဇနကန္တာ ဗဟုဇနမနာပါ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ။ သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဟာယ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ ကာလဝါဒီ ဘူတဝါဒီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ ဝိနယဝါဒီ, နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသံဟိတံ။ စတူဟိ ဝစီသုစရိတေဟိ သမန္နာဂတော စတုဒေါသာပဂတံ ဝါစံ ဘာသတိ, ဗာတ္တိံသာယ တိရစ္ဆာနကထာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ကထေတိ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထံ သန္တုဋ္ဌိကထံ ပဝိဝေကကထံ အသံသဂ္ဂကထံ ဝီရိယာရမ္ဘကထံ သီလကထံ သမာဓိကထံ ပညာကထံ ဝိမုတ္တိကထံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထံ သတိပဋ္ဌာနကထံ သမ္မပ္ပဓာနကထံ ဣဒ္ဓိပါဒကထံ ဣန္ဒြိယကထံ ဗလကထံ ဗောဇ္ဈင်္ဂကထံ မဂ္ဂကထံ ဖလကထံ နိဗ္ဗာနကထံ ကထေတိ။ ဝါစာယ ယတော ယတ္တော ပဋိယတ္တော ဂုတ္တော ဂေါပိတော ရက္ခိတော သံဝုတော – အယံ ဝစီပါရိသုဒ္ဓိ။ ဧဒိသာယ ဝစီပါရိသုဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော အဿာတိ – ကျာဿ ဗျပ္ပထယော အဿု။
ကျာဿဿု ဣဓ ဂေါစရာတိ။ ကီဒိသေန ဂေါစရေန သမန္နာဂတော အဿ ကိံသဏ္ဌိတေန ကိံပကာရေန ကိံပဋိဘာဂေနာတိ ဂေါစရံ ပုစ္ဆတိ။ အတ္ထိ ဂေါစရော, အတ္ထိ အဂေါစရော။
ကတမော အဂေါစရော? ဣဓေကစ္စော ဝေသိယာဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ဝိဓဝါဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ထုလ္လကုမာရီဂေါစရော [ထူလကုမာရီဂေါစရော (သျာ။ က။)] ဝါ ဟောတိ, ပဏ္ဍကဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ဘိက္ခုနီဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ပါနာဂါရဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေန။ ယာနိ ဝါ ပန တာနိ ကုလာနိ အဿဒ္ဓါနိ အပ္ပသန္နာနိ အနောပါနဘူတာနိ အက္ကောသကပရိဘာသကာနိ အနတ္ထကာမာနိ အဟိတကာမာနိ အဖာသုကာမာနိ အယောဂက္ခေမကာမာနိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ, တထာရူပါနိ ကုလာနိ သေဝတိ ဘဇတိ ပယိရုပါသတိ – အယံ ဝုစ္စတိ အဂေါစရော။
အထ ဝါ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော အသံဝုတော ဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, အဿံ ဩလောကေန္တော, ရထံ ဩလောကေန္တော, ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော, ဣတ္ထိယော ဩလောကေန္တော, ပုရိသေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရိကာယော ဩလောကေန္တော, ကုမာရကေ ဩလောကေန္တော, အန္တရာပဏံ ဩလောကေန္တော, ဃရမုခါနိ ဩလောကေန္တော, ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော [ဥလ္လောကေန္တော (သီ။ က။) မဟာနိ။ ၁၅၇ နတ္ထိ ပါဌနာနတ္တံ], အဓော ဩလောကေန္တော, ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ အဂေါစရော။
အထ ဝါ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ…ပေ… မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာ ဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ န သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ, န ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ အဂေါစရော။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒဿနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယျထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝါဒိတံ ပေက္ခံ အက္ခာနံ ပါဏိဿရံ ဝေတာဠံ ကုမ္ဘထူဏံ သောဘနကံ စဏ္ဍာလံ ဝံသံ ဓောဝနံ ဟတ္ထိယုဒ္ဓံ အဿယုဒ္ဓံ မဟိံသယုဒ္ဓံ ဥသဘယုဒ္ဓံ အဇယုဒ္ဓံ မေဏ္ဍယုဒ္ဓံ ကုက္ကုဋယုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋကယုဒ္ဓံ ဒဏ္ဍယုဒ္ဓံ မုဋ္ဌိယုဒ္ဓံ နိဗ္ဗုဒ္ဓံ ဥယျောဓိကံ ဗလဂ္ဂံ သေနာဗျူဟံ အနီကဒဿနံ ဣတိ ဝါ ဣတိ, ဧဝရူပံ ဝိသူကဒဿနံ အနုယုတ္တော ဟောတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ အဂေါစရော။
ပဉ္စပိ ကာမဂုဏာ အဂေါစရာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘မာ, ဘိက္ခဝေ, အဂေါစရေ စရထ ပရဝိသယေ။ အဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရတံ ပရဝိသယေ လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ, လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ။ ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော? ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ ကတမေ ပဉ္စ? စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ… ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော’’ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ အဂေါစရော။
ကတမော ဂေါစရော? ဣဓ ဘိက္ခု န ဝေသိယာဂေါစရော ဟောတိ, န ဝိဓဝါဂေါစရော ဟောတိ, န ထုလ္လကုမာရီဂေါစရော ဟောတိ, န ပဏ္ဍကဂေါစရော ဟောတိ, န ဘိက္ခုနီဂေါစရော ဟောတိ, န ပါနာဂါရဂေါစရော ဟောတိ, အသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေန။ ယာနိ ဝါ ပန တာနိ ကုလာနိ သဒ္ဓါနိ ပသန္နာနိ ဩပါနဘူတာနိ ကာသာဝပဇ္ဇောတာနိ ဣသိဝါတပဋိဝါတာနိ အတ္ထကာမာနိ ဟိတကာမာနိ ဖာသုကာမာနိ ယောဂက္ခေမကာမာနိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ, တထာရူပါနိ ကုလာနိ သေဝတိ ဘဇတိ ပယိရုပါသတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဂေါစရော။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော သံဝုတော ဂစ္ဆတိ, န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အဿံ ဩလောကေန္တော, န ရထံ ဩလောကေန္တော, န ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော…ပေ… န ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဂေါစရော။
အထ ဝါ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ…ပေ… မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဂေါစရော။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒဿနံ အနနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယျထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝါဒိတံ…ပေ… အနီကဒဿနံ ဣတိ ဝါ ဣတိ, ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဂေါစရော။
စတ္တာရောပိ သတိပဋ္ဌာနာ ဂေါစရော။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ။ ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရတံ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ န လစ္ဆတိ မာရော ဩတာရံ, န လစ္ဆတိ မာရော အာရမ္မဏံ။ ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ, ဝေဒနာသု…ပေ။ … စိတ္တေ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော – အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဂေါစရော။ ဧဒိသေန ဂေါစရေန သမန္နာဂတော အဿာ’’တိ – ကျာဿဿု ဣဓ ဂေါစရာ။
ကာနိ သီလဗ္ဗတာနာဿူတိ။ ကီဒိသေန သီလဗ္ဗတေန သမန္နာဂတော အဿ ကိံသဏ္ဌိတေန ကိံပကာရေန ကိံပဋိဘာဂေနာတိ သီလဗ္ဗတပါရိသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆတိ။ ကတမာ သီလဗ္ဗတပါရိသုဒ္ဓိ? အတ္ထိ သီလဉ္စေဝ ဝတဉ္စ, အတ္ထိ ဝတံ န သီလံ။ ကတမံ သီလဉ္စေဝ ဝတဉ္စ? ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ ယော တတ္ထ သညမော သံဝရော အဝီတိက္ကမော – ဣဒံ သီလံ။ ယံ သမာဒါနံ – တံ ဝတံ။ သံဝရဋ္ဌေန သီလံ, သမာဒါနဋ္ဌေန ဝတံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ သီလဉ္စေဝ ဝတဉ္စ။
ကတမံ ဝတံ န သီလံ? အဋ္ဌ ဓုတင်္ဂါနိ – အာရညိကင်္ဂံ, ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ, ပံသုကူလိကင်္ဂံ, တေစီဝရိကင်္ဂံ, သပဒါနစာရိကင်္ဂံ, ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ, နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ, ယထာသန္ထတိကင်္ဂံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝတံ န သီလံ။ ဝီရိယသမာဒါနမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဝတံ န သီလံ။ ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတု, သရီရေ ဥပသုဿတု မံသလောဟိတံ, ယံ တံ ပုရိသထာမေန ပုရိသဗလေန ပုရိသဝီရိယေန ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗံ န တံ အပါပုဏိတွာ ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ – စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ။ ဧဝရူပမ္ပိ ဝီရိယသမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝတံ န သီလံ။
‘‘နာသိဿံ န ပိဝိဿာမိ, ဝိဟာရတော န နိက္ခမေ [န နိက္ခမိံ (သျာ။) မဟာနိ။ ၁၇]၊
နပိ ပဿံ နိပါတေဿံ, တဏှာသလ္လေ အနူဟတေ’’တိ။
စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ။ ဧဝရူပမ္ပိ ဝီရိယသမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝတံ န သီလံ။ န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ ယာဝ မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိဿတီတိ – စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ။ ဧဝရူပမ္ပိ ဝီရိယသမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝတံ, န သီလံ။ န တာဝါဟံ ဣမမှာ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ… န တာဝါဟံ ဣမမှာ စင်္ကမာ ဩရောဟိဿာမိ… ဝိဟာရာ နိက္ခမိဿာမိ… အဍ္ဎယောဂါ နိက္ခမိဿာမိ… ပါသာဒါ နိက္ခမိဿာမိ… ဟမ္မိယာ… ဂုဟာယ… လေဏာ… ကုဋိယာ… ကူဋာဂါရာ… အဋ္ဋာ… မာဠာ… ဥဒ္ဒဏ္ဍာ… ဥပဋ္ဌာနသာလာယ… မဏ္ဍပါ… ရုက္ခမူလာ နိက္ခမိဿာမိ ယာဝ မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိဿတီတိ – စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ။ ဧဝရူပမ္ပိ ဝီရိယသမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝတံ, န သီလံ။ ဣမသ္မိညေဝ ပုဗ္ဗဏှသမယံ အရိယဓမ္မံ အာဟရိဿာမိ သမာဟရိဿာမိ အဓိဂစ္ဆိဿာမိ ဖဿယိဿာမိ သစ္ဆိကရိဿာမီတိ – စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ။ ဧဝရူပမ္ပိ ဝီရိယသမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝတံ, န သီလံ။ ဣမသ္မိညေဝ မဇ္ဈနှိကသမယံ… သာယနှသမယံ … ပုရေဘတ္တံ… ပစ္ဆာဘတ္တံ… ပုရိမယာမံ… မဇ္ဈိမယာမံ… ပစ္ဆိမယာမံ… ကာဠေ… ဇုဏှေ… ဝဿေ… ဟေမန္တေ… ဂိမှေ… ပုရိမေ ဝယောခန္ဓေ… မဇ္ဈိမေ ဝယောခန္ဓေ… ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ အရိယဓမ္မံ အာဟရိဿာမိ သမာဟရိဿာမိ အဓိဂစ္ဆိဿာမိ ဖဿယိဿာမိ သစ္ဆိကရိဿာမီတိ – စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ။ ဧဝရူပမ္ပိ ဝီရိယသမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဝတံ, န သီလံ – အယံ သီလဗ္ဗတပါရိသုဒ္ဓိ။ ဧဒိသာယ [ကီဒိသာယ (သီ။), ဤဒိသာယ (သျာ။)] သီလဗ္ဗတပါရိသုဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော အဿာတိ – ကာနိ သီလဗ္ဗတာနာဿု။
ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနောတိ။ ပဟိတတ္တဿာတိ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ထာမဂတဿ ဒဠှပရက္ကမဿ အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒဿ အနိက္ခိတ္တဓုရဿ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ အထ ဝါ ပေသိတတ္တဿ ယဿတ္ထာယ ပေသိတော အတ္တတ္ထေ စ ဉာယေ စ လက္ခဏေ စ ကာရဏေ စ ဌာနာဌာနေ စ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ပေသိတတ္တဿ …ပေ… ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ပေသိတတ္တဿ…ပေ… ‘‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပေသိတတ္တဿ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ ပေသိတတ္တဿ…ပေ… ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ’’တိ ပေသိတတ္တဿ…ပေ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ’’တိ ပေသိတတ္တဿ, ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ပေသိတတ္တဿ, ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ… စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ပေသိတတ္တဿ, ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ပေသိတတ္တဿ။ ဘိက္ခုနောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ ဝါ ဘိက္ခုနော သေက္ခဿ ဝါ ဘိက္ခုနောတိ – ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘ကျာဿ ဗျပ္ပထယော အဿု, ကျာဿဿု ဣဓ ဂေါစရာ၊
ကာနိ သီလဗ္ဗတာနာဿု, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။
၁၉၇။ ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယ, ဧကောဒိ နိပကော သတော၊
ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ, နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနော။
ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယာတိ ကံ သော သိက္ခံ အာဒါယ သမာဒါယ အာဒိယိတွာ သမာဒိယိတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာတိ – ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယ။
ဧကောဒိ နိပကော သတောတိ။ ဧကောဒီတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဝိသာဟဋမာနသော သမထော သမာဓိန္ဒြိယံ သမာဓိဗလံ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ။ နိပကောတိ နိပကော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီ။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော, ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော။ သော ဝုစ္စတိ သတောတိ – သတော။ ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယာတိ အဓိသီလသိက္ခံ ပုစ္ဆတိ။ ဧကောဒီတိ အဓိစိတ္တသိက္ခံ ပုစ္ဆတိ။ နိပကောတိ အဓိပညာသိက္ခံ ပုစ္ဆတိ။ သတောတိ ပါရိသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆတီတိ – ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယ, ဧကောဒိ နိပကော သတော။
ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ, နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနောတိ။ ကမ္မာရော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏကာရော, ရဇတံ ဝုစ္စတိ ဇာတရူပံ။ ယထာ သုဝဏ္ဏကာရော ဇာတရူပဿ ဩဠာရိကမ္ပိ မလံ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ, မဇ္ဈိမကမ္ပိ မလံ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ, သုခုမကမ္ပိ မလံ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ၊ ဧဝမေဝ ဘိက္ခု အတ္တနော ဩဠာရိကေပိ ကိလေသေ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ, မဇ္ဈိမကေပိ ကိလေသေ… သုခုမကေပိ ကိလေသေ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အတ္တနော ရာဂမလံ ဒေါသမလံ မောဟမလံ မာနမလံ ဒိဋ္ဌိမလံ ကိလေသမလံ ဒုစ္စရိတမလံ အန္ဓကရဏံ အစက္ခုကရဏံ အညာဏကရဏံ ပညာနိရောဓိကံ ဝိဃာတပက္ခိကံ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကံ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ။
အထ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပေန မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ…ပေ… သမ္မာဝါစာယ မိစ္ဆာဝါစံ… သမ္မာကမ္မန္တေန မိစ္ဆာကမ္မန္တံ… သမ္မာအာဇီဝေန မိစ္ဆာအာဇီဝံ… သမ္မာဝါယာမေန မိစ္ဆာဝါယာမံ… သမ္မာသတိယာ မိစ္ဆာသတိံ… သမ္မာသမာဓိနာ မိစ္ဆာသမာဓိံ… သမ္မာဉာဏေန မိစ္ဆာဉာဏံ… သမ္မာဝိမုတ္တိယာ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိံ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ။
အထ ဝါ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သဗ္ဗေ ကိလေသေ သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ သဗ္ဗေ ဒရထေ သဗ္ဗေ ပရိဠာဟေ သဗ္ဗေ သန္တာပေ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေ ဓမတိ သန္ဓမတိ နိဒ္ဓမတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ – ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနော။
တေနာဟ ထေရော သာရိပုတ္တော –
‘‘ကံ သော သိက္ခံ သမာဒါယ, ဧကောဒိ နိပကော သတော၊
ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ, နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနော’’တိ။
၁၉၈။
ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ ယဒိဒံ ဖာသု, [သာရိပုတ္တာတိ ဘဂဝါ]
ရိတ္တာသနံ သယနံ သေဝတော ဝေ၊
သမ္ဗောဓိကာမဿ ယထာနုဓမ္မံ, တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာနံ။
ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ ယဒိဒံ ဖာသူတိ။ ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿာတိ ဇာတိယာ ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ, ဇရာယ… ဗျာဓိနာ… မရဏေန… သောကေဟိ … ပရိဒေဝေဟိ… ဒုက္ခေဟိ… ဒေါမနဿေဟိ… ဥပါယာသေဟိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဒုက္ခေန ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ အဋ္ဋီယမာနဿ [အဋ္ဋိယမာနဿ (သျာ။ က။)] ဟရာယမာနဿာတိ – ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ။ ယဒိဒံ ဖာသူတိ ယံ ဖာသုဝိဟာရံ တံ ကထယိဿာမိ။ ကတမော ဖာသုဝိဟာရော? သမ္မာပဋိပဒါ အနုလောမပဋိပဒါ အပစ္စနီကပဋိပဒါ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒါ အနွတ္ထပဋိပဒါ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သတိသမ္ပဇညံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ စ ပဋိပဒါ – အယံ ဖာသုဝိဟာရောတိ – ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ ယဒိဒံ ဖာသု။
သာရိပုတ္တာတိ ဘဂဝါတိ။ တံ ထေရံ နာမေနာလပတိ။ ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ။ အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမောဟောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမာနောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒိဋ္ဌီတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကဏ္ဍကောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကိလေသောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝိဘဇိ ပဝိဘဇိ [ပဋိဘဇိ (သီ။ သျာ။) မဟာနိ။ ၅၀ နတ္ထိ ပါဌနာနတ္တံ] ဓမ္မရတနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဝါနံ အန္တကရောတိ ဘဂဝါ, ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညောတိ ဘဂဝါ၊ ဘဇိ ဝါ ဘဂဝါ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနီတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿ ဝိမုတ္တိရသဿ အဓိသီလဿ အဓိစိတ္တဿ အဓိပညာယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ စတုန္နံ အာရုပ္ပသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အဋ္ဌန္နံ အဘိညာယတနာနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနံ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ, န ပိတရာ ကတံ, န ဘာတရာ ကတံ, န ဘဂိနိယာ ကတံ, န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ, န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ, န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ, န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – သာရိပုတ္တာတိ ဘဂဝါ။
