မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိ

ပဿဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု အနုဂ္ဂဟာယ၊

အဇ္ဈတ္တသန္တိံ ပစိနံ အဒဿ’’န္တိ။

၇၃။

ဝိနိစ္ဆယာ ယာနိ ပကပ္ပိတာနိ, [ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော]

တေ ဝေ မုနီ ဗြူသိ အနုဂ္ဂဟာယ၊

အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ ယမေတမတ္ထံ, ကထံ နု ဓီရေဟိ ပဝေဒိတံ တံ။

ဝိနိစ္ဆယာ ယာနိ ပကပ္ပိတာနီတိ။ ဝိနိစ္ဆယာ ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယာ။ ပကပ္ပိတာနီတိ ကပ္ပိတာ ပကပ္ပိတာ အဘိသင်္ခတာ သဏ္ဌပိတာတိပိ ပကပ္ပိတာ။ အထ ဝါ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိပိ ပကပ္ပိတာတိ – ဝိနိစ္ဆယာ ယာနိ ပကပ္ပိတာနိ။

ဣတိ မာဂဏ္ဍိယောတိ။ ဣတီတိ ပဒသန္ဓိ ပဒသံသဂ္ဂေါ ပဒပါရိပူရီ အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာပေတံ – ဣတီတိ။ မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော – ဣတိ မာဂဏ္ဍိယောတိ။

တေ ဝေ မုနီ ဗြူသိ အနုဂ္ဂဟာယ, အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ ယမေတမတ္ထန္တိ။ တေ ဝေတိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနီတိ။ အနုဂ္ဂဟာယာတိ ဒိဋ္ဌီသု အာဒီနဝံ ပဿန္တော ဒိဋ္ဌိယော န ဂဏှာမိ န ပရာမသာမိ နာဘိနိဝိသာမီတိ စ ဘဏသိ, အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ စ ဘဏသိ။ ယမေတမတ္ထန္တိ ယံ ပရမတ္ထန္တိ – တေ ဝေ မုနီ ဗြူသိ အနုဂ္ဂဟာယ, အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ ယမေတမတ္ထံ။

ကထံ နု ဓီရေဟိ ပဝေဒိတံ တန္တိ။ ကထံ နူတိ ပဒံ သံသယပုစ္ဆာ ဝိမတိပုစ္ဆာ ဒွေဠှကပုစ္ဆာ အနေကံသပုစ္ဆာ, ဧဝံ နု ခေါ နနု ခေါ ကိံ နု ခေါ ကထံ နု ခေါတိ – ကထံ နု။ ဓီရေဟီတိ ဓီရေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ပညဝန္တေဟိ [ပညာဝန္တေဟိ (သီ။ သျာ။)] ဗုဒ္ဓိမန္တေဟိ ဉာဏီဟိ ဝိဘာဝီဟိ မေဓာဝီဟိ။ ပဝေဒိတန္တိ ဝေဒိတံ ပဝေဒိတံ အာစိက္ခိတံ ဒေသိတံ ပညာပိတံ ပဋ္ဌပိတံ ဝိဝဋံ ဝိဘတ္တံ ဥတ္တာနီကတံ ပကာသိတန္တိ – ကထံ နု ဓီရေဟိ ပဝေဒိတံ တံ။

တေနာဟ သော ဗြာဟ္မဏော –

‘‘ဝိနိစ္ဆယာ ယာနိ ပကပ္ပိတာနိ, [ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော]

တေ ဝေ မုနီ ဗြူသိ အနုဂ္ဂဟာယ၊

အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ ယမေတမတ္ထံ, ကထံ နု ဓီရေဟိ ပဝေဒိတံ တ’’န္တိ။

၇၄။

န ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, [မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ]

သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ၊

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန၊

ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယ, သန္တော အနိဿာယ ဘဝံ န ဇပ္ပေ။

န ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေနာတိ။ ဒိဋ္ဌေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသိ၊ သုတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသိ၊ ဒိဋ္ဌသုတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသိ၊ ဉာဏေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသီတိ – န ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန။

မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ တံ ဗြာဟ္မဏံ နာမေန အာလပတိ။ ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ…ပေ… သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ။

သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟာတိ။ သီလေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသိ၊ ဝတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသိ၊ သီလဗ္ဗတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသီတိ – သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ။

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေနာတိ။ ဒိဋ္ဌိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ ဒသဝတ္ထုကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ – အတ္ထိ ဒိန္နံ, အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ, အတ္ထိ ဟုတံ, အတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ [သုကဋဒုက္ကဋာနံ (သီ။)] ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော, အတ္ထိ အယံ လောကော, အတ္ထိ ပရော လောကော, အတ္ထိ မာတာ, အတ္ထိ ပိတာ, အတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ, အတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ [သမဂ္ဂတာ (က။)] သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီတိ၊ သဝနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ – ပရတော ဃောသော, သုတ္တံ, ဂေယျံ, ဝေယျာကရဏံ, ဂါထာ, ဥဒါနံ, ဣတိဝုတ္တကံ, ဇာတကံ, အဗ္ဘုတဓမ္မံ, ဝေဒလ္လံ၊ ဉာဏမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ – ကမ္မဿကတဉာဏံ, သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ [ကမ္မဿကတံ ဉာဏံ သစ္စာနုလောမိကံ ဉာဏံ (သီ။ က။) ဉာဏဝိဘင်္ဂေပိ], အဘိညာဉာဏံ, သမာပတ္တိဉာဏံ၊ သီလမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ – ပါတိမောက္ခသံဝရော၊ ဝတမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ – အဋ္ဌ ဓုတင်္ဂါနိ – အာရညိကင်္ဂံ, ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ, ပံသုကူလိကင်္ဂံ, တေစီဝရိကင်္ဂ, သပဒါနစာရိကင်္ဂံ, ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ, နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ, ယထာသန္ထတိကင်္ဂန္တိ။

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေနာတိ။ နာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိမတ္တေန, နာပိ သဝနမတ္တေန, နာပိ ဉာဏမတ္တေန, နာပိ သီလမတ္တေန, နာပိ ဝတမတ္တေန အဇ္ဈတ္တသန္တိံ ပတ္တော ဟောတိ, နာပိ ဝိနာ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ အဇ္ဈတ္တသန္တိံ ပါပုဏာတိ။ အပိ စ သမ္ဘာရာ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ အဇ္ဈတ္တသန္တိံ ပါပုဏိတုံ အဓိဂန္တုံ ဖဿိတုံ သစ္ဆိကာတုန္တိ – အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန။

ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယာတိ။ ဧတေတိ ကဏှပက္ခိကာနံ ဓမ္မာနံ သမုဂ္ဃါတတော ပဟာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တေဓာတုကေသု ကုသလေသု ဓမ္မေသု အတမ္မယတာ [အကမ္မယတာ (သီ။ က။)] ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ယတော ကဏှပက္ခိယာ ဓမ္မာ သမုဂ္ဃါတပဟာနေန ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, တေဓာတုကေသု စ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အတမ္မယတာ ဟောတိ, ဧတ္တာဝတာပိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတိ။ အထ ဝါ န ဂဏှိတဗ္ဗာ န ပရာမသိတဗ္ဗာ နာဘိနိဝိသိတဗ္ဗာတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယ။ ယတော တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ မာနော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ, ဧတ္တာဝတာပိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယ။

ယတော ပုညာဘိသင်္ခါရော စ အပုညာဘိသင်္ခါရော စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ, ဧတ္တာဝတာပိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယ။

သန္တော အနိဿာယ ဘဝံ န ဇပ္ပေတိ။ သန္တောတိ ရာဂဿ သမိတတ္တာ သန္တော, ဒေါသဿ သမိတတ္တာ သန္တော, မောဟဿ သမိတတ္တာ သန္တော, ကောဓဿ… ဥပနာဟဿ… မက္ခဿ… ပဠာသဿ… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယဿ… မာယာယ… သာဌေယျဿ… ထမ္ဘဿ… သာရမ္ဘဿ… မာနဿ… အတိမာနဿ… မဒဿ… ပမာဒဿ… သဗ္ဗကိလေသာနံ… သဗ္ဗဒုစ္စရိတာနံ… သဗ္ဗဒရထာနံ… သဗ္ဗပရိဠာဟာနံ… သဗ္ဗသန္တာပါနံ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဝူပသမိတတ္တာ ဝိဇ္ဈာတတ္တာ နိဗ္ဗုတတ္တာ ဝိဂတတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ – သန္တော။

အနိဿာယာတိ ဒွေ နိဿယာ – တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ…ပေ… အယံ တဏှာနိဿယော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော။ တဏှာနိဿယံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ စက္ခုံ အနိဿာယ, သောတံ အနိဿာယ, ဃာနံ အနိဿာယ, ဇိဝှံ အနိဿာယ, ကာယံ အနိဿာယ, မနံ အနိဿာယ, ရူပေ… သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ… လာဘံ… ယသံ… ပသံသံ… သုခံ… စီဝရံ… ပိဏ္ဍပါတံ… သေနာသနံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ… ကာမဓာတုံ… ရူပဓာတုံ… အရူပဓာတုံ… ကာမဘဝံ… ရူပဘဝံ… အရူပဘဝံ… သညာဘဝံ… အသညာဘဝံ… နေဝသညာနာသညာဘဝံ… ဧကဝေါကာရဘဝံ… စတုဝေါကာရဘဝံ… ပဉ္စဝေါကာရဘဝံ… အတီတံ… အနာဂတံ… ပစ္စုပ္ပန္နံ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ အနိဿာယ အဂ္ဂဏှိတွာ အပရာမသိတွာ အနဘိနိဝိသိတွာတိ – သန္တော အနိဿာယ။ ဘဝံ န ဇပ္ပေတိ ကာမဘဝံ န ဇပ္ပေယျ, ရူပဘဝံ န ဇပ္ပေယျ, အရူပဘဝံ န ဇပ္ပေယျ နပ္ပဇပ္ပေယျ န အဘိဇပ္ပေယျာတိ – သန္တော အနိဿာယ ဘဝံ န ဇပ္ပေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, [မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ]

သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ၊

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန၊

ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယ, သန္တော အနိဿာယ ဘဝံ န ဇပ္ပေ’’တိ။

၇၅။

နော စေ ကိရ ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, [ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော]

သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ၊

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန၊

မညာမဟံ မောမုဟမေဝ ဓမ္မံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ။

နော စေ ကိရ ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေနာတိ။ ဒိဋ္ဌိယာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသိ၊ သုတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ… ဒိဋ္ဌသုတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ… ဉာဏေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသီတိ – နော စေ ကိရ ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန။

ဣတိ မာဂဏ္ဍိယောတိ ဣတီတိ ပဒသန္ဓိ…ပေ…။ မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ…ပေ… ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော။

သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟာတိ။ သီလေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ…ပေ… ဝတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ…ပေ… သီလဗ္ဗတေနာပိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ နာဟ န ကထေသိ န ဘဏသိ န ဒီပယသိ န ဝေါဟရသီတိ – သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ။

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေနာတိ။ ဒိဋ္ဌိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဧဝံ ဘဏသိ, သဝနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ဘဏသိ, ဉာဏမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ဘဏသိ, န သက္ကောသိ ဧကံသေန အနုဇာနိတုံ, နပိ သက္ကောသိ ဧကံသေန ပဋိက္ခိပိတုန္တိ – အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန။

မညာမဟံ မောမုဟမေဝ ဓမ္မန္တိ။ မောမူဟဓမ္မော အယံ တုယှံ ဗာလဓမ္မော မူဠှဓမ္မော အညာဏဓမ္မော အမရာဝိက္ခေပဓမ္မောတိ ဧဝံ မညာမိ ဧဝံ ဇာနာမိ ဧဝံ အာဇာနာမိ ဧဝံ ဝိဇာနာမိ ဧဝံ ပဋိဝိဇာနာမိ ဧဝံ ပဋိဝိဇ္ဈာမီတိ – မညာမဟံ မောမုဟမေဝ ဓမ္မံ။

ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိန္တိ။ သုဒ္ဓိဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ပစ္စေန္တိ၊ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ပစ္စေန္တိ၊ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ပစ္စေန္တီတိ – ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ။

တေနာဟ သော ဗြာဟ္မဏော –

‘‘နော စေ ကိရ ဒိဋ္ဌိယာ န သုတိယာ န ဉာဏေန, [ဣတိ မာဂဏ္ဍိယော]

သီလဗ္ဗတေနာပိ န သုဒ္ဓိမာဟ၊

အဒိဋ္ဌိယာ အဿုတိယာ အဉာဏာ, အသီလတာ အဗ္ဗတာ နောပိ တေန၊

မညာမဟံ မောမုဟမေဝ ဓမ္မံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိ’’န္တိ။

၇၆။

ဒိဋ္ဌိဉ္စ [ဒိဋ္ဌီသု (သီ။ သျာ။ က။)] နိဿာယနုပုစ္ဆမာနော, [မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ]

သမုဂ္ဂဟီတေသု ပမောဟမာဂါ [သမောဟမာဂါ (က။)] ၊

ဣတော စ နာဒ္ဒက္ခိ အဏုမ္ပိ သညံ, တသ္မာ တုဝံ မောမုဟတော ဒဟာသိ။

ဒိဋ္ဌိဉ္စ နိဿာယနုပုစ္ဆမာနောတိ။ မာဂဏ္ဍိယော ဗြာဟ္မဏော ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဒိဋ္ဌိံ ပုစ္ဆတိ, လဂ္ဂနံ နိဿာယ လဂ္ဂနံ ပုစ္ဆတိ, ဗန္ဓနံ နိဿာယ ဗန္ဓနံ ပုစ္ဆတိ, ပလိဗောဓံ နိဿာယ ပလိဗောဓံ ပုစ္ဆတိ။ အနုပုစ္ဆမာနောတိ ပုနပ္ပုနံ ပုစ္ဆတီတိ – ဒိဋ္ဌိဉ္စ နိဿာယနုပုစ္ဆမာနော။

မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ တံ ဗြာဟ္မဏံ နာမေန အာလပတိ။ ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ…ပေ… သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ။

သမုဂ္ဂဟီတေသု ပမောဟမာဂါတိ။ ယာ သာ ဒိဋ္ဌိ တယာ ဂဟိတာ ပရာမဋ္ဌာ အဘိနိဝိဋ္ဌာ အဇ္ဈောသိတာ အဓိမုတ္တာ, တာယေဝ တွံ ဒိဋ္ဌိယာ မူဠှောသိ ပမူဠှောသိ သမ္မူဠှောသိ မောဟံ အာဂတောသိ ပမောဟံ အာဂတောသိ သမ္မောဟံ အာဂတောသိ အန္ဓကာရံ ပက္ခန္ဒောသီတိ – သမုဂ္ဂဟီတေသု ပမောဟမာဂါ။

ဣတော စ နာဒ္ဒက္ခိ အဏုမ္ပိ သညန္တိ။ ဣတော အဇ္ဈတ္တသန္တိတော ဝါ ပဋိပဒါတော ဝါ ဓမ္မဒေသနာတော ဝါ, ယုတ္တသညံ ပတ္တသညံ လက္ခဏသညံ ကာရဏသညံ ဌာနသညံ န ပဋိလဘတိ, ကုတော ဉာဏန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ဣတော စ နာဒ္ဒက္ခိ အဏုမ္ပိ သညံ။ အထ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ အနိစ္စသညာနုလောမံ ဝါ, ဒုက္ခံ ဝါ ဒုက္ခသညာနုလောမံ ဝါ, အနတ္တံ ဝါ အနတ္တသညာနုလောမံ ဝါ, သညုပ္ပါဒမတ္တံ ဝါ သဉ္ဇာနိတမတ္တံ ဝါ န ပဋိလဘတိ, ကုတော ဉာဏန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ဣတော စ နာဒ္ဒက္ခိ အဏုမ္ပိ သညံ။

တသ္မာ တုဝံ မောမုဟတော ဒဟာသီတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒါနာ မောမူဟဓမ္မတော ဗာလဓမ္မတော မူဠှဓမ္မတော အညာဏဓမ္မတော အမရာဝိက္ခေပဓမ္မတော ဒဟာသိ ပဿသိ ဒက္ခသိ ဩလောကေသိ နိဇ္ဈာယသိ ဥပပရိက္ခသီတိ – တသ္မာ တုဝံ မောမုဟတော ဒဟာသိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဒိဋ္ဌိဉ္စ နိဿာယနုပုစ္ဆမာနော, [မာဂဏ္ဍိယာတိ ဘဂဝါ]

သမုဂ္ဂဟီတေသု ပမောဟမာဂါ၊

ဣတော စ နာဒ္ဒက္ခိ အဏုမ္ပိ သညံ, တသ္မာ တုဝံ မောမုဟတော ဒဟာသီ’’တိ။

၇၇။ သမော ဝိသေသီ ဥဒ ဝါ နိဟီနော, ယော မညတိ သော ဝိဝဒေထ တေန၊

တီသု ဝိဓာသု အဝိကမ္ပမာနော, သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတိ။

သမော ဝိသေသီ ဥဒ ဝါ နိဟီနော, ယော မညတိ သော ဝိဝဒေထ တေနာတိ။ သဒိသောဟမသ္မီတိ ဝါ သေယျောဟမသ္မီတိ ဝါ ဟီနောဟမသ္မီတိ ဝါ ယော မညတိ, သော တေန မာနေန တာယ ဒိဋ္ဌိယာ တေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ကလဟံ ကရေယျ ဘဏ္ဍနံ ကရေယျ ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျ ဝိဝါဒံ ကရေယျ မေဓဂံ ကရေယျ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ, အဟံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာမိ, ကိံ တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနိဿသိ, မိစ္ဆာပဋိပန္နော တွမသိ, အဟမသ္မိ သမ္မာပဋိပန္နော, သဟိတံ မေ, အသဟိတံ တေ, ပုရေ ဝစနီယံ ပစ္ဆာ အဝစ, ပစ္ဆာ ဝစနီယံ ပုရေ အဝစ, အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တံ, အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ, နိဂ္ဂဟိတော တွမသိ, စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယ, နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ – သမော ဝိသေသီ ဥဒ ဝါ နိဟီနော ယော မညတိ သော ဝိဝဒေထ တေန။

တီသု ဝိဓာသု အဝိကမ္ပမာနော, သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတီတိ။ ယဿေတာ တိဿော ဝိဓာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော တီသု ဝိဓာသု န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ, အဝိကမ္ပမာနဿ ပုဂ္ဂလဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ ဝါ သေယျောဟမသ္မီတိ ဝါ ဟီနောဟမသ္မီတိ ဝါ။ န တဿ ဟောတီတိ။ န မယှံ ဟောတီတိ တီသု ဝိဓာသု အဝိကမ္ပမာနော, သမော ဝိသေသီတိ – န တဿ ဟောတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သမော ဝိသေသီ ဥဒ ဝါ နိဟီနော, ယော မညတိ သော ဝိဝဒေထ တေန၊

တီသု ဝိဓာသု အဝိကမ္ပမာနော, သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတီ’’တိ။

၇၈။ သစ္စန္တိ သော ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျ, မုသာတိ ဝါ သော ဝိဝဒေထ ကေန၊

ယသ္မိံ သမံ ဝိသမံ ဝါပိ နတ္ထိ, သ ကေန ဝါဒံ ပဋိသံယုဇေယျ။

သစ္စန္တိ သော ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျာတိ။ ဗြာဟ္မဏောတိ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော…ပေ… အသိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ သ ဗြဟ္မာ။ သစ္စန္တိ သော ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျာတိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျ ကိံ ကထေယျ ကိံ ဘဏေယျ ကိံ ဒီပယေယျ ကိံ ဝေါဟရေယျ၊ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျ ကိံ ကထေယျ ကိံ ဘဏေယျ ကိံ ဒီပယေယျ ကိံ ဝေါဟရေယျာတိ – သစ္စန္တိ သော ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျ။

မုသာတိ ဝါ သော ဝိဝဒေထ ကေနာတိ။ ဗြာဟ္မဏော မယှံဝ သစ္စံ, တုယှံ မုသာတိ ကေန မာနေန, ကာယ ဒိဋ္ဌိယာ, ကေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ကလဟံ ကရေယျ ဘဏ္ဍနံ ကရေယျ ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျ ဝိဝါဒံ ကရေယျ မေဓဂံ ကရေယျ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ – မုသာတိ ဝါ သော ဝိဝဒေထ ကေန။

ယသ္မိံ သမံ ဝိသမံ ဝါပိ နတ္ထီတိ။ ယသ္မိန္တိ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အရဟန္တေ ခီဏာသဝေ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော နတ္ထိ, သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော နတ္ထိ, ဟီနောဟမသ္မီတိ ဩမာနော နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ နုပလဗ္ဘတိ, ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎန္တိ – ယသ္မိံ သမံ ဝိသမံ ဝါပိ နတ္ထိ။

သ ကေန ဝါဒံ ပဋိသံယုဇေယျာတိ။ သော ကေန မာနေန, ကာယ ဒိဋ္ဌိယာ, ကေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါဒံ ပဋိသညောဇေယျ ပဋိဗလေယျ ကလဟံ ကရေယျ ဘဏ္ဍနံ ကရေယျ ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျ ဝိဝါဒံ ကရေယျ မေဓဂံ ကရေယျ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ – သ ကေန ဝါဒံ ပဋိသံယုဇေယျ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သစ္စန္တိ သော ဗြာဟ္မဏော ကိံ ဝဒေယျ, မုသာတိ ဝါ သော ဝိဝဒေထ ကေန၊

ယသ္မိံ သမံ ဝိသမံ ဝါပိ နတ္ထိ, သ ကေန ဝါဒံ ပဋိသံယုဇေယျာ’’တိ။

၇၉။ ဩကံ ပဟာယ အနိကေတသာရီ, ဂါမေ အကုဗ္ဗံ မုနိ သန္ထဝါနိ [သန္ဓဝါနိ (က။)] ၊

ကာမေဟိ ရိတ္တော အပုရေက္ခရာနော, ကထံ န ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကယိရာ။

အထ ခေါ ဟာလိဒ္ဒကာနိ [ဟလိဒ္ဒကာနီ (သီ။)] ဂဟပတိ ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဟာလိဒ္ဒကာနိ ဂဟပတိ အာယသ္မန္တံ မဟာကစ္စာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝုတ္တမိဒံ ဘန္တေ, ကစ္စာန, ဘဂဝတာ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကေ မာဂဏ္ဍိယပဉှေ –

‘‘ဩကံ ပဟာယ အနိကေတသာရီ, ဂါမေ အကုဗ္ဗံ မုနိ သန္ထဝါနိ၊

ကာမေဟိ ရိတ္တော အပုရေက္ခရာနော, ကထံ န ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကယိရာ’’တိ။

‘‘ဣမဿ နု ခေါ ဘန္တေ, ကစ္စာန, ဘဂဝတာ သင်္ခိတ္တေန ဘာသိတဿ ကထံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ?

‘‘ရူပဓာတု ခေါ, ဂဟပတိ, ဝိညာဏဿ ဩကော ရူပဓာတု ရာဂဝိနိဗန္ဓဉ္စ [ရာဂဝိနိဗဒ္ဓဉ္စ (သီ။)] ပန ဝိညာဏံ ဩကသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ဝေဒနာဓာတု ခေါ, ဂဟပတိ… သညာဓာတု ခေါ, ဂဟပတိ… သင်္ခါရဓာတု ခေါ, ဂဟပတိ, ဝိညာဏဿ ဩကော သင်္ခါရဓာတု ရာဂဝိနိဗန္ဓဉ္စ ပန ဝိညာဏံ ဩကသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ဩကသာရီ ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, အနောကသာရီ ဟောတိ? ရူပဓာတုယာ ခေါ, ဂဟပတိ, ယော ဆန္ဒော ယော ရာဂေါ ယာ နန္ဒီ ယာ တဏှာ ယေ ဥပါယုပါဒါနာ [ဥပယုပါဒါနာ (က။)] စေတသော အဓိဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာ တေ တထာဂတဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ၊ တသ္မာ တထာဂတော အနောကသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ဝေဒနာဓာတုယာ ခေါ, ဂဟပတိ… သညာဓာတုယာ ခေါ, ဂဟပတိ… သင်္ခါရဓာတုယာ ခေါ, ဂဟပတိ… ဝိညာဏဓာတုယာ ခေါ, ဂဟပတိ, ယော ဆန္ဒော ယော ရာဂေါ ယာ နန္ဒီ ယာ တဏှာ ယေ ဥပါယုပါဒါနာ စေတသော အဓိဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာ တေ တထာဂတဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ၊ တသ္မာ တထာဂတော အနောကသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, အနောကသာရီ ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, နိကေတသာရီ ဟောတိ? ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ခေါ, ဂဟပတိ, နိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ သဒ္ဒနိမိတ္တ… ဂန္ဓနိမိတ္တ… ရသနိမိတ္တ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗနိမိတ္တ… ဓမ္မနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ခေါ, ဂဟပတိ, နိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, နိကေတသာရီ ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, အနိကေတသာရီ ဟောတိ? ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ခေါ, ဂဟပတိ, တထာဂတဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ၊ တသ္မာ တထာဂတော အနိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ သဒ္ဒနိမိတ္တ… ဂန္ဓနိမိတ္တ… ရသနိမိတ္တ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗနိမိတ္တ… ဓမ္မနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ခေါ, ဂဟပတိ, တထာဂတဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ၊ တသ္မာ တထာဂတော အနိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, အနိကေတသာရီ ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ဂါမေ သန္ထဝဇာတော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စော ဘိက္ခု ဂိဟီဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ, သုခိတေသု သုခိတော, ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝေါယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ဂါမေ သန္ထဝဇာတော ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ဂါမေ န သန္ထဝဇာတော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စော ဘိက္ခု ဂိဟီဟိ အသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ န သဟနန္ဒီ န သဟသောကီ, န သုခိတေသု သုခိတော, န ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု န အတ္တနာ ဝေါယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ဂါမေ န သန္ထဝဇာတော ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စော ဘိက္ခု ကာမေသု အဝီတရာဂေါ ဟောတိ အဝိဂတစ္ဆန္ဒော အဝိဂတပေမော အဝိဂတပိပါသော အဝိဂတပရိဠာဟော အဝိဂတတဏှော။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ကာမေဟိ ရိတ္တော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စော ဘိက္ခု ကာမေသု ဝီတရာဂေါ ဟောတိ ဝိဂတစ္ဆန္ဒော ဝိဂတပေမော ဝိဂတပိပါသော ဝိဂတပရိဠာဟော ဝိဂတတဏှော။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ကာမေဟိ ရိတ္တော ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ပုရေက္ခရာနော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဧဝံရူပေါ သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ သမန္နာနေတိ, ‘ဧဝံဝေဒနော သိယံ… ဧဝံသညော သိယံ… ဧဝံသင်္ခါရော သိယံ… ဧဝံဝိညာဏော သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ သမန္နာနေတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ပုရေက္ခရာနော ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, အပုရေက္ခရာနော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဧဝံရူပေါ သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’န္တိ န တတ္ထ နန္ဒိံ သမန္နာနေတိ, ‘ဧဝံဝေဒနော သိယံ… ဧဝံသညော သိယံ… ဧဝံသင်္ခါရော သိယံ… ဧဝံဝိညာဏော သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’န္တိ န တတ္ထ နန္ဒိံ သမန္နာနေတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, အပုရေက္ခရာနော ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ကထံ ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကတ္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စော ဧဝရူပိံ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ – ‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ, အဟံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာမိ, ကိံ တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနိဿသိ, မိစ္ဆာပဋိပန္နော တွမသိ, အဟမသ္မိ သမ္မာပဋိပန္နော, သဟိတံ မေ, အသဟိတံ တေ, ပုရေ ဝစနီယံ ပစ္ဆာ အဝစ, ပစ္ဆာ ဝစနီယံ ပုရေ အဝစ, အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တံ, အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ, နိဂ္ဂဟိတော တွမသိ, စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယ, နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ကထံ ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကတ္တာ ဟောတိ။

‘‘ကထဉ္စ, ဂဟပတိ, ကထံ ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန န ကတ္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, ဧကစ္စော န ဧဝရူပိံ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ – ‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန န ကတ္တာ ဟောတိ။ ဣတိ ခေါ, ဂဟပတိ, ယံ တံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကေ မာဂဏ္ဍိယပဉှေ –

‘‘ဩကံ ပဟာယ အနိကေတသာရီ, ဂါမေ အကုဗ္ဗံ မုနိ သန္ထဝါနိ၊

ကာမေဟိ ရိတ္တော အပုရေက္ခရာနော, ကထံ န ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကယိရာ’’တိ။

‘‘ဣမဿ ခေါ, ဂဟပတိ, ဘဂဝတာ သင်္ခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဩကံ ပဟာယ အနိကေတသာရီ, ဂါမေ အကုဗ္ဗံ မုနိ သန္ထဝါနိ၊

ကာမေဟိ ရိတ္တော အပုရေက္ခရာနော, ကထံ န ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကယိရာ’’တိ။

၈၀။ ယေဟိ ဝိဝိတ္တော ဝိစရေယျ လောကေ, န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါ၊

ဧလမ္ဗုဇံ ကဏ္ဍကဝါရိဇံ [ကဏ္ဋကံ ဝါရိဇံ (သီ။)] ယထာ, ဇလေန ပင်္ကေန စနူပလိတ္တံ၊

ဧဝံ မုနီ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါ, ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တော။

ယေဟိ ဝိဝိတ္တော ဝိစရေယျ လောကေတိ။ ယေဟီတိ ယေဟိ ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ။ ဝိဝိတ္တောတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ရိတ္တော ဝိဝိတ္တော ပဝိဝိတ္တော, ဝစီဒုစ္စရိတေန… မနောဒုစ္စရိတေန… ရာဂေန…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေဟိ ရိတ္တော ဝိဝိတ္တော ပဝိဝိတ္တော။ ဝိစရေယျာတိ ဝိစရေယျ ဝိဟရေယျ ဣရိယေယျ ဝတ္တေယျ ပါလေယျ ယပေယျ ယာပေယျ။ လောကေတိ မနုဿလောကေတိ – ယေဟိ ဝိဝိတ္တော ဝိစရေယျ လောကေ။

န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါတိ။ နာဂေါတိ အာဂုံ န ကရောတီတိ – နာဂေါ, န ဂစ္ဆတီတိ – နာဂေါ, နာဂစ္ဆတီတိ – နာဂေါ။ ကထံ အာဂုံ န ကရောတီတိ – နာဂေါ? အာဂူ ဝုစ္စန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဘဝိကာ သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ။

အာဂုံ န ကရောတိ ကိဉ္စိ လောကေ, [သဘိယာတိ ဘဂဝါ]

သဗ္ဗသညောဂေ ဝိသဇ္ဇ ဗန္ဓနာနိ၊

သဗ္ဗတ္ထ န သဇ္ဇတိ ဝိမုတ္တော, နာဂေါ တာဒီ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ။

ဧဝံ အာဂုံ န ကရောတီတိ – နာဂေါ။

ကထံ န ဂစ္ဆတီတိ – နာဂေါ? န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ရာဂဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မောဟဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မာနဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ဂစ္ဆတိ, နာနုသယဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝဂ္ဂေဟိ ဓမ္မေဟိ ယာယတိ နီယတိ ဝုယှတိ သံဟရီယတိ။ ဧဝံ န ဂစ္ဆတီတိ – နာဂေါ။

ကထံ နာဂစ္ဆတီတိ – နာဂေါ? သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတိ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန… အနာဂါမိမဂ္ဂေန… အရဟတ္တမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ နာဂစ္ဆတီတိ – နာဂေါ။

န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါတိ။ နာဂေါ န တာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ ဝဒေယျ ကထေယျ ဘဏေယျ ဒီပယေယျ ဝေါဟရေယျ၊ ‘‘သဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဝဒေယျ ကထေယျ ဘဏေယျ ဒီပယေယျ ဝေါဟရေယျာတိ – န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါ။

ဧလမ္ဗုဇံ ကဏ္ဍကဝါရိဇံ ယထာ, ဇလေန ပင်္ကေန စနူပလိတ္တန္တိ။ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, အမ္ဗုဇံ ဝုစ္စတိ ပဒုမံ, ကဏ္ဍကော ဝုစ္စတိ ခရဒဏ္ဍော, ဝါရိ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, ဝါရိဇံ ဝုစ္စတိ ပဒုမံ ဝါရိသမ္ဘဝံ, ဇလံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, ပင်္ကော ဝုစ္စတိ ကဒ္ဒမော။ ယထာ ပဒုမံ ဝါရိဇံ ဝါရိသမ္ဘဝံ ဇလေန စ ပင်္ကေန စ န လိမ္ပတိ န ပလိမ္ပတိ န ဥပလိမ္ပတိ, အလိတ္တံ အသံလိတ္တံ အနုပလိတ္တန္တိ – ဧလမ္ဗုဇံ ကဏ္ဍကဝါရိဇံ ယထာ ဇလေန ပင်္ကေန စနူပလိတ္တံ။

ဧဝံ မုနီ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါ, ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တောတိ။ ဧဝန္တိ ဩပမ္မသံပဋိပါဒနံ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ။ သန္တိဝါဒေါတိ သန္တိဝါဒေါ မုနိ တာဏဝါဒေါ လေဏဝါဒေါ သရဏဝါဒေါ အဘယဝါဒေါ အစ္စုတဝါဒေါ အမတဝါဒေါ နိဗ္ဗာနဝါဒေါတိ – ဧဝံ မုနိ သန္တိဝါဒေါ။ အဂိဒ္ဓေါတိ။ ဂေဓော ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသော ဂေဓော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော ဝူပသန္တော ပဋိပဿဒ္ဓေါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော သော ဝုစ္စတိ အဂိဒ္ဓေါ။ သော ရူပေ အဂိဒ္ဓေါ, သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလေ… ဂဏေ… အာဝါသေ… လာဘေ… ယသေ… ပသံသာယ… သုခေ… စီဝရေ… ပိဏ္ဍပါတေ… သေနာသနေ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေ… ကာမဓာတုယာ … ရူပဓာတုယာ… အရူပဓာတုယာ… ကာမဘဝေ… ရူပဘဝေ… အရူပဘဝေ… သညာဘဝေ… အသညာဘဝေ… နေဝသညာနာသညာဘဝေ… ဧကဝေါကာရဘဝေ… စတုဝေါကာရဘဝေ… ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ… အတီတေ… အနာဂတေ… ပစ္စုပ္ပန္နေ… ဒိဋ္ဌ-သုတ-မုတ-ဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အဂိဒ္ဓေါ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောသန္နော [အနဇ္ဈာပန္နော (သီ။), အနဇ္ဈောပန္နော (သျာ။)], ဝီတဂေဓော ဝိဂတဂေဓော စတ္တဂေဓော ဝန္တဂေဓော မုတ္တဂေဓော ပဟီနဂေဓော ပဋိနိဿဋ္ဌဂေဓော, ဝီတရာဂေါ ဝိဂတရာဂေါ စတ္တရာဂေါ ဝန္တရာဂေါ မုတ္တရာဂေါ ပဟီနရာဂေါ ပဋိနိဿဋ္ဌရာဂေါ, နိစ္ဆာတော နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရတီတိ – ဧဝံ မုနိ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါ။

ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တောတိ။ ကာမာတိ ဥဒါနတော ဒွေ ကာမာ – ဝတ္ထုကာမာ စ ကိလေသကာမာ စ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဝတ္ထုကာမာ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ကိလေသကာမာ။ လောကေတိ အပါယလောကေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေ ခန္ဓလောကေ ဓာတုလောကေ အာယတနလောကေ။ လေပါတိ ဒွေ လေပါ – တဏှာလေပေါ စ ဒိဋ္ဌိလေပေါ စ…ပေ… အယံ တဏှာလေပေါ…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိလေပေါ။ မုနိ တဏှာလေပံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိလေပံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ကာမေ စ လောကေ စ န လိမ္ပတိ န ပလိမ္ပတိ န ဥပလိမ္ပတိ, အလိတ္တော အပလိတ္တော အနုပလိတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – ဧဝံ မုနီ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါ, ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တော။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယေဟိ ဝိဝိတ္တော ဝိစရေယျ လောကေ, န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါ၊

ဧလမ္ဗုဇံ ကဏ္ဍကဝါရိဇံ ယထာ, ဇလေန ပင်္ကေန စနူပလိတ္တံ၊

ဧဝံ မုနီ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါ, ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တော’’တိ။

၈၁။ န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာ [ဒိဋ္ဌိယာယကော (က။ အဋ္ဌ။) သု။ နိ။ ၈၅၂] န မုတိယာ, သ မာနမေတိ န ဟိ တမ္မယော သော၊

န ကမ္မုနာ နောပိ သုတေန နေယျော, အနူပနီတော သ နိဝေသနေသု။

န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာ န မုတိယာ, သ မာနမေတီတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပေါ။ ဝေဒဂူတိ။ ဝေဒေါ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ, ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝီမံသာ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ တေဟိ ဝေဒေဟိ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တဂတော အန္တပ္ပတ္တော, ကောဋိဂတော ကောဋိပ္ပတ္တော, ပရိယန္တဂတော ပရိယန္တပ္ပတ္တော, ဝေါသာနဂတော ဝေါသာနပ္ပတ္တော, တာဏဂတော တာဏပ္ပတ္တော, လေဏဂတော လေဏပ္ပတ္တော, သရဏဂတော သရဏပ္ပတ္တော, အဘယဂတော အဘယပ္ပတ္တော, အစ္စုတဂတော အစ္စုတပ္ပတ္တော, အမတဂတော အမတပ္ပတ္တော, နိဗ္ဗာနဂတော နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော, ဝေဒါနံ ဝါ အန္တံ ဂတောတိ ဝေဒဂူ, ဝေဒေဟိ ဝါ အန္တံ ဂတောတိ ဝေဒဂူ, သတ္တန္နံ ဝါ ဓမ္မာနံ ဝိဒိတတ္တာ ဝေဒဂူ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိဒိတာ ဟောတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ ဝိဒိတာ ဟောတိ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဝိဒိတော ဟောတိ, ရာဂေါ ဝိဒိတော ဟောတိ, ဒေါသော ဝိဒိတော ဟောတိ, မောဟော ဝိဒိတော ဟောတိ, မာနော ဝိဒိတော ဟောတိ, ဝိဒိတာဿ ဟောန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာ ပေါနောဘဝိကာ သဒရာ ဒုက္ခဝိပါကာ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ။

ဝေဒါနိ ဝိစေယျ ကေဝလာနိ, [သဘိယာတိ ဘဂဝါ]

သမဏာနံ ယာနီဓတ္ထိ ဗြာဟ္မဏာနံ၊

သဗ္ဗဝေဒနာသု ဝီတရာဂေါ, သဗ္ဗံ ဝေဒမတိစ္စ ဝေဒဂူ သောတိ။

န ဒိဋ္ဌိယာတိ တဿ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ။ သော ဒိဋ္ဌိယာ န ယာယတိ န နီယတိ န ဝုယှတိ န သံဟရီယတိ, နပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ သာရတော ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ – န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာ။ န မုတိယာတိ မုတရူပေန ဝါ ပရတော ဃောသေန ဝါ မဟာဇနသမ္မုတိယာ ဝါ မာနံ နေတိ န ဥပေတိ န ဥပဂစ္ဆတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာ န မုတိယာ သ မာနမေတိ။

န ဟိ တမ္မယော သောတိ န တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန တမ္မယော ဟောတိ တပ္ပရမော တပ္ပရာယနော။ ယတော တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ မာနော စဿ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ ဧတ္တာဝတာ န တမ္မယော ဟောတိ န တပ္ပရမော န တပ္ပရာယနောတိ – သ မာနမေတိ န ဟိ တမ္မယော သော။

န ကမ္မုနာ နောပိ သုတေန နေယျောတိ။ န ကမ္မုနာတိ ပုညာဘိသင်္ခါရေန ဝါ အပုညာဘိသင်္ခါရေန ဝါ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရေန ဝါ န ယာယတိ န နီယတိ န ဝုယှတိ န သံဟရီယတီတိ – န ကမ္မုနာ။ နောပိ သုတေန နေယျောတိ သုတသုဒ္ဓိယာ ဝါ ပရတော ဃောသေန ဝါ မဟာဇနသမ္မုတိယာ ဝါ န ယာယတိ န နီယတိ န ဝုယှတိ န သံဟရီယတီတိ – န ကမ္မုနာ နောပိ သုတေန နေယျော။

အနူပနီတော သ နိဝေသနေသူတိ။ ဥပယာတိ ဒွေ ဥပယာ – တဏှူပယော စ ဒိဋ္ဌူပယော စ…ပေ… အယံ တဏှူပယော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌူပယော။ တဿ တဏှူပယော ပဟီနော, ဒိဋ္ဌူပယော ပဋိနိဿဋ္ဌော။ တဏှူပယဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌူပယဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ သော နိဝေသနေသု အနူပနီတော အနုပလိတ္တော အနုပဂတော အနဇ္ဈောသိတော အနဓိမုတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – အနူပနီတော သ နိဝေသနေသု။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာ န မုတိယာ, သ မာနမေတိ န ဟိ တမ္မယော သော၊

န ကမ္မုနာ နောပိ သုတေန နေယျော, အနူပနီတော သ နိဝေသနေသူ’’တိ။

၈၂။ သညာဝိရတ္တဿ န သန္တိ ဂန္ထာ, ပညာဝိမုတ္တဿ န သန္တိ မောဟာ၊

သညဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ယေ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဃဋ္ဋမာနာ [ဃဋ္ဋယန္တာ (သျာ။) သု။ နိ။ ၈၅၃] ဝိစရန္တိ လောကေ။

သညာဝိရတ္တဿ န သန္တိ ဂန္ထာတိ။ ယော သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ တဿ အာဒိတော ဥပါဒါယ ဂန္ထာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောန္တိ, အရဟတ္တေ ပတ္တေ အရဟတော ဂန္ထာ စ မောဟာ စ နီဝရဏာ စ ကာမသညာ ဗျာပါဒသညာ ဝိဟိံသာသညာ ဒိဋ္ဌိသညာ စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ – သညာဝိရတ္တဿ န သန္တိ ဂန္ထာ။

ပညာဝိမုတ္တဿ န သန္တိ မောဟာတိ။ ယော ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, တဿ အာဒိတော ဥပါဒါယ မောဟာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောန္တိ, အရဟတ္တေ ပတ္တေ အရဟတော မောဟာ စ ဂန္ထာ စ နီဝရဏာ စ ကာမသညာ ဗျာပါဒသညာ ဝိဟိံသာသညာ ဒိဋ္ဌိသညာ စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ – ပညာဝိမုတ္တဿ န သန္တိ မောဟာ။

သညဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ယေ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဃဋ္ဋမာနာ ဝိစရန္တိ လောကေတိ။ ယေ သညံ ဂဏှန္တိ ကာမသညံ ဗျာပါဒသညံ ဝိဟိံသာသညံ တေ သညာဝသေန ဃဋ္ဋေန္တိ သံဃဋ္ဋေန္တိ။ ရာဇာနောပိ ရာဇူဟိ ဝိဝဒန္တိ, ခတ္တိယာပိ ခတ္တိယေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဗြာဟ္မဏာပိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဂဟပတီပိ ဂဟပတီဟိ ဝိဝဒန္တိ, မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ, ပုတ္တောပိ မာတရာ ဝိဝဒတိ, ပိတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ, ပုတ္တောပိ ပိတရာ ဝိဝဒတိ, ဘာတာပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ, ဘဂိနီပိ ဘဂိနိယာ ဝိဝဒတိ, ဘာတာပိ ဘဂိနိယာ ဝိဝဒတိ, ဘဂိနီပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ, သဟာယောပိ သဟာယေန ဝိဝဒတိ။ တေ တတ္ထ ကလဟဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒမာပန္နာ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, လေဍ္ဍူဟိပိ [လေဋ္ဋူဟိပိ (က။)] ဥပက္ကမန္တိ, ဒဏ္ဍေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ, သတ္ထေဟိပိ ဥပက္ကမန္တိ။ တေ တတ္ထ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခံ။ ယေ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှန္တိ ‘‘သဿတော လောကော’’တိ ဝါ…ပေ… ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ ဝါ တေ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဃဋ္ဋေန္တိ သံဃဋ္ဋေန္တိ, သတ္ထာရတော သတ္ထာရံ ဃဋ္ဋေန္တိ, ဓမ္မက္ခာနတော ဓမ္မက္ခာနံ ဃဋ္ဋေန္တိ, ဂဏတော ဂဏံ ဃဋ္ဋေန္တိ, ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိံ ဃဋ္ဋေန္တိ, ပဋိပဒါယ ပဋိပဒံ ဃဋ္ဋေန္တိ, မဂ္ဂတော မဂ္ဂံ ဃဋ္ဋေန္တိ။

အထ ဝါ တေ ဝိဝဒန္တိ, ကလဟံ ကရောန္တိ, ဘဏ္ဍနံ ကရောန္တိ, ဝိဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ, ဝိဝါဒံ ကရောန္တိ, မေဓဂံ ကရောန္တိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ။ တေသံ အဘိသင်္ခါရာ အပ္ပဟီနာ၊ အဘိသင်္ခါရာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ ဂတိယာ ဃဋ္ဋေန္တိ, နိရယေ ဃဋ္ဋေန္တိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဃဋ္ဋေန္တိ, ပေတ္တိဝိသယေ ဃဋ္ဋေန္တိ, မနုဿလောကေ ဃဋ္ဋေန္တိ, ဒေဝလောကေ ဃဋ္ဋေန္တိ, ဂတိယာ ဂတိံ… ဥပပတ္တိယာ ဥပပတ္တိံ… ပဋိသန္ဓိယာ ပဋိသန္ဓိံ… ဘဝေန ဘဝံ… သံသာရေန သံသာရံ… ဝဋ္ဋေန ဝဋ္ဋံ ဃဋ္ဋေန္တိ သံဃဋ္ဋေန္တိ ဝဒန္တိ ဝိစရန္တိ ဝိဟရန္တိ ဣရိယန္တိ ဝတ္တေန္တိ ပါလေန္တိ ယပေန္တိ ယာပေန္တိ။ လောကေတိ အပါယလောကေ…ပေ… အာယတနလောကေတိ – သညဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ယေ အဂ္ဂဟေသုံ တေ ဃဋ္ဋမာနာ ဝိစရန္တိ လောကေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သညာဝိရတ္တဿ န သန္တိ ဂန္ထာ, ပညာဝိမုတ္တဿ န သန္တိ မောဟာ၊

သညဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ယေ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဃဋ္ဋမာနာ ဝိစရန္တိ လောကေ’’တိ။

မာဂဏ္ဍိယသုတ္တနိဒ္ဒေသော နဝမော။

၁၀။ ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသော

အထ ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –

၈၃။ ကထံဒဿီ ကထံသီလော, ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတိ၊

တံ မေ ဂေါတမ ပဗြူဟိ, ပုစ္ဆိတော ဥတ္တမံ နရံ။

ကထံဒဿီ ကထံသီလော, ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ။ ကထံဒဿီတိ ကီဒိသေန ဒဿနေန သမန္နာဂတော, ကိံသဏ္ဌိတေန, ကိံပကာရေန, ကိံပဋိဘာဂေနာတိ – ကထံဒဿီ။ ကထံသီလောတိ ကီဒိသေန သီလေန သမန္နာဂတော, ကိံသဏ္ဌိတေန, ကိံပကာရေန, ကိံပဋိဘာဂေနာတိ – ကထံဒဿီ ကထံသီလော။ ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ ပဝုစ္စတိ ကထီယတိ ဘဏီယတိ ဒီပီယတိ ဝေါဟရီယတိ။ ကထံဒဿီတိ အဓိပညံ ပုစ္ဆတိ, ကထံသီလောတိ အဓိသီလံ ပုစ္ဆတိ, ဥပသန္တောတိ အဓိစိတ္တံ ပုစ္ဆတီတိ – ကထံဒဿီ ကထံသီလော ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတိ။

တံ မေ ဂေါတမ ပဗြူဟီတိ။ တန္တိ ယံ ပုစ္ဆာမိ, ယံ ယာစာမိ, ယံ အဇ္ဈေသာမိ, ယံ ပသာဒေမိ။ ဂေါတမာတိ သော နိမ္မိတော ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ။ ပဗြူဟီတိ ဗြူဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – တံ မေ ဂေါတမ ပဗြူဟိ။

ပုစ္ဆိတော ဥတ္တမံ နရန္တိ။ ပုစ္ဆိတောတိ ပုဋ္ဌော ပုစ္ဆိတော ယာစိတော အဇ္ဈေသိတော ပသာဒိတော။ ဥတ္တမံ နရန္တိ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဝိသိဋ္ဌံ ပါမောက္ခံ ဥတ္တမံ ပဝရံ နရန္တိ – ပုစ္ဆိတော ဥတ္တမံ နရံ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ကထံဒဿီ ကထံသီလော, ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတိ၊

တံ မေ ဂေါတမ ပဗြူဟိ, ပုစ္ဆိတော ဥတ္တမံ နရ’’န္တိ။

၈၄။

ဝီတတဏှော ပုရာဘေဒါ, [ဣတိ ဘဂဝါ]

ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော၊

ဝေမဇ္ဈေ နုပသင်္ခေယျော,

တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ။

ဝီတတဏှော ပုရာဘေဒါတိ။ ပုရာ ကာယဿ ဘေဒါ, ပုရာ အတ္တဘာဝဿ ဘေဒါ, ပုရာ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပါ, ပုရာ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ ဝီတတဏှော ဝိဂတတဏှော စတ္တတဏှော ဝန္တတဏှော မုတ္တတဏှော ပဟီနတဏှော ပဋိနိဿဋ္ဌတဏှော, ဝီတရာဂေါ ဝိဂတရာဂေါ စတ္တရာဂေါ ဝန္တရာဂေါ မုတ္တရာဂေါ ပဟီနရာဂေါ ပဋိနိဿဋ္ဌရာဂေါ, နိစ္ဆာတော နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရတိ။

ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ။ အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမောဟောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမာနောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒိဋ္ဌီတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂတဏှောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကိလေသောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝိဘဇိ ပဝိဘဇိ ဓမ္မရတနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဝါနံ အန္တကရောတိ ဘဂဝါ, ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝါ ဘဂဝါ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနီတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿ ဝိမုတ္တိရသဿ အဓိသီလဿ အဓိစိတ္တဿ အဓိပညာယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အဋ္ဌန္နံ အဘိဘာယတနာနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ ပညာဘာဝနာနံ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ဘဂဝါ။ ဘဂဝါတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ, န ပိတရာ ကတံ, န ဘာတရာ ကတံ, န ဘဂိနိယာ ကတံ, န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ, န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ, န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ, န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – ဝီတတဏှော ပုရာဘေဒါတိ ဘဂဝါ။

ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတောတိ ပုဗ္ဗန္တော ဝုစ္စတိ အတီတော အဒ္ဓါ။ အတီတံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ တဏှာ ပဟီနာ, ဒိဋ္ဌိ ပဋိနိဿဋ္ဌာ တဏှာယ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိယာ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ။ ဧဝမ္ပိ ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော။ အထ ဝါ ‘‘ဧဝံရူပေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတိ, ‘‘ဧဝံဝေဒနော အဟောသိံ… ဧဝံသညော အဟောသိံ… ဧဝံသင်္ခါရော အဟောသိံ… ဧဝံဝိညာဏော အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတိ။ ဧဝမ္ပိ ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော။ အထ ဝါ ‘‘ဣတိ မေ စက္ခု [စက္ခုံ (သီ။ က။)] အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ရူပါ’’တိ တတ္ထ န ဆန္ဒရာဂပဋိဗဒ္ဓံ ဟောတိ ဝိညာဏံ, န ဆန္ဒရာဂပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဝိညာဏဿ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော။ ‘‘ဣတိ မေ သောတံ အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ သဒ္ဒါ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ ဃာနံ အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဂန္ဓာ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ ဇိဝှါ အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ရသာ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ ကာယော အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ မနော အဟောသိ အတီတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဓမ္မာ’’တိ တတ္ထ န ဆန္ဒရာဂပဋိဗဒ္ဓံ ဟောတိ ဝိညာဏံ, န ဆန္ဒရာဂပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဝိညာဏဿ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော။ အထ ဝါ ယာနိ တာနိ ပုဗ္ဗေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဟသိတလပိတကီဠိတာနိ န တဒဿာဒေတိ, န တံ နိကာမေတိ, န စ တေန ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော။

ဝေမဇ္ဈေ နုပသင်္ခေယျောတိ။ ဝေမဇ္ဈံ ဝုစ္စတိ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ။ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ တဏှာ ပဟီနာ, ဒိဋ္ဌိ ပဋိနိဿဋ္ဌာ။ တဏှာယ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိယာ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ ရတ္တောတိ နုပသင်္ခေယျော, ဒုဋ္ဌောတိ နုပသင်္ခေယျော, မူဠှောတိ နုပသင်္ခေယျော, ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ နုပသင်္ခေယျော, ပရာမဋ္ဌောတိ နုပသင်္ခေယျော, ဝိက္ခေပဂတောတိ နုပသင်္ခေယျော, အနိဋ္ဌင်္ဂတောတိ နုပသင်္ခေယျော, ထာမဂတောတိ နုပသင်္ခေယျော၊ တေ အဘိသင်္ခါရာ ပဟီနာ၊ အဘိသင်္ခါရာနံ ပဟီနတ္တာ ဂတိယာ နုပသင်္ခေယျော, နေရယိကောတိ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိကောတိ ဝါ ပေတ္တိဝိသယိကောတိ ဝါ မနုဿောတိ ဝါ ဒေဝေါတိ ဝါ ရူပီတိ ဝါ အရူပီတိ ဝါ သညီတိ ဝါ အသညီတိ ဝါ နေဝသညီနာသညီတိ ဝါ။ သော ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော နတ္ထိ ကာရဏံ နတ္ထိ ယေန သင်္ခံ ဂစ္ဆေယျာတိ – ဝေမဇ္ဈေ နုပသင်္ခေယျော။

တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတန္တိ။ တဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ပုရေက္ခာရာတိ ဒွေ ပုရေက္ခာရာ – တဏှာပုရေက္ခာရော စ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော စ…ပေ… အယံ တဏှာပုရေက္ခာရော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော။ တဿ တဏှာပုရေက္ခာရော ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော ပဋိနိဿဋ္ဌော။ တဏှာပုရေက္ခာရဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ န တဏှံ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဝါ ပုရတော ကတွာ စရတိ, န တဏှာဓဇော န တဏှာကေတု န တဏှာဓိပတေယျော, န ဒိဋ္ဌိဓဇော န ဒိဋ္ဌိကေတု န ဒိဋ္ဌာဓိပတေယျော, န တဏှာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ပရိဝါရိတော စရတိ။ ဧဝမ္ပိ တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ။ အထ ဝါ ‘‘ဧဝံရူပေါ သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတိ, ‘‘ဧဝံဝေဒနော သိယံ… ဧဝံသညော သိယံ… ဧဝံသင်္ခါရော သိယံ… ဧဝံဝိညာဏော သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတိ။ ဧဝမ္ပိ တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ။ အထ ဝါ ‘‘ဣတိ မေ စက္ခု သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ရူပါ’’တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တံ န ပဏိဒဟတိ, စေတသော အပ္ပဏိဓာနပ္ပစ္စယာ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ။ ‘‘ဣတိ မေ သောတံ သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ သဒ္ဒါ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ ဃာနံ သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဂန္ဓာ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ ဇိဝှါ သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ရသာ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ ကာယော သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ, ‘‘ဣတိ မေ မနော သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဓမ္မာ’’တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တံ န ပဏိဒဟတိ, စေတသော အပ္ပဏိဓာနပ္ပစ္စယာ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ။ အထ ဝါ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော’’တိ ဝါ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တံ န ပဏိဒဟတိ, စေတသော အပ္ပဏိဓာနပ္ပစ္စယာ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒတော။ ဧဝမ္ပိ တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဝီတတဏှော ပုရာဘေဒါ, [ဣတိ ဘဂဝါ]

ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတော၊

ဝေမဇ္ဈေ နုပသင်္ခေယျော,

တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတ’’န္တိ။

၈၅။ အက္ကောဓနော အသန္တာသီ, အဝိကတ္ထီ အကုက္ကုစော၊

မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော, သ ဝေ ဝါစာယတော မုနိ။

အက္ကောဓနော အသန္တာသီတိ။ အက္ကောဓနောတိ ယဉှိ ခေါ ဝုတ္တံ။ အပိ စ ကောဓော တာဝ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဒသဟာကာရေဟိ ကောဓော ဇာယတိ – ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိ ကောဓော ဇာယတိ, ‘‘အနတ္ထံ မေ စရတီ’’တိ ကောဓော ဇာယတိ, ‘‘အနတ္ထံ မေ စရိဿတီ’’တိ ကောဓော ဇာယတိ, ‘‘ပိယဿ မေ မနာပဿ အနတ္ထံ အစရိ… အနတ္ထံ စရတိ… အနတ္ထံ စရိဿတီ’’တိ ကောဓော ဇာယတိ, ‘‘အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရိ… အတ္ထံ စရတိ… အတ္ထံ စရိဿတီ’’တိ ကောဓော ဇာယတိ, အဋ္ဌာနေ ဝါ ပန ကောဓော ဇာယတိ။ ယော ဧဝရူပေါ စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော, ပဋိဃံ ပဋိဝိရောဓော, ကောပေါ ပကောပေါ သမ္ပကောပေါ, ဒေါသော ပဒေါသော သမ္ပဒေါသော, စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိ မနောပဒေါသော, ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ, ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ, ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ, ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ, အသုရောပေါ [အဿုရောပေါ (သီ။ က။)] အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ကောဓော။

အပိ စ ကောဓဿ အဓိမတ္တပရိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အတ္ထိ ကဉ္စိ [ကိဉ္စိ (က။)] ကာလံ ကောဓော စိတ္တာဝိလကရဏမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ မုခကုလာနဝိကုလာနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော မုခကုလာနဝိကုလာနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဟနုသဉ္စောပနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဟနုသဉ္စောပနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဖရုသဝါစံ နိစ္ဆာရဏော [ဖရုသဝါစနိစ္ဆာရဏော (သျာ။)] ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဖရုသဝါစံ နိစ္ဆာရဏမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဒိသာဝိဒိသာနုဝိလောကနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဒိသာဝိဒိသာနုဝိလောကနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဒဏ္ဍသတ္ထပရာမသနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဒဏ္ဍသတ္ထပရာမသနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဒဏ္ဍသတ္ထအဗ္ဘုက္ကိရဏော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဒဏ္ဍသတ္ထအဗ္ဘုက္ကိရဏမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဒဏ္ဍသတ္ထအဘိနိပါတနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဒဏ္ဍသတ္ထအဘိနိပါတမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဆိန္နဝိစ္ဆိန္နကရဏော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဆိန္နဝိစ္ဆိန္နကရဏမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ သမ္ဘဉ္ဇနပလိဘဉ္ဇနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော သမ္ဘဉ္ဇနပလိဘဉ္ဇနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ အင်္ဂမင်္ဂအပကဍ္ဎနော ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော အင်္ဂမင်္ဂအပကဍ္ဎနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ ဇီဝိတာဝေါရောပနော [ဇီဝိတပနာသနော (သျာ။)] ဟောတိ၊ အတ္ထိ ကဉ္စိ ကာလံ ကောဓော ဇီဝိတာဝေါရောပနမတ္တော ဟောတိ, န စ တာဝ သဗ္ဗစာဂပရိစ္စာဂါယ သဏ္ဌိတော ဟောတိ။ ယတော ကောဓော ပရပုဂ္ဂလံ ဃာဋေတွာ အတ္တာနံ ဃာဋေတိ, ဧတ္တာဝတာ ကောဓော ပရမုဿဒဂတော ပရမဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ဟောတိ။ ယဿ သော ကောဓော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော ဝူပသန္တော ပဋိပဿဒ္ဓေါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, သော ဝုစ္စတိ အက္ကောဓနော။ ကောဓဿ ပဟီနတ္တာ အက္ကောဓနော, ကောဓဝတ္ထုဿ ပရိညာတတ္တာ အက္ကောဓနော, ကောဓဟေတုဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ အက္ကောဓနောတိ – အက္ကောဓနော။

အသန္တာသီတိ ဣဓေကစ္စော တာသီ ဟောတိ ဥတ္တာသီ ပရိတ္တာသီ, သော တသတိ န ဥတ္တသတိ ပရိတ္တသတိ ဘာယတိ သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ။ ကုလံ ဝါ န လဘာမိ, ဂဏံ ဝါ န လဘာမိ, အာဝါသံ ဝါ န လဘာမိ, လာဘံ ဝါ န လဘာမိ, ယသံ ဝါ န လဘာမိ, ပသံသံ ဝါ န လဘာမိ, သုခံ ဝါ န လဘာမိ, စီဝရံ ဝါ န လဘာမိ, ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ န လဘာမိ, သေနာသနံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကံ ဝါ န လဘာမိ, အပ္ပညာတောမှီတိ တသတိ ဥတ္တသတိ ပရိတ္တသတိ ဘာယတိ သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ။

ဣဓ ဘိက္ခု အသန္တာသီ ဟောတိ အနုတ္တာသီ အပရိတ္တာသီ၊ သော န တသတိ န ဥတ္တသတိ န ပရိတ္တသတိ န ဘာယတိ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ။ ကုလံ ဝါ န လဘာမိ, ဂဏံ ဝါ န လဘာမိ, အာဝါသံ ဝါ န လဘာမိ, လာဘံ ဝါ န လဘာမိ, ယသံ ဝါ န လဘာမိ, ပသံသံ ဝါ န လဘာမိ, သုခံ ဝါ န လဘာမိ, စီဝရံ ဝါ န လဘာမိ, ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ န လဘာမိ, သေနာသနံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကံ ဝါ န လဘာမိ, အပ္ပညာတောမှီတိ န တသတိ န ဥတ္တသတိ န ပရိတ္တသတိ န ဘာယတိ န သန္တာသံ အာပဇ္ဇတီတိ – အက္ကောဓနော အသန္တာသီ။

အဝိကတ္ထီ အကုက္ကုစောတိ။ ဣဓေကစ္စော ကတ္ထီ ဟောတိ ဝိကတ္ထီ, သော ကတ္ထတိ ဝိကတ္ထတိ – အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နောတိ ဝါ ဝတသမ္ပန္နောတိ ဝါ သီလဗ္ဗတသမ္ပန္နောတိ ဝါ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ မဟာကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ, မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ, ဉာတော ယသဿီ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ဝါ, လာဘိမှိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဝါ, သုတ္တန္တိကောတိ ဝါ ဝိနယဓရောတိ ဝါ ဓမ္မကထိကောတိ ဝါ, အာရညိကောတိ ဝါ ပိဏ္ဍပါတိကောတိ ဝါ ပံသုကူလိကောတိ ဝါ တေစီဝရိကောတိ ဝါ, သပဒါနစာရိကောတိ ဝါ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကောတိ ဝါ နေသဇ္ဇိကောတိ ဝါ ယထာသန္ထတိကောတိ ဝါ, ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ ဒုတိယဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ တတိယဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ စတုတ္ထဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ, အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ… ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ… အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယာ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝါ ကတ္ထတိ ဝိကတ္ထတိ။ ဧဝံ န ကတ္ထတိ န ဝိကတ္ထတိ, ကတ္ထနာ ဝိကတ္ထနာ အာရတော ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – အဝိကတ္ထီ။

အကုက္ကုစောတိ။ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, ပါဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကုက္ကုစ္စံ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ, ဝိကာလေ ကာလသညိတာ ကာလေ ဝိကာလသညိတာ, အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇသညိတာ ဝဇ္ဇေ အဝဇ္ဇသညိတာ၊ ယံ ဧဝရူပံ ကုက္ကုစ္စံ ကုက္ကုစ္စာယနာ ကုက္ကုစ္စာယိတတ္တံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကုက္ကုစ္စံ။

အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ။ ကထံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ? ‘‘ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ကာယသုစရိတ’’န္တိဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ကတံ မေ ဝစီဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ဝစီသုစရိတံ… ကတံ မေ မနောဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ မနောသုစရိတ’’န္တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ကတော မေ ပါဏာတိပါတော, အကတာ မေ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ကတံ မေ အဒိန္နာဒါနံ, အကတာ မေ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ’’တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ကတော မေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော, အကတာ မေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ’’တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ကတော မေ မုသာဝါဒေါ, အကတာ မေ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ’’တိ… ‘‘ကတာ မေ ပိသုဏာ ဝါစာ, အကတာ မေ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ’’တိ… ‘‘ကတာ မေ ဖရုသာ ဝါစာ, အကတာ မေ ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ’’တိ… ‘‘ကတော မေ သမ္ဖပ္ပလာပေါ, အကတာ မေ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ’’တိ… ‘‘ကတာ မေ အဘိဇ္ဈာ, အကတာ မေ အနဘိဇ္ဈာ’’တိ… ‘‘ကတော မေ ဗျာပါဒေါ, အကတော မေ အဗျာပါဒေါ’’တိ… ‘‘ကတာ မေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အကတာ မေ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ဧဝံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။

အထ ဝါ ‘‘သီလေသုမှိ န ပရိပူရကာရီ’’တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ၊ ‘‘ဣန္ဒြိယေသုမှိ အဂုတ္တဒွါရော’’တိ… ‘‘ဘောဇနေ အမတ္တညုမှီ’’တိ… ‘‘ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တောမှီ’’တိ… ‘‘န သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတောမှီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတော မေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ… ‘‘ဒုက္ခံ မေ အပရိညာတ’’န္တိ… ‘‘သမုဒယော မေ အပ္ပဟီနော’’တိ… ‘‘မဂ္ဂေါ မေ အဘာဝိတော’’တိ… ‘‘နိရောဓော မေ အသစ္ဆိကတော’’တိ – ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုက္ကုစ္စံ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရော မနောဝိလေခေါ။ ယဿေတံ ကုက္ကုစ္စံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ အကုက္ကုစ္စောတိ – အဝိကတ္ထီ အကုက္ကုစော။

မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတောတိ။ မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ။ ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ မန္တာယ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝါစံ ဘာသတိ ဗဟုမ္ပိ ကထေန္တော ဗဟုမ္ပိ ဘဏန္တော ဗဟုမ္ပိ ဒီပယန္တော ဗဟုမ္ပိ ဝေါဟရန္တော။ ဒုက္ကထိတံ ဒုဗ္ဘဏိတံ ဒုလ္လပိတံ ဒုရုတ္တံ ဒုဗ္ဘာသိတံ ဝါစံ န ဘာသတီတိ – မန္တဘာဏီ။ အနုဒ္ဓတောတိ။ တတ္ထ ကတမံ ဥဒ္ဓစ္စံ? ယံ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓစ္စံ အဝူပသမော စေတသော ဝိက္ခေပေါ ဘန္တတ္တံ စိတ္တဿ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဥဒ္ဓစ္စံ။ ယဿေတံ ဥဒ္ဓစ္စံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ အနုဒ္ဓတောတိ – မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော။

သ ဝေ ဝါစာယတော မုနီတိ။ ဣဓ ဘိက္ခု မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ထေတော ပစ္စယိကော အဝိသံဝါဒကော လောကဿ။ ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ – ဣတော သုတွာ န အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ န ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ။ ဣတိ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာ, သဟိတာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ, သမဂ္ဂါရာမော သမဂ္ဂရတော သမဂ္ဂနန္ဒီ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ။ ဖရုသံ ဝါစံ ပဟာယ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ – ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ ပေမနီယာ ဟဒယင်္ဂမာ ပေါရီ ဗဟုဇနကန္တာ ဗဟုဇနမနာပါ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ။ သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဟာယ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ – ကာလဝါဒီ ဘူတဝါဒီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ ဝိနယဝါဒီ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသံဟိတံ။ စတူဟိ ဝစီသုစရိတေဟိ သမန္နာဂတော စတုဒ္ဒေါသာပဂတံ ဝါစံ ဘာသတိ, ဗာတ္တိံသာယ တိရစ္ဆာနကထာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။

ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ကထေသိ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထံ ကထေတိ, သန္တုဋ္ဌီကထံ ကထေတိ, ပဝိဝေကကထံ… အသံသဂ္ဂကထံ… ဝီရိယာရမ္ဘကထံ… သီလကထံ… သမာဓိကထံ… ပညာကထံ… ဝိမုတ္တိကထံ … ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထံ… သတိပဋ္ဌာနကထံ… သမ္မပ္ပဓာနကထံ… ဣဒ္ဓိပါဒကထံ… ဣန္ဒြိယကထံ… ဗလကထံ… ဗောဇ္ဈင်္ဂကထံ… မဂ္ဂကထံ… ဖလကထံ… နိဗ္ဗာနကထံ ကထေတိ။ ဝါစာယတောတိ ယတ္တော ပရိယတ္တော ဂုတ္တော ဂေါပိတော ရက္ခိတော ဝူပသန္တော။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ။ ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနီတိ – သ ဝေ ဝါစာယတော မုနိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အက္ကောဓနော အသန္တာသီ, အဝိကတ္ထီ အကုက္ကုစော၊

မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော, သ ဝေ ဝါစာယတော မုနီ’’တိ။