ရိတ္တာသနံ သယနံ သေဝတော ဝေတိ။ အာသနံ ဝုစ္စတိ ယတ္ထ နိသီဒတိ – မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရော ပလာလသန္ထာရော။ သယနံ ဝုစ္စတိ သေနာသနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ။ တံ သယနာသနံ အသပ္ပါယရူပဒဿနေန ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ, အသပ္ပါယသဒ္ဒဿဝနေန…ပေ… အသပ္ပါယေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ရိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ပဝိဝိတ္တံ။ တံ သယနာသနံ သေဝတော နိသေဝတော သံသေဝတော ပဋိသေဝတောတိ – ရိတ္တာသနံ သယနံ သေဝတော ဝေ။
သမ္ဗောဓိကာမဿ ယထာနုဓမ္မန္တိ။ သမ္ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ…ပေ… ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝီမံသာ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ တံ သမ္ဗောဓိံ ဗုဇ္ဈိတုကာမဿ အနုဗုဇ္ဈိတုကာမဿ ပဋိဗုဇ္ဈိတုကာမဿ သမ္ဗုဇ္ဈိတုကာမဿ အဓိဂန္တုကာမဿ ဖဿိတုကာမဿ သစ္ဆိကာတုကာမဿာတိ – သမ္ဗောဓိကာမဿ။
ယထာနုဓမ္မန္တိ ကတမေ ဗောဓိယာ အနုဓမ္မာ? သမ္မာပဋိပဒါ အနုလောမပဋိပဒါ အပစ္စနီကပဋိပဒါ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒါ အနွတ္ထပဋိပဒါ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါ သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သတိသမ္ပဇညံ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဗောဓိယာ အနုဓမ္မာ။ အထ ဝါ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဗောဓိယာ အနုဓမ္မာတိ – သမ္ဗောဓိကာမဿ ယထာနုဓမ္မံ။
တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာနန္တိ။ တန္တိ ဗောဓိယာ အနုဓမ္မံ။ ပဝက္ခာမီတိ ပဝက္ခာမိ အာစိက္ခိဿာမိ ဒေသေဿာမိ ပညပေဿာမိ ပဌပေဿာမိ ဝိဝရိဿာမိ ဝိဘဇိဿာမိ ဥတ္တာနီကရိဿာမိ ပကာသိဿာမိ။ ယထာ ပဇာနန္တိ ယထာ ပဇာနံ ယထာ ပဇာနန္တော အာဇာနန္တော ဝိဇာနန္တော ပဋိဝိဇာနန္တော ပဋိဝိဇ္ဈန္တော န ဣတိဟိတိဟံ န ဣတိကိရာယ န ပရမ္ပရာယ န ပိဋကသမ္ပဒါယ န တက္ကဟေတု န နယဟေတု န အာကာရပရိဝိတက္ကေန န ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သာမံ သယမဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခံ ဓမ္မံ, တံ ကထယိဿာမီတိ – တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာနံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿ ယဒိဒံ ဖာသု, [သာရိပုတ္တာတိ ဘဂဝါ]
ရိတ္တာသနံ သယနံ သေဝတော ဝေ၊
သမ္ဗောဓိကာမဿ ယထာနုဓမ္မံ, တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာန’’န္တိ။
၁၉၉။ ပဉ္စန္နံ ဓီရော ဘယာနံ န ဘာယေ, ဘိက္ခု သတော သပရိယန္တစာရီ၊
ဍံသာဓိပါတာနံ သရီသပါနံ [သိရိံသပါနံ (သီ။ က။)], မနုဿဖဿာနံ စတုပ္ပဒါနံ။
ပဉ္စန္နံ ဓီရော ဘယာနံ န ဘာယေတိ။ ဓီရောတိ ဓီရော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီ။ ဓီရော ပဉ္စန္နံ ဘယာနံ န ဘာယေယျ န တသေယျ န သန္တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတ္တသေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ, အဘီရူ အဿ အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – ပဉ္စန္နံ ဓီရော ဘယာနံ န ဘာယေ။
ဘိက္ခု သတော သပရိယန္တစာရီတိ။ ဘိက္ခူတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော ဝါ ဘိက္ခု သေက္ခော ဝါ ဘိက္ခု။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော, ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော – သော ဝုစ္စတိ သတော။ သပရိယန္တစာရီတိ စတ္တာရော ပရိယန္တာ – သီလသံဝရပရိယန္တော, ဣန္ဒြိယသံဝရပရိယန္တော, ဘောဇနေ မတ္တညုတာပရိယန္တော, ဇာဂရိယာနုယောဂပရိယန္တော။
ကတမော သီလသံဝရပရိယန္တော? ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ အန္တောပူတိဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခမာနော အန္တော သီလသံဝရပရိယန္တေ စရတိ, မရိယာဒံ န ဘိန္ဒတိ – အယံ သီလသံဝရပရိယန္တော။
ကတမော ဣန္ဒြိယသံဝရပရိယန္တော? ဣဓ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ…ပေ… စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ သုသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ, ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ, မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ အာဒိတ္တပရိယာယံ ပစ္စဝေက္ခမာနော အန္တော ဣန္ဒြိယသံဝရပရိယန္တေ စရတိ, မရိယာဒံ န ဘိန္ဒတိ – အယံ ဣန္ဒြိယသံဝရပရိယန္တော။
ကတမော ဘောဇနေ မတ္တညုတာပရိယန္တော? ဣဓ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ, ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ။ ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ။ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏပဋိစ္ဆာဒနပုတ္တမံသူပမံ ပစ္စဝေက္ခမာနော အန္တော ဘောဇနေ မတ္တညုတာပရိယန္တေ စရတိ, မရိယာဒံ န ဘိန္ဒတိ – အယံ ဘောဇနေ မတ္တညုတာပရိယန္တော။
ကတမော ဇာဂရိယာနုယောဂပရိယန္တော? ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ, ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ, ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ, ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပစ္စုဋ္ဌာယ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ ဘဒ္ဒေကရတ္တဝိဟာရံ [ဘဒ္ဒေကရတ္တိဝိဟာရံ (သီ။ က။)] ပစ္စဝေက္ခမာနော အန္တော ဇာဂရိယာနုယောဂပရိယန္တေ စရတိ, မရိယာဒံ န ဘိန္ဒတိ – အယံ ဇာဂရိယာနုယောဂပရိယန္တောတိ – ဘိက္ခု သတော သပရိယန္တစာရီ။
ဍံသာဓိပါတာနံ သရီသပါနန္တိ။ ဍံသာ ဝုစ္စန္တိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော။ အဓိပါတကာ ဝုစ္စန္တိ သဗ္ဗာပိ မက္ခိကာယော။ ကိံကာရဏာ အဓိပါတကာ ဝုစ္စန္တိ သဗ္ဗာပိ မက္ခိကာယော? တာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ခါဒန္တိ၊ တံကာရဏာ အဓိပါတကာ ဝုစ္စန္တိ သဗ္ဗာပိ မက္ခိကာယော။ သရီသပါ ဝုစ္စန္တိ အဟီတိ – ဍံသာဓိပါတာနံ သရီသပါနံ။
မနုဿဖဿာနံ စတုပ္ပဒါနန္တိ။ မနုဿဖဿာ ဝုစ္စန္တိ စောရာ ဝါ အဿု မာနဝါ ဝါ ကတကမ္မာ ဝါ အကတကမ္မာ ဝါ။ တေ ဘိက္ခုံ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆေယျုံ ဝါဒံ ဝါ အာရောပေယျုံ အက္ကောသေယျုံ ပရိဘာသေယျုံ ရောသေယျုံ ဝိရောသေယျုံ ဟိံသေယျုံ ဝိဟိံသေယျုံ ဟေဌေယျုံ ဝိဟေဌေယျုံ ဃာတေယျုံ ဥပဃာတေယျုံ ဥပဃာတံ ဝါ ကရေယျုံ။ ယော ကောစိ မနုဿတော ဥပဃာတော – မနုဿဖဿော။ စတုပ္ပဒါနန္တိ သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပိ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ ကောကာ မဟိံသာ ဟတ္ထီ။ တေ ဘိက္ခုံ မဒ္ဒေယျုံ ခါဒေယျုံ ဟိံသေယျုံ ဝိဟိံသေယျုံ ဟေဌေယျုံ ဝိဟေဌေယျုံ ဃာတေယျုံ ဥပဃာတေယျုံ ဥပဃာတံ ဝါ ကရေယျုံ။ စတုပ္ပဒတော ဥပဃာတော ယံ ကိဉ္စိ စတုပ္ပဒဘယန္တိ – မနုဿဖဿာနံ စတုပ္ပဒါနံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ပဉ္စန္နံ ဓီရော ဘယာနံ န ဘာယေ, ဘိက္ခု သတော သပရိယန္တစာရီ၊
ဍံသာဓိပါတာနံ သရီသပါနံ, မနုဿဖဿာနံ စတုပ္ပဒါန’’န္တိ။
၂၀၀။ ပရဓမ္မိကာနမ္ပိ န သန္တသေယျ, ဒိသွာပိ တေသံ ဗဟုဘေရဝါနိ၊
အထာပရာနိ အဘိသမ္ဘဝေယျ, ပရိဿယာနိ ကုသလာနုဧသီ။
ပရဓမ္မိကာနမ္ပိ န သန္တသေယျ, ဒိသွာပိ တေသံ ဗဟုဘေရဝါနီတိ။ ပရဓမ္မိကာ ဝုစ္စန္တိ သတ္တ သဟဓမ္မိကေ ဌပေတွာ ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓေ ဓမ္မေ သံဃေ အပ္ပသန္နာ။ တေ ဘိက္ခုံ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆေယျုံ ဝါဒံ ဝါ အာရောပေယျုံ အက္ကောသေယျုံ ပရိဘာသေယျုံ ရောသေယျုံ ဝိရောသေယျုံ ဟိံသေယျုံ ဝိဟိံသေယျုံ ဟေဌေယျုံ ဝိဟေဌေယျုံ ဃာတေယျုံ ဥပဃာတေယျုံ ဥပဃာတံ ဝါ ကရေယျုံ။ တေသံ ဗဟုဘေရဝေ ပဿိတွာ ဝါ သုဏိတွာ ဝါ န ဝေဓေယျ န ပဝေဓေယျ န သမ္ပဝေဓေယျ န တသေယျ န သန္တသေယျ န ဥတ္တသေယျ န ပရိတ္တသေယျ န ဘာယေယျ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျ, အဘီရူ အဿ အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဝိဂတလောမဟံသော ဝိဟရေယျာတိ – ပရဓမ္မိကာနမ္ပိ န သန္တသေယျ ဒိသွာပိ တေသံ ဗဟုဘေရဝါနိ။
အထာပရာနိ အဘိသမ္ဘဝေယျ, ပရိဿယာနိ ကုသလာနုဧသီတိ။ အထာပရာနိပိ အတ္ထိ အဘိသမ္ဘောတဗ္ဗာနိ အဘိဘဝိတဗ္ဗာနိ အဇ္ဈောတ္ထရိတဗ္ဗာနိ ပရိယာဒိယိတဗ္ဗာနိ မဒ္ဒိတဗ္ဗာနိ။ ပရိဿယာတိ ဒွေ ပရိဿယာ – ပါကဋပရိဿယာ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ စ…ပေ… ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။ ကုသလာနုဧသီတိ သမ္မာပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အဝိရုဒ္ဓပဋိပဒံ အနွတ္ထပဋိပဒံ…ပေ… အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ဧသန္တေန ဂဝေသန္တေန ပရိယေသန္တေန ပရိဿယာ အဘိသမ္ဘောတဗ္ဗာ အဘိဘဝိတဗ္ဗာ အဇ္ဈောတ္ထရိတဗ္ဗာ ပရိယာဒိယိတဗ္ဗာ မဒ္ဒိတဗ္ဗာတိ – အထာပရာနိ အဘိသမ္ဘဝေယျ ပရိဿယာနိ ကုသလာနုဧသီ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ပရဓမ္မိကာနမ္ပိ န သန္တသေယျ, ဒိသွာပိ တေသံ ဗဟုဘေရဝါနိ၊
အထာပရာနိ အဘိသမ္ဘဝေယျ, ပရိဿယာနိ ကုသလာနုဧသီ’’တိ။
၂၀၁။ အာတင်္ကဖဿေန ခုဒါယ ဖုဋ္ဌော, သီတံ အထုဏှံ [အတုဏှံ (သီ။ က။)] အဓိဝါသယေယျ၊
သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာ အနောကော, ဝီရိယပရက္ကမံ ဒဠှံ ကရေယျ။
အာတင်္ကဖဿေန ခုဒါယ ဖုဋ္ဌောတိ။ အာတင်္ကဖဿော ဝုစ္စတိ ရောဂဖဿော။ ရောဂဖဿေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿ၊ စက္ခုရောဂေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿ, သောတရောဂေန… ဃာနရောဂေန… ဇိဝှါရောဂေန… ကာယရောဂေန…ပေ… ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿ။ ခုဒါ ဝုစ္စတိ ဆာတကော။ ဆာတကေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿာတိ – အာတင်္ကဖဿေန ခုဒါယ ဖုဋ္ဌော။
သီတံ အထုဏှံ အဓိဝါသယေယျာတိ။ သီတန္တိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သီတံ ဟောတိ – အဗ္ဘန္တရဓာတုပ္ပကောပဝသေန [အဗ္ဘန္တရဓာတုသင်္ကောပဝသေန (သျာ။)] ဝါ သီတံ ဟောတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုဝသေန ဝါ သီတံ ဟောတိ။ ဥဏှန္တိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဥဏှံ ဟောတိ – အဗ္ဘန္တရဓာတုပ္ပကောပဝသေန ဝါ ဥဏှံ ဟောတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုဝသေန ဝါ ဥဏှံ ဟောတီတိ – သီတံ အထုဏှံ။ အဓိဝါသယေယျာတိ ခမော အဿ သီတဿ ဥဏှဿ ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ [တိပ္ပါနံ (သီ။ သျာ။)] ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကော အဿာတိ – သီတံ အထုဏှံ အဓိဝါသယေယျ။
သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာ အနောကောတိ။ သော တေဟီတိ အာတင်္ကဖဿေန စ ခုဒါယ စ သီတေန စ ဥဏှေန စ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿာတိ – သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော။ ဗဟုဓာတိ အနေကဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော အဿာတိ – သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာ။ အနောကောတိ အဘိသင်္ခါရသဟဂတဝိညာဏဿ ဩကာသံ န ကရောတီတိပိ – အနောကော။ အထ ဝါ ကာယဒုစ္စရိတဿ ဝစီဒုစ္စရိတဿ မနောဒုစ္စရိတဿ ဩကာသံ န ကရောတီတိပိ – အနောကောတိ – သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာ အနောကော။
ဝီရိယပရက္ကမံ ဒဠှံ ကရေယျာတိ။ ဝီရိယပရက္ကမော ဝုစ္စတိ ယော စေတသိကော ဝီရိယာရမ္ဘော နိက္ကမော ပရက္ကမော ဥယျာမော ဝါယာမော ဥဿာဟော ဥဿောဠှီ အပ္ပဋိဝါနီ ထာမော ဓိတိ အသိထိလပရက္ကမတာ အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ ဓုရသမ္ပဂ္ဂါဟော ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝီရိယဗလံ သမ္မာဝါယာမော။ ဝီရိယပရက္ကမံ ဒဠှံ ကရေယျာတိ။ ဝီရိယံ ပရက္ကမံ ဒဠှံ ကရေယျ ထိရံ ကရေယျ, ဒဠှသမာဒါနော အဿ အဝတ္ထိတသမာဒါနောတိ – ဝီရိယပရက္ကမံ ဒဠှံ ကရေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အာတင်္ကဖဿေန ခုဒါယ ဖုဋ္ဌော, သီတံ အထုဏှံ အဓိဝါသယေယျ၊
သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာ အနောကော, ဝီရိယပရက္ကမံ ဒဠှံ ကရေယျာ’’တိ။
၂၀၂။ ထေယျံ န ကာရေ န မုသာ ဘဏေယျ, မေတ္တာယ ဖဿေ တသထာဝရာနိ၊
ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာ, ကဏှဿ ပက္ခောတိ ဝိနောဒယေယျ။
ထေယျံ န ကာရေ န မုသာ ဘဏေယျာတိ။ ထေယျံ န ကာရေတိ ဣဓ ဘိက္ခု အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော အဿ ဒိန္နာဒါယီ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ, အထေနေန သုစိဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရေယျာတိ – ထေယျံ န ကာရေ။ န မုသာ ဘဏေယျာတိ ဣဓ ဘိက္ခု မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော အဿ သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ထေတော ပစ္စယိကော အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ – ထေယျံ န ကာရေ န မုသာ ဘဏေယျ။
မေတ္တာယ ဖဿေ တသထာဝရာနီတိ။ မေတ္တာတိ ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တံ အနုဒယာ အနုဒယနာ အနုဒယိတတ္တံ [အနုဒ္ဒယာ (သီ။) ဧဝမီဒိသေသု ဒွီသု ပဒေသုပိ ဒွိဘာဝဝသေန။ အနုဒါ အနုဒါယနာ အနုဒါယိတတ္တံ (သျာ။ က။)] ဟိတေသိတာ အနုကမ္ပာ အဗျာပါဒေါ အဗျာပဇ္ဇော [အဗျာပဇ္ဈော (သျာ။ က။)] အဒေါသော ကုသလမူလံ။ တသာတိ ယေသံ တသိတာ တဏှာ အပ္ပဟီနာ, ယေသဉ္စ ဘယဘေရဝါ အပ္ပဟီနာ။ ကိံကာရဏာ ဝုစ္စန္တိ တသာ? တေ တသန္တိ ဥတ္တသန္တိ ပရိတသန္တိ ဘာယန္တိ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ တံကာရဏာ ဝုစ္စန္တိ တသာ။ ထာဝရာတိ ယေသံ တသိတာ တဏှာ ပဟီနာ, ယေသဉ္စ ဘယဘေရဝါ ပဟီနာ။ ကိံကာရဏာ ဝုစ္စန္တိ ထာဝရာ? တေ န တသန္တိ န ဥတ္တသန္တိ န ပရိတသန္တိ န ဘာယန္တိ သန္တာသံ န အာပဇ္ဇန္တိ၊ တံကာရဏာ ဝုစ္စန္တိ ထာဝရာ။ မေတ္တာယ ဖဿေ တသထာဝရာနီတိ။ တသေ စ ထာဝရေ စ မေတ္တာယ ဖဿေယျ ဖရေယျ, မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရေယျာတိ – မေတ္တာယ ဖဿေ တသထာဝရာနိ။
ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာတိ။ ယဒါတိ ယဒါ။ မနသောတိ ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ မနော မနာယတနံ မနိန္ဒြိယံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု။ ကာယဒုစ္စရိတေန စိတ္တံ အာဝိလံ ဟောတိ လုဠိတံ ဧရိတံ ဃဋ္ဋိတံ စလိတံ ဘန္တံ အဝူပသန္တံ။ ဝစီဒုစ္စရိတေန…ပေ… မနောဒုစ္စရိတေန… ရာဂေန… ဒေါသေန… မောဟေန… ကောဓေန… ဥပနာဟေန… မက္ခေန… ပဠာသေန… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယေန… မာယာယ… သာဌေယျေန… ထမ္ဘေန… သာရမ္ဘေန… မာနေန… အတိမာနေန… မဒေန… ပမာဒေန… သဗ္ဗကိလေသေဟိ… သဗ္ဗဒုစ္စရိတေဟိ… သဗ္ဗဒရထေဟိ… သဗ္ဗပရိဠာဟေဟိ… သဗ္ဗသန္တာပေဟိ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေဟိ စိတ္တံ အာဝိလံ ဟောတိ လုဠိတံ ဧရိတံ ဃဋ္ဋိတံ စလိတံ ဘန္တံ အဝူပသန္တံ။ ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာတိ။ စိတ္တဿ အာဝိလဘာဝံ ဇာနေယျ အာဇာနေယျ ဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ – ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာ။
ကဏှဿ ပက္ခောတိ ဝိနောဒယေယျာတိ။ ကဏှောတိ ယော သော မာရော ကဏှော အဓိပတိ အန္တဂု နမုစိ ပမတ္တဗန္ဓု။ ကဏှဿ ပက္ခော မာရပက္ခော မာရပါသော မာရဗဠိသံ မာရာမိသံ မာရဝိသယော မာရနိဝါသော မာရဂေါစရော မာရဗန္ဓနန္တိ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ။ ဧဝမ္ပိ ကဏှဿ ပက္ခောတိ ဝိနောဒယေယျ။ အထ ဝါ ကဏှဿ ပက္ခော မာရပက္ခော အကုသလပက္ခော ဒုက္ခုဒ္ဒယော ဒုက္ခဝိပါကော နိရယသံဝတ္တနိကော တိရစ္ဆာနယောနိသံဝတ္တနိကော ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကောတိ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ။ ဧဝမ္ပိ ကဏှဿ ပက္ခောတိ ဝိနောဒယေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ထေယျံ န ကာရေ န မုသာ ဘဏေယျ, မေတ္တာယ ဖဿေ တသထာဝရာနိ၊
ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာ, ကဏှဿ ပက္ခောတိ ဝိနောဒယေယျာ’’တိ။
၂၀၃။ ကောဓာတိမာနဿ ဝသံ န ဂစ္ဆေ, မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေ၊
အထပ္ပိယံ ဝါ ပန အပ္ပိယံ ဝါ, အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝေယျ။
ကောဓာတိမာနဿ ဝသံ န ဂစ္ဆေတိ။ ကောဓောတိ ယော စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော…ပေ… စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ။ အတိမာနောတိ ဣဓေကစ္စော ပရံ အတိမညတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ကောဓာတိမာနဿ ဝသံ န ဂစ္ဆေတိ။ ကောဓဿ စ အတိမာနဿ စ ဝသံ န ဂစ္ဆေယျ, ကောဓဉ္စ အတိမာနဉ္စ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ – ကောဓာတိမာနဿ ဝသံ န ဂစ္ဆေ။
မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေတိ။ ကတမံ ကောဓဿ မူလံ? အဝိဇ္ဇာ မူလံ, အယောနိသော မနသိကာရော မူလံ, အသ္မိမာနော မူလံ, အဟိရိကံ မူလံ, အနောတ္တပ္ပံ မူလံ, ဥဒ္ဓစ္စံ မူလံ – ဣဒံ ကောဓဿ မူလံ။ ကတမံ အတိမာနဿ မူလံ? အဝိဇ္ဇာ မူလံ, အယောနိသော မနသိကာရော မူလံ, အသ္မိမာနော မူလံ, အဟိရိကံ မူလံ, အနောတ္တပ္ပံ မူလံ, ဥဒ္ဓစ္စံ မူလံ – ဣဒံ အတိမာနဿ မူလံ။ မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေတိ။ ကောဓဿ စ အတိမာနဿ စ မူလံ ပလိခဏိတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ သမုဒ္ဓရိတွာ ဥပ္ပါဋယိတွာ သမုပ္ပါဋယိတွာ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာ တိဋ္ဌေယျ သန္တိဋ္ဌေယျာတိ – မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေ။
အထပ္ပိယံ ဝါ ပန အပ္ပိယံ ဝါ, အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝဣယျာတိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – အထာတိ။ ပိယာတိ ဒွေ ပိယာ – သတ္တာ ဝါ သင်္ခါရာ ဝါ။ ကတမေ သတ္တာ ပိယာ? ဣဓ ယာဿ [ယဿ (သျာ။) သုတ္တမာလာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] တေ ဟောန္တိ အတ္ထကာမာ ဟိတကာမာ ဖာသုကာမာ ယောဂက္ခေမကာမာ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ ဘာတာ ဝါ ဘဂိနီ ဝါ ပုတ္တာ ဝါ ဓီတာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – ဣမေ သတ္တာ ပိယာ။ ကတမေ သင်္ခါရာ ပိယာ? မနာပိကာ ရူပါ မနာပိကာ သဒ္ဒါ… ဂန္ဓာ… ရသာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ – ဣမေ သင်္ခါရာ ပိယာ။ အပ္ပိယာတိ ဒွေ အပ္ပိယာ – သတ္တာ ဝါ သင်္ခါရာ ဝါ။ ကတမေ သတ္တာ အပ္ပိယာ? ဣဓ ယာဿ တေ ဟောန္တိ အနတ္ထကာမာ အဟိတကာမာ အဖာသုကာမာ အယောဂက္ခေမကာမာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုကာမာ – ဣမေ သတ္တာ အပ္ပိယာ။ ကတမေ သင်္ခါရာ အပ္ပိယာ? အမနာပိကာ ရူပါ အမနာပိကာ သဒ္ဒါ, ဂန္ဓာ… ရသာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ – ဣမေ သင်္ခါရာ အပ္ပိယာ။ အဒ္ဓါတိ ဧကံသဝစနံ နိဿံသယဝစနံ နိက္ကင်္ခဝစနံ အဒွေဇ္ဈဝစနံ အဒွေဠှကဝစနံ နိယျာနိကဝစနံ အပဏ္ဏကဝစနံ အဝတ္ထာပနဝစနမေတံ – အဒ္ဓါတိ။ အထပ္ပိယံ ဝါ ပန အပ္ပိယံ ဝါ, အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝေယျာတိ။ ပိယာပ္ပိယံ သာတာသာတံ သုခဒုက္ခံ သောမနဿဒေါမနဿံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ အဘိသမ္ဘဝန္တော ဝါ အဘိဘဝေယျ အဓိဘဝန္တော ဝါ အဘိသမ္ဘဝေယျာတိ – အထပ္ပိယံ ဝါ ပန အပ္ပိယံ ဝါ အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ကောဓာတိမာနဿ ဝသံ န ဂစ္ဆေ, မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေ၊