၈၆။ နိရာသတ္တိ အနာဂတေ, အတီတံ နာနုသောစတိ၊

ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသု, ဒိဋ္ဌီသု စ န နီယတိ။

နိရာသတ္တိ အနာဂတေတိ။ အာသတ္တိ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ အာသတ္တိ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ။ ဧဝမ္ပိ နိရာသတ္တိ အနာဂတေ။ အထ ဝါ ‘‘ဧဝံရူပေါ သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတိ, ‘‘ဧဝံဝေဒနော သိယံ… ဧဝံသညော သိယံ… ဧဝံသင်္ခါရော သိယံ… ဧဝံဝိညာဏော သိယံ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတိ။ ဧဝမ္ပိ နိရာသတ္တိ အနာဂတေ။ အထ ဝါ ‘‘ဣတိ မေ စက္ခု သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ရူပါ’’တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တံ န ပဏိဒဟတိ, စေတသော အပ္ပဏိဓာနပ္ပစ္စယာ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ နိရာသတ္တိ အနာဂတေ။ ‘‘ဣတိ မေ သောတံ သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ သဒ္ဒါ’’တိ…ပေ… ‘‘ဣတိ မေ မနော သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ – ဣတိ ဓမ္မာ’’တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တံ န ပဏိဒဟတိ, စေတသော အပ္ပဏိဓာနပ္ပစ္စယာ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ နိရာသတ္တိ အနာဂတေ။ အထ ဝါ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’’တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တံ န ပဏိဒဟတိ, စေတသော အပ္ပဏိဓာနပ္ပစ္စယာ န တဒဘိနန္ဒတိ၊ န တဒဘိနန္ဒန္တော။ ဧဝမ္ပိ နိရာသတ္တိ အနာဂတေ။

အတီတံ နာနုသောစတီတိ။ ဝိပရိဏတံ ဝါ ဝတ္ထုံ န သောစတိ, ဝိပရိဏတသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ န သောစတိ, ‘‘စက္ခု မေ ဝိပရိဏတ’’န္တိ န သောစတိ, ‘‘သောတံ မေ… ဃာနံ မေ… ဇိဝှါ မေ… ကာယော မေ… ရူပါ မေ… သဒ္ဒါ မေ… ဂန္ဓာ မေ… ရသာ မေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ မေ… ကုလံ မေ… ဂဏော မေ… အာဝါသော မေ… လာဘော မေ… ယသော မေ… ပသံသာ မေ… သုခံ မေ… စီဝရံ မေ… ပိဏ္ဍပါတော မေ… သေနာသနံ မေ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရော မေ… မာတာ မေ… ပိတာ မေ… ဘာတာ မေ… ဘဂိနီ မေ… ပုတ္တော မေ… ဓီတာ မေ… မိတ္တာ မေ… အမစ္စာ မေ… ဉာတကာ မေ… သာလောဟိတာ မေ ဝိပရိဏတာ’’တိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ – အတီတံ နာနုသောစတိ။

ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသူတိ။ စက္ခုသမ္ဖဿော သောတသမ္ဖဿော ဃာနသမ္ဖဿော ဇိဝှါသမ္ဖဿော ကာယသမ္ဖဿော မနောသမ္ဖဿော, အဓိဝစနသမ္ဖဿော ပဋိဃသမ္ဖဿော, သုခဝေဒနီယော ဖဿော ဒုက္ခဝေဒနီယော ဖဿော အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော ဖဿော, ကုသလော ဖဿော အကုသလော ဖဿော အဗျာကတော ဖဿော, ကာမာဝစရော ဖဿော ရူပါဝစရော ဖဿော အရူပါဝစရော ဖဿော, သုညတော ဖဿော အနိမိတ္တော ဖဿော အပ္ပဏိဟိတော ဖဿော, လောကိယော ဖဿော လောကုတ္တရော ဖဿော, အတီတော ဖဿော အနာဂတော ဖဿော ပစ္စုပ္ပန္နော ဖဿော၊ ယော ဧဝရူပေါ ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ဖဿော။

ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသူတိ။ စက္ခုသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ, သောတသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… ဃာနသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… ဇိဝှါသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… ကာယသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… မနောသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… အဓိဝစနသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… ပဋိဃသမ္ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ… သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ… ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ… အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ… ကုသလံ ဖဿံ… အကုသလံ ဖဿံ… အဗျာကတံ ဖဿံ… ကာမာဝစရံ ဖဿံ… ရူပါဝစရံ ဖဿံ… အရူပါဝစရံ ဖဿံ… လောကိယံ ဖဿံ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။

အထ ဝါ အတီတံ ဖဿံ အနာဂတေဟိ စ ပစ္စုပ္ပန္နေဟိ စ ဖဿေဟိ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ, အနာဂတံ ဖဿံ အတီတေဟိ စ ပစ္စုပ္ပန္နေဟိ စ ဖဿေဟိ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ, ပစ္စုပ္ပန္နံ ဖဿံ အတီတေဟိ စ အနာဂတေဟိ စ ဖဿေဟိ ဝိဝိတ္တံ ပဿတိ။ အထ ဝါ ယေ တေ ဖဿာ အရိယာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာ သုညတပဋိသညုတ္တာ, တေ ဖဿေ ဝိဝိတ္တေ ပဿတိ ရာဂေန ဒေါသေန မောဟေန ကောဓေန ဥပနာဟေန မက္ခေန ပဠာသေန ဣဿာယ မစ္ဆရိယေန မာယာယ သာဌေယျေန ထမ္ဘေန သာရမ္ဘေန မာနေန အတိမာနေန မဒေန ပမာဒေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ သဗ္ဗဒုစ္စရိတေဟိ သဗ္ဗဒရထေဟိ သဗ္ဗပရိဠာဟေဟိ သဗ္ဗသန္တာပေဟိ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေဟိ ဝိဝိတ္တေ ပဿတီတိ – ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသု။

ဒိဋ္ဌီသု စ န နီယတီတိ။ တဿ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ။ သော ဒိဋ္ဌိယာ န ယာယတိ န နီယတိ န ဝုယှတိ န သံဟရီယတိ၊ နပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ သာရတော ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ – ဒိဋ္ဌီသု စ န နီယတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘နိရာသတ္တိ အနာဂတေ, အတီတံ နာနုသောစတိ၊

ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသု, ဒိဋ္ဌီသု စ န နီယတီ’’တိ။

၈၇။ ပတိလီနော အကုဟကော, အပိဟာလု အမစ္ဆရီ၊

အပ္ပဂဗ္ဘော အဇေဂုစ္ဆော, ပေသုဏေယျေ စ နော ယုတော။

ပတိလီနော အကုဟကောတိ။ ပတိလီနောတိ ရာဂဿ ပဟီနတ္တာ ပတိလီနော, ဒေါသဿ ပဟီနတ္တာ ပတိလီနော, မောဟဿ ပဟီနတ္တာ ပတိလီနော, ကောဓဿ… ဥပနာဟဿ … မက္ခဿ… ပဠာသဿ… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယဿ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ ပဟီနတ္တာ ပတိလီနော။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပတိလီနော ဟောတိ? ဣမဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပတိလီနော ဟောတီ’’တိ – ပတိလီနော။

အကုဟကောတိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ – ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု, ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု, သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။

ကတမံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓ ဂဟပတိကာ ဘိက္ခုံ နိမန္တေန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ။ သော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အတ္ထိကော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ဘိယျောကမျတံ ဥပါဒါယ စီဝရံ ပစ္စက္ခာတိ, ပိဏ္ဍပါတံ ပစ္စက္ခာတိ, သေနာသနံ ပစ္စက္ခာတိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပစ္စက္ခာတိ။ သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန စီဝရေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ ယံ သမဏော သုသာနာ ဝါ သင်္ကာရကူဋာ ဝါ ပါပဏိကာ ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ သံဃာဋိံ ကတွာ ဓာရေယျ။ ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန ပိဏ္ဍပါတေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ ယံ သမဏော ဥဉ္ဆာစရိယာယ ပိဏ္ဍိယာလောပေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေယျ။ ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန သေနာသနေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ ယံ သမဏော ရုက္ခမူလိကော ဝါ အဿ သောသာနိကော ဝါ အဗ္ဘောကာသိကော ဝါ။ ကိံ သမဏဿ မဟဂ္ဃေန ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန! ဧတံ သာရုပ္ပံ ယံ သမဏော ပူတိမုတ္တေန ဝါ ဟရိတကီခဏ္ဍေန ဝါ ဩသဓံ ကရေယျာ’’တိ။ တဒုပါဒါယ လူခံ စီဝရံ ဓာရေတိ, လူခံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, လူခံ သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ၊ လူခံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိသေဝတိ။ တမေနံ ဂဟပတိကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘‘အယံ သမဏော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဓုတဝါဒေါ’’တိ ဘိယျော ဘိယျော နိမန္တေန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ။ သော ဧဝမာဟ – ‘‘တိဏ္ဏံ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ။ သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ, ဒေယျဓမ္မဿ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ, ဒက္ခိဏေယျာနံ သမ္မုခီဘာဝါ သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ။ ‘တုမှာကဉ္စေဝါယံ သဒ္ဓါ အတ္ထိ, ဒေယျဓမ္မော စ သံဝိဇ္ဇတိ, အဟဉ္စ ပဋိဂ္ဂါဟကော။ သစေဟံ န ပဋိဂ္ဂဟေဿာမိ, ဧဝံ တုမှေ ပုညေန ပရိဗာဟိရာ ဘဝိဿန္တိ။ န မယှံ ဣမိနာ အတ္ထော။ အပိ စ တုမှာကံယေဝ အနုကမ္ပာယ ပဋိဂ္ဂဏှာမီ’’’တိ။ တဒုပါဒါယ ဗဟုမ္ပိ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဗဟုမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဗဟုမ္ပိ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။

ကတမံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓေကစ္စော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယော, ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ, ဂမနံ သဏ္ဌပေတိ ဌာနံ သဏ္ဌပေတိ နိသဇ္ဇံ သဏ္ဌပေတိ သယနံ သဏ္ဌပေတိ, ပဏိဓာယ ဂစ္ဆတိ ပဏိဓာယ တိဋ္ဌတိ ပဏိဓာယ နိသီဒတိ ပဏိဓာယ သေယျံ ကပ္ပေတိ, သမာဟိတော ဝိယ ဂစ္ဆတိ သမာဟိတော ဝိယ တိဋ္ဌတိ သမာဟိတော ဝိယ နိသီဒတိ သမာဟိတော ဝိယ သေယျံ ကပ္ပေတိ, အာပါထကဇ္ဈာယီဝ ဟောတိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဣရိယာပထဿ ဌပနာ အာဌပနာ [အဋ္ဌပနာ (သီ။)] သဏ္ဌပနာ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။

ကတမံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု? ဣဓေကစ္စော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယော, ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ, အရိယဓမ္မသန္နိဿိတံ ဝါစံ ဘာသတိ။ ‘‘ယော ဧဝရူပံ စီဝရံ ဓာရေတိ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပံ ပတ္တံ ဓာရေတိ… လောဟထာလကံ ဓာရေတိ… ဓမ္မကရဏံ ဓာရေတိ… ပရိသာဝနံ ဓာရေတိ… ကုဉ္စိကံ ဓာရေတိ… ဥပါဟနံ ဓာရေတိ… ကာယဗန္ဓနံ ဓာရေတိ… အာယောဂံ ဓာရေတိ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယဿ ဧဝရူပေါ ဥပဇ္ဈာယော သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယဿ ဧဝရူပေါ အာစရိယော… ဧဝရူပါ သမာနုပဇ္ဈာယကာ… သမာနာစရိယကာ… မိတ္တာ… သန္ဒိဋ္ဌာ… သမ္ဘတ္တာ… သဟာယာ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပေ ဝိဟာရေ ဝသတိ သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ၊ ‘‘ယော ဧဝရူပေ အဍ္ဎယောဂေ ဝသတိ… ပါသာဒေ ဝသတိ… ဟမ္မိယေ ဝသတိ… ဂုဟာယံ ဝသတိ… လေဏေ ဝသတိ… ကုဋိယာ ဝသတိ… ကူဋာဂါရေ ဝသတိ… အဋ္ဋေ ဝသတိ … မာဠေ ဝသတိ… ဥဒ္ဒဏ္ဍေ ဝသတိ… ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝသတိ… မဏ္ဍပေ ဝသတိ… ရုက္ခမူလေ ဝသတိ, သော သမဏော မဟေသက္ခော’’တိ ဘဏတိ။

အထ ဝါ ကောရဇိကကောရဇိကော [ကောရဉ္ဇိကကောရဉ္ဇိကော (သီ။)] ဘာကုဋိကဘာကုဋိကော ကုဟကကုဟကော လပကလပကော မုခသမ္ဘာဝိကော, ‘‘အယံ သမဏော ဣမာသံ ဧဝရူပါနံ သန္တာနံ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ လာဘီ’’တိ တာဒိသံ ဂမ္ဘီရံ ဂူဠှံ နိပုဏံ ပဋိစ္ဆန္နံ လောကုတ္တရံ သုညတာပဋိသံယုတ္တံ ကထံ ကထေသိ။ ယာ ဧဝရူပါ ဘာကုဋိကာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – ဣဒံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထု။ ယဿိမာနိ တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ, သော ဝုစ္စတိ အကုဟကောတိ – ပတိလီနော အကုဟကော။

အပိဟာလု အမစ္ဆရီတိ။ ပိဟာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ ပိဟာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အပိဟာလု။ သော ရူပေ န ပိဟေတိ, သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ… လာဘံ… ယသံ… ပသံသံ… သုခံ… စီဝရံ… ပိဏ္ဍပါတံ… သေနာသနံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ… ကာမဓာတုံ… ရူပဓာတုံ… အရူပဓာတုံ… ကာမဘဝံ… ရူပဘဝံ… အရူပဘဝံ… သညာဘဝံ… အသညာဘဝံ … နေဝသညာနာသညာဘဝံ… ဧကဝေါကာရဘဝံ… စတုဝေါကာရဘဝံ… ပဉ္စဝေါကာရဘဝံ… အတီတံ… အနာဂတံ… ပစ္စုပ္ပန္နံ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န ပိဟေတိ န ဣစ္ဆတိ န သာဒိယတိ န ပတ္ထေတိ နာဘိဇပ္ပတီတိ – အပိဟာလု။ အမစ္ဆရီတိ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ, ကုလမစ္ဆရိယံ, လာဘမစ္ဆရိယံ, ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယံ, ဓမ္မမစ္ဆရိယံ။ ယံ ဧဝရူပံ မစ္ဆရံ မစ္ဆရာယနာ မစ္ဆရာယိတတ္တံ ဝေဝိစ္ဆံ ကဒရိယံ ကဋုကဉ္စုကတာ အဂ္ဂဟိတတ္တံ စိတ္တဿ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ အပိ စ ခန္ဓမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယံ, ဓာတုမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယံ, အာယတနမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယံ ဂါဟော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ ယဿေတံ မစ္ဆရိယံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ အမစ္ဆရီတိ – အပိဟာလု အမစ္ဆရီ။

အပ္ပဂဗ္ဘော အဇေဂုစ္ဆောတိ။ ပါဂဗ္ဘိယန္တိ တီဏိ ပါဂဗ္ဘိယာနိ – ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ, ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ, စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။ ကတမံ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဂဏဂတောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဘောဇနသာလာယမ္ပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဇန္တာဃရေပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဥဒကတိတ္ထေပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိသန္တောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောပိ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ သံဃဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတော အစိတ္တီကာရကတော [အစိတ္တိကာရကတော (သျာ။ က။)] ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပါရုပိတွာပိ နိသီဒတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ သံဃဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ ဂဏဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဂဏဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဟနာနံ စင်္ကမန္တာနံ သဥပါဟနော စင်္ကမတိ, နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တာနံ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ, ဆမာယ စင်္ကမန္တာနံ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပါရုပိတွာ နိသီဒတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဂဏဂတော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ ဘောဇနသာလာယံ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဘောဇနသာလာယံ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒတိ, နဝေပိ ဘိက္ခူ အာသနေန ပဋိဗာဟတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, သသီသံ ပါရုပိတွာပိ နိသီဒတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဘောဇနသာလာယံ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ ဇန္တာဃရေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဇန္တာဃရေ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နိသီဒတိ, ပုရတောပိ တိဋ္ဌတိ, ပုရတောပိ နိသီဒတိ, ဥစ္စေပိ အာသနေ နိသီဒတိ, အနာပုစ္ဆမ္ပိ အနဇ္ဈိဋ္ဌောပိ ကဋ္ဌံ ပက္ခိပတိ, ဒွါရမ္ပိ ပိဒဟတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဇန္တာဃရေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ ဥဒကတိတ္ထေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဥဒကတိတ္ထေ အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဩတရတိ, ပုရတောပိ ဩတရတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ နှာယတိ [နဟာယတိ (သီ။)], ပုရတောပိ နှာယတိ, ဥပရိတောပိ နှာယတိ, ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဥတ္တရတိ, ပုရတောပိ ဥတ္တရတိ, ဥပရိတောပိ ဥတ္တရတိ။ ဧဝံ ဥဒကတိတ္ထေ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋယန္တောပိ ဂစ္ဆတိ, ပုရတောပိ ဂစ္ဆတိ, ဝေါက္ကမ္မာပိ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော, ‘‘န ပဝိသ [ပဝိသထ (သီ။) ဧဝမညေသု ပဒဒွယေသုပိ], ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော ပဝိသတိ, ‘‘န တိဋ္ဌ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော တိဋ္ဌတိ, ‘‘န နိသီဒ, ဘန္တေ’’တိ ဝုစ္စမာနော နိသီဒတိ, အနောကာသမ္ပိ ပဝိသတိ, အနောကာသေပိ တိဋ္ဌတိ, အနောကာသေပိ နိသီဒတိ, ယာနိပိ တာနိ ဟောန္တိ ကုလာနံ ဩဝရကာနိ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ။ ယတ္ထ ကုလိတ္ထိယော ကုလဓီတရော ကုလသုဏှာယော ကုလကုမာရိယော နိသီဒန္တိ, တတ္ထပိ သဟသာ ပဝိသတိ ကုမာရကဿပိ သိရံ ပရာမသတိ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ – ဣဒံ ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကတမံ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတောပိ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ဂဏဂတောပိ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောပိ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ သံဃဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော သံဃဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနာပုစ္ဆံ ဝါ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝါ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ သံဃဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ ဂဏဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော ဂဏဂတော အစိတ္တီကာရကတော ထေရေ ဘိက္ခူ အနာပုစ္ဆံ ဝါ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝါ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ အာရာမဂတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, ပဉှံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဌိတကောပိ ဘဏတိ, ဗာဟာဝိက္ခေပကောပိ ဘဏတိ။ ဧဝံ ဂဏဂတော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ။

ကထံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ? ဣဓေကစ္စော အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဣတ္ထိံ ဝါ ကုမာရိံ ဝါ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣတ္ထံနာမေ ဣတ္ထံဂေါတ္တေ ကိံ အတ္ထိ? ယာဂု အတ္ထိ, ဘတ္တံ အတ္ထိ, ခါဒနီယံ အတ္ထိ။ ကိံ ပိဝိဿာမ, ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမ, ကိံ ခါဒိဿာမ? ကိံ ဝါ အတ္ထိ, ကိံ ဝါ မေ ဒဿထာ’’တိ ဝိပ္ပလပတိ, ယာ ဧဝရူပါ ဝါစာ ပလာပေါ ဝိပ္ပလာပေါ လာလပ္ပေါ လာလပ္ပနာ လာလပ္ပိတတ္တံ။ ဧဝံ အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ – ဣဒံ ဝါစသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။

ကတမံ စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ? ဣဓေကစ္စော န ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ စိတ္တေန, န မဟာကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော မဟာကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ စိတ္တေန, န မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ စိတ္တေန, န ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော… န သုတ္တန္တိကော သမာနော သုတ္တန္တိကေန သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ စိတ္တေန, န ဝိနယဓရော သမာနော… န ဓမ္မကထိကော သမာနော… န အာရညိကော သမာနော… န ပိဏ္ဍပါတိကော သမာနော… န ပံသုကူလိကော သမာနော… န တေစီဝရိကော သမာနော… န သပဒါနစာရိကော သမာနော… န ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော သမာနော… န နေသဇ္ဇိကော သမာနော… န ယထာသန္ထတိကော သမာနော… န ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ သမာနော ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘိနာ သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ စိတ္တေန…ပေ… န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီ သမာနော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘိနာ သဒ္ဓိံ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ စိတ္တေန – ဣဒံ စေတသိကံ ပါဂဗ္ဘိယံ။ ယဿိမာနိ တီဏိ ပါဂဗ္ဘိယာနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ, သော ဝုစ္စတိ အပ္ပဂဗ္ဘောတိ – အပ္ပဂဗ္ဘော။

အဇေဂုစ္ဆောတိ။ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ဇေဂုစ္ဆော, အတ္ထိ အဇေဂုစ္ဆော။ ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဇေဂုစ္ဆော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဒုဿီလော ဟောတိ ပါပဓမ္မော အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော အန္တောပူတိ အဝဿုတော ကသမ္ဗုဇာတော – အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဇေဂုစ္ဆော။ အထ ဝါ ကောဓနော ဟောတိ ဥပါယာသဗဟုလော, အပ္ပမ္ပိ ဝုတ္တော သမာနော အဘိသဇ္ဇတိ ကုပ္ပတိ ဗျာပဇ္ဇတိ ပတိဋ္ဌီယတိ, ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောတိ – အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဇေဂုစ္ဆော။ အထ ဝါ ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ, မက္ခီ ဟောတိ ပဠာသီ, ဣဿုကီ ဟောတိ မစ္ဆရီ, သဌော ဟောတိ မာယာဝီ, ထဒ္ဓေါ ဟောတိ အတိမာနီ, ပါပိစ္ဆော ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ [မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ (သီ။)], သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဒါနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ – အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဇေဂုစ္ဆော။

ကတမော စ ပုဂ္ဂလော အဇေဂုစ္ဆော? ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု – အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော အဇေဂုစ္ဆော။ အထ ဝါ အက္ကောဓနော ဟောတိ အနုပါယာသဗဟုလော, ဗဟုမ္ပိ ဝုတ္တော သမာနော န အဘိသဇ္ဇတိ န ကုပ္ပတိ န ဗျာပဇ္ဇတိ န ပတိဋ္ဌီယတိ, န ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောတိ – အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော အဇေဂုစ္ဆော။ အထ ဝါ အက္ကောဓနော ဟောတိ အနုပနာဟီ, အမက္ခီ ဟောတိ အပဠာသီ, အနိဿုကီ ဟောတိ အမစ္ဆရီ, အသဌော ဟောတိ အမာယာဝီ, အထဒ္ဓေါ ဟောတိ အနတိမာနီ, န ပါပိစ္ဆော ဟောတိ န မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အသန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အနာဒါနဂ္ဂါဟီ သုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ – အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော အဇေဂုစ္ဆော။ သဗ္ဗေ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ ဇေဂုစ္ဆာ, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဥပါဒါယ အဋ္ဌ အရိယပုဂ္ဂလာ အဇေဂုစ္ဆာတိ – အပ္ပဂဗ္ဘော အဇေဂုစ္ဆော။

ပေသုဏေယျေ စ နော ယုတောတိ။ ပေသုညန္တိ ဣဓေကစ္စော ပိသုဏဝါစော ဟောတိ, ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ။ ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေတ္တာ [ဘေဒေါ (က။)], ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ, ဝဂ္ဂါရာမော, ဝဂ္ဂရတော, ဝဂ္ဂနန္ဒီ, ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပေသုညံ။

အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ – ပိယကမျတာယ ဝါ, ဘေဒါဓိပ္ပါယေန [ဘေဒါဓိပ္ပါယော (ဗဟူသု)] ဝါ။ ကထံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ဣမဿ ပိယော ဘဝိဿာမိ, မနာပေါ ဘဝိဿာမိ, ဝိဿာသိကော ဘဝိဿာမိ, အဗ္ဘန္တရိကော ဘဝိဿာမိ, သုဟဒယော ဘဝိဿာမီတိ။ ဧဝံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ ကထံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ‘‘ကထံ ဣမေ နာနာ အဿု ဝိနာ အဿု ဝဂ္ဂါ အဿု ဒွေဓာ အဿု ဒွေဇ္ဈာ အဿု ဒွေ ပက္ခာ အဿု ဘိဇ္ဇေယျုံ န သမာဂစ္ဆေယျုံ ဒုက္ခံ န ဖာသု [အဖာသုံ (သီ။)] ဝိဟရေယျု’’န္တိ။ ဧဝံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ ယဿေတံ ပေသုညံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ပေသုညေ နော ယုတော န ယုတ္တော န ပယုတ္တော န သမ္မာယုတ္တောတိ – ပေသုဏေယျေ စ နော ယုတော။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပတိလီနော အကုဟကော, အပိဟာလု အမစ္ဆရီ၊

အပ္ပဂဗ္ဘော အဇေဂုစ္ဆော, ပေသုဏေယျေ စ နော ယုတော’’တိ။

၈၈။ သာတိယေသု အနဿာဝီ, အတိမာနေ စ နော ယုတော၊

သဏှော စ ပဋိဘာနဝါ, န သဒ္ဓေါ န ဝိရဇ္ဇတိ။

သာတိယေသု အနဿာဝီတိ။ သာတိယာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ ကိံကာရဏာ သာတိယာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ? ယေဘုယျေန ဒေဝမနုဿာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဣစ္ဆန္တိ သာတိယန္တိ ပတ္ထယန္တိ ပိဟယန္တိ အဘိဇပ္ပန္တိ, တံကာရဏာ သာတိယာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ ယေသံ ဧသာ သာတိယာ တဏှာ အပ္ပဟီနာ တေသံ စက္ခုတော ရူပတဏှာ သဝတိ အာသဝတိ [ပသဝတိ (သျာ။)] သန္ဒတိ ပဝတ္တတိ, သောတတော သဒ္ဒတဏှာ… ဃာနတော ဂန္ဓတဏှာ… ဇိဝှါတော ရသတဏှာ… ကာယတော ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ… မနတော ဓမ္မတဏှာ သဝတိ အာသဝတိ သန္ဒတိ ပဝတ္တတိ။ ယေသံ ဧသာ သာတိယာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ တေသံ စက္ခုတော ရူပတဏှာ န သဝတိ နာသဝတိ [န ပသဝတိ (သျာ။)] န သန္ဒတိ န ပဝတ္တတိ, သောတတော သဒ္ဒတဏှာ…ပေ… မနတော ဓမ္မတဏှာ န သဝတိ နာသဝတိ န သန္ဒတိ န ပဝတ္တတီတိ – သာတိယေသု အနဿာဝီ။

အတိမာနေ စ နော ယုတောတိ။ ကတမော အတိမာနော? ဣဓေကစ္စော ပရံ အတိမညတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ အတိမာနော။ ယဿေသော အတိမာနော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော ဝူပသန္တော ပဋိပဿဒ္ဓေါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, သော အတိမာနေ စ နော ယုတော န ယုတ္တော နပ္ပယုတ္တော န သမ္မာယုတ္တောတိ – အတိမာနေ စ နော ယုတော။

သဏှော စ ပဋိဘာနဝါတိ။ သဏှောတိ သဏှေန ကာယကမ္မေန သမန္နာဂတောတိ သဏှော, သဏှေန ဝစီကမ္မေန… သဏှေန မနောကမ္မေန သမန္နာဂတောတိ သဏှော, သဏှေဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ သမန္နာဂတောတိ သဏှော, သဏှေဟိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ… သဏှေဟိ ဣဒ္ဓိပါဒေဟိ… သဏှေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ… သဏှေဟိ ဗလေဟိ… သဏှေဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတောတိ သဏှော, သဏှေန အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတောတိ – သဏှော။

ပဋိဘာနဝါတိ တယော ပဋိဘာနဝန္တော – ပရိယတ္တိပဋိဘာနဝါ, ပရိပုစ္ဆာပဋိဘာနဝါ, အဓိဂမပဋိဘာနဝါ။ ကတမော ပရိယတ္တိပဋိဘာနဝါ? ဣဓေကစ္စဿ ပကတိယာ ပရိယာပုဋံ ဟောတိ – သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ, တဿ ပရိယတ္တိံ နိဿာယ ပဋိဘာယတိ – အယံ ပရိယတ္တိပဋိဘာနဝါ။ ကတမော ပရိပုစ္ဆာပဋိဘာနဝါ? ဣဓေကစ္စော ပရိပုစ္ဆိတာ [ပရိပုစ္ဆိတံ (သီ။), ပရိပုစ္ဆကော (သျာ။)] ဟောတိ အတ္တတ္ထေ စ ဉာယတ္ထေ စ လက္ခဏေ စ ကာရဏေ စ ဌာနာဌာနေ စ, တဿ တံ ပရိပုစ္ဆံ နိဿာယ ပဋိဘာယတိ – အယံ ပရိပုစ္ဆာပဋိဘာနဝါ။ ကတမော အဓိဂမပဋိဘာနဝါ? ဣဓေကစ္စဿ အဓိဂတာ ဟောန္တိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယော ဆ အဘိညာယော, တဿ အတ္ထော ဉာတော ဓမ္မော ဉာတော နိရုတ္တိ ဉာတာ, အတ္ထေ ဉာတေ အတ္ထော ပဋိဘာယတိ, ဓမ္မေ ဉာတေ ဓမ္မော ပဋိဘာယတိ, နိရုတ္တိယာ ဉာတာယ နိရုတ္တိ ပဋိဘာယတိ၊ ဣမေသု တီသု ဉာဏေသု ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ။ ဣမာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမန္နာဂတော သော ဝုစ္စတိ ပဋိဘာနဝါ။ ယဿ ပရိယတ္တိ နတ္ထိ, ပရိပုစ္ဆာ နတ္ထိ, အဓိဂမော နတ္ထိ, ကိံ တဿ ပဋိဘာယိဿတီတိ – သဏှော စ ပဋိဘာနဝါ။

န သဒ္ဓေါ န ဝိရဇ္ဇတီတိ။ န သဒ္ဓေါတိ သာမံ သယံ အဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခံ ဓမ္မံ န ကဿစိ သဒ္ဒဟတိ အညဿ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မာရဿ ဝါ ဗြဟ္မုနော ဝါ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ သာမံ သယံ အဘိညာတံ…ပေ… ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ… ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ… ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ…ပေ… ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ… ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ…ပေ… ‘‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ… ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ… ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ…ပေ… ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ’’တိ…ပေ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ’’တိ သာမံ သယံ အဘိညာတံ…ပေ… ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ, ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ သမုဒယဉ္စ…ပေ… စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ သာမံ သယံ အဘိညာတံ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ သာမံ သယံ အဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခံ ဓမ္မံ န ကဿစိ သဒ္ဒဟတိ အညဿ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မာရဿ ဝါ ဗြဟ္မုနော ဝါ [ဗြဟ္မုနော ဝါ…ပေ… (သီ။ က။)]။

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘သဒ္ဒဟသိ တွံ, သာရိပုတ္တ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာနံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ… သတိန္ဒြိယံ… သမာဓိန္ဒြိယံ… ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာန’’န္တိ?

‘‘န ခွါဟံ ဧတ္ထ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ… ဝီရိယိန္ဒြိယံ… သတိန္ဒြိယံ… သမာဓိန္ဒြိယံ… ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာနံ။ ယေသံ နူနေတံ, ဘန္တေ, အညာတံ အဿ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ, တေ တတ္ထ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆေယျုံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာနံ။ ဝီရိယိန္ဒြိယံ… သတိန္ဒြိယံ… သမာဓိန္ဒြိယံ… ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာနံ။ ယေသဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘန္တေ, ဉာတံ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖဿိတံ ပညာယ, နိက္ကင်္ခါ တေ တတ္ထ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာ။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ… ဝီရိယိန္ဒြိယံ… သတိန္ဒြိယံ… သမာဓိန္ဒြိယံ… ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာနံ။ မယှဉ္စ ခေါ, ဧတံ ဘန္တေ, ဉာတံ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖဿိတံ ပညာယ, နိက္ကင်္ခေါဟံ တတ္ထ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆော။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ… ဝီရိယိန္ဒြိယံ… သတိန္ဒြိယံ… သမာဓိန္ဒြိယံ… ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာန’’န္တိ။

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ! ယေသဉှေတံ, သာရိပုတ္တ, အညာတံ အဿ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ, တေ တတ္ထ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆေယျုံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ…ပေ… ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယနံ အမတပရိယောသာနန္တိ။

‘‘အဿဒ္ဓေါ အကတညူ စ, သန္ဓိစ္ဆေဒေါ စ ယော နရော၊

ဟတာဝကာသော ဝန္တာသော, သ ဝေ ဥတ္တမပေါရိသော’’တိ။

န သဒ္ဓေါ န ဝိရဇ္ဇတီတိ။ သဗ္ဗေ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ ရဇ္ဇန္တိ, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဥပါဒါယ သတ္တ သေက္ခာ ဝိရဇ္ဇန္တိ။ အရဟာ နေဝ ရဇ္ဇတိ နော ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရတ္တော သော ခယာ ရာဂဿ ဝီတရာဂတ္တာ ခယာ ဒေါသဿ ဝီတဒေါသတ္တာ, ခယာ မောဟဿ ဝီတမောဟတ္တာ။ သော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏော…ပေ… ဇာတိမရဏသံသာရော နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ – န သဒ္ဓေါ န ဝိရဇ္ဇတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သာတိယေသု အနဿာဝီ, အတိမာနေ စ နော ယုတော၊

သဏှော စ ပဋိဘာနဝါ, န သဒ္ဓေါ န ဝိရဇ္ဇတီ’’တိ။

၈၉။ လာဘကမျာ န သိက္ခတိ, အလာဘေ စ န ကုပ္ပတိ၊

အဝိရုဒ္ဓေါ စ တဏှာယ, ရသေသု [ရသေ စ (သီ။ သျာ။)] နာနုဂိဇ္ဈတိ။

လာဘကမျာ န သိက္ခတိ, အလာဘေ စ န ကုပ္ပတီတိ။ ကထံ လာဘကမျာ သိက္ခတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ ပဿတိ လာဘိံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကေန နု ခေါ အယမာယသ္မာ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ? တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ သုတ္တန္တိကော, တေနာယမာယသ္မာ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ။ သော လာဘဟေတု လာဘပစ္စယာ လာဘကာရဏာ လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ လာဘံ ပရိပါစေန္တော သုတ္တန္တံ ပရိယာပုဏာတိ။ ဧဝမ္ပိ လာဘကမျာ သိက္ခတိ။

အထ ဝါ ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ ပဿတိ လာဘိံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကေန နု ခေါ အယမာယသ္မာ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ? တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဝိနယဓရော…ပေ… ဓမ္မကထိကော… အာဘိဓမ္မိကော, တေနာယမာယသ္မာ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ။ သော လာဘဟေတု လာဘပစ္စယာ လာဘကာရဏာ လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ လာဘံ ပရိပါစေန္တော အဘိဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ။ ဧဝမ္ပိ လာဘကမျာ သိက္ခတိ။

အထ ဝါ ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ ပဿတိ လာဘိံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကေန နု ခေါ အယမာယသ္မာ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ? တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ အာရညိကော… ပိဏ္ဍပါတိကော… ပံသုကူလိကော… တေစီဝရိကော… သပဒါနစာရိကော… ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော… နေသဇ္ဇိကော… ယထာသန္ထတိကော, တေနာယမာယသ္မာ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ။ သော လာဘဟေတု လာဘပစ္စယာ လာဘကာရဏာ လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ လာဘံ ပရိပါစေန္တော အာရညိကော ဟောတိ…ပေ… ယထာသန္ထတိကော ဟောတိ။ ဧဝမ္ပိ လာဘကမျာ သိက္ခတိ။

ကထံ န လာဘကမျာ သိက္ခတိ? ဣဓ ဘိက္ခု န လာဘဟေတု, န လာဘပစ္စယာ, န လာဘကာရဏာ, န လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ, န လာဘံ ပရိပါစေန္တော, ယာဝဒေဝ အတ္တဒမတ္ထာယ အတ္တသမတ္ထာယ အတ္တပရိနိဗ္ဗာပနတ္ထာယ သုတ္တန္တံ ပရိယာပုဏာတိ, ဝိနယံ ပရိယာပုဏာတိ, အဘိဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ။ ဧဝမ္ပိ န လာဘကမျာ သိက္ခတိ။

အထ ဝါ ဘိက္ခု န လာဘဟေတု, န လာဘပစ္စယာ, န လာဘကာရဏာ, န လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ, န လာဘံ ပရိပါစေန္တော, ယာဝဒေဝ အပ္ပိစ္ဆညေဝ [အပ္ပိစ္ဆံယေဝ (သီ။)] နိဿာယ သန္တုဋ္ဌိညေဝ နိဿာယ သလ္လေခညေဝ နိဿာယ ပဝိဝေကညေဝ နိဿာယ ဣဒမတ္ထိတညေဝ [ဣဒမတ္ထိကတညေဝ (သီ။)] နိဿာယ အာရညိကော ဟောတိ, ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ, ပံသုကူလိကော ဟောတိ, တေစီဝရိကော ဟောတိ, သပဒါနစာရိကော ဟောတိ, ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော ဟောတိ, နေသဇ္ဇိကော ဟောတိ, ယထာသန္ထတိကော ဟောတိ။ ဧဝမ္ပိ န လာဘကမျာ သိက္ခတီတိ – လာဘကမျာ န သိက္ခတိ။

အလာဘေ စ န ကုပ္ပတီတိ။ ကထံ အလာဘေ ကုပ္ပတိ? ဣဓေကစ္စော ‘‘ကုလံ ဝါ န လဘာမိ, ဂဏံ ဝါ န လဘာမိ, အာဝါသံ ဝါ န လဘာမိ, လာဘံ ဝါ န လဘာမိ, ယသံ ဝါ န လဘာမိ, ပသံသံ ဝါ န လဘာမိ, သုခံ ဝါ န လဘာမိ, စီဝရံ ဝါ န လဘာမိ, ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ န လဘာမိ, သေနာသနံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဝါ န လဘာမိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကံ ဝါ န လဘာမိ, အပ္ပညာတောမှီ’’တိ ကုပ္ပတိ ဗျာပဇ္ဇတိ ပတိဋ္ဌီယတိ, ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောတိ။ ဧဝံ အလာဘေ ကုပ္ပတိ။

ကထံ အလာဘေ န ကုပ္ပတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ‘‘ကုလံ ဝါ န လဘာမိ ဂဏံ ဝါ န လဘာမိ…ပေ… အပ္ပညာတောမှီ’’တိ န ကုပ္ပတိ န ဗျာပဇ္ဇတိ န ပတိဋ္ဌီယတိ, န ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောတိ။ ဧဝံ အလာဘေ န ကုပ္ပတီတိ – လာဘကမျာ န သိက္ခတိ အလာဘေ စ န ကုပ္ပတိ။

အဝိရုဒ္ဓေါ စ တဏှာယ, ရသေသု နာနုဂိဇ္ဈတီတိ။ ဝိရုဒ္ဓေါတိ ယော စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော, ပဋိဃံ ပဋိဝိရောဓော, ကောပေါ ပကောပေါ သမ္ပကောပေါ, ဒေါသော ပဒေါသော သမ္ပဒေါသော, စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိ မနောပဒေါသော, ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ, ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ, ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော, စဏ္ဍိက္ကံ, အသုရောပေါ, အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ဝိရောဓော။ ယဿေသော ဝိရောဓော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော ဝူပသန္တော ပဋိပဿဒ္ဓေါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, သော ဝုစ္စတိ အဝိရုဒ္ဓေါ။ တဏှာတိ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဓမ္မတဏှာ။ ရသောတိ မူလရသော ခန္ဓရသော တစရသော ပတ္တရသော ပုပ္ဖရသော ဖလရသော, အမ္ဗိလံ မဓုရံ တိတ္တကံ ကဋုကံ လောဏိကံ ခါရိကံ လမ္ဗိကံ [လပိလံ (သီ။), လမ္ဗိလံ (သျာ။), လဗိလံ (က။), အာယတနဝိဘင်္ဂေ] ကသာဝေါ သာဒု အသာဒု သီတံ ဥဏှံ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ရသဂိဒ္ဓါ။ တေ ဇိဝှဂ္ဂေန ရသဂ္ဂါနိ ပရိယေသန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ, တေ အမ္ဗိလံ လဘိတွာ အနမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တိ, အနမ္ဗိလံ လဘိတွာ အမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တိ၊ မဓုရံ လဘိတွာ အမဓုရံ ပရိယေသန္တိ, အမဓုရံ လဘိတွာ မဓုရံ ပရိယေသန္တိ၊ တိတ္တကံ လဘိတွာ အတိတ္တကံ ပရိယေသန္တိ, အတိတ္တကံ လဘိတွာ တိတ္တကံ ပရိယေသန္တိ၊ ကဋုကံ လဘိတွာ အကဋုကံ ပရိယေသန္တိ, အကဋုကံ လဘိတွာ ကဋုကံ ပရိယေသန္တိ၊ လောဏိကံ လဘိတွာ အလောဏိကံ ပရိယေသန္တိ, အလောဏိကံ လဘိတွာ လောဏိကံ ပရိယေသန္တိ၊ ခါရိကံ လဘိတွာ အခါရိကံ ပရိယေသန္တိ, အခါရိကံ လဘိတွာ ခါရိကံ ပရိယေသန္တိ၊ လမ္ဗိကံ လဘိတွာ ကသာဝံ ပရိယေသန္တိ, ကသာဝံ လဘိတွာ လမ္ဗိကံ ပရိယေသန္တိ၊ သာဒုံ လဘိတွာ အသာဒုံ ပရိယေသန္တိ, အသာဒုံ လဘိတွာ သာဒုံ ပရိယေသန္တိ၊ သီတံ လဘိတွာ ဥဏှံ ပရိယေသန္တိ, ဥဏှံ လဘိတွာ သီတံ ပရိယေသန္တိ။ တေ ယံ ယံ လဘိတွာ တေန တေန န သန္တုဿန္တိ အပရာပရံ ပရိယေသန္တိ, မနာပိကေသု ရသေသု ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါ။ ယဿေသာ ရသတဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ – ‘‘နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ, ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ။ ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ, နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာ’’တိ။

ယထာ ဝနံ အာလိမ္ပေယျ ယာဝဒေဝ ရောပနတ္ထာယ, ယထာ ဝါ ပန အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇေယျ ယာဝဒေဝ ဘာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ, ယထာ ဝါ ပန ပုတ္တမံသံ အာဟာရံ အာဟရေယျ ယာဝဒေဝ ကန္တာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ၊ ဧဝမေဝ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ – ‘‘နေဝ ဒဝါယ…ပေ… ဖာသုဝိဟာရော စာ’’တိ။ ရသတဏှံ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ, ရသတဏှာယ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – အဝိရုဒ္ဓေါ စ တဏှာယ ရသေသု နာနုဂိဇ္ဈတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘လာဘကမျာ န သိက္ခတိ, အလာဘေ စ န ကုပ္ပတိ၊

အဝိရုဒ္ဓေါ စ တဏှာယ, ရသေသု နာနုဂိဇ္ဈတီ’’တိ။

၉၀။ ဥပေက္ခကော သဒါ သတော, န လောကေ မညတေ သမံ၊

န ဝိသေသီ န နီစေယျော, တဿ နော သန္တိ ဥဿဒါ။

ဥပေက္ခကော သဒါ သတောတိ။ ဥပေက္ခကောတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ သမန္နာဂတော။ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော, ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော။ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ မနာပံ နာဘိဂိဇ္ဈတိ နာဘိဟံသတိ [နာဘိဟသတိ (သီ။ သျာ။)] န ရာဂံ ဇနေတိ, တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ။ စက္ခုနာ ခေါ ပနေဝ ရူပံ ဒိသွာ အမနာပံ န မင်္ကု ဟောတိ အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော [အပ္ပတိဋ္ဌီန စိတ္တော (သျာ။), အပ္ပတိဋ္ဌနစိတ္တော (က။)] အလီနမနသော [အာဒိနမနသော (သျာ။)] အဗျာပန္နစေတသော, တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ မနာပံ နာဘိဂိဇ္ဈတိ နာဘိဟံသတိ န ရာဂံ ဇနေတိ, တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ။ မနသာ ခေါ ပနေဝ ဓမ္မံ ဝိညာယ အမနာပံ န မင်္ကု ဟောတိ အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော အလီနမနသော အဗျာပန္နစေတသော, တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ။

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ မနာပါမနာပေသု ရူပေသု တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ မနာပါမနာပေသု ဓမ္မေသု တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ သုသဏ္ဌိတံ သုဝိမုတ္တံ။

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ရဇနီယေ န ရဇ္ဇတိ, ဒုဿနီယေ [ဒေါသနီယေ (ဗဟူသု)] န ဒုဿတိ, မောဟနီယေ န မုယှတိ, ကောပနီယေ န ကုပ္ပတိ, မဒနီယေ န မဇ္ဇတိ, ကိလေသနီယေ န ကိလိဿတိ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ ရဇနီယေ န ရဇ္ဇတိ ဒုဿနီယေ န ဒုဿတိ, မောဟနီယေ န မုယှတိ, ကောပနီယေ န ကုပ္ပတိ, မဒနီယေ န မဇ္ဇတိ, ကိလေသနီယေ န ကိလိဿတိ။ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တော, သုတေ သုတမတ္တော, မုတေ မုတမတ္တော, ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တော။ ဒိဋ္ဌေ န လိမ္ပတိ, သုတေ န လိမ္ပတိ, မုတေ န လိမ္ပတိ, ဝိညာတေ န လိမ္ပတိ။ ဒိဋ္ဌေ အနူပယော အနပါယော အနိဿိတော အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ သုတေ… မုတေ… ဝိညာတေ အနူပယော အနပါယော အနိဿိတော အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။

သံဝိဇ္ဇတိ အရဟတော စက္ခု, ပဿတိ အရဟာ စက္ခုနာ ရူပံ။ ဆန္ဒရာဂေါ အရဟတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော အရဟာ။ သံဝိဇ္ဇတိ အရဟတော သောတံ, သုဏာတိ အရဟာ သောတေန သဒ္ဒံ။ ဆန္ဒရာဂေါ အရဟတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော အရဟာ။ သံဝိဇ္ဇတိ အရဟတော ဃာနံ, ဃာယတိ အရဟာ ဃာနေန ဂန္ဓံ။ ဆန္ဒရာဂေါ အရဟတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော အရဟာ။ သံဝိဇ္ဇတိ အရဟတော ဇိဝှါ, သာယတိ အရဟာ ဇိဝှါယ ရသံ…ပေ… သံဝိဇ္ဇတိ အရဟတော ကာယော, ဖုသတိ အရဟာ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ…ပေ… သံဝိဇ္ဇတိ အရဟတော မနော, ဝိဇာနာတိ အရဟာ မနသာ ဓမ္မံ။ ဆန္ဒရာဂေါ အရဟတော နတ္ထိ သုဝိမုတ္တစိတ္တော အရဟာ။

စက္ခု ရူပါရာမံ ရူပရတံ ရူပသမ္မုဒိတံ, တံ အရဟတော ဒန္တံ ဂုတ္တံ ရက္ခိတံ သံဝုတံ, တဿ စ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ သောတံ သဒ္ဒါရာမံ…ပေ… ဃာနံ ဂန္ဓာရာမံ… ဇိဝှါ ရသာရာမာ ရသရတာ ရသသမ္မုဒိတာ, သာ အရဟတော ဒန္တာ ဂုတ္တာ ရက္ခိတာ သံဝုတာ, တဿာ စ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ ကာယော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရာမော…ပေ… မနော ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော ဓမ္မသမ္မုဒိတော, သော အရဟတော ဒန္တော ဂုတ္တော ရက္ခိတော သံဝုတော, တဿ စ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။

‘‘ဒန္တံ နယန္တိ သမိတိံ, ဒန္တံ ရာဇာဘိရူဟတိ၊

ဒန္တော သေဋ္ဌော မနုဿေသု, ယောတိဝါကျံ တိတိက္ခတိ။

‘‘ဝရမဿတရာ ဒန္တာ, အာဇာနီယာ စ [အာဇာနိယာဝ (သျာ။)] သိန္ဓဝါ၊

ကုဉ္ဇရာ စ မဟာနာဂါ, အတ္တဒန္တော တတော ဝရံ။

‘‘န ဟိ ဧတေဟိ ယာနေဟိ, ဂစ္ဆေယျ အဂတံ ဒိသံ၊

ယထာတ္တနာ သုဒန္တေန, ဒန္တော ဒန္တေန ဂစ္ဆတိ။

‘‘ဝိဓာသု န ဝိကမ္ပန္တိ, ဝိပ္ပမုတ္တာ ပုနဗ္ဘဝါ၊

ဒန္တဘူမိမနုပ္ပတ္တာ, တေ လောကေ ဝိဇိတာဝိနော။

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ [ဝိဘာဝိတာနိ (သီ။)], အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ [အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ စ (သီ။), အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ (သျာ။ က။) သု။ နိ။ ၅၂၁] သဗ္ဗလောကေ၊

နိဗ္ဗိဇ္ဈ ဣမံ [နိဗ္ဗိဇ္ဈိမံ (သျာ။), နိဗ္ဗိဇ္ဇ ဣမံ (က။)] ပရဉ္စ လောကံ, ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတော သ ဒန္တော’’တိ။

ဥပေက္ခကော သဒါတိ။ သဒါ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗကာလံ နိစ္စကာလံ ဓုဝကာလံ…ပေ… ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော, ဝေဒနာသု… စိတ္တေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော…ပေ… သော ဝုစ္စတိ သတောတိ – ဥပေက္ခကော သဒါ သတော။

န လောကေ မညတေ သမန္တိ။ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနံ န ဇနေတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာတိ – န လောကေ မညတေ သမံ။

န ဝိသေသီ န နီစေယျောတိ။ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ အတိမာနံ န ဇနေတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ ဩမာနံ န ဇနေတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာတိ – န ဝိသေသီ န နီစေယျော။

တဿ နော သန္တိ ဥဿဒါတိ။ တဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ဥဿဒါတိ သတ္တုဿဒါ – ရာဂုဿဒေါ ဒေါသုဿဒေါ မောဟုဿဒေါ မာနုဿဒေါ ဒိဋ္ဌုဿဒေါ ကိလေသုဿဒေါ ကမ္မုဿဒေါ။ တဿိမေ ဥဿဒါ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – တဿ နော သန္တိ ဥဿဒါ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဥပေက္ခကော သဒါ သတော, န လောကေ မညတေ သမံ၊

န ဝိသေသီ န နီစေယျော, တဿ နော သန္တိ ဥဿဒါ’’တိ။

၉၁။ ယဿ နိဿယတာ [နိဿယနာ (က။)] နတ္ထိ, ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော၊

ဘဝါယ ဝိဘဝါယ ဝါ, တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ။

ယဿ နိဿယတာ နတ္ထီတိ။ ယဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ နိဿယာတိ ဒွေ နိဿယာ – တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ…ပေ… အယံ တဏှာနိဿယော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော။ တဿ တဏှာနိဿယော ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိနိဿယော ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှာနိဿယဿ ပဟီနတ္တာ ဒိဋ္ဌိနိဿယဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ နိဿယတာ ယဿ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ နုပလဗ္ဘတိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – ယဿ နိဿယတာ နတ္ထိ။

ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတောတိ။ ဉတွာတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ… ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ အနိဿိတောတိ ဒွေ နိဿယာ – တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ…ပေ… အယံ တဏှာနိဿယော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော။ တဏှာနိဿယံ ပဟာယ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ စက္ခုံ အနိဿိတော, သောတံ အနိဿိတော, ဃာနံ အနိဿိတော, ဇိဝှံ အနိဿိတော, ကာယံ အနိဿိတော, မနံ အနိဿိတော, ရူပေ… သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ…ပေ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ အနိဿိတော အနလ္လီနော အနုပဂတော အနဇ္ဈောသိတော အနဓိမုတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော။

ဘဝါယ ဝိဘဝါယ ဝါ, တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတီတိ။ တဏှာတိ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဓမ္မတဏှာ။ ယဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ဘဝါယာတိ ဘဝဒိဋ္ဌိယာ, ဝိဘဝါယာတိ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိယာ၊ ဘဝါယာတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ, ဝိဘဝါယာတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ၊ ဘဝါယာတိ ပုနပ္ပုနဘဝါယ ပုနပ္ပုနဂတိယာ ပုနပ္ပုနဥပပတ္တိယာ ပုနပ္ပုနပဋိသန္ဓိယာ ပုနပ္ပုနအတ္တဘာဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ။ တဏှာ ယဿ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ နုပလဗ္ဘတိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – ဘဝါယ ဝိဘဝါယ ဝါ တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယဿ နိဿယတာ နတ္ထိ, ဉတွာ ဓမ္မံ အနိဿိတော၊

ဘဝါယ ဝိဘဝါယ ဝါ, တဏှာ ယဿ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။

၉၂။ တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ, ကာမေသု အနပေက္ခိနံ၊

ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ, အတရီ သော ဝိသတ္တိကံ။

တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ။ ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ။ တံ ဗြူမိ တံ ကထေမိ တံ ဘဏာမိ တံ ဒီပယာမိ တံ ဝေါဟရာမီတိ – တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ။

ကာမေသု အနပေက္ခိနန္တိ။ ကာမာတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ – ဝတ္ထုကာမာ စ ကိလေသကာမာ စ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဝတ္ထုကာမာ…ပေ… ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ကိလေသကာမာ။ ဝတ္ထုကာမေ ပရိဇာနိတွာ, ကိလေသကာမေ ပဟာယ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာ ကာမေသု အနပေက္ခိနော ဝီတကာမော စတ္တကာမော ဝန္တကာမော မုတ္တကာမော ပဟီနကာမော ပဋိနိဿဋ္ဌကာမော, ကာမေသု ဝီတရာဂေါ ဝိဂတရာဂေါ စတ္တရာဂေါ ဝန္တရာဂေါ မုတ္တရာဂေါ ပဟီနရာဂေါ ပဋိနိဿဋ္ဌရာဂေါ နိစ္ဆာတော နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရတီတိ – ကာမေသု အနပေက္ခိနံ။

ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တီတိ။ ဂန္ထာတိ စတ္တာရော ဂန္ထာ – အဘိဇ္ဈာ ကာယဂန္ထော, ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော။ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ရာဂေါ အဘိဇ္ဈာ ကာယဂန္ထော, ပရဝါဒေသု အာဃာတော အပ္ပစ္စယော ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, အတ္တနော သီလံ ဝါ ဝတံ ဝါ သီလဗ္ဗတံ ဝါ ပရာမာသော သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော, အတ္တနော ဒိဋ္ဌိ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော။ တဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တီတိ။ ဂန္ထာ တဿ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ။

အတရီ သော ဝိသတ္တိကန္တိ။ ဝိသတ္တိကာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ဝိသတ္တိကာတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိသတ္တိကာ? ဝိသတာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသာလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသဋာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသမာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသက္ကတီတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသံဟရတီတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသံဝါဒိကာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသမူလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသဖလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသပရိဘောဂါတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသာလာ ဝါ ပန သာ တဏှာ ရူပေ… သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလေ… ဂဏေ… အာဝါသေ…ပေ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု ဝိသတံ ဝိတ္ထတာတိ ဝိသတ္တိကာ။ အတရီ သော ဝိသတ္တိကန္တိ။ သော ဣမံ ဝိသတ္တိကံ တဏှံ အတရိ ဥတ္တရိ ပတရိ သမတိက္ကမိ ဝီတိဝတ္တီတိ – အတရီ သော ဝိသတ္တိကံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ, ကာမေသု အနပေက္ခိနံ၊

ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ, အတရီ သော ဝိသတ္တိက’’န္တိ။

၉၃။ န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇ္ဇတိ၊

အတ္တာ ဝါပိ နိရတ္တာ ဝါ, န တသ္မိံ ဥပလဗ္ဘတိ။

န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇ္ဇတီတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပေါ။ တဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ပုတ္တာတိ စတ္တာရော ပုတ္တာ – အတ္တဇော ပုတ္တော, ခေတ္တဇော ပုတ္တော, ဒိန္နကော ပုတ္တော, အန္တေဝါသိကော ပုတ္တော။ ပသဝေါတိ။ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ ဟတ္ထိဂါဝါဿဝဠဝါ။ ခေတ္တန္တိ သာလိခေတ္တံ ဝီဟိခေတ္တံ မုဂ္ဂခေတ္တံ မာသခေတ္တံ ယဝခေတ္တံ ဂေါဓုမခေတ္တံ တိလခေတ္တံ။ ဝတ္ထုန္တိ ဃရဝတ္ထုံ ကောဋ္ဌဝတ္ထုံ ပုရေဝတ္ထုံ ပစ္ဆာဝတ္ထုံ အာရာမဝတ္ထုံ ဝိဟာရဝတ္ထုံ။ န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇ္ဇတီတိ။ တဿ ပုတ္တပရိဂ္ဂဟော ဝါ ပသုပရိဂ္ဂဟော ဝါ ခေတ္တပရိဂ္ဂဟော ဝါ ဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟော ဝါ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇ္ဇတိ။

အတ္တာ ဝါပိ နိရတ္တာ ဝါ, န တသ္မိံ ဥပလဗ္ဘတီတိ။ အတ္တာတိ အတ္တဒိဋ္ဌိ, နိရတ္တာတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ အတ္တာတိ ဂဟိတံ နတ္ထိ, နိရတ္တာတိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ယဿ နတ္ထိ ဂဟိတံ တဿ နတ္ထိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ။ ယဿ နတ္ထိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ တဿ နတ္ထိ ဂဟိတံ။ ဂါဟမုဉ္စနသမတိက္ကန္တော အရဟာ ဝုဒ္ဓိပရိဟာနိဝီတိဝတ္တော။ သော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏော…ပေ… ဇာတိမရဏသံသာရော နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ – အတ္တာ ဝါပိ နိရတ္တာ ဝါ, န တသ္မိံ ဥပလဗ္ဘတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါ, ခေတ္တံ ဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇ္ဇတိ၊

အတ္တာ ဝါပိ နိရတ္တာ ဝါ, န တသ္မိံ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ။

၉၄။ ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာ၊

တံ တဿ အပုရက္ခတံ, တသ္မာ ဝါဒေသု နေဇတိ။

ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာတိ။ ပုထုဇ္ဇနာတိ ပုထု ကိလေသေ ဇနေန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု အဝိဟတသက္ကာယဒိဋ္ဌိကာတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ [မုခုလ္လောကကာတိ (သီ။)] ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု သဗ္ဗဂတီဟိ အဝုဋ္ဌိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာဘိသင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာဩဃေဟိ ဝုယှန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာသန္တာပေဟိ သန္တပ္ပေန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာပရိဠာဟေဟိ ပရိဍယှန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ အာဝုတာ နိဝုတာ ဩဝုတာ ပိဟိတာ ပဋိစ္ဆန္နာ ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ – ပုထုဇ္ဇနာ။ သမဏာတိ ယေ ကေစိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပရိဗ္ဗဇူပဂတာ ပရိဗ္ဗဇသမာပန္နာ။ ဗြာဟ္မဏာတိ ယေ ကေစိ ဘောဝါဒိကာ။ ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာတိ။ ပုထုဇ္ဇနာ ယေန တံ ရာဂေန ဝဒေယျုံ, ယေန ဒေါသေန ဝဒေယျုံ, ယေန မောဟေန ဝဒေယျုံ, ယေန မာနေန ဝဒေယျုံ, ယာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝဒေယျုံ, ယေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝဒေယျုံ, ယာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဝဒေယျုံ, ယေဟိ အနုသယေဟိ ဝဒေယျုံ, ရတ္တောတိ ဝါ ဒုဋ္ဌောတိ ဝါ မူဠှောတိ ဝါ ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ ဝါ ပရာမဋ္ဌောတိ ဝါ ဝိက္ခေပဂတောတိ ဝါ အနိဋ္ဌင်္ဂတောတိ ဝါ ထာမဂတောတိ ဝါ တေ အဘိသင်္ခါရာ ပဟီနာ၊ အဘိသင်္ခါရာနံ ပဟီနတ္တာ ဂတိယာ [ဂတိယော (သျာ။)] ယေန တံ ဝဒေယျုံ – နေရယိကောတိ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိကောတိ ဝါ ပေတ္တိဝိသယိကောတိ ဝါ မနုဿောတိ ဝါ ဒေဝေါတိ ဝါ ရူပီတိ ဝါ အရူပီတိ ဝါ သညီတိ ဝါ အသညီတိ ဝါ နေဝသညီနာသညီတိ ဝါ။ သော ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော နတ္ထိ ကာရဏံ နတ္ထိ ယေန နံ ဝဒေယျုံ ကထေယျုံ ဘဏေယျုံ ဒီပယေယျုံ ဝေါဟရေယျုန္တိ – ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာ။

တံ တဿ အပုရက္ခတန္တိ။ တဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ပုရေက္ခာရာတိ ဒွေ ပုရေက္ခာရာ – တဏှာပုရေက္ခာရော စ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော စ…ပေ… အယံ တဏှာပုရေက္ခာရော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော။ တဿ တဏှာပုရေက္ခာရော ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှာပုရေက္ခာရဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ န တဏှံ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဝါ ပုရတော ကတွာ စရတိ, န တဏှာဓဇော န တဏှာကေတု န တဏှာဓိပတေယျော, န ဒိဋ္ဌိဓဇော န ဒိဋ္ဌိကေတု န ဒိဋ္ဌာဓိပတေယျော, န တဏှာယ ဝါ န ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ပရိဝါရိတော စရတီတိ – တံ တဿ အပုရက္ခတံ။

တသ္မာ ဝါဒေသု နေဇတီတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒါနာ ဝါဒေသု ဥပဝါဒေသု နိန္ဒာယ ဂရဟာယ အကိတ္တိယာ အဝဏ္ဏဟာရိကာယ နေဇတိ န ဣဉ္ဇတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – တသ္မာ ဝါဒေသု နေဇတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာ၊

တံ တဿ အပုရက္ခတံ, တသ္မာ ဝါဒေသု နေဇတီ’’တိ။

၉၅။ ဝီတဂေဓော အမစ္ဆရီ, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ၊

န သမေသု န ဩမေသု, ကပ္ပံ နေတိ အကပ္ပိယော။

ဝီတဂေဓော အမစ္ဆရီတိ။ ဂေဓော ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသော ဂေဓော ပဟီနော သမုစ္ဆိန္နော ဝူပသန္တော ပဋိပဿဒ္ဓေါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, သော ဝုစ္စတိ ဝီတဂေဓော။ သော ရူပေ အဂိဒ္ဓေါ…ပေ… ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အဂိဒ္ဓေါ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောသိတော, ဝီတဂေဓော ဝိဂတဂေဓော စတ္တဂေဓော ဝန္တဂေဓော မုတ္တဂေဓော ပဟီနဂေဓော ပဋိနိဿဋ္ဌဂေဓော နိစ္ဆာတော…ပေ… ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာ ဝိဟရတီတိ – ဝီတဂေဓော။ အမစ္ဆရီတိ မစ္ဆရိယန္တိ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ, ကုလမစ္ဆရိယံ, လာဘမစ္ဆရိယံ, ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယံ, ဓမ္မမစ္ဆရိယံ။ ယံ ဧဝရူပံ…ပေ… ဂါဟော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ ယဿေတံ မစ္ဆရိယံ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ, သော ဝုစ္စတိ အမစ္ဆရီတိ – ဝီတဂေဓော အမစ္ဆရီ။

န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ, န သမေသု န ဩမေသူတိ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ။ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ, ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ, ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ န ဝဒတိ န ကထေတိ န ဘဏတိ န ဒီပယတိ န ဝေါဟရတီတိ – န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ။ န သမေသု န ဩမေသု။

ကပ္ပံ နေတိ အကပ္ပိယောတိ။ ကပ္ပါတိ ဒွေ ကပ္ပါ – တဏှာကပ္ပေါ စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ စ…ပေ… အယံ တဏှာကပ္ပေါ…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ။ တဿ တဏှာကပ္ပေါ ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှာကပ္ပဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိကပ္ပဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ တဏှာကပ္ပံ ဝါ ဒိဋ္ဌိကပ္ပံ ဝါ နေတိ န ဥပေတိ န ဥပဂစ္ဆတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – ကပ္ပံ နေတိ။ အကပ္ပိယောတိ။ ကပ္ပါတိ ဒွေ ကပ္ပါ – တဏှာကပ္ပေါ စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ စ…ပေ… အယံ တဏှာကပ္ပေါ…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ။ တဿ တဏှာကပ္ပေါ ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဿ တဏှာကပ္ပဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိကပ္ပဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ တဏှာကပ္ပံ ဝါ ဒိဋ္ဌိကပ္ပံ ဝါ န ကပ္ပေတိ န ဇနေတိ န သဉ္ဇနေတိ န နိဗ္ဗတ္တေတိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ – ကပ္ပံ နေတိ အကပ္ပိယော။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဝီတဂေဓော အမစ္ဆရီ, န ဥဿေသု ဝဒတေ မုနိ၊

န သမေသု န ဩမေသု, ကပ္ပံ နေတိ အကပ္ပိယော’’တိ။

၉၆။ ယဿ လောကေ သကံ နတ္ထိ, အသတာ စ န သောစတိ၊

ဓမ္မေသု စ န ဂစ္ဆတိ, သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ။

ယဿ လောကေ သကံ နတ္ထီတိ။ ယဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ လောကေ သကံ နတ္ထီတိ။ တဿ မယှံ ဝါ ဣဒံ ပရေသံ ဝါ ဣဒန္တိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတံ, ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ အဇ္ဈောသိတံ အဓိမုတ္တံ, နတ္ထိ န သန္တိ…ပေ… ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎန္တိ – ယဿ လောကေ သကံ နတ္ထိ။ အသတာ စ န သောစတီတိ။ ဝိပရိဏတံ ဝါ ဝတ္ထုံ န သောစတိ, ဝိပရိဏတသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ န သောစတိ။ စက္ခု မေ ဝိပရိဏတန္တိ န သောစတိ။ သောတံ မေ… ဃာနံ မေ… ဇိဝှါ မေ… ကာယော မေ… မနော မေ… ရူပါ မေ… သဒ္ဒါ မေ… ဂန္ဓာ မေ… ရသာ မေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ မေ… ကုလံ မေ… ဂဏော မေ… အာဝါသော မေ… လာဘော မေ… ယသော မေ… ပသံသာ မေ… သုခံ မေ… စီဝရံ မေ… ပိဏ္ဍပါတော မေ… သေနာသနံ မေ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရော မေ… မာတာ မေ… ပိတာ မေ… ဘာတာ မေ… ဘဂိနီ မေ… ပုတ္တော မေ… ဓီတာ မေ… မိတ္တာ မေ… အမစ္စာ မေ… ဉာတကာ မေ… သာလောဟိတာ မေ ဝိပရိဏတာတိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ, အသတာ စ န သောစတိ။

အထ ဝါ အသန္တာယ [အသတာယ (သီ။), အသာတာယ (သျာ။)] ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ စက္ခုရောဂေန ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, သောတရောဂေန… ဃာနရောဂေန… ဇိဝှါရောဂေန… ကာယရောဂေန… သီသရောဂေန… ကဏ္ဏရောဂေန… မုခရောဂေန… ဒန္တရောဂေန… ကာသေန… သာသေန… ပိနာသေန… ဍာဟေန… ဇရေန… ကုစ္ဆိရောဂေန… မုစ္ဆာယ… ပက္ခန္ဒိကာယ… သူလေန… ဝိသူစိကာယ… ကုဋ္ဌေန… ဂဏ္ဍေန… ကိလာသေန… သောသေန… အပမာရေန… ဒဒ္ဒုယာ… ကဏ္ဍုယာ… ကစ္ဆုယာ… ရခသာယ … ဝိတစ္ဆိကာယ… လောဟိတေန… ပိတ္တေန… မဓုမေဟေန… အံသာယ… ပိဠကာယ… ဘဂန္ဒလေန [ဘဂန္ဒလာယ (သီ။ သျာ။)] … ပိတ္တသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သေမှသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… ဝါတသမုဋ္ဌာနေန အာဗာဓေန… သန္နိပါတိကေန အာဗာဓေန… ဥတုပရိဏာမဇေန အာဗာဓေန… ဝိသမပရိဟာရဇေန အာဗာဓေန… ဩပက္ကမိကေန အာဗာဓေန… ကမ္မဝိပါကဇေန အာဗာဓေန… သီတေန… ဥဏှေန… ဇိဃစ္ဆာယ… ပိပါသာယ… ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေဟိ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ, အသတာ စ န သောစတိ။

အထ ဝါ အသန္တေ အသံဝိဇ္ဇမာနေ အနုပလဗ္ဘမာနေ [အနုပလဗ္ဘိယမာနေ (သျာ။ က။)] – ‘‘အဟော ဝတ မေ တံ နတ္ထိ, သိယာ ဝတ မေ တံ, တံ ဝတာဟံ န စ လဘာမီ’’တိ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝမ္ပိ အသတာ စ န သောစတိ။ ဓမ္မေသု စ န ဂစ္ဆတီတိ န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ရာဂဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မောဟဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မာနဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ဂစ္ဆတိ, န အနုသယဝသေန ဂစ္ဆတိ န စ ဝဂ္ဂေဟိ ဓမ္မေဟိ ယာယတိ နီယတိ ဝုယှတိ သံဟရီယတီတိ – ဓမ္မေသု စ န ဂစ္ဆတိ။

သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ။ သော သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ ပဝုစ္စတိ ကထီယတိ ဘဏီယတိ ဒီပီယတိ ဝေါဟရီယတီတိ – သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယဿ လောကေ သကံ နတ္ထိ, အသတာ စ န သောစတိ၊

ဓမ္မေသု စ န ဂစ္ဆတိ, သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။

ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသော ဒသမော။

၁၁။ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တနိဒ္ဒေသော

အထ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –

၉၇။ ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ၊

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ, ကုတောပဟူတာ တေ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ။

ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါတိ။ ကလဟောတိ ဧကေန အာကာရေန ကလဟော၊ ဝိဝါဒေါတိပိ တညေဝ။ ယော ကလဟော သော ဝိဝါဒေါ, ယော ဝိဝါဒေါ သော ကလဟော။ အထ ဝါ အပရေန အာကာရေန ဝိဝါဒေါ ဝုစ္စတိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဝိဝါဒေါ။ ရာဇာနောပိ ရာဇူဟိ ဝိဝဒန္တိ, ခတ္တိယာပိ ခတ္တိယေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဗြာဟ္မဏာပိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိဝဒန္တိ, ဂဟပတီပိ ဂဟပတီဟိ ဝိဝဒန္တိ, မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ, ပုတ္တောပိ မာတရာ ဝိဝဒတိ, ပိတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ, ပုတ္တောပိ ပိတရာ ဝိဝဒတိ, ဘာတာပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ, ဘာတာပိ ဘဂိနိယာ ဝိဝဒတိ, ဘဂိနီပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ, သဟာယောပိ သဟာယေန ဝိဝဒတိ – အယံ ဝိဝါဒေါ။ ကတမော ကလဟော? အာဂါရိကာ ဒဏ္ဍပသုတာ ကာယေန ဝါစာယ ကလဟံ ကရောန္တိ, ပဗ္ဗဇိတာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တာ ကာယေန ဝါစာယ ကလဟံ ကရောန္တိ – အယံ ကလဟော။

ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါတိ။ ကလဟာ စ ဝိဝါဒါ စ ကုတောပဟူတာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ ကလဟဿ စ ဝိဝါဒဿ စ မူလံ ပုစ္ဆတိ, ဟေတုံ ပုစ္ဆတိ, နိဒါနံ ပုစ္ဆတိ, သမ္ဘဝံ ပုစ္ဆတိ, ပဘဝံ ပုစ္ဆတိ, သမုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ, အာဟာရံ ပုစ္ဆတိ, အာရမ္မဏံ ပုစ္ဆတိ, ပစ္စယံ ပုစ္ဆတိ, သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ [အဇ္ဈောသတိ (သီ။)] ပသာဒေတီတိ – ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ။

ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စာတိ။ ပရိဒေဝေါတိ ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, ဘောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, ရောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, သီလဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, အညတရညတရေန ဝါ ဗျသနေန သမန္နာဂတဿ, အညတရညတရေန ဝါ ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ, အာဒေဝေါ ပရိဒေဝေါ, အာဒေဝနာ ပရိဒေဝနာ, အာဒေဝိတတ္တံ ပရိဒေဝိတတ္တံ, ဝါစာ ပလာပေါ ဝိပ္ပလာပေါ လာလပ္ပေါ လာလပ္ပါယနာ လာလပ္ပါယိတတ္တံ။ သောကောတိ ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, ဘောဂရောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ, အညတရညတရေန ဝါ ဗျသနေန သမန္နာဂတဿ, အညတရညတရေန ဝါ ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ, သောကော သောစနာ သောစိတတ္တံ, အန္တောသောကော အန္တောပရိသောကော, အန္တောဍာဟော အန္တောပရိဍာဟော, စေတသော ပရိဇ္ဈာယနာ ဒေါမနဿံ သောကသလ္လံ။ မစ္ဆရန္တိ ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ, ကုလမစ္ဆရိယံ, လာဘမစ္ဆရိယံ, ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယံ, ဓမ္မမစ္ဆရိယံ။ ယံ ဧဝရူပံ မစ္ဆရိယံ မစ္ဆရာယနံ မစ္ဆရာယိတတ္တံ ဝေဝိစ္ဆံ ကဒရိယံ ကဋုကဉ္စုကတာ အဂ္ဂဟိတတ္တံ စိတ္တဿ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယံ။ အပိ စ, ခန္ဓမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယံ, ဓာတုမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယံ, အာယတနမစ္ဆရိယမ္ပိ မစ္ဆရိယံ ဂါဟော။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ မစ္ဆရိယန္တိ – ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ။

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စာတိ။ မာနောတိ ဣဓေကစ္စော မာနံ ဇနေတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ အတိမာနောတိ ဣဓေကစ္စော ပရံ အတိမညတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ပေသုညန္တိ ဣဓေကစ္စော ပိသုဏဝါစော ဟောတိ – ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ။ ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေတ္တာ, ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ, ဝဂ္ဂါရာမော ဝဂ္ဂရတော ဝဂ္ဂနန္ဒီ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပေသုညံ။ အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ – ပိယကမျတာယ ဝါ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ဝါ။ ကထံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ဣမဿ ပိယော ဘဝိဿာမိ, မနာပေါ ဘဝိဿာမိ, ဝိဿာသိကော ဘဝိဿာမိ, အဗ္ဘန္တရိကော ဘဝိဿာမိ, သုဟဒယော ဘဝိဿာမီတိ – ဧဝံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ။ ကထံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ? ကထံ ဣမေ နာနာ အဿု, ဝိနာ အဿု, ဝဂ္ဂါ အဿု, ဒွိဓာ အဿု, ဒွေဇ္ဈာ အဿု, ဒွေ ပက္ခာ အဿု, ဘိဇ္ဇေယျုံ န သမာဂစ္ဆေယျုံ, ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရေယျုန္တိ – ဧဝံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတီတိ – မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ။

ကုတောပဟူတာ တေ တဒိင်္ဃ ဗြူဟီတိ။ ကလဟော စ ဝိဝါဒေါ စ ပရိဒေဝေါ စ သောကော စ မစ္ဆရိယဉ္စ မာနော စ အတိမာနော စ ပေသုညဉ္စာတိ – ဣမေ အဋ္ဌ ကိလေသာ ကုတောပဟူတာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ။ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ကိလေသာနံ မူလံ ပုစ္ဆတိ, ဟေတုံ ပုစ္ဆတိ, နိဒါနံ ပုစ္ဆတိ, သမ္ဘဝံ ပုစ္ဆတိ, ပဘဝံ ပုစ္ဆတိ, သမုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ, အာဟာရံ ပုစ္ဆတိ, အာရမ္မဏံ ပုစ္ဆတိ, ပစ္စယံ ပုစ္ဆတိ, သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – ကုတောပဟူတာ တေ တဒိင်္ဃံ ဗြူဟီတိ။ ဣင်္ဃ ဗြူဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – ကုတောပဟူတာ တေ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ၊

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ, ကုတောပဟူတာ တေ တဒိင်္ဃ ဗြူဟီ’’တိ။

၉၈။ ပိယပ္ပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ၊

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ, မစ္ဆေရယုတ္တာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ၊

ဝိဝါဒဇာတေသု စ ပေသုဏာနိ။

ပိယပ္ပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စာတိ။ ပိယာတိ ဒွေ ပိယာ – သတ္တာ ဝါ သင်္ခါရာ ဝါ။ ကတမေ သတ္တာ ပိယာ? ဣဓ ယဿ တေ ဟောန္တိ အတ္ထကာမာ ဟိတကာမာ ဖာသုကာမာ ယောဂက္ခေမကာမာ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ ဘာတာ ဝါ ဘဂိနီ ဝါ ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – ဣမေ သတ္တာ ပိယာ။ ကတမေ သင်္ခါရာ ပိယာ? မနာပိကာ ရူပါ မနာပိကာ သဒ္ဒါ မနာပိကာ ဂန္ဓာ မနာပိကာ ရသာ မနာပိကာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ – ဣမေ သင်္ခါရာ ပိယာ။

ပိယံ ဝတ္ထုံ အစ္ဆေဒသင်္ကိနောပိ ကလဟံ ကရောန္တိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ ကလဟံ ကရောန္တိ, အစ္ဆိန္နေပိ ကလဟံ ကရောန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ ဝိပရိဏာမသင်္ကိနောပိ ကလဟံ ကရောန္တိ, ဝိပရိဏာမန္တေပိ ကလဟံ ကရောန္တိ, ဝိပရိဏတေပိ ကလဟံ ကရောန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ အစ္ဆေဒသင်္ကိနောပိ ဝိဝဒန္တိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဝိဝဒန္တိ, အစ္ဆိန္နေပိ ဝိဝဒန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ ဝိပရိဏာမသင်္ကိနောပိ ဝိဝဒန္တိ, ဝိပရိဏာမန္တေပိ ဝိဝဒန္တိ, ဝိပရိဏတေပိ ဝိဝဒန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ အစ္ဆေဒသင်္ကိနောပိ ပရိဒေဝန္တိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ ပရိဒေဝန္တိ, အစ္ဆိန္နေပိ ပရိဒေဝန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ ဝိပရိဏာမသင်္ကိနောပိ ပရိဒေဝန္တိ, ဝိပရိဏာမန္တေပိ ပရိဒေဝန္တိ, ဝိပရိဏတေပိ ပရိဒေဝန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ အစ္ဆေဒသင်္ကိနောပိ သောစန္တိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ သောစန္တိ, အစ္ဆိန္နေပိ သောစန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ ဝိပရိဏာမသင်္ကိနောပိ သောစန္တိ, ဝိပရိဏာမန္တေပိ သောစန္တိ, ဝိပရိဏတေပိ သောစန္တိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ ရက္ခန္တိ ဂေါပေန္တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ မမာယန္တိ မစ္ဆရာယန္တိ။

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စာတိ။ ပိယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မာနံ ဇနေန္တိ, ပိယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ အတိမာနံ ဇနေန္တိ။ ကထံ ပိယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မာနံ ဇနေန္တိ? မယံ လာဘိနော မနာပိကာနံ ရူပါနံ သဒ္ဒါနံ ဂန္ဓာနံ ရသာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနန္တိ။ ဧဝံ ပိယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မာနံ ဇနေန္တိ။ ကထံ ပိယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ အတိမာနံ ဇနေန္တိ? မယံ လာဘိနော မနာပိကာနံ ရူပါနံ သဒ္ဒါနံ ဂန္ဓာနံ ရသာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ, ဣမေ ပနညေ န လာဘိနော မနာပိကာနံ ရူပါနံ သဒ္ဒါနံ ဂန္ဓာနံ ရသာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနန္တိ။ ဧဝံ ပိယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ အတိမာနံ ဇနေန္တိ။ ပေသုညန္တိ ဣဓေကစ္စော ပိသုဏဝါစော ဟောတိ, ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ…ပေ… ဧဝံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရတီတိ…ပေ… မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ။

မစ္ဆေရယုတ္တာ ကလဟာ ဝိဝါဒါတိ။ ကလဟော စ ဝိဝါဒေါ စ ပရိဒေဝေါ စ သောကော စ မာနော စ အတိမာနော စ ပေသုညဉ္စာတိ – ဣမေ သတ္တ ကိလေသာ မစ္ဆရိယေ ယုတ္တာ ပယုတ္တာ အာယုတ္တာ သမာယုတ္တာတိ – မစ္ဆေရယုတ္တာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ။

ဝိဝါဒဇာတေသု စ ပေသုဏာနီတိ။ ဝိဝါဒေ ဇာတေ သဉ္ဇာတေ နိဗ္ဗတ္တေ အဘိနိဗ္ဗတ္တေ ပါတုဘူတေ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တိ၊ ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာယန္တိ ဣမေသံ ဘေဒါယ, အမုတြ ဝါ သုတွာ ဣမေသံ အက္ခာယန္တိ အမူသံ ဘေဒါယ။ ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေတ္တာရော, ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာရော, ဝဂ္ဂါရာမာ ဝဂ္ဂရတာ ဝဂ္ဂနန္ဒီ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာရော ဟောန္တိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပေသုညံ။ အပိ စ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တိ – ပိယကမျတာယ ဝါ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ဝါ။ ကထံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တိ? ဣမဿ ပိယာ ဘဝိဿာမ, မနာပါ ဘဝိဿာမ, ဝိဿာသိကာ ဘဝိဿာမ, အဗ္ဘန္တရိကာ ဘဝိဿာမ, သုဟဒယာ ဘဝိဿာမာတိ။ ဧဝံ ပိယကမျတာယ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တိ။ ကထံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တိ? ‘‘ကထံ ဣမေ နာနာ အဿု, ဝိနာ အဿု, ဝဂ္ဂါ အဿု, ဒွေဓာ အဿု, ဒွေဇ္ဈာ အဿု, ဒွေ ပက္ခာ အဿု, ဘိဇ္ဇေယျုံ န သမာဂစ္ဆေယျုံ, ဒုက္ခံ န ဖာသု ဝိဟရေယျု’’န္တိ – ဧဝံ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တီတိ – ဝိဝါဒဇာတေသု စ ပေသုဏာနိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပိယပ္ပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ၊

မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စ, မစ္ဆေရယုတ္တာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ၊

ဝိဝါဒဇာတေသု စ ပေသုဏာနီ’’တိ။

၉၉။ ပိယာ သု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာ, ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ၊

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ကုတောနိဒါနာ, ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တိ။

ပိယာ သု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာတိ။ ပိယာ ကုတောနိဒါနာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ ပိယာနံ မူလံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – ပိယာ သု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာ။

ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေတိ။ ယေ စာပီတိ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဂဟဋ္ဌာ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ ဒေဝါ စ မနုဿာ စ။ လောဘာတိ ယော လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂေါ သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ဝိစရန္တီတိ ဝိစရန္တိ ဝိဟရန္တိ ဣရိယန္တိ ဝတ္တန္တိ ပါလေန္တိ ယပေန္တိ ယာပေန္တိ။ လောကေတိ အပါယလောကေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေ ခန္ဓလောကေ ဓာတုလောကေ အာယတနလောကေတိ – ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ။

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ကုတောနိဒါနာတိ။ အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ကုတောနိဒါနာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ အာသာယ စ နိဋ္ဌာယ စ မူလံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ကုတောနိဒါနာ။ ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တီတိ။ ယေ နရဿ ပရာယနာ ဟောန္တိ ဒီပါ ဟောန္တိ တာဏာ ဟောန္တိ လေဏာ ဟောန္တိ သရဏာ ဟောန္တိ နိဋ္ဌာ ပရာယနာ ဟောန္တီတိ – ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တိ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ပိယာ သု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာ, ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ၊

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ကုတောနိဒါနာ, ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တီ’’တိ။

၁၀၀။ ဆန္ဒာနိဒါနာနိ ပိယာနိ လောကေ, ယေ စာပိ [ယေ ဝါပိ (သျာ။)] လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ၊

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတောနိဒါနာ, ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တိ။

ဆန္ဒာနိဒါနာနိ ပိယာနိ လောကေတိ။ ဆန္ဒောတိ ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမရာဂေါ ကာမနန္ဒီ ကာမတဏှာ ကာမသ္နေဟော ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာနံ ကာမောဃော ကာမယောဂေါ ကာမုပါဒါနံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ။ အပိ စ ပဉ္စ ဆန္ဒာ – ပရိယေသနစ္ဆန္ဒော, ပဋိလာဘစ္ဆန္ဒော, ပရိဘောဂစ္ဆန္ဒော, သန္နိဓိစ္ဆန္ဒော, ဝိသဇ္ဇနစ္ဆန္ဒော။ ကတမော ပရိယေသနစ္ဆန္ဒော? ဣဓေကစ္စော အဇ္ဈောသိတောယေဝ အတ္ထိကော ဆန္ဒဇာတော ရူပေ ပရိယေသတိ, သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ပရိယေသတိ – အယံ ပရိယေသနစ္ဆန္ဒော။ ကတမော ပဋိလာဘစ္ဆန္ဒော? ဣဓေကစ္စော အဇ္ဈောသိတောယေဝ အတ္ထိကော ဆန္ဒဇာတော ရူပေ ပဋိလဘတိ, သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ပဋိလဘတိ – အယံ ပဋိလာဘစ္ဆန္ဒော။ ကတမော ပရိဘောဂစ္ဆန္ဒော? ဣဓေကစ္စော အဇ္ဈောသိတောယေဝ အတ္ထိကော ဆန္ဒဇာတော ရူပေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ပရိဘုဉ္ဇတိ – အယံ ပရိဘောဂစ္ဆန္ဒော။ ကတမော သန္နိဓိစ္ဆန္ဒော? ဣဓေကစ္စော အဇ္ဈောသိတောယေဝ အတ္ထိကော ဆန္ဒဇာတော ဓနသန္နိစယံ ကရောတိ ‘‘အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ – အယံ သန္နိဓိစ္ဆန္ဒော။ ကတမော ဝိသဇ္ဇနစ္ဆန္ဒော? ဣဓေကစ္စော အဇ္ဈောသိတောယေဝ အတ္ထိကော ဆန္ဒဇာတော ဓနံ ဝိသဇ္ဇေတိ ဟတ္ထာရောဟာနံ အဿာရောဟာနံ ရထိကာနံ ဓနုဂ္ဂဟာနံ ပတ္တိကာနံ ‘‘ဣမေ မံ ရက္ခိဿန္တိ ဂေါပိဿန္တိ သမ္ပရိဝါရိဿန္တီ’’တိ – အယံ ဝိသဇ္ဇနစ္ဆန္ဒော။ ပိယာနီတိ ဒွေ ပိယာ – သတ္တာ ဝါ သင်္ခါရာ ဝါ…ပေ… ဣမေ သတ္တာ ပိယာ…ပေ… ဣမေ သင်္ခါရာ ပိယာ။ ဆန္ဒာနိဒါနာနိ ပိယာနိ လောကေတိ။ ပိယာ ဆန္ဒနိဒါနာ ဆန္ဒသမုဒယာ ဆန္ဒဇာတိကာ ဆန္ဒပဘဝါတိ – ဆန္ဒာနိဒါနာနိ ပိယာနိ လောကေ။

ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေတိ။ ယေ စာပီတိ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဂဟဋ္ဌာ စ ပဗ္ဗဇိတာ စ ဒေဝါ စ မနုဿာ စ။ လောဘာတိ ယော လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂေါ သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ဝိစရန္တီတိ ဝိစရန္တိ ဝိဟရန္တိ ဣရိယန္တိ ဝတ္တန္တိ ပါလေန္တိ ယပေန္တိ ယာပေန္တိ။ လောကေတိ အပါယလောကေ…ပေ… အာယတနလောကေတိ – ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ။

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတောနိဒါနာတိ။ အာသာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ နိဋ္ဌာတိ ဣဓေကစ္စော ရူပေ ပရိယေသန္တော ရူပံ ပဋိလဘတိ, ရူပနိဋ္ဌော ဟောတိ, သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ… လာဘံ… ယသံ… ပသံသံ… သုခံ… စီဝရံ… ပိဏ္ဍပါတံ… သေနာသနံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ … သုတ္တန္တံ… ဝိနယံ… အဘိဓမ္မံ… အာရညိကင်္ဂံ… ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ… ပံသုကူလိကင်္ဂံ… တေစီဝရိကင်္ဂံ… သပဒါနစာရိကင်္ဂံ… ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ… နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ… ယထာသန္ထတိကင်္ဂံ… ပဌမံ ဈာနံ… ဒုတိယံ ဈာနံ… တတိယံ ဈာနံ… စတုတ္ထံ ဈာနံ… အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ… ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ… အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိံ … နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပရိယေသန္တော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလဘတိ, နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိနိဋ္ဌော ဟောတိ။

‘‘အာသာယ ကသတေ ခေတ္တံ, ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတိ၊

အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တိ, သမုဒ္ဒံ ဓနဟာရကာ၊

ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမိ, သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတီ’’တိ။

အာသာယ သမိဒ္ဓိ ဝုစ္စတေ နိဋ္ဌာ။ အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတောနိဒါနာတိ။ အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတော ဆန္ဒနိဒါနာ ဆန္ဒသမုဒယာ ဆန္ဒဇာတိကာ ဆန္ဒပဘဝါတိ – အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတောနိဒါနာ။

ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တီတိ။ ယေ နရဿ ပရာယနာ ဟောန္တိ ဒီပါ ဟောန္တိ တာဏာ ဟောန္တိ လေဏာ ဟောန္တိ သရဏာ ဟောန္တိ နိဋ္ဌာ ပရာယနာ ဟောန္တီတိ – ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဆန္ဒာနိဒါနာနိ ပိယာနိ လောကေ, ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေ၊

အာသာ စ နိဋ္ဌာ စ ဣတောနိဒါနာ, ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တီ’’တိ။

၁၀၁။ ဆန္ဒော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော, ဝိနိစ္ဆယာ စာပိ [ဝါပိ (သီ။ သျာ။)] ကုတောပဟူတာ၊

ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ, ယေ စာပိ ဓမ္မာ သမဏေန ဝုတ္တာ။

ဆန္ဒော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနောတိ။ ဆန္ဒော ကုတောနိဒါနော ကုတောဇာတော ကုတောသဉ္ဇာတော ကုတောနိဗ္ဗတ္တော ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တော ကုတောပါတုဘူတော, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါတိ ဆန္ဒဿ မူလံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – ဆန္ဒော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော။

ဝိနိစ္ဆယာ စာပိ ကုတောပဟူတာတိ။ ဝိနိစ္ဆယာ ကုတောပဟူတာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ ဝိနိစ္ဆယာနံ မူလံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – ဝိနိစ္ဆယာ စာပိ ကုတောပဟူတာ။

ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စာတိ။ ကောဓောတိ ယော ဧဝရူပေါ စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော, ပဋိဃံ ပဋိဝိရောဓော, ကောပေါ ပကောပေါ သမ္ပကောပေါ, ဒေါသော ပဒေါသော သမ္ပဒေါသော, စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိ မနောပဒေါသော, ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ, ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ, ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ, ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော, စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ။ မောသဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ မုသာဝါဒေါ။ ကထံကထာ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာတိ – ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ။

ယေ စာပိ ဓမ္မာ သမဏေန ဝုတ္တာတိ။ ယေ စာပီတိ ယေ ကောဓေန စ မောသဝဇ္ဇေန စ ကထံကထာယ စ သဟဂတာ သဟဇာတာ သံသဋ္ဌာ သမ္ပယုတ္တာ, ဧကုပ္ပါဒါ ဧကနိရောဓာ ဧကဝတ္ထုကာ ဧကာရမ္မဏာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ယေ စာပိ ဓမ္မာ။ အထ ဝါ ယေ တေ ကိလေသာ အညဇာတိကာ အညဝိဟိတကာ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ယေ စာပိ ဓမ္မာ။ သမဏေန ဝုတ္တာတိ သမဏေန သမိတပါပေန ဗြာဟ္မဏေန ဗာဟိတပါပဓမ္မေန ဘိက္ခုနာ ဘိန္နကိလေသမူလေန သဗ္ဗာကုသလမူလဗန္ဓနာ ပမုတ္တေန ဝုတ္တာ ပဝုတ္တာ အာစိက္ခိတာ ဒေသိတာ ပညပိတာ ပဋ္ဌပိတာ ဝိဝဋာ ဝိဘတ္တာ ဥတ္တာနီကတာ ပကာသိတာတိ – ယေ စာပိ ဓမ္မာ သမဏေန ဝုတ္တာ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ဆန္ဒော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော, ဝိနိစ္ဆတာ စာပိ ကုတောပဟူတာ၊

ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ, ယေ စာပိ ဓမ္မာ သမဏေန ဝုတ္တာ’’တိ။

၁၀၂။ သာတံ အသာတန္တိ ယမာဟု လောကေ, တမူပနိဿာယ ပဟောတိ ဆန္ဒော၊

ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စ, ဝိနိစ္ဆယံ ကုဗ္ဗတိ [ကူရုတေ (သျာ။)] ဇန္တု လောကေ။

သာတံ အသာတန္တိ ယမာဟု လောကေတိ။ သာတန္တိ သုခါ စ ဝေဒနာ, ဣဋ္ဌဉ္စ ဝတ္ထု [ဝတ္ထုံ (သီ။ က။)]။ အသာတန္တိ ဒုက္ခာ စ ဝေဒနာ, အနိဋ္ဌဉ္စ ဝတ္ထု။ ယမာဟု- လောကေတိ ယံ အာဟံသု ယံ ကထေန္တိ ယံ ဘဏန္တိ ယံ ဒီပေန္တိ ယံ ဝေါဟရန္တီတိ – သာတံ အသာတန္တိ ယမာဟု လောကေ။

တမူပနိဿာယ ပဟောတိ ဆန္ဒောတိ။ သာတာသာတံ နိဿာယ, သုခဒုက္ခံ နိဿာယ, သောမနဿဒေါမနဿံ နိဿာယ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ နိဿာယ, အနုနယပဋိဃံ နိဿာယ ဆန္ဒော ပဟောတိ ပဘဝတိ ဇာယတိ သဉ္ဇာယတိ နိဗ္ဗတ္တတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တတီတိ – တမူပနိဿာယ ပဟောတိ ဆန္ဒော။

ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာတိ။ ရူပေသူတိ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ။ ကတမော ရူပါနံ ဘဝေါ? ယော ရူပါနံ ဘဝေါ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ – အယံ ရူပါနံ ဘဝေါ။ ကတမော ရူပါနံ ဝိဘဝေါ? ယော ရူပါနံ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာနံ – အယံ ရူပါနံ ဝိဘဝေါ။ ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာတိ ရူပေသု ဘဝဉ္စ ဝိဘဝဉ္စ ဒိသွာ ပဿိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ – ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စ။

ဝိနိစ္ဆယံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေတိ။ ဝိနိစ္ဆယာတိ ဒွေ ဝိနိစ္ဆယာ – တဏှာဝိနိစ္ဆယော စ, ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယော စ။ ကထံ တဏှာဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ? ဣဓေကစ္စဿ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကေန နု ခေါ မေ ဥပါယေန အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ။ တဿ ပန ဧဝံ ဟောတိ ‘‘သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ မေ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဝိကာလဝိသိခါစရိယာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ မေ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ၊ သမဇ္ဇာဘိစရဏံ အနုယုတ္တဿ မေ… ဇုတပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ မေ… ပါပမိတ္တာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ မေ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ၊ အာလသျာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ မေ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧဝံ ဉာဏံ ကတွာ ဆ ဘောဂါနံ အပါယမုခါနိ န သေဝတိ, ဆ ဘောဂါနံ အာယမုခါနိ သေဝတိ။ ဧဝမ္ပိ တဏှာဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ။

အထ ဝါ ကသိယာ ဝါ ဝဏိဇ္ဇာယ ဝါ ဂေါရက္ခေန ဝါ ဣဿတ္ထေန [ဣဿတ္တေန (က။ သီ။ က။) ဣသု + သတ္ထ] ဝါ ရာဇပေါရိသေန ဝါ သိပ္ပညတရေန ဝါ ပဋိပဇ္ဇတိ။ ဧဝမ္ပိ တဏှာဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ။ ကထံ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ? စက္ခုသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ဇာနာတိ – ‘‘အတ္တာ မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ, စက္ခုသ္မိံ အန္တရဟိတေ ဇာနာတိ – ‘‘အတ္တာ မေ အန္တရဟိတော ဝိဂတော မေ အတ္တာ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ။ သောတသ္မိံ… ဃာနသ္မိံ… ဇိဝှါယ… ကာယသ္မိံ… ရူပသ္မိံ… သဒ္ဒသ္မိံ… ဂန္ဓသ္မိံ… ရသသ္မိံ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ဇာနာတိ – ‘‘အတ္တာ မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗသ္မိံ အန္တရဟိတေ ဇာနာတိ – ‘‘အတ္တာ မေ အန္တရဟိတော ဝိဂတော မေ အတ္တာ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ ဇနေတိ သဉ္ဇနေတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ။ ဇန္တူတိ သတ္တော နရော မာနဝေါ…ပေ… မနုဇော။ လောကေတိ အပါယလောကေ …ပေ… အာယတနလောကေတိ – ဝိနိစ္ဆယံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သာတံ အသာတန္တိ ယမာဟု လောကေ, တမူပနိဿာယ ပဟောတိ ဆန္ဒော၊

ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စ, ဝိနိစ္ဆယံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေ’’တိ။

၁၀၃။ ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ, ဧတေပိ ဓမ္မာ ဒွယမေဝ သန္တေ၊

ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေ, ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာ။

ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စာတိ။ ကောဓောတိ ယော ဧဝရူပေါ စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော…ပေ… မောသဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ မုသာဝါဒေါ။ ကထံကထာ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာ။ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယပိ ကောဓော ဇာယတိ, အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယပိ ကောဓော ဇာယတိ။ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယပိ မုသာဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယပိ မုသာဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယပိ ကထံကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယပိ ကထံကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ကထံ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကောဓော ဇာယတိ? ပကတိယာ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကောဓော ဇာယတိ။ အနတ္ထံ မေ အစရီတိ ကောဓော ဇာယတိ, အနတ္ထံ မေ စရတီတိ ကောဓော ဇာယတိ, အနတ္ထံ မေ စရိဿတီတိ ကောဓော ဇာယတိ၊ ပိယဿ မေ မနာပဿ အနတ္ထံ အစရိ … အနတ္ထံ စရတိ… အနတ္ထံ စရိဿတီတိ ကောဓော ဇာယတိ၊ အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရိ… အတ္ထံ စရတိ… အတ္ထံ စရိဿတီတိ ကောဓော ဇာယတိ။ ဧဝံ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကောဓော ဇာယတိ။

ကထံ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကောဓော ဇာယတိ? ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ အစ္ဆေဒသင်္ကိနောပိ ကောဓော ဇာယတိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ ကောဓော ဇာယတိ, အစ္ဆိန္နေပိ ကောဓော ဇာယတိ။ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ ဝိပရိဏာမသင်္ကိနောပိ ကောဓော ဇာယတိ, ဝိပရိဏာမန္တေပိ ကောဓော ဇာယတိ, ဝိပရိဏတေပိ ကောဓော ဇာယတိ။ ဧဝံ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကောဓော ဇာယတိ။

ကထံ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မုသာဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? ဣဓေကစ္စော အန္ဒုဗန္ဓနေန [အဒ္ဒုဗန္ဓနေန (သျာ။ က။)] ဝါ ဗဒ္ဓေါ [ဗန္ဓော (သျာ။ က။)]၊ တဿ ဗန္ဓနဿ မောက္ခတ္ထာယ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ… ရဇ္ဇုဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… သင်္ခလိကဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… ဝေတ္တဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… လတာဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… ပက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… ပရိက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… ဂါမနိဂမနဂရရဋ္ဌဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ… ဇနပဒဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါ၊ တဿ ဗန္ဓနဿ မောက္ခတ္ထာယ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ။ ဧဝံ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မုသာဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။

ကထံ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မုသာဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? ဣဓေကစ္စော မနာပိကာနံ [မနာပါနံ (သီ။)] ရူပါနံ ဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ… မနာပိကာနံ သဒ္ဒါနံ… ဂန္ဓာနံ… ရသာနံ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ ဟေတု… စီဝရဟေတု… ပိဏ္ဍပါတဟေတု… သေနာသနဟေတု… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ။ ဧဝံ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ မုသာဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ကထံ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကထံကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? ‘‘မုစ္စိဿာမိ [မုဉ္စိဿာမိ (သီ။)] နု ခေါ စက္ခုရောဂတော, န နု ခေါ မုစ္စိဿာမိ စက္ခုရောဂတော။ မုစ္စိဿာမိ နု ခေါ သောတရောဂတော… ဃာနရောဂတော… ဇိဝှါရောဂတော… ကာယရောဂတော… သီသရောဂတော… ကဏ္ဏရောဂတော… မုခရောဂတော… မုစ္စိဿာမိ နု ခေါ ဒန္တရောဂတော, န နု ခေါ မုစ္စိဿာမိ ဒန္တရောဂတော’’တိ။ ဧဝံ အနိဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကထံကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ကထံ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကထံကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? ‘‘လဘိဿာမိ နု ခေါ မနာပိကေ [မနာပိယေ (သီ။ က။)] ရူပေ, န နု ခေါ လဘိဿာမိ မနာပိကေ ရူပေ။ လဘိဿာမိ နု ခေါ မနာပိကေ သဒ္ဒေ… ဂန္ဓေ… ရသေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ… ကုလံ… ဂဏံ… အာဝါသံ… လာဘံ… ယသံ… ပသံသံ… သုခံ… စီဝရံ… ပိဏ္ဍပါတံ… သေနာသနံ… ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရ’’န္တိ။ ဧဝံ ဣဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ကထံကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ – ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ။

ဧတေပိ ဓမ္မာ ဒွယမေဝ သန္တေတိ။ သာတာသာတေ သန္တေ, သုခဒုက္ခေ သန္တေ, သောမနဿဒေါမနဿေ သန္တေ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ သန္တေ, အနုနယပဋိဃေ သန္တေ သံဝိဇ္ဇမာနေ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘမာနေတိ – ဧတေပိ ဓမ္မာ ဒွယမေဝ သန္တေ။

ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေတိ။ ဉာဏမ္ပိ ဉာဏပထော, ဉာဏဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ဉာဏပထော, ဉာဏသဟဘုနောပိ ဓမ္မာ ဉာဏပထော။ ယထာ အရိယမဂ္ဂေါ အရိယပထော, ဒေဝမဂ္ဂေါ ဒေဝပထော, ဗြဟ္မမဂ္ဂေါ ဗြဟ္မပထော၊ ဧဝမေဝ ဉာဏမ္ပိ ဉာဏပထော, ဉာဏဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ဉာဏပထော, ဉာဏသဟဘုနောပိ ဓမ္မာ ဉာဏပထော။

သိက္ခေတိ တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ။ ကတမာ အဓိသီလသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, ခုဒ္ဒကော သီလက္ခန္ဓော… မဟန္တော သီလက္ခန္ဓော… သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မုခံ ပမုခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ – အယံ အဓိသီလသိက္ခာ။ ကတမာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ – အယံ အဓိစိတ္တသိက္ခာ။ ကတမာ အဓိပညာသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ သော ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ – အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။

ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေတိ။ ကထံကထီ ပုဂ္ဂလော သကင်္ခေါ သဝိလေခေါ သဒွေဠှကော သဝိစိကိစ္ဆော, ဉာဏာဓိဂမာယ ဉာဏဖုသနာယ ဉာဏသစ္ဆိကိရိယာယ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခေယျ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခေယျ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခေယျ၊ ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ, ဇာနန္တော သိက္ခေယျ, ပဿန္တော သိက္ခေယျ, ပစ္စဝေက္ခန္တော သိက္ခေယျ, စိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တော သိက္ခေယျ, သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စန္တော သိက္ခေယျ, ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှန္တော သိက္ခေယျ, သတိံ ဥပဋ္ဌဟန္တော သိက္ခေယျ, စိတ္တံ သမာဒဟန္တော သိက္ခေယျ, ပညာယ ပဇာနန္တော သိက္ခေယျ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော သိက္ခေယျ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော သိက္ခေယျ, ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟန္တော သိက္ခေယျ, ဘာဝေတဗ္ဗံ ဘာဝေန္တော သိက္ခေယျ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာတိ – ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေ။

ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာတိ။ ဉတွာတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဝုတ္တာ ပဝုတ္တာ အာစိက္ခိတာ ဒေသိတာ ပညပိတာ ပဋ္ဌပိတာ ဝိဝဋာ ဝိဘတ္တာ ဥတ္တာနီကတာ [ဥတ္တာနိံ ကတာ (က။)] ပကာသိတာ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဝုတ္တာ ပဝုတ္တာ အာစိက္ခိတာ ဒေသိတာ ပညပိတာ ပဋ္ဌပိတာ ဝိဝဋာ ဝိဘတ္တာ ဥတ္တာနီကတာ ပကာသိတာ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ… ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ… ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ…ပေ… ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ… ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ…ပေ… ‘‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ… ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ… ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ…ပေ… ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ’’တိ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ’’တိ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ… ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ’’တိ… ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ… ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ… စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဝုတ္တာ ပဝုတ္တာ အာစိက္ခိတာ ဒေသိတာ ပညပိတာ ပဋ္ဌပိတာ ဝိဝဋာ ဝိဘတ္တာ ဥတ္တာနီကတာ ပကာသိတာ။

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘အဘိညာယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေမိ, နော အနဘိညာယ။ သနိဒါနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေမိ, နော အနိဒါနံ။ သပ္ပါဋိဟာရိယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေမိ, နော အပ္ပါဋိဟာရိယံ။ တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဓမ္မံ ဒေသယတော, နော အနဘိညာယ, သနိဒါနံ ဓမ္မံ ဒေသယတော, နော အနိဒါနံ, သပ္ပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသယတော, နော အပ္ပါဋိဟာရိယံ, ကရဏီယော ဩဝါဒေါ, ကရဏီယာ အနုသာသနီ။ အလဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဝေါ တုဋ္ဌိယာ အလံ ပါမောဇ္ဇာယ အလံ သောမနဿာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃောတိ။ ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထာ’’တိ – ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ကောဓော မောသဝဇ္ဇဉ္စ ကထံကထာ စ, ဧတေပိ ဓမ္မာ ဒွယမေဝ သန္တေ၊

ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေ, ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာ’’တိ။

၁၀၄။ သာတံ အသာတဉ္စ ကုတောနိဒါနာ, ကိသ္မိံ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ၊

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါနံ။

သာတံ အသာတဉ္စ ကုတောနိဒါနာတိ။ သာတာ အသာတာ ကုတောနိဒါနာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ သာတာသာတာနံ မူလံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – သာတံ အသာတဉ္စ ကုတောနိဒါနာ။

ကိသ္မိံ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေတိ။ ကိသ္မိံ အသန္တေ အသံဝိဇ္ဇမာနေ နတ္ထိ အနုပလဗ္ဘမာနေ သာတာသာတာ န ဘဝန္တိ နပ္ပဘဝန္တိ န ဇာယန္တိ န သဉ္ဇာယန္တိ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ န အဘိနိဗ္ဗတ္တန္တီတိ – ကိသ္မိံ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ။

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထန္တိ။ ကတမော သာတာသာတာနံ ဘဝေါ? ယော သာတာသာတာနံ ဘဝေါ ပဘဝေါ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ – အယံ သာတာသာတာနံ ဘဝေါ။ ကတမော သာတာသာတာနံ ဝိဘဝေါ? ယော သာတာသာတာနံ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာနံ – အယံ သာတာသာတာနံ ဝိဘဝေါ။ ယမေတမတ္ထန္တိ ယံ ပရမတ္ထန္တိ – ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ။

ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါနန္တိ။ ဧတန္တိ ယံ ပုစ္ဆာမိ ယံ ယာစာမိ ယံ အဇ္ဈေသာမိ ယံ ပသာဒေမိ။ ပဗြူဟီတိ ဗြူဟိ ဝဒေဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – ဧတံ မေ ပဗြူဟိ။ ယတောနိဒါနန္တိ ယံနိဒါနံ ယံသမုဒယံ ယံဇာတိကံ ယံပဘဝန္တိ – ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါနံ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘သာတံ အသာတဉ္စ ကုတောနိဒါနာ, ကိသ္မိံ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ၊

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါန’’န္တိ။

၁၀၅။ ဖဿနိဒါနံ သာတံ အသာတံ, ဖဿေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ၊

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ တေ ပဗြူမိ ဣတောနိဒါနံ။

ဖဿနိဒါနံ သာတံ အသာတန္တိ။ သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ။ ယာ တဿေဝ သုခဝေဒနီယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ, ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခါ ဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ, သာ ဝူပသမ္မတိ။ ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ။ ယာ တဿေဝ ဒုက္ခဝေဒနီယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ, ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ, သာ ဝူပသမ္မတိ။ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ။ ယာ တဿေဝ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ, ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ, ဝူပသမ္မတိ။ ဖဿနိဒါနံ သာတံ အသာတန္တိ။ သာတာသာတာ ဖဿနိဒါနာ ဖဿသမုဒယာ ဖဿဇာတိကာ ဖဿပ္ပဘဝါတိ – ဖဿနိဒါနံ သာတံ အသာတံ။

ဖဿေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေတိ။ ဖဿေ အသန္တေ အသံဝိဇ္ဇမာနေ နတ္ထိ အနုပလဗ္ဘမာနေ သာတာသာတာ န ဘဝန္တိ နပ္ပဘဝန္တိ န ဇာယန္တိ န သဉ္ဇာယန္တိ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တန္တိ န ပါတုဘဝန္တီတိ – ဖဿေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ။

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထန္တိ။ ဘဝဒိဋ္ဌိပိ ဖဿနိဒါနာ, ဝိဘဝဒိဋ္ဌိပိ ဖဿနိဒါနာ။ ယမေတမတ္ထန္တိ ယံ ပရမတ္ထန္တိ – ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ။

ဧတံ တေ ပဗြူမိ ဣတောနိဒါနန္တိ။ ဧတန္တိ ယံ ပုစ္ဆသိ ယံ ယာစသိ ယံ အဇ္ဈေသသိ ယံ ပသာဒေသိ။ ပဗြူမီတိ ဗြူမိ အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ ပကာသေမီတိ – ဧတံ တေ ပဗြူမိ။ ဣတောနိဒါနန္တိ ဣတော ဖဿနိဒါနံ ဖဿသမုဒယံ ဖဿဇာတိကံ ဖဿပ္ပဘဝန္တိ – ဧတံ တေ ပဗြူမိ ဣတောနိဒါနံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဖဿနိဒါနံ သာတံ အသာတံ, ဖဿေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဟေတေ၊

ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ တေ ပဗြူမိ ဣတောနိဒါန’’န္တိ။

၁၀၆။ ဖဿော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော, ပရိဂ္ဂဟာ စာပိ [ဝါပိ (သီ။ သျာ။)] ကုတောပဟူတာ၊

ကိသ္မိံ အသန္တေ န မမတ္တမတ္ထိ, ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ။

ဖဿော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနောတိ။ ဖဿော ကုတောနိဒါနော ကုတောဇာတော ကုတောသဉ္ဇာတော ကုတောနိဗ္ဗတ္တော ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တော ကုတောပါတုဘူတော, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါတိ ဖဿဿ မူလံ ပုစ္ဆတိ ဟေတုံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – ဖဿော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော။

ပရိဂ္ဂဟာ စာပိ ကုတောပဟူတာတိ ပရိဂ္ဂဟာ ကုတောပဟူတာ ကုတောဇာတာ ကုတောသဉ္ဇာတာ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ ကုတောပါတုဘူတာ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါတိ ပရိဂ္ဂဟာနံ မူလံ ပုစ္ဆတိ ဟေတုံ ပုစ္ဆတိ…ပေ… သမုဒယံ ပုစ္ဆတိ ပပုစ္ဆတိ ယာစတိ အဇ္ဈေသတိ ပသာဒေတီတိ – ပရိဂ္ဂဟာ စာပိ ကုတောပဟူတာ။

ကိသ္မိံ အသန္တေ န မမတ္တမတ္ထီတိ။ ကိသ္မိံ အသန္တေ အသံဝိဇ္ဇမာနေ နတ္ထိ အနုပလဗ္ဘမာနေ မမတ္တာ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – ကိသ္မိံ အသန္တေ န မမတ္တမတ္ထိ။

ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာတိ။ ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ ဝိဘဝိတေ အတိက္ကန္တေ သမတိက္ကန္တေ ဝီတိဝတ္တေ ဖဿာ န ဖုသန္တီတိ – ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ဖဿော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော, ပရိဂ္ဂဟာ စာပိ ကုတောပဟူတာ၊

ကိသ္မိံ အသန္တေ န မမတ္တမတ္ထိ, ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ’’တိ။

၁၀၇။ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော, ဣစ္ဆာနိဒါနာနိ ပရိဂ္ဂဟာနိ၊

ဣစ္ဆာယသန္တျာ န မမတ္တမတ္ထိ, ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ။

နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿောတိ။ စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ စက္ခု စ [စက္ခုဉ္စ (ဗဟူသု)] ရူပါ စ ရူပသ္မိံ စက္ခုသမ္ဖဿံ ဌပေတွာ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိံ။ ဧဝမ္ပိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော။ သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ သောတဉ္စ သဒ္ဒါ စ ရူပသ္မိံ သောတသမ္ဖဿံ ဌပေတွာ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိံ။ ဧဝမ္ပိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော။ ဃာနဉ္စ ပဋိစ္စ ဂန္ဓေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဃာနဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ ဃာနဉ္စ ဂန္ဓာ စ ရူပသ္မိံ ဃာနသမ္ဖဿံ ဌပေတွာ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိံ။ ဧဝမ္ပိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော။ ဇိဝှဉ္စ ပဋိစ္စ ရသေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇိဝှါဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ ဇိဝှါ စ ရသာ စ ရူပသ္မိံ ဇိဝှါသမ္ဖဿံ ဌပေတွာ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိံ။ ဧဝမ္ပိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော။ ကာယဉ္စ ပဋိစ္စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာယဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ ကာယော စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ စ ရူပသ္မိံ ကာယသမ္ဖဿံ ဌပေတွာ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိံ။ ဧဝမ္ပိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော။ မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော။ ဝတ္ထု ရူပံ ရူပသ္မိံ, ဓမ္မာ ရူပိနော ရူပသ္မိံ မနောသမ္ဖဿံ ဌပေတွာ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိံ။ ဧဝမ္ပိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော။

ဣစ္ဆာနိဒါနာနိ ပရိဂ္ဂဟာနီတိ။ ဣစ္ဆာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ပရိဂ္ဂဟာတိ ဒွေ ပရိဂ္ဂဟာ – တဏှာပရိဂ္ဂဟော စ ဒိဋ္ဌိပရိဂ္ဂဟော စ…ပေ… အယံ တဏှာပရိဂ္ဂဟော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိပရိဂ္ဂဟော။ ဣစ္ဆာနိဒါနာနိ ပရိဂ္ဂဟာနီတိ။ ပရိဂ္ဂဟာ ဣစ္ဆာနိဒါနာ ဣစ္ဆာဟေတုကာ ဣစ္ဆာပစ္စယာ ဣစ္ဆာကာရဏာ ဣစ္ဆာပဘဝါတိ – ဣစ္ဆာနိဒါနာနိ ပရိဂ္ဂဟာနိ။

ဣစ္ဆာယသန္တျာ န မမတ္တမတ္ထီတိ။ ဣစ္ဆာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ မမတ္တာတိ ဒွေ မမတ္တာ – တဏှာမမတ္တဉ္စ ဒိဋ္ဌိမမတ္တဉ္စ …ပေ… ဣဒံ တဏှာမမတ္တံ …ပေ… ဣဒံ ဒိဋ္ဌိမမတ္တံ။ ဣစ္ဆာယသန္တျာ န မမတ္တမတ္ထီတိ။ ဣစ္ဆာယ အသန္တျာ အသံဝိဇ္ဇမာနာယ နတ္ထိ အနုပလဗ္ဘမာနာယ မမတ္တာ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – ဣစ္ဆာယသန္တျာ န မမတ္တမတ္ထိ။

ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာတိ။ ရူပေတိ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ။ ရူပေ ဝိဘူတေတိ စတူဟာကာရေဟိ [စတူဟိ ကာရဏေဟိ (သျာ။)] ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ – ဉာတဝိဘူတေန [ဉာဏဝိဘူတေန (သီ။), တဒဋ္ဌကထာယံ ပန ဉာတဝီတိဝတ္တေနာတိ ဒိဿတိ], တီရဏဝိဘူတေန, ပဟာနဝိဘူတေန, သမတိက္ကမဝိဘူတေန။ ကထံ ဉာတဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ? ရူပံ ဇာနာတိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ သဗ္ဗံ ရူပံ စတ္တာရိ စ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပ’’န္တိ ဇာနာတိ ပဿတိ။ ဧဝံ ဉာတဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ။

ကထံ တီရဏဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ ရူပံ တီရေတိ, အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော သလ္လတော အဃတော အာဗာဓတော ပရတော ပလောကတော ဤတိတော ဥပဒ္ဒဝတော ဘယတော ဥပသဂ္ဂတော စလတော ပဘင်္ဂုတော အဓုဝတော အတာဏတော အလေဏတော အသရဏတော ရိတ္တတော တုစ္ဆတော သုညတော အနတ္တတော အာဒီနဝတော ဝိပရိဏာမဓမ္မတော အသာရကတော အဃမူလတော ဝဓကတော ဝိဘဝတော သာသဝတော သင်္ခတတော မာရာမိသတော ဇာတိဓမ္မတော ဇရာဓမ္မတော ဗျာဓိဓမ္မတော မရဏဓမ္မတော, သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဓမ္မတော သံကိလေသိကဓမ္မတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော, အဿာဒတော အာဒီနဝတော နိဿရဏတော တီရေတိ။ ဧဝံ တီရဏဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ။

ကထံ ပဟာနဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ? ဧဝံ တီရယိတွာ ရူပေ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ရူပေ ဆန္ဒရာဂေါ တံ ပဇဟထ။ ဧဝံ တံ ရူပံ ပဟီနံ ဘဝိဿတိ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝံကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မ’’န္တိ။ ဧဝံ ပဟာနဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ။

ကထံ သမတိက္ကမဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ။ စတဿော အရူပသမာပတ္တိယော ပဋိလဒ္ဓဿ ရူပါ ဝိဘူတာ ဟောန္တိ ဝိဘာဝိတာ အတိက္ကန္တာ သမတိက္ကန္တာ ဝီတိဝတ္တာ။ ဧဝံ သမတိက္ကမဝိဘူတေန ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ။ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတိ။

ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာတိ။ ရူပေ ဝိဘူတေ ဝိဘာဝိတေ အတိက္ကန္တေ သမတိက္ကန္တေ ဝီတိဝတ္တေ ပဉ္စ ဖဿာ န ဖုသန္တိ – စက္ခုသမ္ဖဿော, သောတသမ္ဖဿော, ဃာနသမ္ဖဿော, ဇိဝှါသမ္ဖဿော, ကာယသမ္ဖဿောတိ – ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဖဿော, ဣစ္ဆာနိဒါနာနိ ပရိဂ္ဂဟာနိ၊

ဣစ္ဆာယသန္တျာ န မမတ္တမတ္ထိ, ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာ’’တိ။

၁၀၈။ ကထံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သုခံ ဒုခဉ္စာပိ [ဒုက္ခံ ဝါပိ (သျာ။)] ကထံ ဝိဘောတိ၊

ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယထာ ဝိဘောတိ, တံ ဇာနိယာမာတိ [ဇာနိဿာမာတိ (သီ။ က။)] မေ မနော အဟု။

ကထံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပန္တိ။ ကထံ သမေတဿာတိ ကထံ သမေတဿ ကထံ ပဋိပန္နဿ ကထံ ဣရိယန္တဿ ကထံ ဝတ္တေန္တဿ ကထံ ပါလေန္တဿ ကထံ ယပေန္တဿ ကထံ ယာပေန္တဿ ရူပံ ဝိဘောတိ ဝိဘာဝီယတိ အတိက္ကမီယတိ သမတိက္ကမီယတိ [ဝိဘာဝိယျတိ အတိက္ကမိယျတိ သမတိက္ကမိယျတိ (ဗဟူသု)] ဝီတိဝတ္တီယတီတိ – ကထံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ။

သုခံ ဒုခဉ္စာပိ ကထံ ဝိဘောတီတိ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ကထံ ဝိဘောတိ ဝိဘာဝီယတိ အတိက္ကမီယတိ သမတိက္ကမီယတိ ဝီတိဝတ္တီယတီတိ – သုခံ ဒုခဉ္စာပိ ကထံ ဝိဘောတိ။

ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယထာ ဝိဘောတီတိ။ ဧတန္တိ ယံ ပုစ္ဆာမိ ယံ ယာစာမိ ယံ အဇ္ဈေသာမိ ယံ ပသာဒေမီတိ – ဧတံ။ မေ ပဗြူဟီတိ မေ ပဗြူဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – ဧတံ မေ ပဗြူဟိ။ ယထာ ဝိဘောတီတိ ယထာ ဝိဘောတိ ဝိဘာဝီယတိ အတိက္ကမီယတိ သမတိက္ကမီယတိ ဝီတိဝတ္တီယတီတိ – ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယထာ ဝိဘောတိ။

တံ ဇာနိယာမာတိ မေ မနော အဟူတိ။ တံ ဇာနိယာမာတိ တံ ဇာနေယျာမ အာဇာနေယျာမ ဝိဇာနေယျာမ ပဋိဝိဇာနေယျာမ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာမာတိ – တံ ဇာနိယာမ။ ဣတိ မေ မနော အဟူတိ ဣတိ မေ မနော အဟု, ဣတိ မေ စိတ္တံ အဟု, ဣတိ မေ သင်္ကပ္ပေါ အဟု, ဣတိ မေ ဝိညာဏံ အဟူတိ – တံ ဇာနိယာမ ဣတိ မေ မနော အဟု။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ကထံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သုခံ ဒုခဉ္စာပိ ကထံ ဝိဘောတိ၊

ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယထာ ဝိဘောတိ, တံ ဇာနိယာမာတိ မေ မနော အဟူ’’တိ။

၁၀၉။ န သညသညီ န ဝိသညသညီ, နောပိ အသညီ န ဝိဘူတသညီ၊

ဧဝံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ။

န သညသညီ န ဝိသညသညီတိ။ သညသညိနော ဝုစ္စန္တိ ယေ ပကတိသညာယ ဌိတာ, နပိ သော ပကတိသညာယ ဌိတော။ ဝိသညသညိနော ဝုစ္စန္တိ ဥမ္မတ္တကာ ယေ စ ခိတ္တစိတ္တာ [ဥက္ခိတ္တစိတ္တာ (သျာ။)], နပိ သော ဥမ္မတ္တကော, နောပိ ခိတ္တစိတ္တောတိ – န သညသညီ န ဝိသညသညီ။

နောပိ အသညီ န ဝိဘူတသညီတိ။ အသညိနော ဝုစ္စန္တိ နိရောဓသမာပန္နာ ယေ စ အသညသတ္တာ, နပိ သော နိရောဓသမာပန္နော, နပိ အသညသတ္တော။ ဝိဘူတသညိနော ဝုစ္စန္တိ ယေ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ လာဘိနော, နပိ သော စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ လာဘီတိ – နောပိ အသညီ န ဝိဘူတသညီ။

ဧဝံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပန္တိ။ ဣဓ ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ အနင်္ဂဏေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ မုဒုဘူတေ ကမ္မနိယေ ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတိ အဘိနိန္နာမေတိ အာရုပ္ပမဂ္ဂသမင်္ဂီတိ။ ဧဝံ သမေတဿ ဧဝံ ပဋိပန္နဿ ဧဝံ ဣရိယန္တဿ ဧဝံ ဝတ္တေန္တဿ ဧဝံ ပါလေန္တဿ ဧဝံ ယပေန္တဿ ဧဝံ ယာပေန္တဿ ရူပံ ဝိဘောတိ ဝိဘာဝီယတိ အတိက္ကမီယတိ သမတိက္ကမီယတိ ဝီတိဝတ္တီယတီတိ – ဧဝံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ။

သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါတိ။ ပပဉ္စာယေဝ ပပဉ္စသင်္ခါ တဏှာပပဉ္စသင်္ခါ, ဒိဋ္ဌိပပဉ္စသင်္ခါ, မာနပပဉ္စသင်္ခါ သညာနိဒါနာ သညာသမုဒယာ သညာဇာတိကာ သညာပဘဝါတိ – သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န သညသညီ န ဝိသညသညီ, နောပိ အသညီ န ဝိဘူတသညီ၊

ဧဝံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိ။

၁၁၀။ ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော, အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

ဧတ္တာဝတဂ္ဂံ နု ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ၊

ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဝဒန္တိ ဧတ္တော။

ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နောတိ။ ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အယာစိမှ အဇ္ဈေသိမှ ပသာဒယိမှ။ အကိတ္တယီ နောတိ ကိတ္တိတံ ပကိတ္တိတံ အာစိက္ခိတံ ဒေသိတံ ပညပိတံ ပဋ္ဌပိတံ ဝိဝဋံ ဝိဘတ္တံ ဥတ္တာနီကတံ ပကာသိတန္တိ – ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော။

အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟီတိ။ အညံ တံ ပုစ္ဆာမ, အညံ တံ ယာစာမ, အညံ တံ အဇ္ဈေသာမ, အညံ တံ ပသာဒေမ, ဥတ္တရိံ တံ ပုစ္ဆာမ။ တဒိင်္ဃ ဗြူဟီတိ ဣင်္ဃ ဗြူဟိ အာစိက္ခ ဒေသေဟိ ပညပေဟိ ပဋ္ဌပေဟိ ဝိဝရ ဝိဘဇ ဥတ္တာနီကရောဟိ ပကာသေဟီတိ – အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ။

ဧတ္တာဝတဂ္ဂံ နု ဝဒန္တိ ဟေကေ ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေတိ။ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧတာ အရူပသမာပတ္တိယော အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဝိသိဋ္ဌံ ပါမောက္ခံ ဥတ္တမံ ပဝရံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ယက္ခဿာတိ သတ္တဿ နရဿ မာနဝဿ ပေါသဿ ပုဂ္ဂလဿ ဇီဝဿ ဇာဂုဿ ဇန္တုဿ ဣန္ဒဂုဿ မနုဇဿ။ သုဒ္ဓိန္တိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ။ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေတိ ဣဓ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – ဧတ္တာဝတဂ္ဂံ နု ဝဒန္တိ ဟေကေ ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ။

ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဝဒန္တိ ဧတ္တောတိ။ ဥဒါဟု ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧတာ အရူပသမာပတ္တိယော အတိက္ကမိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဝီတိဝတ္တေတွာ ဧတ္တော အရူပသမာပတ္တိတော အညံ ဥတ္တရိံ ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဝဒန္တိ ဧတ္တော။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော, အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

ဧတ္တာဝတဂ္ဂံ နု ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ၊

ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဝဒန္တိ ဧတ္တော’’တိ။

၁၁၁။ ဧတ္တာဝတဂ္ဂမ္ပိ ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ၊

တေသံ ပနေကေ သမယံ ဝဒန္တိ, အနုပါဒိသေသေ ကုသလာဝဒါနာ။

ဧတ္တာဝတဂ္ဂမ္ပိ ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေတိ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သဿတဝါဒါ, ဧတာ အရူပသမာပတ္တိယော အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဝိသိဋ္ဌံ ပါမောက္ခံ ဥတ္တမံ ပဝရံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ယက္ခဿာတိ သတ္တဿ နရဿ မာနဝဿ ပေါသဿ ပုဂ္ဂလဿ ဇီဝဿ ဇာဂုဿ ဇန္တုဿ ဣန္ဒဂုဿ မနုဇဿ။ သုဒ္ဓိန္တိ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ။ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေတိ ဣဓ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – ဧတ္တာဝတဂ္ဂမ္ပိ ဝဒန္တိ ဟေကေ ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ။

တေသံ ပနေကေ သမယံ ဝဒန္တိ, အနုပါဒိသေသေ ကုသလာဝဒါနာတိ တေသံယေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ဘဝတဇ္ဇိတာ ဝိဘဝံ အဘိနန္ဒန္တိ, တေ သတ္တဿ သမံ ဥပသမံ ဝူပသမံ နိရောဓံ ပဋိပဿဒ္ဓိန္တိ ဝဒန္တိ, ယတော ကိံ, ဘော, အယံ အတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာ, ဧတ္တာဝတာ အနုပါဒိသေသောတိ။ ကုသလာဝဒါနာတိ ကုသလဝါဒါ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – တေသံ ပနေကေ သမယံ ဝဒန္တိ အနုပါဒိသေသေ ကုသလာဝဒါနာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဧတ္တာဝတဂ္ဂမ္ပိ ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ၊

တေသံ ပနေကေ သမယံ ဝဒန္တိ, အနုပါဒိသေသေ ကုသလာဝဒါနာ’’တိ။

၁၁၂။ ဧတေ စ ဉတွာ ဥပနိဿိတာတိ, ဉတွာ မုနီ နိဿယေ သော ဝီမံသီ၊

ဉတွာ ဝိမုတ္တော န ဝိဝါဒမေတိ, ဘဝါဘဝါယ န သမေတိ ဓီရော။

ဧတေ စ ဉတွာ ဥပနိဿိတာတိ။ ဧတေတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေ။ ဥပနိဿိတာတိ သဿတဒိဋ္ဌိနိဿိတာတိ ဉတွာ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနိဿိတာတိ ဉတွာ, သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနိဿိတာတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ – ဧတေ စ ဉတွာ ဥပနိဿိတာတိ။

ဉတွာ မုနီ နိဿယေ သော ဝီမံသီတိ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ။ မုနိ သဿတဒိဋ္ဌိနိဿိတာတိ ဉတွာ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနိဿိတာတိ ဉတွာ, သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနိဿိတာတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ သော ဝီမံသီတိ ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီတိ ဉတွာ မုနိ နိဿယေ သော ဝီမံသီ။ ဉတွာ ဝိမုတ္တော န ဝိဝါဒမေတီတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ ဝိမုတ္တောတိ မုတ္တော ဝိမုတ္တော ပရိမုတ္တော သုဝိမုတ္တော အစ္စန္တအနုပါဒါဝိမောက္ခေန။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ မုတ္တော ဝိမုတ္တော ပရိမုတ္တော သုဝိမုတ္တော အစ္စန္တအနုပါဒါဝိမောက္ခေန။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ… ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ မုတ္တော ဝိမုတ္တော ပရိမုတ္တော သုဝိမုတ္တော အစ္စန္တအနုပါဒါဝိမောက္ခေနာတိ – ဉတွာ ဝိမုတ္တော။ န ဝိဝါဒမေတီတိ န ကလဟံ ကရောတိ, န ဘဏ္ဍနံ ကရောတိ, န ဝိဂ္ဂဟံ ကရောတိ, န ဝိဝါဒံ ကရောတိ, န မေဓဂံ ကရောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တော ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဘိက္ခု န ကေနစိ သံဝဒတိ, န ကေနစိ ဝိဝဒတိ, ယဉ္စ လောကေ ဝုတ္တံ တေန စ ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ – ဉတွာ ဝိမုတ္တော န ဝိဝါဒမေတိ။

ဘဝါဘဝါယ န သမေတိ ဓီရောတိ။ ဘဝါဘဝါယာတိ ဘဝါယ ကမ္မဘဝါယ ပုနဗ္ဘဝါယ ကာမဘဝါယ, ကမ္မဘဝါယ ကာမဘဝါယ ပုနဗ္ဘဝါယ ရူပဘဝါယ, ကမ္မဘဝါယ ရူပဘဝါယ ပုနဗ္ဘဝါယ အရူပဘဝါယ, ကမ္မဘဝါယ အရူပဘဝါယ ပုနဗ္ဘဝါယ ပုနပ္ပုနဗ္ဘဝါယ ပုနပ္ပုနဂတိယာ ပုနပ္ပုနဥပပတ္တိယာ ပုနပ္ပုနပဋိသန္ဓိယာ ပုနပ္ပုနအတ္တဘာဝါယ ပုနပ္ပုနာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ န သမေတိ န သမာဂစ္ဆတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတိ။ ဓီရောတိ ဓီရော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီတိ – ဘဝါဘဝါယ န သမေတိ ဓီရော။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဧတေ စ ဉတွာ ဥပနိဿိတာတိ, ဉတွာ မုနီ နိဿယေ သော ဝီမံသီ၊

ဉတွာ ဝိမုတ္တော န ဝိဝါဒမေတိ, ဘဝါဘဝါယ န သမေတိ ဓီရော’’တိ။

ကလဟဝိဝါဒသုတ္တနိဒ္ဒေသော ဧကာဒသမော။

၁၂။ စူဠဝိယူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသော

အထ စူဠဝိယူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –

၁၁၃။ သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ဝိဂ္ဂယှ နာနာ ကုသလာ ဝဒန္တိ၊

ယော ဧဝံ ဇာနာတိ [ဧဝံ ပဇာနာတိ (သီ။)] သ ဝေဒိ ဓမ္မံ, ဣဒံ ပဋိက္ကောသမကေဝလီ သော။

သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ၊ တေ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ အညတရညတရံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ သကာယ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသန္တိ သံဝသန္တိ အာဝသန္တိ ပရိဝသန္တိ။ ယထာ အဂါရိကာ ဃရေသု ဝသန္တိ, သာပတ္တိကာ ဝါ အာပတ္တီသု ဝသန္တိ, သကိလေသာ ဝါ ကိလေသေသု ဝသန္တိ၊ ဧဝမေဝ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ, တေ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ အညတရညတရံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ သကာယ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသန္တိ သံဝသန္တိ အာဝသန္တိ ပရိဝသန္တီတိ – သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ။

ဝိဂ္ဂယှ နာနာ ကုသလာ ဝဒန္တီတိ။ ဝိဂ္ဂယှာတိ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ နာနာ ဝဒန္တိ ဝိဝိဓံ ဝဒန္တိ အညောညံ ဝဒန္တိ ပုထု [ပုထုံ (သီ။)] ဝဒန္တိ, န ဧကံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ကုသလာတိ ကုသလဝါဒါ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – ဝိဂ္ဂယှ နာနာ ကုသလာ ဝဒန္တိ။

ယော ဧဝံ ဇာနာတိ သ ဝေဒိ ဓမ္မန္တိ။ ယော ဣမံ [ဣဒံ (သီ။ က။)] ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဇာနာတိ သော ဓမ္မံ ဝေဒိ အညာသိ အပဿိ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ – ယော ဧဝံ ဇာနာတိ သ ဝေဒိ ဓမ္မံ။

ဣဒံ ပဋိက္ကောသမကေဝလီ သောတိ။ ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ပဋိက္ကောသတိ, အကေဝလီ သော အသမတ္တော သော အပရိပုဏ္ဏော သော ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တောတိ – ဣဒံ ပဋိက္ကောသမကေဝလီ သော။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ဝိဂ္ဂယှ နာနာ ကုသလာ ဝဒန္တိ၊

ယော ဧဝံ ဇာနာတိ သ ဝေဒိ ဓမ္မံ, ဣဒံ ပဋိက္ကောသမကေဝလီ သော’’တိ။

၁၁၄။ ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟု၊

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ, သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာ။

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တီတိ။ ဧဝံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ ဝိဝါဒယန္တိ, ကလဟံ ကရောန္တိ, ဘဏ္ဍနံ ကရောန္တိ, ဝိဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ, ဝိဝါဒံ ကရောန္တိ, မေဓဂံ ကရောန္တိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ – ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ။

ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟူတိ။ ပရော ဗာလော ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တော အကုသလော အဝိဒွါ အဝိဇ္ဇာဂတော အညာဏီ အဝိဘာဝီ ဒုပ္ပညောတိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟု။

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသန္တိ။ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါဒေါ ကတမော သစ္စော တစ္ဆော တထော ဘူတော ယာထာဝေါ အဝိပရီတောတိ – သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ။

သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာတိ။ သဗ္ဗေဝိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကုသလဝါဒါ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟု၊

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ, သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာ’’တိ။

၁၁၅။ ပရဿ စေ ဓမ္မမနာနုဇာနံ, ဗာလောမကော ဟောတိ နိဟီနပညော၊

သဗ္ဗေဝ ဗာလာ သုနိဟီနပညာ, သဗ္ဗေဝိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ။

ပရဿ စေ ဓမ္မမနာနုဇာနန္တိ။ ပရဿ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ အနာနုဇာနန္တော အနာနုပဿန္တော အနာနုမနန္တော အနာနုမညန္တော အနာနုမောဒန္တောတိ – ပရဿ စေ ဓမ္မမနာနုဇာနံ။

ဗာလောမကော ဟောတိ နိဟီနပညောတိ။ ပရော ဗာလော ဟောတိ ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တော, ဟီနပညော နိဟီနပညော ဩမကပညော လာမကပညော ဆတုက္ကပညော ပရိတ္တပညောတိ – ဗာလောမကော ဟောတိ နိဟီနပညော။

သဗ္ဗေဝ ဗာလာ သုနိဟီနပညာတိ။ သဗ္ဗေဝိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဗာလာ ဟီနာ နိဟီနာ ဩမကာ လာမကာ ဆတုက္ကာ ပရိတ္တာ, သဗ္ဗေဝ ဟီနပညာ နိဟီနပညာ ဩမကပညာ လာမကပညာ ဆတုက္ကပညာ ပရိတ္တပညာတိ – သဗ္ဗေဝ ဗာလာ သုနိဟီနပညာ။

သဗ္ဗေဝိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ။ သဗ္ဗေဝိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ၊ တေ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ အညတရညတရံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ သကာယ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသန္တိ သံဝသန္တိ အာဝသန္တိ ပရိဝသန္တိ။ ယထာ အဂါရိကာ ဝါ ဃရေသု ဝသန္တိ, သာပတ္တိကာ ဝါ အာပတ္တီသု ဝသန္တိ, သကိလေသာ ဝါ ကိလေသေသု ဝသန္တိ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေဝိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ…ပေ… ပရိဝသန္တီတိ – သဗ္ဗေဝိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပရဿ စေ ဓမ္မမနာနုဇာနံ, ဗာလောမကော ဟောတိ နိဟီနပညော၊