အထပ္ပိယံ ဝါ ပန အပ္ပိယံ ဝါ, အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝေယျာ’’တိ။
၂၀၄။ ပညံ ပုရက္ခတွာ ကလျာဏပီတိ, ဝိက္ခမ္ဘယေ တာနိ ပရိဿယာနိ၊
အရတိံ သဟေထ သယနမှိ ပန္တေ, စတုရော သဟေထ ပရိဒေဝဓမ္မေ။
ပညံ ပုရက္ခတွာ ကလျာဏပီတီတိ။ ပညာတိ ယာ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော…ပေ… အမောဟော သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ ပညံ ပုရက္ခတွာတိ ဣဓေကစ္စော ပညံ ပုရတော ကတွာ စရတိ ပညာဓဇော ပညာကေတု ပညာဓိပတေယျော ဝိစယဗဟုလော ပဝိစယဗဟုလော ပေက္ခာယနဗဟုလော [ဩက္ခာယနဗဟုလော (ဗဟူသု)] သမ္ပေက္ခာယနဗဟုလော [သမောက္ခာယနဗဟုလော (သီ။ သျာ။)] ဝိဘူတဝိဟာရီ တစ္စရိတော တဗ္ဗဟုလော တဂ္ဂရုကော တန္နိန္နော တပ္ပေါဏော တပ္ပဗ္ဘာရော တဒဓိမုတ္တော တဒဓိပတေယျောတိ။ ဧဝမ္ပိ ပညံ ပုရက္ခတွာ။
အထ ဝါ ဂစ္ဆန္တော ဝါ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပဇာနာတိ, ဌိတော ဝါ ‘‘ဌိတောမှီ’’တိ ပဇာနာတိ, နိသိန္နော ဝါ ‘‘နိသိန္နောမှီ’’တိ ပဇာနာတိ, သယာနော ဝါ ‘‘သယာနောမှီ’’တိ ပဇာနာတိ, ယထာ ယထာ ဝါ ပနဿ ကာယော ပဏိဟိတော ဟောတိ တထာ တထာ နံ ပဇာနာတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ပညံ ပုရက္ခတွာ။
အထ ဝါ အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှိဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ပညံ ပုရက္ခတွာ။
ကလျာဏပီတီတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပီတိ ပါမောဇ္ဇံ [ပါမုဇ္ဇံ (သျာ။)] – ကလျာဏပီတီတိ။ ဓမ္မာနုဿတိ သံဃာနုဿတိ သီလာနုဿတိ စာဂါနုဿတိ ဒေဝတာနုဿတိ အာနာပါနဿတိ မရဏဿတိ ကာယဂတာသတိဝသေန ဥပသမာနုဿတိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပီတိ ပါမောဇ္ဇံ – ကလျာဏပီတီတိ – ပညံ ပုရက္ခတွာ ကလျာဏပီတိ။
ဝိက္ခမ္ဘယေ တာနိ ပရိဿယာနီတိ။ ပရိဿယာတိ ဒွေ ပရိဿယာ – ပါကဋပရိဿယာ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ စ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပါကဋပရိဿယာ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ…ပေ… ဧဝမ္ပိ တတြာသယာတိ – ပရိဿယာ။ ဝိက္ခမ္ဘယေ တာနိ ပရိဿယာနီတိ။ တာနိ ပရိဿယာနိ ဝိက္ခမ္ဘေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – ဝိက္ခမ္ဘယေ တာနိ ပရိဿယာနိ။
အရတိံ သဟေထ သယနမှိ ပန္တေတိ။ အရတီတိ ယာ အရတိ အရတိတာ အနဘိရတိ အနဘိရမဏာ [အနဘိရမနာ (ဗဟူသု) ဝိဘ။ ၈၅၆] ဥက္ကဏ္ဌိတာ ပရိတဿိတာ။ သယနမှိ ပန္တေတိ ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိံ သဟေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – အရတိံ သဟေထ သယနမှိ ပန္တေ။
စတုရော သဟေထ ပရိဒေဝဓမ္မေတိ။ စတ္တာရော ပရိဒေဝနီယေ ဓမ္မေ သဟေယျ ပရိသဟေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – စတုရော သဟေထ ပရိဒေဝဓမ္မေ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ပညံ ပုရက္ခတွာ ကလျာဏပီတိ, ဝိက္ခမ္ဘယေ တာနိ ပရိဿယာနိ၊
အရတိံ သဟေထ သယနမှိ ပန္တေ, စတုရော သဟေထ ပရိဒေဝဓမ္မေ’’တိ။
၂၀၅။ ကိံသူ အသိဿံ ကုဝ ဝါ [ကုဟိံ ဝါ (သီ။), ကုဝံ ဝါ (သျာ။), ကုထ ဝါ (က။)] အသိဿံ, ဒုက္ခံ ဝတ သေတ္ထ ကုဝဇ္ဇ သေဿံ၊
ဧတေ ဝိတက္ကေ ပရိဒေဝနေယျေ, ဝိနယေထ သေခေါ အနိကေတစာရီ [အနိကေတသာရီ (သျာ။)] ။
ကိံသူ အသိဿံ ကုဝ ဝါ အသိဿန္တိ။ ကိံသူ အသိဿာမီတိ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမိ ဩဒနံ ဝါ ကုမ္မာသံ ဝါ သတ္တုံ ဝါ မစ္ဆံ ဝါ မံသံ ဝါတိ – ကိံသူ အသိဿံ။ ကုဝ ဝါ အသိဿန္တိ ကတ္ထ ဘုဉ္ဇိဿာမိ ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ ဝေဿကုလေ ဝါ သုဒ္ဒကုလေ ဝါတိ – ကိံသူ အသိဿံ ကုဝ ဝါ အသိဿံ။
ဒုက္ခံ ဝတ သေတ္ထ ကုဝဇ္ဇ သေဿန္တိ ဣမံ ရတ္တိံ ဒုက္ခံ သယိတ္ထ ဖလကေ ဝါ တဋ္ဋိကာယ ဝါ စမ္မခဏ္ဍေ ဝါ တိဏသန္ထာရေ ဝါ ပဏ္ဏသန္ထာရေ ဝါ ပလာလသန္ထာရေ ဝါ။ အာဂါမိရတ္တိံ [အာဂမနရတ္တိံ (သျာ။)] ကတ္ထ သုခံ သယိဿာမိ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဘိသိယာ ဝါ ဗိမ္ဗောဟနေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ အဍ္ဎယောဂေ ဝါ ပါသာဒေ ဝါ ဟမ္မိယေ ဝါ ဂုဟာယ ဝါတိ – ဒုက္ခံ ဝတ သေတ္ထ ကုဝဇ္ဇ သေဿံ။
ဧတေ ဝိတက္ကေ ပရိဒေဝနေယျေတိ။ ဧတေ ဝိတက္ကေတိ ဒွေ ပိဏ္ဍပါတပဋိသညုတ္တေ ဝိတက္ကေ, ဒွေ သေနာသနပဋိသညုတ္တေ ဝိတက္ကေ။ ပရိဒေဝနေယျေတိ အာဒေဝနေယျေ ပရိဒေဝနေယျေတိ – ဧတေ ဝိတက္ကေ ပရိဒေဝနေယျေ။
ဝိနယေထ သေခေါ အနိကေတစာရီတိ။ သေခေါတိ ကိံကာရဏာ ဝုစ္စတိ သေခေါ? သိက္ခတီတိ – သေခေါ။ ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ။ ကတမာ အဓိသီလသိက္ခာ…ပေ… အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခတိ, ဇာနန္တော ပဿန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော စိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တော သိက္ခတိ, သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စန္တော သိက္ခတိ, ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှန္တော, သတိံ ဥပဋ္ဌပေန္တော, စိတ္တံ သမာဒဟန္တော, ပညာယ ပဇာနန္တော သိက္ခတိ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော သိက္ခတိ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော, ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟန္တော, ဘာဝေတဗ္ဗံ ဘာဝေန္တော, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခတိ အာစရတိ သမာစရတိ သမာဒါယ သိက္ခတိ။ တံကာရဏာ ဝုစ္စတိ – သေခေါ။ ဝိနယာယ ပဋိဝိနယာယ ပဟာနာယ ဝူပသမာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဿဒ္ဓိယာ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခေယျ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခေယျ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခေယျ။ ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ ဇာနန္တော…ပေ… သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာတိ – ဝိနယေထ သေခေါ။
အနိကေတစာရီတိ။ ကထံ နိကေတစာရီ ဟောတိ? ဣဓေကစ္စော ကုလပလိဗောဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဂဏပလိဗောဓေန… အာဝါသပလိဗောဓေန… စီဝရပလိဗောဓေန… ပိဏ္ဍပါတပလိဗောဓေန… သေနာသနပလိဗောဓေန… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရပလိဗောဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဧဝံ နိကေတစာရီ ဟောတိ။ ကထံ အနိကေတစာရီ ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခု န ကုလပလိဗောဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, န ဂဏပလိဗောဓေန… န အာဝါသပလိဗောဓေန… န စီဝရပလိဗောဓေန… န ပိဏ္ဍပါတပလိဗောဓေန… န သေနာသနပလိဗောဓေန… န ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရပလိဗောဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဧဝံ အနိကေတစာရီ ဟောတိ။
‘‘မဂဓံ ဂတာ ကောသလံ ဂတာ, ဧကစ္စိယာ ပန ဝဇ္ဇိဘူမိယာ၊
မိဂါ ဝိယ အသံဃစာရိနော [မာဂဓာ ဝိသံဃစာရိနော (သျာ။)], အနိကေတာ ဝိဟရန္တိ ဘိက္ခဝေါ။
‘‘သာဓု စရိတကံ သာဓု သုစရိတံ, သာဓု သဒါ အနိကေတဝိဟာရော၊
အတ္ထပုစ္ဆနံ ပဒက္ခိဏံ ကမ္မံ, ဧတံ သာမညံ အကိဉ္စနဿာ’’တိ။
ဝိနယေထ သေခေါ အနိကေတစာရီ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ကိံသူ အသိဿံ ကုဝ ဝါ အသိဿံ, ဒုက္ခံ ဝတ သေတ္ထ ကုဝဇ္ဇ သေဿံ၊
ဧတေ ဝိတက္ကေ ပရိဒေဝနေယျေ, ဝိနယေထ သေခေါ အနိကေတစာရီ’’တိ။
၂၀၆။ အန္နဉ္စ လဒ္ဓါ ဝသနဉ္စ ကာလေ, မတ္တံ သ ဇညာ [မတ္တံ သော ဇညာ (သျာ။)] ဣဓ တောသနတ္ထံ၊
သော တေသု ဂုတ္တော ယတစာရိ ဂါမေ, ရုသိတောပိ [ဒူသိတောပိ (က။)] ဝါစံ ဖရုသံ န ဝဇ္ဇာ။
အန္နဉ္စ လဒ္ဓါ ဝသနဉ္စ ကာလေတိ။ အန္နန္တိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသံ။ ဝသနန္တိ ဆ စီဝရာနိ – ခေါမံ, ကပ္ပါသိကံ, ကောသေယျံ, ကမ္ဗလံ, သာဏံ, ဘင်္ဂံ။ အန္နဉ္စ လဒ္ဓါ ဝသနဉ္စ ကာလေတိ။ စီဝရံ လဘိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ လဘိတွာ န ကုဟနာယ, န လပနာယ, န နေမိတ္တိကတာယ, န နိပ္ပေသိကတာယ, န လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာယ, န ဒါရုဒါနေန, န ဝေဠုဒါနေန, န ပတ္တဒါနေန, န ပုပ္ဖဒါနေန, န ဖလဒါနေန, န သိနာနဒါနေန, န စုဏ္ဏဒါနေန, န မတ္တိကာဒါနေန, န ဒန္တကဋ္ဌဒါနေန, န မုခေါဒကဒါနေန, န စာတုကမျတာယ, န မုဂ္ဂသူပျတာယ, န ပါရိဘဋျတာယ, န ပီဌမဒ္ဒိကတာယ, န ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာယ, န တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ, န အင်္ဂဝိဇ္ဇာယ, န နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာယ, န ဒူတဂမနေန, န ပဟိဏဂမနေန, န ဇင်္ဃပေသနိကေန, န ဝေဇ္ဇကမ္မေန, န ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကေန, န ဒါနာနုပ္ပဒါနေန ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓါ လဘိတွာ အဓိဂန္တွာ ဝိန္ဒိတွာ ပဋိလဘိတွာတိ – အန္နဉ္စ လဒ္ဓါ ဝသနဉ္စ ကာလေ။
မတ္တံ သ ဇညာ ဣဓ တောသနတ္ထန္တိ။ မတ္တံ သ ဇညာတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ မတ္တံ ဇာနေယျ – ပဋိဂ္ဂဟဏတော ဝါ ပရိဘောဂတော ဝါ။ ကထံ ပဋိဂ္ဂဟဏတော မတ္တံ ဇာနာတိ? ထောကေပိ ဒိယျမာနေ ကုလာနုဒယာယ [ကုလာနုဒ္ဒယာယ (သီ။ က။)] ကုလာနုရက္ခာယ ကုလာနုကမ္ပာယ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဗဟုကေပိ ဒိယျမာနေ ကာယပရိဟာရိကံ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟဏတော မတ္တံ ဇာနာတိ။ ကထံ ပရိဘောဂတော မတ္တံ ဇာနာတိ?
ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝတိ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ, ယာဝဒေဝ ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ။
ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိသေဝတိ နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ, ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ။ ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စ။
ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ, ယာဝဒေဝ ဥတုပရိဿယဝိနောဒနပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ။
ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိသေဝတိ ယာဝဒေဝ ဥပ္ပန္နာနံ ဝေယျာဗျာဓိကာနံ [ဝေယျာဗာဓိကာနံ (သီ။ သျာ။)] ဝေဒနာနံ ပဋိဃာတာယ အဗျာပဇ္ဇပရမတာယ။
ဧဝံ ပရိဘောဂတော မတ္တံ ဇာနာတိ။ မတ္တံ သ ဇညာတိ။ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ မတ္တံ ဇာနေယျ အာဇာနေယျ ပဋိဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ – မတ္တံ သ ဇညာ။
ဣဓ တောသနတ္ထန္တိ။ ဣဓ ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ စီဝရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ၊ အလဒ္ဓါ စ စီဝရံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ စီဝရံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော, အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ တာယ စ ပန ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ, န ပရံ ဝမ္ဘေတိ။ ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော – အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော။
ပုန စပရံ ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန ဣတရီတရပိဏ္ဍပါတသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ ပိဏ္ဍပါတဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ, အလဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော, အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ တာယ စ ပန ဣတရီတရပိဏ္ဍပါတသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ, န ပရံ ဝမ္ဘေတိ။ ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော – အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော။
ပုန စပရံ ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန သေနာသနေန ဣတရီတရသေနာသနသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ သေနာသနဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ, အလဒ္ဓါ စ သေနာသနံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ သေနာသနံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော, အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ တာယ စ ပန ဣတရီတရသေနာသနသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ, န ပရံ ဝမ္ဘေတိ။ ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော – အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတော။
ပုန စပရံ ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, ဣတရီတရဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, န စ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ, အလဒ္ဓါ စ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ န ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော, အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ တာယ စ ပန ဣတရီတရဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရသန္တုဋ္ဌိယာ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတိ, န ပရံ ဝမ္ဘေတိ။ ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခော အနလသော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော – အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခု ပေါရာဏေ အဂ္ဂညေ အရိယဝံသေ ဌိတောတိ – မတ္တံ သ ဇညာ ဣဓ တောသနတ္ထံ။
သော တေသု ဂုတ္တော ယတစာရိ ဂါမေတိ။ သော တေသု ဂုတ္တောတိ စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ သေနာသနေ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေ ဂုတ္တော ဂေါပိတော ရက္ခိတော သံဝုတောတိ။ ဧဝမ္ပိ သော တေသု ဂုတ္တော။ အထ ဝါ အာယတနေသု ဂုတ္တော ဂေါပိတော ရက္ခိတော သံဝုတောတိ။ ဧဝမ္ပိ သော တေသု ဂုတ္တော။
ယတစာရိ ဂါမေတိ ဂါမေ ယတော ယတ္တော ပဋိယတ္တော ဂုတ္တော ဂေါပိတော ရက္ခိတော သံဝုတောတိ – သော တေသု ဂုတ္တော ယတစာရိ ဂါမေ။
ရုသိတောပိ ဝါစံ ဖရုသံ န ဝဇ္ဇာတိ။ ဒူသိတော ခုံသိတော ဝမ္ဘိတော ဃဋ္ဋိတော ဂရဟိတော ဥပဝဒိတော ဖရုသေန ကက္ခဠေန နပ္ပဋိဝဇ္ဇာ နပ္ပဋိဘဏေယျ, အက္ကောသန္တံ န ပစ္စက္ကောသေယျ, ရောသန္တံ နပ္ပဋိရောသေယျ, ဘဏ္ဍန္တံ န ပဋိဘဏ္ဍေယျ, န ကလဟံ ကရေယျ, န ဘဏ္ဍနံ ကရေယျ, န ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျ, န ဝိဝါဒံ ကရေယျ, န မေဓဂံ ကရေယျ, ကလဟံ ဘဏ္ဍနံ ဝိဂ္ဂဟံ ဝိဝါဒံ မေဓဂံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ကလဟဘဏ္ဍနဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒမေဓဂါ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ရုသိတောပိ ဝါစံ ဖရုသံ န ဝဇ္ဇာ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အန္နဉ္စ လဒ္ဓါ ဝသနဉ္စ ကာလေ, မတ္တံ သ ဇညာ ဣဓ တောသနတ္ထံ၊
သော တေသု ဂုတ္တော ယတစာရိ ဂါမေ, ရုသိတောပိ ဝါစံ ဖရုသံ န ဝဇ္ဇာ’’တိ။
၂၀၇။ ဩက္ခိတ္တစက္ခု န စ ပါဒလောလော, ဈာနာနုယုတ္တော ဗဟုဇာဂရဿ၊
ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တော, တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စဉ္စုပစ္ဆိန္ဒေ [ကုက္ကုစ္စိယူပစ္ဆိန္ဒေ (သျာ။)] ။
ဩက္ခိတ္တစက္ခု န စ ပါဒလောလောတိ။ ကထံ ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ? ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု စက္ခုလောလော, စက္ခုလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ အာရာမေန အာရာမံ ဥယျာနေန ဥယျာနံ ဂါမေန ဂါမံ နိဂမေန နိဂမံ နဂရေန နဂရံ ရဋ္ဌေန ရဋ္ဌံ ဇနပဒေန ဇနပဒံ ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ အနုယုတ္တော စ ဟောတိ ရူပဒဿနာယ။ ဧဝမ္ပိ ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော အသံဝုတော ဂစ္ဆတိ ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, အဿံ ဩလောကေန္တော, ရထံ ဩလောကေန္တော, ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော, ဣတ္ထိယော ဩလောကေန္တော, ပုရိသေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရကေ ဩလောကေန္တော, ကုမာရိကာယော ဩလောကေန္တော, အန္တရာပဏံ ဩလောကေန္တော, ဃရမုခါနိ ဩလောကေန္တော, ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, အဓော ဩလောကေန္တော, ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော [ပေက္ခမာနော (ဗဟူသု)] ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ နပ္ပဋိပဇ္ဇတိ, န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပံ ဝိသူကဒဿနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, သေယျထိဒံ – နစ္စံ ဂီတံ ဝါဒိတံ ပေက္ခံ အက္ခာနံ ပါဏိဿရံ ဝေတာဠံ ကုမ္ဘထူဏံ သောဘနကံ စဏ္ဍာလံ ဝံသံ ဓောဝနံ ဟတ္ထိယုဒ္ဓံ အဿယုဒ္ဓံ မဟိံသယုဒ္ဓံ ဥသဘယုဒ္ဓံ အဇယုဒ္ဓံ မေဏ္ဍယုဒ္ဓံ ကုက္ကုဋယုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋကယုဒ္ဓံ ဒဏ္ဍယုဒ္ဓံ မုဋ္ဌိယုဒ္ဓံ နိဗ္ဗုဒ္ဓံ ဥယျောဓိကံ ဗလဂ္ဂံ သေနာဗျူဟံ အနီကဒဿနံ ဣတိ ဝါ။ ဧဝမ္ပိ ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
ကထံ န ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ? ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု န စက္ခုလောလော န စက္ခုလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ န အာရာမေန အာရာမံ န ဥယျာနေန ဥယျာနံ န ဂါမေန ဂါမံ န နိဂမေန နိဂမံ န နဂရေန နဂရံ န ရဋ္ဌေန ရဋ္ဌံ န ဇနပဒေန ဇနပဒံ ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ အနနုယုတ္တော စ ဟောတိ ရူပဒဿနာယ။ ဧဝမ္ပိ န ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော သံဝုတော ဂစ္ဆတိ န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော…ပေ… န ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ န ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ…ပေ… စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ န ခိတ္တစက္ခု ဟောတိ။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ…ပေ… အနီကဒဿနံ ဣတိ ဝါ။ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာနုယောဂါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ ဧဝမ္ပိ န ခိတ္တစက္ခု ဟောတီတိ – ဩက္ခိတ္တစက္ခု။
န စ ပါဒလောလောတိ။ ကထံ ပါဒလောလော ဟောတိ? ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ပါဒလောလော ပါဒလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, အာရာမေန အာရာမံ…ပေ… ဒီဃစာရိကံ အနဝဋ္ဌိတစာရိကံ အနုယုတ္တော ဟောတိ ရူပဒဿနာယ။ ဧဝမ္ပိ ပါဒလောလော ဟောတိ။
အထ ဝါ ဘိက္ခု အန္တောပိ သံဃာရာမေ ပါဒလောလော ပါဒလောလိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, န အတ္ထဟေတု န ကာရဏဟေတု ဥဒ္ဓတော အဝူပသန္တစိတ္တော ပရိဝေဏတော ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆတိ။ ဝိဟာရတော…ပေ… ဣတိ ဘဝါဘဝကထံ ကထေတိ။ ဧဝမ္ပိ ပါဒလောလော ဟောတိ။
န စ ပါဒလောလောတိ။ ပါဒလောလိယံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ပါဒလောလိယာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျ, ပဋိသလ္လာနာရာမော အဿ ပဋိသလ္လာနရတော အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တော အနိရာကတဇ္ဈာနော ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတော ဗြူဟေတာ သုညာဂါရံ ဈာယီ ဈာနရတော ဧကတ္တမနုယုတ္တော သဒတ္ထဂရုကောတိ – ဩက္ခိတ္တစက္ခု န စ ပါဒလောလော။