သဗ္ဗေဝ ဗာလာ သုနိဟီနပညာ, သဗ္ဗေဝိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ’’တိ။

၁၁၆။ သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ နဝီဝဒါတာ, [စေဝနဝေဝဒါတာ (သီ။), စေ ပန ဝိဝဒါတာ (သျာ။)] သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတီမာ၊

န တေသံ ကောစိ ပရိဟီနပညော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ တေသမ္ပိ တထာ သမတ္တာ။

သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ နဝီဝဒါတာတိ။ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သကာယ ခန္တိယာ သကာယ ရုစိယာ သကာယ လဒ္ဓိယာ အနဝီဝဒါတာ အဝေါဒါတာ အပရိယောဒါတာ သံကိလိဋ္ဌာ သံကိလေသိကာတိ – သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ နဝီဝဒါတာ။

သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတီမာတိ။ သုဒ္ဓပညာ ဝိသုဒ္ဓပညာ ပရိသုဒ္ဓပညာ ဝေါဒါတပညာ ပရိယောဒါတပညာ။ အထ ဝါ သုဒ္ဓဒဿနာ ဝိသုဒ္ဓဒဿနာ ပရိသုဒ္ဓဒဿနာ ဝေါဒါတဒဿနာ ပရိယောဒါတဒဿနာတိ – သံသုဒ္ဓပညာ။ ကုသလာတိ ကုသလာ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တော ဣဒ္ဓိမန္တော ဉာဏိနော ဝိဘာဝိနော မေဓာဝိနောတိ – သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ။ မုတီမာတိ မုတိမာ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တော ဣဒ္ဓိမန္တော ဉာဏိနော ဝိဘာဝိနော မေဓာဝိနောတိ – သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတီမာ။

တေသံ န ကောစိ ပရိဟီနပညောတိ။ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ န ကောစိ ဟီနပညော နိဟီနပညော ဩမကပညော လာမကပညော ဆတုက္ကပညော ပရိတ္တပညော အတ္ထိ။ သဗ္ဗေဝ သေဋ္ဌပညာ ဝိသိဋ္ဌပညာ ပါမောက္ခပညာ ဥတ္တမပညာ ပဝရပညာတိ – တေသံ န ကောစိ ပရိဟီနပညော။

ဒိဋ္ဌီ ဟိ တေသမ္ပိ တထာ သမတ္တာတိ။ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဒိဋ္ဌိ တထာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဂဟိတာ ပရာမဋ္ဌာ အဘိနိဝိဋ္ဌာ အဇ္ဈောသိတာ အဓိမုတ္တာတိ – ဒိဋ္ဌီ ဟိ တေသမ္ပိ တထာ သမတ္တာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ နဝီဝဒါတာ, သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတီမာ၊

တေသံ န ကောစိ ပရိဟီနပညော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ တေသမ္ပိ တထာ သမတ္တာ’’တိ။

၁၁၇။ န ဝါဟမေတံ တထိယန္တိ [တထိဝန္တိ (သျာ။)] ဗြူမိ, ယမာဟု ဗာလာ မိထု အညမညံ၊

သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိမကံသု သစ္စံ, တသ္မာ ဟိ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟန္တိ။

န ဝါဟမေတံ တထိယန္တိ ဗြူမီတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပေါ။ ဧတန္တိ ‘‘ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတာနိ နာဟံ ဧတံ တစ္ဆံ တထံ ဘူတံ ယာထာဝံ အဝိပရီတ’’န္တိ ဗြူမိ အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ ပကာသေမီတိ – န ဝါဟမေတံ တထိယန္တိ ဗြူမိ။

ယမာဟု ဗာလာ မိထု အညမညန္တိ။ မိထူတိ ဒွေ ဇနာ, ဒွေ ကလဟကာရကာ, ဒွေ ဘဏ္ဍနကာရကာ, ဒွေ ဘဿကာရကာ, ဒွေ ဝိဝါဒကာရကာ, ဒွေ အဓိကရဏကာရကာ, ဒွေ ဝါဒိနော, ဒွေ သလ္လပကာ၊ တေ အညမညံ ဗာလော [ဗာလတော (သီ။ က။) ဧဝမညေသု ဆပ္ပဒေသုပိ တောပစ္စယန္တဝသေန] ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တောတိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – ယမာဟု ဗာလာ မိထု အညမညံ။

သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိမကံသု သစ္စန္တိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ – သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိမကံသု သစ္စံ။ ‘‘အသဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ…ပေ… ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ – သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိမကံသု သစ္စံ။

တသ္မာ ဟိ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟန္တီတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒါနာ ပရံ ဗာလော ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တောတိ ဒဟန္တိ ပဿန္တိ ဒက္ခန္တိ ဩလောကေန္တိ နိဇ္ဈာယန္တိ ဥပပရိက္ခန္တီတိ – တသ္မာ ဟိ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟန္တိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န ဝါဟမေတံ တထိယန္တိ ဗြူမိ, ယမာဟု ဗာလာ မိထု အညမညံ၊

သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိမကံသု သစ္စံ, တသ္မာ ဟိ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟန္တီ’’တိ။

၁၁၈။ ယမာဟု သစ္စံ တထိယန္တိ ဧကေ, တမာဟု အညေပိ [အညေ (သီ။ က။)] တုစ္ဆံ မုသာတိ၊

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ကသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တိ။

ယမာဟု သစ္စံ တထိယန္တိ ဧကေတိ။ ယံ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဣဒံ သစ္စံ တစ္ဆံ တထံ ဘူတံ ယာထာဝံ အဝိပရီတ’’န္တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – ယမာဟု သစ္စံ တထိယန္တိ ဧကေ။

တမာဟု အညေပိ တုစ္ဆံ မုသာတီတိ။ တမေဝ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘တုစ္ဆံ ဧတံ, မုသာ ဧတံ, အဘူတံ ဧတံ, အလိကံ ဧတံ, အယာထာဝံ ဧတ’’န္တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – တမာဟု အညေပိ တုစ္ဆံ မုသာတိ။

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တီတိ။ ဧဝံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ ဝိဝါဒယန္တိ, ကလဟံ ကရောန္တိ, ဘဏ္ဍနံ ကရောန္တိ, ဝိဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ, ဝိဝါဒံ ကရောန္တိ, မေဓဂံ ကရောန္တိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ – ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ။

ကသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တီတိ။ ကသ္မာတိ ကသ္မာ ကိံကာရဏာ ကိံဟေတု ကိံပစ္စယာ ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ န ဧကံ ဝဒန္တိ နာနာ ဝဒန္တိ ဝိဝိဓံ ဝဒန္တိ အညောညံ [အညောညေ (က။)] ဝဒန္တိ ပုထု ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ကသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တိ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ယမာဟု သစ္စံ တထိယန္တိ ဧကေ, တမာဟု အညေပိ တုစ္ဆံ မုသာတိ၊

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, ကသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တီ’’တိ။

၁၁၉။ ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထိ, ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာနံ၊

နာနာ တေ သစ္စာနိ သယံ ထုနန္တိ, တသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တိ။

ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထီတိ။ ဧကံ သစ္စံ ဝုစ္စတိ ဒုက္ခနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ အထ ဝါ ဧကံ သစ္စံ ဝုစ္စတိ – မဂ္ဂသစ္စံ, နိယျာနသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓီတိ – ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထိ။

ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာနန္တိ။ ယသ္မိန္တိ ယသ္မိံ သစ္စေ။ ပဇာတိ သတ္တာဓိဝစနံ။ ပဇာနန္တိ [ပဇာနံ (သီ။ က။), ပဇာ (သျာ။)] ယံ သစ္စံ ပဇာနန္တာ အာဇာနန္တာ ဝိဇာနန္တာ ပဋိဝိဇာနန္တာ ပဋိဝိဇ္ဈန္တာ န ကလဟံ ကရေယျုံ, န ဘဏ္ဍနံ ကရေယျုံ, န ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျုံ, န ဝိဝါဒံ ကရေယျုံ, န မေဓဂံ ကရေယျုံ, ကလဟံ ဘဏ္ဍနံ ဝိဂ္ဂဟံ ဝိဝါဒံ မေဓဂံ ပဇဟေယျုံ, ဝိနောဒေယျုံ, ဗျန္တိံ ကရေယျုံ [ဗျန္တီကရေယျုံ (သီ။ သျာ။)], အနဘာဝံ ဂမေယျုန္တိ – ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာနံ။

နာနာ တေ သစ္စာနိ သယံ ထုနန္တီတိ။ နာနာ တေ သစ္စာနိ သယံ ထုနန္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ သယံ ထုနန္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ သယံ ထုနန္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – နာနာ တေ သစ္စာနိ သယံ ထုနန္တိ။

တသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တီတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒါနာ န ဧကံ ဝဒန္တိ နာနာ ဝဒန္တိ ဝိဝိဓံ ဝဒန္တိ အညောညံ ဝဒန္တိ ပုထု ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – တသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထိ, ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာနံ၊

နာနာ တေ သစ္စာနိ သယံ ထုနန္တိ, တသ္မာ န ဧကံ သမဏာ ဝဒန္တီ’’တိ။

၁၂၀။ ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ, ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာ၊

သစ္စာနိ သုတာနိ ဗဟူနိ နာနာ, ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တိ။

ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာတိ။ ကသ္မာတိ ကသ္မာ ကိံကာရဏာ ကိံဟေတု ကိံပစ္စယာ ကိံနိဒါနာ သစ္စာနိ နာနာ [နာနာနိ (က။)] ဝဒန္တိ, ဝိဝိဓာနိ ဝဒန္တိ, အညောညာနိ ဝဒန္တိ, ပုထူနိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ။

ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာတိ။ ပဝါဒိယာသေတိ ဝိပ္ပဝဒန္တီတိပိ ပဝါဒိယာသေ။ အထ ဝါ သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ပဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ပဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ပဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ <span

ကုသလာဝဒါနာတိ ကုသလဝါဒါ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာ။

သစ္စာနိ သုတာနိ ဗဟူနိ နာနာတိ သစ္စာနိ သုတာနိ ဗဟုကာနိ နာနာနိ ဝိဝိဓာနိ အညောညာနိ ပုထူနီတိ – သစ္စာနိ သုတာနိ ဗဟူနိ နာနာ။

ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တီတိ ဥဒါဟု တက္ကေန သင်္ကပ္ပေန ယာယန္တိ နီယန္တိ ဝုယှန္တိ သံဟရီယန္တီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တိ။ အထ ဝါ တက္ကပရိယာဟတံ ဝီမံသာနုစရိတံ သယံ ပဋိဘာနံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တိ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ, ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာ၊

သစ္စာနိ သုတာနိ ဗဟူနိ နာနာ, ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တီ’’တိ။

၁၂၁။ န ဟေဝ သစ္စာနိ ဗဟူနိ နာနာ, အညတြ သညာယ နိစ္စာနိ လောကေ၊

တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ, သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟု။

န ဟေဝ သစ္စာနိ ဗဟူနိ နာနာတိ န ဟေဝ သစ္စာနိ ဗဟုကာနိ နာနာနိ ဝိဝိဓာနိ အညောညာနိ ပုထူနီတိ – န ဟေဝ သစ္စာနိ ဗဟူနိ နာနာ။

အညတြ သညာယ နိစ္စာနိ လောကေတိ အညတြ သညာယ နိစ္စဂ္ဂါဟာ ဧကညေဝ သစ္စံ လောကေ ကထီယတိ ဘဏီယတိ ဒီပီယတိ ဝေါဟရီယတိ – ဒုက္ခနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ အထ ဝါ ဧကံ သစ္စံ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂသစ္စံ, နိယျာနသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ …ပေ… သမ္မာသမာဓီတိ – အညတြ သညာယ နိစ္စာနိ လောကေ။

တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ, သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူတိ။ တက္ကံ ဝိတက္ကံ သင်္ကပ္ပံ တက္ကယိတွာ ဝိတက္ကယိတွာ သင်္ကပ္ပယိတွာ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဇနေန္တိ သဉ္ဇနေန္တိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဇနေတွာ သဉ္ဇနေတွာ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘မယှံ သစ္စံ တုယှံ မုသာ’’တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟု။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န ဟေဝ သစ္စာနိ ဗဟူနိ နာနာ, အညတြ သညာယ နိစ္စာနိ လောကေ၊

တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ, သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူ’’တိ။

၁၂၂။ ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ, ဧတေ စ [ဧတေသု (သီ။)] နိဿာယ ဝိမာနဒဿီ၊

ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနော, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟ။

ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ, ဧတေ စ နိဿာယ ဝိမာနဒဿီတိ။ ဒိဋ္ဌံ ဝါ ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိံ ဝါ, သုတံ ဝါ သုတသုဒ္ဓိံ ဝါ, သီလံ ဝါ သီလသုဒ္ဓိံ ဝါ, ဝတံ ဝါ ဝတသုဒ္ဓိံ ဝါ, မုတံ ဝါ မုတသုဒ္ဓိံ ဝါ နိဿာယ ဥပနိဿာယ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာတိ – ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ။ ဧတေ စ နိဿာယ ဝိမာနဒဿီတိ။ န သမ္မာနေတီတိပိ ဝိမာနဒဿီ။ အထ ဝါ ဒေါမနဿံ ဇနေတီတိပိ ဝိမာနဒဿီတိ – ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ ဧတေ စ နိဿာယ ဝိမာနဒဿီ။

ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနောတိ။ ဝိနိစ္ဆယာ ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယေ ဝိနိစ္ဆယဒိဋ္ဌိယာ ဌတွာ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာတိ – ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ။ ပဟဿမာနောတိ တုဋ္ဌော ဟောတိ ဟဋ္ဌော ပဟဋ္ဌော အတ္တမနော ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ။ အထ ဝါ ဒန္တဝိဒံသကံ ပဟဿမာနောတိ – ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနော။

ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟာတိ။ ပရော ဗာလော ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တော အကုသလော အဝိဒွါ အဝိဇ္ဇာဂတော အညာဏီ အဝိဘာဝီ အမေဓာဝီ ဒုပ္ပညောတိ, ဧဝမာဟ ဧဝံ ကထေတိ ဧဝံ ဘဏတိ ဧဝံ ဒီပယတိ ဧဝံ ဝေါဟရတီတိ – ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဒိဋ္ဌေ သုတေ သီလဝတေ မုတေ ဝါ, ဧတေ စ နိဿာယ ဝိမာနဒဿီ၊

ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနော, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟာ’’တိ။

၁၂၃။ ယေနေဝ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟာတိ, တေနာတုမာနံ ကုသလောတိ စာဟ၊

သယမတ္တနာ သော ကုသလာဝဒါနော, အညံ ဝိမာနေတိ တဒေဝ ပါဝ။

ယေနေဝ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟာတီတိ။ ယေနေဝ ဟေတုနာ ယေန ပစ္စယေန ယေန ကာရဏေန ယေန ပဘဝေန ပရံ ဗာလတော ဟီနတော နိဟီနတော ဩမကတော လာမကတော ဆတုက္ကတော ပရိတ္တတော ဒဟတိ ပဿတိ ဒက္ခတိ ဩလောကေတိ နိဇ္ဈာယတိ ဥပပရိက္ခတီတိ – ယေနေဝ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟာတိ။

တေနာတုမာနံ ကုသလောတိ စာဟာတိ။ အာတုမာနော ဝုစ္စတိ အတ္တာ။ သောပိ တေနေဝ ဟေတုနာ တေန ပစ္စယေန တေန ကာရဏေန တေန ပဘဝေန အတ္တာနံ အဟမသ္မိ ကုသလော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီတိ – တေနာတုမာနံ ကုသလောတိ စာဟ။

သယမတ္တနာ သော ကုသလာဝဒါနောတိ။ သယမေဝ အတ္တာနံ ကုသလဝါဒေါ ပဏ္ဍိတဝါဒေါ ထိရဝါဒေါ ဉာယဝါဒေါ ဟေတုဝါဒေါ လက္ခဏဝါဒေါ ကာရဏဝါဒေါ ဌာနဝါဒေါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – သယမတ္တနာ သော ကုသလာဝဒါနော။

အညံ ဝိမာနေတိ တဒေဝ ပါဝါတိ။ န သမ္မာနေတီတိပိ အညံ ဝိမာနေတိ။ အထ ဝါ ဒေါမနဿံ ဇနေတီတိပိ အညံ ဝိမာနေတိ။ တဒေဝ ပါဝါတိ တဒေဝ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ပါဝဒတိ ‘‘ဣတိပါယံ ပုဂ္ဂလော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဝိပရီတဒဿနော’’တိ – အညံ ဝိမာနေတိ တဒေဝ ပါဝဒ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယေနေဝ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟာတိ, တေနာတုမာနံ ကုသလောတိ စာဟ၊

သယမတ္တနာ သော ကုသလာဝဒါနော, အညံ ဝိမာနေတိ တဒေဝ ပါဝါ’’တိ။

၁၂၄။ အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သော သမတ္တော, မာနေန မတ္တော ပရိပုဏ္ဏမာနီ၊

သယမေဝ သာမံ မနသာဘိသိတ္တော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ သာ တဿ တထာ သမတ္တာ။

အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သော သမတ္တောတိ။ အတိသာရဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ ကိံကာရဏာ အတိသာရဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ? သဗ္ဗာ တာ ဒိဋ္ဌိယော ကာရဏာတိက္ကန္တာ လက္ခဏာတိက္ကန္တာ ဌာနာတိက္ကန္တာ, တံကာရဏာ အတိသာရဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ သဗ္ဗာပိ ဒိဋ္ဌိယော အတိသာရဒိဋ္ဌိယော [သဗ္ဗေပိ တိတ္ထိယာ အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ (သျာ။)]။ ကိံကာရဏာ သဗ္ဗာပိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ အတိသာရဒိဋ္ဌိယော? တေ [တာ (က။)] အညမညံ အတိက္ကမိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဝီတိဝတ္တိတွာ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဇနေန္တိ သဉ္ဇနေန္တိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တိ, တံကာရဏာ သဗ္ဗာပိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ အတိသာရဒိဋ္ဌိယော။ အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သော သမတ္တောတိ။ အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သမတ္တော ပရိပုဏ္ဏော အနောမောတိ – အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သော သမတ္တော။

မာနေန မတ္တော ပရိပုဏ္ဏမာနီတိ။ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိမာနေန မတ္တော ပမတ္တော ဥမ္မတ္တော အတိမတ္တောတိ – မာနေန မတ္တော။ ပရိပုဏ္ဏမာနီတိ ပရိပုဏ္ဏမာနီ သမတ္တမာနီ အနောမမာနီတိ – မာနေန မတ္တော ပရိပုဏ္ဏမာနီ။

သယမေဝ သာမံ မနသာဘိသိတ္တောတိ။ သယမေဝ အတ္တာနံ စိတ္တေန အဘိသိဉ္စတိ ‘‘အဟမသ္မိ ကုသလော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီ’’တိ – သယမေဝ သာမံ မနသာဘိသိတ္တော။

ဒိဋ္ဌီ ဟိ သာ တဿ တထာ သမတ္တာတိ။ တဿ သာ ဒိဋ္ဌိ တထာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဂဟိတာ ပရာမဋ္ဌာ အဘိနိဝိဋ္ဌာ အဇ္ဈောသိတာ အဓိမုတ္တာတိ – ဒိဋ္ဌီ ဟိ သာ တဿ တထာ သမတ္တာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သော သမတ္တော, မာနေန မတ္တော ပရိပုဏ္ဏမာနီ၊

သယမေဝ သာမံ မနသာဘိသိတ္တော, ဒိဋ္ဌီ ဟိ သာ တဿ တထာ သမတ္တာ’’တိ။

၁၂၅။ ပရဿ စေ ဟိ ဝစသာ နိဟီနော, တုမော သဟာ ဟောတိ နိဟီနပညော၊

အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရော, န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထိ။

ပရဿ စေ ဟိ ဝစသာ နိဟီနောတိ ပရဿ စေ ဝါစာယ ဝစနေန နိန္ဒိတကာရဏာ ဂရဟိတကာရဏာ ဥပဝဒိတကာရဏာ ပရော ဗာလော ဟောတိ ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တောတိ – ပရဿ စေ ဟိ ဝစသာ နိဟီနော။ တုမော သဟာ ဟောတိ နိဟီနပညောတိ။ သောပိ တေနေဝ သဟာ ဟောတိ ဟီနပညော နိဟီနပညော ဩမကပညော လာမကပညော ဆတုက္ကပညော ပရိတ္တပညောတိ – တုမော သဟာ ဟောတိ နိဟီနပညော။

အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရောတိ အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီတိ – အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရော။

န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထီတိ။ သမဏေသု န ကောစိ ဗာလော ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တော အတ္ထိ, သဗ္ဗေဝ သေဋ္ဌပညာ [အဂ္ဂပညာ သေဋ္ဌပညာ (သျာ။)] ဝိသိဋ္ဌပညာ ပါမောက္ခပညာ ဥတ္တမပညာ ပဝရပညာတိ – န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပရဿ စေ ဟိ ဝစသာ နိဟီနော, တုမော သဟာ ဟောတိ နိဟီနပညော၊

အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရော, န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထီ’’တိ။

၁၂၆။ အညံ ဣတော ယာဘိဝဒန္တိ ဓမ္မံ, အပရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမကေဝလီ တေ၊

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ, သန္ဒိဋ္ဌိရာဂေန ဟိ တေဘိရတ္တာ။

အညံ ဣတော ယာဘိဝဒန္တိ ဓမ္မံ, အပရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမကေဝလီ တေတိ။ ဣတော အညံ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ယေ အဘိဝဒန္တိ, တေ သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ပရိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဝေါဒါတမဂ္ဂံ ပရိယောဒါတမဂ္ဂံ ဝိရဒ္ဓါ အပရဒ္ဓါ ခလိတာ ဂလိတာ အညာယ အပရဒ္ဓါ အကေဝလီ တေ, အသမတ္တာ တေ, အပရိပုဏ္ဏာ တေ, ဟီနာ နိဟီနာ ဩမကာ လာမကာ ဆတုက္ကာ ပရိတ္တာတိ – အညံ ဣတော ယာဘိဝဒန္တိ ဓမ္မံ, အပရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမကေဝလီ တေ။

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တီတိ။ တိတ္ထံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ တိတ္ထိယာ ဝုစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ။ ပုထုဒိဋ္ဌိယာ ပုထုဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ။

သန္ဒိဋ္ဌိရာဂေန ဟိ တေဘိရတ္တာတိ။ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိရာဂေန ရတ္တာ အဘိရတ္တာတိ – သန္ဒိဋ္ဌိရာဂေန ဟိ တေဘိရတ္တာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အညံ ဣတော ယာဘိဝဒန္တိ ဓမ္မံ, အပရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမကေဝလီ တေ၊

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ, သန္ဒိဋ္ဌိရာဂေန ဟိ တေဘိရတ္တာ’’တိ။

၁၂၇။ ဣဓေဝ သုဒ္ဓိံ ဣတိ ဝါဒယန္တိ, နာညေသု ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိမာဟု၊

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော နိဝိဋ္ဌာ, သကာယနေ တတ္ထ ဒဠှံ ဝဒါနာ။

ဣဓေဝ သုဒ္ဓိံ ဣတိ ဝါဒယန္တီတိ။ ဣဓ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဣဓ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဣဓ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ဣဓေဝ သုဒ္ဓိံ ဣတိ ဝါဒယန္တိ။

နာညေသု ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိမာဟူတိ။ အတ္တနော သတ္ထာရံ ဓမ္မက္ခာနံ ဂဏံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဌပေတွာ သဗ္ဗေ ပရဝါဒေ ခိပန္တိ ဥက္ခိပန္တိ ပရိက္ခိပန္တိ။ ‘‘သော သတ္ထာ န သဗ္ဗညူ, ဓမ္မော န သွာက္ခာတော, ဂဏော န သုပ္ပဋိပန္နော, ဒိဋ္ဌိ န ဘဒ္ဒိကာ, ပဋိပဒါ န သုပညတ္တာ, မဂ္ဂေါ န နိယျာနိကော, နတ္ထေတ္ထ သုဒ္ဓိ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ ဝါ ပရိသုဒ္ဓိ ဝါ, မုတ္တိ ဝါ ဝိမုတ္တိ ဝါ ပရိမုတ္တိ ဝါ, နတ္ထေတ္ထ သုဇ္ဈန္တိ ဝါ ဝိသုဇ္ဈန္တိ ဝါ ပရိသုဇ္ဈန္တိ ဝါ, မုစ္စန္တိ ဝါ ဝိမုစ္စန္တိ ဝါ ပရိမုစ္စန္တိ ဝါ ဟီနာ နိဟီနာ ဩမကာ လာမကာ ဆတုက္ကာ ပရိတ္တာ’’တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – နာညေသု ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိမာဟု။

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော နိဝိဋ္ဌာတိ။ တိတ္ထံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ တိတ္ထိယာ ဝုစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ။ ပုထုဒိဋ္ဌိယာ [ပုထုတိတ္ထိယာ (သီ။ က။) ပုရိမဂါထာယ ပါဌဘေဒေါ နတ္ထိ] ပုထုဒိဋ္ဌိဂတေသု နိဝိဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌိတာ အလ္လီနာ ဥပဂတာ အဇ္ဈောသိတာ အဓိမုတ္တာတိ – ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော နိဝိဋ္ဌာ။

သကာယနေ တတ္ထ ဒဠှံ ဝဒါနာတိ။ ဓမ္မော သကာယနံ, ဒိဋ္ဌိ သကာယနံ, ပဋိပဒါ သကာယနံ, မဂ္ဂေါ သကာယနံ, သကာယနေ ဒဠှဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဗလိကဝါဒါ အဝဋ္ဌိတဝါဒါတိ – သကာယနေ တတ္ထ ဒဠှံ ဝဒါနာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဣဓေဝ သုဒ္ဓိံ ဣတိ ဝါဒယန္တိ, နာညေသု ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိမာဟု၊

ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော နိဝိဋ္ဌာ, သကာယနေ တတ္ထ ဒဠှံ ဝဒါနာ’’တိ။

၁၂၈။ သကာယနေ ဝါပိ ဒဠှံ ဝဒါနော, ကမေတ္ထ [ကံ တတ္ထ (သီ။ က။)] ဗာလောတိ ပရံ ဒဟေယျ၊

သယံဝ [သယမေဝ (သျာ။)] သော မေဓဂမာဝဟေယျ, ပရံ ဝဒံ ဗာလမသုဒ္ဓိဓမ္မံ။

သကာယနေ ဝါပိ ဒဠှံ ဝဒါနောတိ။ ဓမ္မော သကာယနံ, ဒိဋ္ဌိ သကာယနံ, ပဋိပဒါ သကာယနံ, မဂ္ဂေါ သကာယနံ, သကာယနေ ဒဠှဝါဒေါ ထိရဝါဒေါ ဗလိကဝါဒေါ အဝဋ္ဌိတဝါဒေါတိ – သကာယနေ ဝါပိ ဒဠှံ ဝဒါနော။

ကမေတ္ထ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟေယျာတိ။ ဧတ္ထာတိ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သကာယ ခန္တိယာ သကာယ ရုစိယာ သကာယ လဒ္ဓိယာ ပရံ ဗာလတော ဟီနတော နိဟီနတော ဩမကတော လာမကတော ဆတုက္ကတော ပရိတ္တတော ကံ ဒဟေယျ ကံ ပဿေယျ ကံ ဒက္ခေယျ ကံ ဩလောကေယျ ကံ နိဇ္ဈာယေယျ ကံ ဥပပရိက္ခေယျာတိ – ကမေတ္ထ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟေယျ။

သယံဝ သော မေဓဂမာဝဟေယျ, ပရံ ဝဒံ ဗာလမသုဒ္ဓိဓမ္မန္တိ။ ပရော ဗာလော ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တော အသုဒ္ဓိဓမ္မော အဝိသုဒ္ဓိဓမ္မော အပရိသုဒ္ဓိဓမ္မော အဝေါဒါတဓမ္မောတိ – ဧဝံ ဝဒန္တော ဧဝံ ကထေန္တော ဧဝံ ဘဏန္တော ဧဝံ ဒီပယန္တော ဧဝံ ဝေါဟရန္တော သယမေဝ ကလဟံ ဘဏ္ဍနံ ဝိဂ္ဂဟံ ဝိဝါဒံ မေဓဂံ အာဝဟေယျ သမာဝဟေယျ အာဟရေယျ သမာဟရေယျ အာကဍ္ဎေယျ သမာကဍ္ဎေယျ ဂဏှေယျ ပရာမသေယျ အဘိနိဝိသေယျာတိ – သယံဝ သော မေဓဂမာဝဟေယျ ပရံ ဝဒံ ဗာလမသုဒ္ဓိဓမ္မံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သကာယနေ ဝါပိ ဒဠှံ ဝဒါနော, ကမေတ္ထ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟေယျ၊

သယံဝ သော မေဓဂမာဝဟေယျ, ပရံ ဝဒံ ဗာလမသုဒ္ဓိဓမ္မ’’န္တိ။

၁၂၉။ ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ သယံ ပမာယ, ဥဒ္ဓံသ [ဥဒ္ဓံ သော (သျာ။)] လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတိ၊

ဟိတွာန သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယာနိ, န မေဓဂံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေ။

ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ သယံ ပမာယာတိ။ ဝိနိစ္ဆယာ ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ ဝိနိစ္ဆယဒိဋ္ဌိယာ ဌတွာ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ။ သယံ ပမာယာတိ သယံ ပမာယ ပမိနိတွာ။ ‘‘အယံ သတ္ထာ သဗ္ဗညူ’’တိ သယံ ပမာယ ပမိနိတွာ, ‘‘အယံ ဓမ္မော သွာက္ခာတော… အယံ ဂဏော သုပ္ပဋိပန္နော… အယံ ဒိဋ္ဌိ ဘဒ္ဒိကာ… အယံ ပဋိပဒါ သုပညတ္တာ… အယံ မဂ္ဂေါ နိယျာနိကော’’တိ သယံ ပမာယ ပမိနိတွာတိ – ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ သယံ ပမာယ။

ဥဒ္ဓံသ လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတီတိ။ ဥဒ္ဓံသော ဝုစ္စတိ အနာဂတံ။ အတ္တနော ဝါဒံ ဥဒ္ဓံ ဌပေတွာ သယမေဝ ကလဟံ ဘဏ္ဍနံ ဝိဂ္ဂဟံ ဝိဝါဒံ မေဓဂံ ဧတိ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတိ ဂဏှာတိ ပရာမသတိ အဘိနိဝိသတီတိ။ ဧဝမ္ပိ ဥဒ္ဓံသ လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတိ။ အထ ဝါ အညေန ဥဒ္ဓံ ဝါဒေန သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောတိ ဘဏ္ဍနံ ကရောတိ ဝိဂ္ဂဟံ ကရောတိ ဝိဝါဒံ ကရောတိ မေဓဂံ ကရောတိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ဥဒ္ဓံသ လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတိ။

ဟိတွာန သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယာနီတိ။ ဝိနိစ္ဆယာ ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယာ သဗ္ဗေ ဝိနိစ္ဆယေ [သဗ္ဗာ ဝိနိစ္ဆိတဒိဋ္ဌိယော (သျာ။), သဗ္ဗာ ဝိနိစ္ဆယဒိဋ္ဌိယော (က။)] ဟိတွာ စဇိတွာ ပရိစ္စဇိတွာ ဇဟိတွာ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာတိ – ဟိတွာန သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယာနိ။

န မေဓဂံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေတိ။ န ကလဟံ ကရောတိ, န ဘဏ္ဍနံ ကရောတိ, န ဝိဂ္ဂဟံ ကရောတိ, န ဝိဝါဒံ ကရောတိ, န မေဓဂံ ကရောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တော ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဘိက္ခု န ကေနစိ သံဝဒတိ, န ကေနစိ ဝိဝဒတိ, ယဉ္စ လောကေ ဝုတ္တံ တေန စ ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ။ ဇန္တူတိ သတ္တော နရော မာနဝေါ ပေါသော ပုဂ္ဂလော ဇီဝေါ ဇာဂု ဇန္တု ဣန္ဒဂု မနုဇော။ လောကေတိ အပါယလောကေ…ပေ… အာယတနလောကေတိ – န မေဓဂံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေတိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ သယံ ပမာယ, ဥဒ္ဓံသ လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတိ၊

ဟိတွာန သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယာနိ, န မေဓဂံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေ’’တိ။

စူဠဝိယူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသော ဒွါဒသမော။

၁၃။ မဟာဝိယူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသော

အထ မဟာဝိယူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –

၁၃၀။ ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ စ ဝါဒယန္တိ [သစ္စန္တိ ပဝါဒယန္တိ (သျာ။)] ၊

သဗ္ဗေဝ တေ နိန္ဒမနွာနယန္တိ, အထော ပသံသမ္ပိ လဘန္တိ တတ္ထ။

ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ။ ယေ ကေစီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ ပရိယာဒိယနဝစနမေတံ – ယေ ကေစီတိ။ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ၊ တေ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ အညတရညတရံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ သကာယ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသန္တိ သံဝသန္တိ အာဝသန္တိ ပရိဝသန္တိ။ ယထာ အဂါရိကာ ဝါ ဃရေသု ဝသန္တိ, သာပတ္တိကာ ဝါ အာပတ္တီသု ဝသန္တိ, သကိလေသာ ဝါ ကိလေသေသု ဝသန္တိ၊ ဧဝမေဝ သန္တေကေ…ပေ… ပရိဝသန္တီတိ – ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ။

ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ စ ဝါဒယန္တီတိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ စ ဝါဒယန္တိ။

သဗ္ဗေဝ တေ နိန္ဒမနွာနယန္တီတိ။ သဗ္ဗေဝ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ နိန္ဒမေဝ အနွေန္တိ, ဂရဟမေဝ အနွေန္တိ, အကိတ္တိမေဝ အနွေန္တိ၊ သဗ္ဗေ နိန္ဒိတာယေဝ ဟောန္တိ, ဂရဟိတာယေဝ ဟောန္တိ, အကိတ္တိတာယေဝ ဟောန္တီတိ – သဗ္ဗေဝ တေ နိန္ဒမနွာနယန္တိ။

အထော ပသံသမ္ပိ လဘန္တိ တတ္ထာတိ။ တတ္ထ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သကာယ ခန္တိယာ သကာယ ရုစိယာ သကာယ လဒ္ဓိယာ ပသံသံ ထောမနံ ကိတ္တိံ ဝဏ္ဏဟာရိကံ လဘန္တိ ပဋိလဘန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ ဝိန္ဒန္တီတိ – အထော ပသံသမ္ပိ လဘန္တိ တတ္ထ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ စ ဝါဒယန္တိ၊