ဈာနာနုယုတ္တော ဗဟုဇာဂရဿာတိ။ ဈာနာနုယုတ္တောတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဈာနာနုယုတ္တော – အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပဌမဿ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒါယ ယုတ္တော ပယုတ္တော အာယုတ္တော သမာယုတ္တော, အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဒုတိယဿ ဈာနဿ… တတိယဿ ဈာနဿ… စတုတ္ထဿ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒါယ ယုတ္တော ပယုတ္တော အာယုတ္တော သမာယုတ္တောတိ။ ဧဝမ္ပိ ဈာနာနုယုတ္တော။ အထ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝါ ပဌမံ ဈာနံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ [ဗဟုလိံ ကရောတိ (က။)], ဥပ္ပန္နံ ဝါ ဒုတိယံ ဈာနံ… တတိယံ ဈာနံ… စတုတ္ထံ ဈာနံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဈာနာနုယုတ္တော။
ဗဟုဇာဂရဿာတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ, ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ, ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကတွာ, ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပစ္စုဋ္ဌာယ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီတိ – ဈာနာနုယုတ္တော ဗဟုဇာဂရဿ။
ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တောတိ။ ဥပေက္ခာတိ ယာ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဥပေက္ခာ ဥပေက္ခနာ အဇ္ဈုပေက္ခနာ စိတ္တသမတာ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓတာ မဇ္ဈတ္တတာ စိတ္တဿ။ သမာဟိတတ္တောတိ ယာ စိတ္တဿ ဌိတိ သဏ္ဌိတိ အဝဋ္ဌိတိ အဝိသာဟာရော အဝိက္ခေပေါ အဝိသာဟဋမာနသတာ သမထော သမာဓိန္ဒြိယံ သမာဓိဗလံ သမ္မာသမာဓိ။ ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တောတိ။ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဥပေက္ခံ အာရဗ္ဘ ဧကဂ္ဂစိတ္တော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဝိသာဟဋမာနသောတိ – ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တော။
တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စဉ္စုပစ္ဆိန္ဒေတိ။ တက္ကာတိ နဝ ဝိတက္ကာ – ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဉာတိဝိတက္ကော, ဇနပဒဝိတက္ကော, အမရဝိတက္ကော, ပရာနုဒယတာပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော, လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော, အနဝညတ္တိပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ နဝ ဝိတက္ကာ။ ကာမဝိတက္ကာနံ ကာမသညာသယော, ဗျာပါဒဝိတက္ကာနံ ဗျာပါဒသညာသယော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကာနံ ဝိဟိံသာသညာသယော။ အထ ဝါ တက္ကာနံ ဝိတက္ကာနံ သင်္ကပ္ပါနံ အဝိဇ္ဇာသယော, အယောနိသော မနသိကာရော အာသယော, အသ္မိမာနော အာသယော, အနောတ္တပ္ပံ အာသယော, ဥဒ္ဓစ္စံ အာသယော။
ကုက္ကုစ္စန္တိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ ပါဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ, အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇသညိတာ, ဝဇ္ဇေ အဝဇ္ဇသညိတာ။ ယံ ဧဝရူပံ ကုက္ကုစ္စံ ကုက္ကုစ္စာယနာ ကုက္ကုစ္စာယိတတ္တံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကုက္ကုစ္စံ။
အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ – ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ။ ကထံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ? ‘‘ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ကာယသုစရိတ’’န္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ‘‘ကတံ မေ ဝစီဒုစ္စရိတံ… ကတံ မေ မနောဒုစ္စရိတံ… ကတော မေ ပါဏာတိပါတော, အကတာ မေ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ‘‘ကတံ မေ အဒိန္နာဒါနံ… ကတော မေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော… ကတော မေ မုသာဝါဒေါ… ကတာ မေ ပိသုဏဝါစာ… ကတာ မေ ဖရုသဝါစာ… ကတော မေ သမ္ဖပ္ပလာပေါ… ကတာ မေ အဘိဇ္ဈာ… ကတော မေ ဗျာပါဒေါ… ကတာ မေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အကတာ မေ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ဧဝံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။
အထ ဝါ ‘‘သီလေသုမှိ န ပရိပူရကာရီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ဣန္ဒြိယေသုမှိ အဂုတ္တဒွါရော’’တိ… ‘‘ဘောဇနေ အမတ္တညူမှီ’’တိ… ‘‘ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တောမှီ’’တိ… ‘‘န သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတောမှီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတော မေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ… ‘‘ဒုက္ခံ မေ အပရိညာတ’’န္တိ… ‘‘ဒုက္ခသမုဒယော မေ အပ္ပဟီနော’’တိ… ‘‘မဂ္ဂေါ မေ အဘာဝိတော’’တိ… ‘‘နိရောဓော မေ အသစ္ဆိကတော’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စဉ္စုပစ္ဆိန္ဒေတိ။ တက္ကဉ္စ တက္ကာသယဉ္စ ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဥပစ္ဆိန္ဒေယျ ဆိန္ဒေယျ ဥစ္ဆိန္ဒေယျ သမုစ္ဆိန္ဒေယျ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ – တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စဉ္စုပစ္ဆိန္ဒေ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခု န စ ပါဒလောလော, ဈာနာနုယုတ္တော ဗဟုဇာဂရဿ၊
ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တော, တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စဉ္စုပစ္ဆိန္ဒေ’’တိ။
၂၀၈။ စုဒိတော ဝစီဘိ သတိမာဘိနန္ဒေ, သဗြဟ္မစာရီသု ခိလံ ပဘိန္ဒေ၊
ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလံ, ဇနဝါဒဓမ္မာယ န စေတယေယျ။
စုဒိတော ဝစီဘိ သတိမာဘိနန္ဒေတိ။ စုဒိတောတိ ဥပဇ္ဈာယာ ဝါ အာစရိယာ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာ ဝါ သမာနာစရိယကာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ သန္ဒိဋ္ဌာ ဝါ သမ္ဘတ္တာ ဝါ သဟာယာ ဝါ စောဒေန္တိ – ‘‘ဣဒံ တေ, အာဝုသော, အယုတ္တံ, ဣဒံ တေ အပ္ပတ္တံ, ဣဒံ တေ အသာရုပ္ပံ, ဣဒံ တေ အသီလဋ္ဌ’’န္တိ။ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ တံ စောဒနံ နန္ဒေယျ အဘိနန္ဒေယျ မောဒေယျ အနုမောဒေယျ ဣစ္ဆေယျ သာဒိယေယျ ပတ္ထယေယျ ပိဟယေယျ အဘိဇပ္ပေယျ။ ယထာ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဒဟရော ယုဝါ မဏ္ဍနဇာတိကော သီသံနှာတော ဥပ္ပလမာလံ ဝါ ဝဿိကမာလံ ဝါ အဓိမုတ္တကမာလံ ဝါ လဘိတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဥတ္တမင်္ဂေ သိရသ္မိံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ နန္ဒေယျ အဘိနန္ဒေယျ မောဒေယျ အနုမောဒေယျ ဣစ္ဆေယျ သာဒိယေယျ ပတ္ထယေယျ ပိဟယေယျ အဘိဇပ္ပေယျ၊ ဧဝမေဝ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ တံ စောဒနံ နန္ဒေယျ အဘိနန္ဒေယျ မောဒေယျ အနုမောဒေယျ ဣစ္ဆေယျ သာဒိယေယျ ပတ္ထယေယျ ပိဟယေယျ အဘိဇပ္ပေယျ။
‘‘နိဓီနံဝ [နိဓိနံဝ (က။) ဓ။ ပ။ ၇၆] ပဝတ္တာရံ, ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ၊
နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ, တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ။
‘‘တာဒိသံ ဘဇမာနဿ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော၊
ဩဝဒေယျာနုသာသေယျ, အသဗ္ဘာ စ နိဝါရယေ၊
သတဉှိ သော ပိယော ဟောတိ, အသတံ ဟောတိ အပ္ပိယော’’တိ။
စုဒိတော ဝစီဘိ သတိမာဘိနန္ဒေ, သဗြဟ္မစာရီသု ခိလံ ပဘိန္ဒေတိ။ သဗြဟ္မစာရီတိ ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာ။ သဗြဟ္မစာရီသု ခိလံ ပဘိန္ဒေတိ။ သဗြဟ္မစာရီသု အာဟတစိတ္တတံ ခိလဇာတတံ ပဘိန္ဒေယျ, ပဉ္စပိ စေတောခိလေ ဘိန္ဒေယျ, တယောပိ စေတောခိလေ ဘိန္ဒေယျ, ရာဂခိလံ ဒေါသခိလံ မောဟခိလံ ဘိန္ဒေယျ ပဘိန္ဒေယျ သမ္ဘိန္ဒေယျာတိ – သဗြဟ္မစာရီသု ခိလံ ပဘိန္ဒေ။
ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလန္တိ။ ဉာဏသမုဋ္ဌိတံ ဝါစံ မုဉ္စေယျ, အတ္ထူပသံဟိတံ ဓမ္မူပသံဟိတံ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ ဝါစံ မုဉ္စေယျ ပမုဉ္စေယျာတိ – ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ။ နာတိဝေလန္တိ။ ဝေလာတိ ဒွေ ဝေလာ – ကာလဝေလာ စ သီလဝေလာ စ။ ကတမာ ကာလဝေလာ? ကာလာတိက္ကန္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျ, ဝေလာတိက္ကန္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျ, ကာလဝေလာတိက္ကန္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျ, ကာလံ အသမ္ပတ္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျ, ဝေလံ အသမ္ပတ္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျ, ကာလဝေလံ အသမ္ပတ္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျ။
‘‘ယော ဝေ [စ (သျာ။)] ကာလေ အသမ္ပတ္တေ, အတိဝေလဉ္စ ဘာသတိ၊
ဧဝံ သော နိဟတော သေတိ, ကောကိလာယေဝ [ကောကိလိယာဝ (သျာ။)] အတြဇော’’တိ။
အယံ ကာလဝေလာ။ ကတမာ သီလဝေလာ? ရတ္တော ဝါစံ န ဘာသေယျ, ဒုဋ္ဌော ဝါစံ န ဘာသေယျ, မူဠှော ဝါစံ န ဘာသေယျ, မုသာဝါဒံ န ဘာသေယျ, ပိသုဏဝါစံ န ဘာသေယျ, ဖရုသဝါစံ န ဘာသေယျ, သမ္ဖပ္ပလာပံ န ဘာသေယျ န ကထေယျ န ဘဏေယျ န ဒီပယေယျ န ဝေါဟရေယျ။ အယံ သီလဝေလာတိ – ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလံ။
ဇနဝါဒဓမ္မာယ န စေတယေယျာတိ။ ဇနာတိ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဂဟဋ္ဌာ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ ဒေဝါ စ မနုဿာ စ။ ဇနဿ ဝါဒါယ ဥပဝါဒါယ နိန္ဒာယ ဂရဟာယ အကိတ္တိယာ အဝဏ္ဏဟာရိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ န စေတယေယျ စေတနံ န ဥပ္ပါဒေယျ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေယျ သင်္ကပ္ပံ န ဥပ္ပါဒေယျ မနသိကာရံ န ဥပ္ပါဒေယျာတိ – ဇနဝါဒဓမ္မာယ န စေတယေယျ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘စုဒိတော ဝစီဘိ သတိမာဘိနန္ဒေ, သဗြဟ္မစာရီသု ခိလံ ပဘိန္ဒေ၊
ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလံ, ဇနဝါဒဓမ္မာယ န စေတယေယျာ’’တိ။
၂၀၉။ အထာပရံ ပဉ္စ ရဇာနိ လောကေ, ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေ၊
ရူပေသု သဒ္ဒေသု အထော ရသေသု, ဂန္ဓေသု ဖဿေသု သဟေထ ရာဂံ။
အထာပရံ ပဉ္စ ရဇာနိ လောကေတိ။ အထာတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – အထာတိ။ ပဉ္စ ရဇာနီတိ ရူပရဇော, သဒ္ဒရဇော, ဂန္ဓရဇော, ရသရဇော, ဖောဋ္ဌဗ္ဗရဇော။
‘‘ရာဂေါ ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတိ, ရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ ရဇောတိ၊
ဧတံ ရဇံ ဝိပ္ပဇဟိတွာ [ပဋိဝိနောဒိတွာ (က။)] ပဏ္ဍိတာ, ဝိဟရန္တိ တေ ဝိဂတရဇဿ သာသနေ။
‘‘ဒေါသော ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတိ…ပေ…၊
ဝိဟရန္တိ တေ ဝိဂတရဇဿ သာသနေ။
‘‘မောဟော ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတိ…ပေ…၊
ဝိဟရန္တိ တေ ဝိဂတရဇဿ သာသနေ’’။
လောကေတိ အပါယလောကေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေ ခန္ဓလောကေ ဓာတုလောကေ အာယတနလောကေတိ – အထာပရံ ပဉ္စ ရဇာနိ လောကေ။
ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေတိ။ ယေသန္တိ ရူပရာဂဿ သဒ္ဒရာဂဿ ဂန္ဓရာဂဿ ရသရာဂဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂဿ။ သတီမာတိ ယာ သတိ အနုဿတိ ပဋိဿတိ သတိ သရဏတာ ဓာရဏတာ အပိလာပနတာ အသမ္မုဿနတာ သတိန္ဒြိယံ သတိဗလံ သမ္မာသတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧကာယနမဂ္ဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ သတိ။ ဣမာယ သတိယာ ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော။ သော ဝုစ္စတိ သတိမာ။ သိက္ခေတိ တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ။ ကတမာ အဓိသီလသိက္ခာ…ပေ… အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေတိ။ သတိမာ ပုဂ္ဂလော ယေသံ ရူပရာဂဿ သဒ္ဒရာဂဿ ဂန္ဓရာဂဿ ရသရာဂဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂဿ ဝိနယာယ ပဋိဝိနယာယ ပဟာနာယ ဝူပသမာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဿဒ္ဓိယာ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခေယျ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခေယျ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခေယျ, ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ, ဇာနန္တော သိက္ခေယျ…ပေ… သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာတိ – ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေ။
ရူပေသု သဒ္ဒေသု အထော ရသေသု, ဂန္ဓေသု ဖဿေသု သဟေထ ရာဂန္တိ။ ရူပေသု သဒ္ဒေသု ဂန္ဓေသု ရသေသု ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု ရာဂံ သဟေယျ ပရိသဟေယျ အဘိဘဝေယျ အဇ္ဈောတ္ထရေယျ ပရိယာဒိယေယျ မဒ္ဒေယျာတိ – ရူပေသု သဒ္ဒေသု အထော ရသေသု ဂန္ဓေသု ဖဿေသု သဟေထ ရာဂံ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘အထာပရံ ပဉ္စ ရဇာနိ လောကေ, ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေ၊
ရူပေသု သဒ္ဒေသု အထော ရသေသု, ဂန္ဓေသု ဖဿေသု သဟေထ ရာဂ’’န္တိ။
၂၁၀။ ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒံ, ဘိက္ခု သတိမာ သုဝိမုတ္တစိတ္တော၊
ကာလေ သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော, ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သော။ [ဣတိ ဘဂဝါ]
ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒန္တိ။ ဧတေသူတိ ရူပေသု သဒ္ဒေသု ဂန္ဓေသု ရသေသု ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု။ ဆန္ဒောတိ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမရာဂေါ ကာမနန္ဒီ ကာမတဏှာ ကာမသ္နေဟော ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာနံ ကာမောဃော ကာမယောဂေါ ကာမုပါဒါနံ…ပေ… ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ။ ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒန္တိ။ ဧတေသု ဓမ္မေသု ဆန္ဒံ ဝိနေယျ ပဋိဝိနေယျ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျာတိ – ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒံ။
ဘိက္ခု သတိမာ သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ။ ဘိက္ခူတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော ဝါ ဘိက္ခု, သေခေါ ဝါ ဘိက္ခု။ သတိမာတိ ယာ သတိ အနုဿတိ…ပေ… သမ္မာသတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧကာယနမဂ္ဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ သတိ။ ဣမာယ သတိယာ ဥပေတော သမုပေတော…ပေ… သော ဝုစ္စတိ သတိမာ။
ဘိက္ခု သတိမာ သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ။ ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ နီဝရဏေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ပီတိယာ စ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သုခဒုက္ခေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ရူပသညာယ ပဋိဃသညာယ နာနတ္တသညာယ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ… အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နဿ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ… နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ အာကိဉ္စညာယတနသညာယ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ၊ သောတာပန္နဿ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝိစိကိစ္ဆာယ သီလဗ္ဗတပရာမာသာ ဒိဋ္ဌာနုသယာ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယာ တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, သကဒါဂါမိဿ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂါနုသယာ ပဋိဃာနုသယာ တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, အနာဂါမိဿ အနုသဟဂတာ ကာမရာဂသညောဇနာ ပဋိဃသညောဇနာ အနုသဟဂတာ ကာမရာဂါနုသယာ ပဋိဃာနုသယာ တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ, အရဟတော ရူပရာဂါ အရူပရာဂါ မာနာ ဥဒ္ဓစ္စာ အဝိဇ္ဇာယ မာနာနုသယာ ဘဝရာဂါနုသယာ အဝိဇ္ဇာနုသယာ တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တန္တိ – ဘိက္ခု သတိမာ သုဝိမုတ္တစိတ္တော။
ကာလေန သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနောတိ။ ကာလေနာတိ ဥဒ္ဓတေ စိတ္တေ သမထဿ [သမာဓိဿ (သီ။)] ကာလော, သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိပဿနာယ ကာလော။
‘‘ကာလေ ပဂ္ဂဏှတိ စိတ္တံ, နိဂ္ဂဏှတိ ပုနာပရေ [အထာပရေ (သျာ။)]၊
သမ္ပဟံသတိ ကာလေန, ကာလေ စိတ္တံ သမာဒဟေ။
‘‘အဇ္ဈုပေက္ခတိ ကာလေန, သော ယောဂီ ကာလကောဝိဒေါ၊
ကိမှိ ကာလမှိ ပဂ္ဂါဟော, ကိမှိ ကာလေ ဝိနိဂ္ဂဟော။
‘‘ကိမှိ ပဟံသနာကာလော, သမထကာလော စ ကီဒိသော၊
ဥပေက္ခာကာလံ စိတ္တဿ, ကထံ ဒဿေတိ ယောဂိနော။
‘‘လီနေ စိတ္တမှိ ပဂ္ဂါဟော, ဥဒ္ဓတသ္မိံ ဝိနိဂ္ဂဟော၊
နိရဿာဒဂတံ စိတ္တံ, သမ္ပဟံသေယျ တာဝဒေ။
‘‘သမ္ပဟဋ္ဌံ ယဒါ စိတ္တံ, အလီနံ ဘဝတိနုဒ္ဓတံ၊
သမထဿ စ သော [သမထနိမိတ္တဿ သော (သီ။ က။)] ကာလော, အဇ္ဈတ္တံ ရမယေ မနော။
‘‘ဧတေန မေဝုပါယေန, ယဒါ ဟောတိ သမာဟိတံ၊
သမာဟိတစိတ္တမညာယ, အဇ္ဈုပေက္ခေယျ တာဝဒေ။
‘‘ဧဝံ ကာလဝိဒူ ဓီရော, ကာလညူ ကာလကောဝိဒေါ၊
ကာလေန ကာလံ စိတ္တဿ, နိမိတ္တမုပလက္ခယေ’’တိ။
ကာလေန သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနောတိ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော, ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ – သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော။
ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သော, ဣတိ ဘဂဝါတိ။ ဧကောဒီတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဝိသာဟဋမာနသော သမထော သမာဓိန္ဒြိယံ သမာဓိဗလံ သမ္မာသမာဓီတိ – ဧကောဒိဘူတော။ ဝိဟနေ တမံ သောတိ ရာဂတမံ ဒေါသတမံ မောဟတမံ ဒိဋ္ဌိတမံ မာနတမံ ကိလေသတမံ ဒုစ္စရိတတမံ အန္ဓကရဏံ အစက္ခုကရဏံ အညာဏကရဏံ ပညာနိရောဓိကံ ဝိဃာတပက္ခိကံ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကံ ဟနေယျ ဝိဟနေယျ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ။
ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ။ အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမောဟောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမာနောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒိဋ္ဌီတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကဏ္ဍကောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကိလေသောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝိဘဇိ ပဝိဘဇိ ဓမ္မရတနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဝါနံ အန္တကရောတိ ဘဂဝါ, ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝါ ဘဂဝါ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနီတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿ ဝိမုတ္တိရသဿ အဓိသီလဿ အဓိစိတ္တဿ အဓိပညာယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အဋ္ဌန္နံ အဘိဘာယတနာနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနံ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဂဝါတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ န ဘာတရာ ကတံ န ဘဂိနိယာ ကတံ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သော ဣတိ ဘဂဝါ။
တေနာဟ ဘဂဝါ –
‘‘ဧတေသု ဓမ္မေသု ဝိနေယျ ဆန္ဒံ, ဘိက္ခု သတိမာ သုဝိမုတ္တစိတ္တော၊
ကာလေန သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနော, ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သော’’။ [ဣတိ ဘဂဝါတိ]
သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသော သောဠသမော။
အဋ္ဌကဝဂ္ဂမှိ သောဠသ သုတ္တနိဒ္ဒေသာ သမတ္တာ။
မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိ နိဋ္ဌိတာ။
အရင်းအမြစ်များ
ကျမ်းကိုးကား
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 14. Tuvaṭṭakasuttaniddeso (Suttapiṭaka, Khuddakanikāya, Mahāniddesapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#621
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 15. Attadaṇḍasuttaniddeso (Suttapiṭaka, Khuddakanikāya, Mahāniddesapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#622
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 16. Sāriputtasuttaniddeso (Suttapiṭaka, Khuddakanikāya, Mahāniddesapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#623