သဗ္ဗေဝ တေ နိန္ဒမနွာနယန္တိ, အထော ပသံသမ္ပိ လဘန္တိ တတ္ထာ’’တိ။

၁၃၁။ အပ္ပဉှိ ဧတံ န အလံ သမာယ, ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနိ ဗြူမိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ န ဝိဝါဒယေထ, ခေမာဘိပဿံ အဝိဝါဒဘူမိံ။

အပ္ပဉှိ ဧတံ န အလံ သမာယာတိ။ အပ္ပဉှိ ဧတန္တိ အပ္ပကံ ဧတံ, ဩမကံ ဧတံ, ထောကကံ ဧတံ, လာမကံ ဧတံ, ဆတုက္ကံ ဧတံ, ပရိတ္တကံ ဧတန္တိ – အပ္ပဉှိ ဧတံ။ န အလံ သမာယာတိ နာလံ ရာဂဿ သမာယ, ဒေါသဿ သမာယ, မောဟဿ သမာယ, ကောဓဿ… ဥပနာဟဿ… မက္ခဿ… ပဠာသဿ… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယဿ… မာယာယ… သာဌေယျဿ… ထမ္ဘဿ… သာရမ္ဘဿ… မာနဿ… အတိမာနဿ… မဒဿ… ပမာဒဿ… သဗ္ဗကိလေသာနံ… သဗ္ဗဒုစ္စရိတာနံ… သဗ္ဗဒရထာနံ … သဗ္ဗပရိဠာဟာနံ… သဗ္ဗသန္တာပါနံ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သမာယ ဥပသမာယ ဝူပသမာယ နိဗ္ဗာနာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဿဒ္ဓိယာတိ – အပ္ပဉှိ ဧတံ န အလံ သမာယ။

ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနိ ဗြူမီတိ။ ဒိဋ္ဌိကလဟဿ ဒိဋ္ဌိဘဏ္ဍနဿ ဒိဋ္ဌိဝိဂ္ဂဟဿ ဒိဋ္ဌိဝိဝါဒဿ ဒိဋ္ဌိမေဓဂဿ ဒွေ ဖလာနိ ဟောန္တိ – ဇယပရာဇယော ဟောတိ, လာဘာလာဘော ဟောတိ, ယသာယသော ဟောတိ, နိန္ဒာပသံသော ဟောတိ, သုခဒုက္ခံ ဟောတိ, သောမနဿဒေါမနဿံ ဟောတိ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ ဟောတိ, အနုနယပဋိဃံ ဟောတိ, ဥဂ္ဃါတိနိဂ္ဃါတိ ဟောတိ, အနုရောဓဝိရောဓော ဟောတိ။ အထ ဝါ တံ ကမ္မံ နိရယသံဝတ္တနိကံ, တိရစ္ဆာနယောနိသံဝတ္တနိကံ, ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကန္တိ ဗြူမိ အာစိက္ခာမိ ဒေသေမိ ပညပေမိ ပဋ္ဌပေမိ ဝိဝရာမိ ဝိဘဇာမိ ဥတ္တာနီကရောမိ ပကာသေမီတိ – ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနိ ဗြူမိ။

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ န ဝိဝါဒယေထာတိ။ ဧတမ္ပိ ဒိသွာတိ ဧတံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပဿိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဒိဋ္ဌိကလဟေသု ဒိဋ္ဌိဘဏ္ဍနေသု ဒိဋ္ဌိဝိဂ္ဂဟေသု ဒိဋ္ဌိဝိဝါဒေသု ဒိဋ္ဌိမေဓဂေသူတိ – ဧတမ္ပိ ဒိသွာ။ န ဝိဝါဒယေထာတိ န ကလဟံ ကရေယျ, န ဘဏ္ဍနံ ကရေယျ, န ဝိဂ္ဂဟံ ကရေယျ, န ဝိဝါဒံ ကရေယျ, န မေဓဂံ ကရေယျ, ကလဟံ ဘဏ္ဍနံ ဝိဂ္ဂဟံ ဝိဝါဒံ မေဓဂံ ပဇဟေယျ ဝိနောဒေယျ ဗျန္တိံ ကရေယျ အနဘာဝံ ဂမေယျ, ကလဟာ ဘဏ္ဍနာ ဝိဂ္ဂဟာ ဝိဝါဒါ မေဓဂါ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ – ဧတမ္ပိ ဒိသွာ န ဝိဝါဒယေထ။

ခေမာဘိပဿံ အဝိဝါဒဘူမိန္တိ။ အဝိဝါဒဘူမိံ ဝုစ္စတိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ဧတံ အဝိဝါဒဘူမိံ ခေမတော တာဏတော လေဏတော သရဏတော အဘယတော အစ္စုတတော အမတတော နိဗ္ဗာနတော ပဿန္တော ဒက္ခန္တော ဩလောကေန္တော နိဇ္ဈာယန္တော ဥပပရိက္ခန္တောတိ – ခေမာဘိပဿံ အဝိဝါဒဘူမိံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အပ္ပဉှိ ဧတံ န အလံ သမာယ, ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနိ ဗြူမိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ န ဝိဝါဒယေထ, ခေမာဘိပဿံ အဝိဝါဒဘူမိ’’န္တိ။

၁၃၂။ ယာ ကာစိမာ သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ, သဗ္ဗာဝ ဧတာ န ဥပေတိ ဝိဒွါ၊

အနူပယော သော ဥပယံ ကိမေယျ, ဒိဋ္ဌေ သုတေ ခန္တိမကုဗ္ဗမာနော။

ယာ ကာစိမာ သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာတိ။ ယာ ကာစီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ ပရိယာဒိယနဝစနမေတံ – ယာ ကာစီတိ။ သမ္မုတိယောတိ။ သမ္မုတိယော ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒိဋ္ဌိသမ္မုတိယော။ ပုထုဇ္ဇာတိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဇနိတာ သမ္မုတိယောတိ ပုထုဇ္ဇာ, ပုထု နာနာဇနေဟိ ဇနိတာ ဝါ သမ္မုတိယောတိ ပုထုဇ္ဇာတိ – ယာ ကာစိမာ သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ။

သဗ္ဗာဝ ဧတာ န ဥပေတိ ဝိဒွါတိ။ ဝိဒွါ ဝိဇ္ဇာဂတော ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီ။ သဗ္ဗာဝ ဧတာ ဒိဋ္ဌိသမ္မုတိယော နေတိ န ဥပေတိ န ဥပဂစ္ဆတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – သဗ္ဗာဝ ဧတာ န ဥပေတိ ဝိဒွါ။

အနူပယော သော ဥပယံ ကိမေယျာတိ။ ဥပယောတိ ဒွေ ဥပယာ – တဏှူပယော စ ဒိဋ္ဌူပယော စ…ပေ… အယံ တဏှူပယော…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌူပယော။ တဿ တဏှူပယော ပဟီနော, ဒိဋ္ဌူပယော ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှူပယဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌူပယဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ အနူပယော ပုဂ္ဂလော ကိံ ရူပံ ဥပေယျ ဥပဂစ္ဆေယျ ဂဏှေယျ ပရာမသေယျ အဘိနိဝိသေယျ အတ္တာ မေတိ။ ကိံ ဝေဒနံ… ကိံ သညံ… ကိံ သင်္ခါရေ… ကိံ ဝိညာဏံ… ကိံ ဂတိံ… ကိံ ဥပပတ္တိံ… ကိံ ပဋိသန္ဓိံ… ကိံ ဘဝံ … ကိံ သံသာရံ… ကိံ ဝဋ္ဋံ ဥပေယျ ဥပဂစ္ဆေယျ ဂဏှေယျ ပရာမသေယျ အဘိနိဝေသေယျာတိ – အနူပယော သော ဥပယံ ကိမေယျ။

ဒိဋ္ဌေ သုတေ ခန္တိမကုဗ္ဗမာနောတိ။ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိယာ ဝါ သုတေ ဝါ သုတသုဒ္ဓိယာ ဝါ မုတေ ဝါ မုတသုဒ္ဓိယာ ဝါ ခန္တိံ အကုဗ္ဗမာနော ဆန္ဒံ အကုဗ္ဗမာနော ပေမံ အကုဗ္ဗမာနော ရာဂံ အကုဗ္ဗမာနော အဇနယမာနော အသဉ္ဇနယမာနော အနိဗ္ဗတ္တယမာနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တယမာနောတိ – ဒိဋ္ဌေ သုတေ ခန္တိမကုဗ္ဗမာနော။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယာ ကာစိမာ သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ, သဗ္ဗာဝ ဧတာ န ဥပေတိ ဝိဒွါ၊

အနူပယော သော ဥပယံ ကိမေယျ, ဒိဋ္ဌေ သုတေ ခန္တိမကုဗ္ဗမာနော’’တိ။

၁၃၃။ သီလုတ္တမာ သညမေနာဟု သုဒ္ဓိံ, ဝတံ သမာဒါယ ဥပဋ္ဌိတာသေ၊

ဣဓေဝ သိက္ခေမ အထဿ သုဒ္ဓိံ, ဘဝူပနီတာ ကုသလာဝဒါနာ။

သီလုတ္တမာ သညမေနာဟု သုဒ္ဓိန္တိ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သီလုတ္တမဝါဒါ၊ တေ သီလမတ္တေန သညမမတ္တေန သံဝရမတ္တေန အဝီတိက္ကမမတ္တေန သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိဝိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိဝိမုတ္တိံ အာဟု [အာဟံသု (သီ။ က။)] ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တိ။

သမဏမုဏ္ဍိကာပုတ္တော ဧဝမာဟ – ‘‘စတူဟိ ခေါ အဟံ, ဂဟပတိ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ပုရိသပုဂ္ဂလံ ပညပေမိ သမ္ပန္နကုသလံ ပရမကုသလံ ဥတ္တမပတ္တိပတ္တံ သမဏံ အယောဇ္ဈံ။ ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, န ကာယေန ပါပကမ္မံ ကရောတိ, န ပါပိကံ [ပါပကံ (သီ။)] ဝါစံ ဘာသတိ, န ပါပကံ သင်္ကပ္ပံ သင်္ကပ္ပေတိ, န ပါပကံ အာဇီဝံ အာဇီဝတိ။ ဣမေဟိ ခေါ အဟံ, ဂဟပတိ, စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ပုရိသပုဂ္ဂလံ ပညပေမိ သမ္ပန္နကုသလံ ပရမကုသလံ ဥတ္တမပတ္တိပတ္တံ သမဏံ အယောဇ္ဈံ၊ ဧဝမေဝ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သီလုတ္တမဝါဒါ၊ တေ သီလမတ္တေန သညမမတ္တေန သံဝရမတ္တေန အဝီတိက္ကမမတ္တေန သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ အာဟု ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီ’’တိ – သီလုတ္တမာ သညမေနာဟု သုဒ္ဓိံ။

ဝတံ သမာဒါယ ဥပဋ္ဌိတာသေတိ။ ဝတန္တိ ဟတ္ထိဝတံ ဝါ အဿဝတံ ဝါ ဂေါဝတံ ဝါ ကုက္ကုရဝတံ ဝါ ကာကဝတံ ဝါ ဝါသုဒေဝဝတံ ဝါ ဗလဒေဝဝတံ ဝါ ပုဏ္ဏဘဒ္ဒဝတံ ဝါ မဏိဘဒ္ဒဝတံ ဝါ အဂ္ဂိဝတံ ဝါ နာဂဝတံ ဝါ သုပဏ္ဏဝတံ ဝါ ယက္ခဝတံ ဝါ အသုရဝတံ ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗဝတံ ဝါ မဟာရာဇဝတံ ဝါ စန္ဒဝတံ ဝါ သူရိယဝတံ ဝါ ဣန္ဒဝတံ ဝါ ဗြဟ္မဝတံ ဝါ ဒေဝဝတံ ဝါ ဒိသာဝတံ ဝါ အာဒါယ သမာဒါယ အာဒိယိတွာ သမာဒိယိတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ ဥပဋ္ဌိတာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ အလ္လီနာ ဥပဂတာ အဇ္ဈောသိတာ အဓိမုတ္တာတိ – ဝတံ သမာဒါယ ဥပဋ္ဌိတာသေ။

ဣဓေဝ သိက္ခေမ အထဿ သုဒ္ဓိန္တိ။ ဣဓာတိ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သကာယ ခန္တိယာ သကာယ ရုစိယာ သကာယ လဒ္ဓိယာ။ သိက္ခေမာတိ သိက္ခေမ အာစရေမ သမာစရေမ သမာဒါယ ဝတ္တေမာတိ – ဣဓေဝ သိက္ခေမ။ အထဿ သုဒ္ဓိန္တိ အထဿ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိန္တိ – ဣဓေဝ သိက္ခေမ အထဿ သုဒ္ဓိံ။

ဘဝူပနီတာ ကုသလာဝဒါနာတိ။ ဘဝူပနီတာတိ ဘဝူပနီတာ ဘဝူပဂတာ ဘဝဇ္ဈောသိတာ ဘဝါဓိမုတ္တာတိ – ဘဝူပနီတာ။ ကုသလာဝဒါနာတိ ကုသလဝါဒါ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – ဘဝူပနီတာ ကုသလာဝဒါနာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သီလုတ္တမာ သညမေနာဟု သုဒ္ဓိံ, ဝတံ သမာဒါယ ဥပဋ္ဌိတာသေ၊

ဣဓေဝ သိက္ခေမ အထဿ သုဒ္ဓိံ, ဘဝူပနီတာ ကုသလာဝဒါနာ’’တိ။

၁၃၄။ သစေ စုတော သီလဝတတော ဟောတိ, ပဝေဓတီ [သ ဝေဓတီ (သီ သျာ။)] ကမ္မဝိရာဓယိတွာ၊

ပဇပ္ပတီ [သ ဇပ္ပတီ (သီ။ သျာ။)] ပတ္ထယတီ စ သုဒ္ဓိံ, သတ္ထာဝ ဟီနော ပဝသံ ဃရမှာ။

သစေ စုတော သီလဝတတော ဟောတီတိ။ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သီလဝတတော စဝတိ – ပရဝိစ္ဆိန္ဒနာယ ဝါ စဝတိ, အနဘိသမ္ဘုဏန္တော ဝါ စဝတိ။ ကထံ ပရဝိစ္ဆိန္ဒနာယ စဝတိ? ပရော ဝိစ္ဆိန္ဒတိ သော သတ္ထာ န သဗ္ဗညူ, ဓမ္မော န သွာက္ခာတော, ဂဏော န သုပ္ပဋိပန္နော, ဒိဋ္ဌိ န ဘဒ္ဒိကာ, ပဋိပဒါ န သုပညတ္တာ, မဂ္ဂေါ န နိယျာနိကော, နတ္ထေတ္ထ သုဒ္ဓိ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ ဝါ ပရိသုဒ္ဓိ ဝါ, မုတ္တိ ဝါ ဝိမုတ္တိ ဝါ ပရိမုတ္တိ ဝါ, နတ္ထေတ္ထ သုဇ္ဈန္တိ ဝါ ဝိသုဇ္ဈန္တိ ဝါ ပရိသုဇ္ဈန္တိ ဝါ, မုစ္စန္တိ ဝါ ဝိမုစ္စန္တိ ဝါ, ပရိမုစ္စန္တိ ဝါ, ဟီနာ နိဟီနာ ဩမကာ လာမကာ ဆတုက္ကာ ပရိတ္တာတိ။ ဧဝံ ပရော ဝိစ္ဆိန္ဒတိ။ ဧဝံ ဝိစ္ဆိန္ဒိယမာနော သတ္ထာရာ စဝတိ, ဓမ္မက္ခာနာ စဝတိ, ဂဏာ စဝတိ, ဒိဋ္ဌိယာ စဝတိ, ပဋိပဒါယ စဝတိ, မဂ္ဂတော စဝတိ။ ဧဝံ ပရိဝိစ္ဆိန္ဒနာယ စဝတိ။ ကထံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော စဝတိ? သီလံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော သီလတော စဝတိ, ဝတံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော ဝတတော စဝတိ, သီလဗ္ဗတံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော သီလဗ္ဗတတော စဝတိ။ ဧဝံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော စဝတီတိ – သစေ စုတော သီလဝတတော ဟောတိ။

ပဝေဓတိ ကမ္မဝိရာဓယိတွာတိ။ ပဝေဓတီတိ သီလံ ဝါ ဝတံ ဝါ သီလဗ္ဗတံ ဝါ ‘‘ဝိရဒ္ဓံ မယာ, အပရဒ္ဓံ မယာ, ခလိတံ မယာ, ဂလိတံ မယာ, အညာယ အပရဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ ဝေဓတိ ပဝေဓတိ သမ္ပဝေဓတီတိ – ပဝေဓတိ။ ကမ္မဝိရာဓယိတွာတိ ပုညာဘိသင်္ခါရံ ဝါ အပုညာဘိသင်္ခါရံ ဝါ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရံ ဝါ ‘‘ဝိရဒ္ဓံ မယာ, အပရဒ္ဓံ မယာ, ခလိတံ မယာ, ဂလိတံ မယာ, အညာယ အပရဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ ဝေဓတိ ပဝေဓတိ သမ္ပဝေဓတီတိ – ပဝေဓတိ ကမ္မဝိရာဓယိတွာ။

ပဇပ္ပတီ ပတ္ထယတီ စ သုဒ္ဓိန္တိ။ ပဇပ္ပတီတိ သီလံ ဝါ ဇပ္ပတိ, ဝတံ ဝါ ဇပ္ပတိ, သီလဗ္ဗတံ ဝါ ဇပ္ပတိ ပဇပ္ပတိ အဘိဇပ္ပတီတိ – ပဇပ္ပတိ။ ပတ္ထယတီ စ သုဒ္ဓိန္တိ သီလသုဒ္ဓိံ ဝါ ပတ္ထေတိ, ဝတသုဒ္ဓိံ ဝါ ပတ္ထေတိ, သီလဗ္ဗတသုဒ္ဓိံ ဝါ ပတ္ထေတိ ပိဟေတိ အဘိဇပ္ပတီတိ – ပဇပ္ပတီ ပတ္ထယတီ စ သုဒ္ဓိံ။

သတ္ထာဝ ဟီနော ပဝသံ ဃရမှာတိ။ ယထာ ပုရိသော ဃရတော နိက္ခန္တော သတ္ထေန ပဝသံ ဝသန္တော သတ္ထာ ဩဟီနော, တံ ဝါ သတ္ထံ အနုဗန္ဓတိ သကံ ဝါ ဃရံ ပစ္စာဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ သော ဒိဋ္ဌိဂတိကော တံ ဝါ သတ္ထာရံ ဂဏှာတိ အညံ ဝါ သတ္ထာရံ ဂဏှာတိ, တံ ဝါ ဓမ္မက္ခာနံ ဂဏှာတိ အညံ ဝါ ဓမ္မက္ခာနံ ဂဏှာတိ, တံ ဝါ ဂဏံ ဂဏှာတိ အညံ ဝါ ဂဏံ ဂဏှာတိ, တံ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ အညံ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ, တံ ဝါ ပဋိပဒံ ဂဏှာတိ အညံ ဝါ ပဋိပဒံ ဂဏှာတိ, တံ ဝါ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ အညံ ဝါ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ ပရာမသတိ အဘိနိဝိသတီတိ – သတ္ထာဝ ဟီနော ပဝသံ ဃရမှာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သစေ စုတော သီလဝတတော ဟောတိ, ပဝေဓတီ ကမ္မဝိရာဓယိတွာ၊

ပဇပ္ပတီ ပတ္ထယတီ စ သုဒ္ဓိံ, သတ္ထာဝ ဟီနော ပဝသံ ဃရမှာ’’တိ။

၁၃၅။ သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ, ကမ္မဉ္စ သာဝဇ္ဇနဝဇ္ဇမေတံ၊

သုဒ္ဓိံ အသုဒ္ဓိန္တိ အပတ္ထယာနော, ဝိရတော စရေ သန္တိမနုဂ္ဂဟာယ။

သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗန္တိ။ သဗ္ဗာ သီလသုဒ္ဓိယော ပဟာယ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာ, သဗ္ဗာ ဝတသုဒ္ဓိယော ပဟာယ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာ, သဗ္ဗာ သီလဗ္ဗတသုဒ္ဓိယော ပဟာယ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာတိ – သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ။

ကမ္မဉ္စ သာဝဇ္ဇနဝဇ္ဇမေတန္တိ။ သာဝဇ္ဇကမ္မံ ဝုစ္စတိ – ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ။ အနဝဇ္ဇကမ္မံ ဝုစ္စတိ – သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ။ သာဝဇ္ဇဉ္စ ကမ္မံ အနဝဇ္ဇဉ္စ ကမ္မံ ပဟာယ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာတိ – ကမ္မဉ္စ သာဝဇ္ဇနဝဇ္ဇမေတံ။

သုဒ္ဓိံ အသုဒ္ဓိန္တိ အပတ္ထယာနောတိ။ အသုဒ္ဓိန္တိ အသုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, အကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေန္တိ။ သုဒ္ဓိန္တိ သုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပတ္ထေန္တိ၊ အသုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, အကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေန္တိ, ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပတ္ထေန္တိ၊ သုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပတ္ထေန္တိ, အသုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, အကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေန္တိ, ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပတ္ထေန္တိ, ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပတ္ထေန္တိ၊ သုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, တေဓာတုကေ ကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေန္တိ, အသုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, အကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေန္တိ, ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပတ္ထေန္တိ, ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပတ္ထေန္တိ, တေဓာတုကေ ကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေန္တိ၊ သုဒ္ဓိံ ပတ္ထေန္တိ, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာ [ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ (သျာ။) ဧဝမီဒိသေသု ဌာနေသု] နိယာမာဝက္ကန္တိံ [နိယာမာဝတ္တန္တိံ (က။)] ပတ္ထေန္တိ။ သေက္ခာ အဂ္ဂဓမ္မံ အရဟတ္တံ ပတ္ထေန္တိ။ အရဟတ္တေ ပတ္တေ အရဟာ နေဝ အကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေတိ, နပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပတ္ထေတိ, နပိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပတ္ထေတိ, နပိ တေဓာတုကေ ကုသလေ ဓမ္မေ ပတ္ထေတိ, နပိ နိယာမာဝက္ကန္တိံ ပတ္ထေတိ, နပိ အဂ္ဂဓမ္မံ အရဟတ္တံ ပတ္ထေတိ။ ပတ္ထနာ သမတိက္ကန္တော အရဟာ ဝုဒ္ဓိပါရိဟာနိဝီတိဝတ္တော [ဝုဒ္ဓိပါရိဟာနိံ ဝီတိဝတ္တော (သီ။)]။ သော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏော…ပေ… ဇာတိဇရာမရဏသံသာရော နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ – သုဒ္ဓိံ အသုဒ္ဓိန္တိ အပတ္ထယာနော။

ဝိရတော စရေ သန္တိမနုဂ္ဂဟာယာတိ။ ဝိရတောတိ သုဒ္ဓိအသုဒ္ဓိယာ အာရတော အဿ ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော, ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – ဝိရတော။ စရေတိ စရေယျ ဝိစရေယျ ဝိဟရေယျ ဣရိယေယျ ဝတ္တေယျ ပါလေယျ ယပေယျ ယာပေယျာတိ – ဝိရတော စရေ။ သန္တိမနုဂ္ဂဟာယာတိ သန္တိယော ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒိဋ္ဌိသန္တိယော အဂဏှန္တော အပရာမသန္တော အနဘိနိဝိသန္တောတိ – ဝိရတော စရေ သန္တိမနုဂ္ဂဟာယ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗံ, ကမ္မဉ္စ သာဝဇ္ဇနဝဇ္ဇမေတံ၊

သုဒ္ဓိံ အသုဒ္ဓိန္တိ အပတ္ထယာနော, ဝိရတော စရေ သန္တိမနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ။

၁၃၆။ တမူပနိဿာယ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝါ, အထ ဝါပိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ၊

ဥဒ္ဓံသရာ သုဒ္ဓိမနုတ္ထုနန္တိ, အဝီတတဏှာသေ ဘဝါဘဝေသု။

တမူပနိဿာယ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝါတိ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ တပေါဇိဂုစ္ဆဝါဒါ တပေါဇိဂုစ္ဆသာရာ တပေါဇိဂုစ္ဆနိဿိတာ အာနိဿိတာ အလ္လီနာ ဥပဂတာ အဇ္ဈောသိတာ အဓိမုတ္တာတိ – တမူပနိဿာယ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝါ။

အထ ဝါပိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါတိ။ ဒိဋ္ဌံ ဝါ ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိံ ဝါ သုတံ ဝါ သုတသုဒ္ဓိံ ဝါ မုတံ ဝါ မုတသုဒ္ဓိံ ဝါ နိဿာယ ဥပနိဿာယ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာတိ – အထ ဝါပိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ။

ဥဒ္ဓံသရာ သုဒ္ဓိမနုတ္ထုနန္တီတိ။ သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဥဒ္ဓံသရာဝါဒါ။ ကတမေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဥဒ္ဓံသရာဝါဒါ? ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အစ္စန္တသုဒ္ဓိကာ, သံသာရသုဒ္ဓိကာ, အကိရိယဒိဋ္ဌိကာ, သဿတဝါဒါ – ဣမေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဥဒ္ဓံသရာဝါဒါ။ တေ သံသာရေ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ထုနန္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ဥဒ္ဓံသရာ သုဒ္ဓိမနုတ္ထုနန္တိ။

အဝီတတဏှာသေ ဘဝါဘဝေသူတိ။ တဏှာတိ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဓမ္မတဏှာ။ ဘဝါဘဝေသူတိ ဘဝါဘဝေ ကမ္မဘဝေ ပုနဗ္ဘဝေ ကာမဘဝေ, ကမ္မဘဝေ ကာမဘဝေ ပုနဗ္ဘဝေ ရူပဘဝေ, ကမ္မဘဝေ ရူပဘဝေ ပုနဗ္ဘဝေ အရူပဘဝေ, ကမ္မဘဝေ အရူပဘဝေ ပုနဗ္ဘဝေ ပုနပ္ပုနဗ္ဘဝေ ပုနပ္ပုနဂတိယာ ပုနပ္ပုနဥပပတ္တိယာ ပုနပ္ပုနပဋိသန္ဓိယာ ပုနပ္ပုနအတ္တဘာဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ အဝီတတဏှာ အဝိဂတတဏှာ အစတ္တတဏှာ အဝန္တတဏှာ အမုတ္တတဏှာ အပ္ပဟီနတဏှာ အပ္ပဋိနိဿဋ္ဌတဏှာတိ – အဝီတတဏှာသေ ဘဝါဘဝေသု။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘တမူပနိဿာယ ဇိဂုစ္ဆိတံ ဝါ, အထ ဝါပိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ၊

ဥဒ္ဓံသရာ သုဒ္ဓိမနုတ္ထုနန္တိ, အဝီတတဏှာသေ ဘဝါဘဝေသူ’’တိ။

၁၃၇။ ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ, ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသု၊

စုတူပပါတော ဣဓ ယဿ နတ္ထိ, သ ကေန ဝေဓေယျ ကုဟိံ ဝ ဇပ္ပေ။

ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနီတိ။ ပတ္ထနာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ပတ္ထယမာနဿာတိ ပတ္ထယမာနဿ ဣစ္ဆမာနဿ သာဒိယမာနဿ ပိဟယမာနဿ အဘိဇပ္ပယမာနဿာတိ – ပတ္ထယမာနဿ ဟိ။ ဇပ္ပိတာနီတိ။ ဇပ္ပနာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလန္တိ – ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ။

ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသူတိ။ ပကပ္ပနာတိ ဒွေ ပကပ္ပနာ – တဏှာပကပ္ပနာ စ ဒိဋ္ဌိပကပ္ပနာ စ…ပေ… အယံ တဏှာပကပ္ပနာ…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိပကပ္ပနာ။ ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသူတိ။ ပကပ္ပိတံ ဝတ္ထုံ အစ္ဆေဒသင်္ကိနောပိ ဝေဓေန္တိ, အစ္ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဝေဓေန္တိ, အစ္ဆိန္နေပိ ဝေဓေန္တိ၊ ပကပ္ပိတံ ဝတ္ထုံ ဝိပရိဏာမသင်္ကိနောပိ ဝေဓေန္တိ, ဝိပရိဏမန္တေပိ ဝေဓေန္တိ, ဝိပရိဏတေပိ ဝေဓေန္တိ ပဝေဓေန္တိ သမ္ပဝေဓေန္တီတိ – ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသု။

စုတူပပါတော ဣဓ ယဿ နတ္ထီတိ။ ယဿာတိ အရဟတော ခီဏာသဝဿ။ ယဿ ဂမနံ အာဂမနံ ဂမနာဂမနံ ကာလံဂတိ ဘဝါဘဝေါ စုတိ စ ဥပပတ္တိ စ နိဗ္ဗတ္တိ စ ဘေဒေါ စ ဇာတိ စ ဇရာမရဏဉ္စ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇန္တိ နုပလဗ္ဘန္တိ, ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ – စုတူပပါတော ဣဓ ယဿ နတ္ထိ။

သ ကေန ဝေဓေယျ ကုဟိံ ဝ ဇပ္ပေတိ။ သော ကေန ရာဂေန ဝေဓေယျ, ကေန ဒေါသေန ဝေဓေယျ, ကေန မောဟေန ဝေဓေယျ, ကေန မာနေန ဝေဓေယျ, ကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝေဓေယျ, ကေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝေဓေယျ, ကာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဝေဓေယျ, ကေဟိ အနုသယေဟိ ဝေဓေယျ – ရတ္တောတိ ဝါ ဒုဋ္ဌောတိ ဝါ မူဠှောတိ ဝါ ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ ဝါ ပရာမဋ္ဌောတိ ဝါ ဝိက္ခေပဂတောတိ ဝါ အနိဋ္ဌင်္ဂတောတိ ဝါ ထာမဂတောတိ ဝါ။ တေ အဘိသင်္ခါရာ ပဟီနာ၊ အဘိသင်္ခါရာနံ ပဟီနတ္တာ ဂတိယာ ကေန ဝေဓေယျ – နေရယိကောတိ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိကောတိ ဝါ ပေတ္တိဝိသယိကောတိ ဝါ မနုဿောတိ ဝါ ဒေဝေါတိ ဝါ ရူပီတိ ဝါ အရူပီတိ ဝါ သညီတိ ဝါ အသညီတိ ဝါ နေဝသညီနာသညီတိ ဝါ, သော ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော နတ္ထိ ကာရဏံ နတ္ထိ ယေန ဝေဓေယျ ပဝေဓေယျ သမ္ပဝေဓေယျာတိ – သ ကေန ဝေဓေယျ။ ကုဟိံဝ ဇပ္ပေတိ ကုဟိံ ဝါ ဇပ္ပေယျ ကိမှိ ဇပ္ပေယျ, ကတ္ထ ဇပ္ပေယျ ပဇပ္ပေယျ အဘိဇပ္ပေယျာတိ – သ ကေန ဝေဓေယျ ကုဟိံ ဝ ဇပ္ပေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ, ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသု၊

စုတူပပါတော ဣဓ ယဿ နတ္ထိ, သ ကေန ဝေဓေယျ ကုဟိံ ဝ ဇပ္ပေ’’တိ။

၁၃၈။ ယမာဟု ဓမ္မံ ပရမန္တိ ဧကေ, တမေဝ ဟီနန္တိ ပနာဟု အညေ၊

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ, သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာ။

ယမာဟု ဓမ္မံ ပရမန္တိ ဧကေတိ။ ယံ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဣဒံ ပရမံ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဝိသိဋ္ဌံ ပါမောက္ခံ ဥတ္တမံ ပဝရ’’န္တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – ယမာဟု ဓမ္မံ ပရမန္တိ ဧကေ။

တမေဝ ဟီနန္တိ ပနာဟု အညေတိ တမေဝ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဟီနံ ဧတံ, နိဟီနံ ဧတံ, ဩမကံ ဧတံ, လာမကံ ဧတံ, ဆတုက္ကံ ဧတံ, ပရိတ္တကံ ဧတ’’န္တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – တမေဝ ဟီနန္တိ ပနာဟု အညေ။

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသန္တိ။ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါဒေါ ကတမော သစ္စော တစ္ဆော တထော ဘူတော ယာထာဝေါ အဝိပရီတောတိ – သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ။

သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာတိ။ သဗ္ဗေဝိမေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကုသလဝါဒါ ပဏ္ဍိတဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဉာယဝါဒါ ဟေတုဝါဒါ လက္ခဏဝါဒါ ကာရဏဝါဒါ ဌာနဝါဒါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ယမာဟု ဓမ္မံ ပရမန္တိ ဧကေ, တမေဝ ဟီနန္တိ ပနာဟု အညေ၊

သစ္စော နု ဝါဒေါ ကတမော ဣမေသံ, သဗ္ဗေဝ ဟီမေ ကုသလာဝဒါနာ’’တိ။

၁၃၉။ သကဉှိ ဓမ္မံ ပရိပုဏ္ဏမာဟု, အညဿ ဓမ္မံ ပန ဟီနမာဟု၊

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, သကံ သကံ သမ္မုတိမာဟု သစ္စံ။

သကဉှိ ဓမ္မံ ပရိပုဏ္ဏမာဟူတိ သကံ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဣဒံ သမတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ အနောမ’’န္တိ, ဧဝမာဟံသု…ပေ… ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – သကဉှိ ဓမ္မံ ပရိပုဏ္ဏမာဟု။

အညဿ ဓမ္မံ ပန ဟီနမာဟူတိ။ အညဿ ဓမ္မံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဟီနံ ဧတံ, နိဟီနံ ဧတံ, ဩမကံ ဧတံ, လာမကံ ဧတံ, ဆတုက္ကံ ဧတံ, ပရိတ္တကံ ဧတ’’န္တိ, ဧဝမာဟံသု ဧဝံ ကထေန္တိ ဧဝံ ဘဏန္တိ ဧဝံ ဒီပယန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရန္တီတိ – အညဿ ဓမ္မံ ပန ဟီနမာဟု။

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တီတိ ဧဝံ ဂဟေတွာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှိတွာ ပရာမသိတွာ အဘိနိဝိသိတွာ ဝိဝါဒယန္တိ, ကလဟံ ကရောန္တိ, ဘဏ္ဍနံ ကရောန္တိ, ဝိဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ, ဝိဝါဒံ ကရောန္တိ, မေဓဂံ ကရောန္တိ – ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ…ပေ… နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’’တိ – ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ။

သကံ သကံ သမ္မုတိမာဟု သစ္စန္တိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ – သကံ သကံ သမ္မုတိမာဟု သစ္စံ။ ‘‘အသဿတော လောကော ။ ပေ ။ နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ – သကံ သကံ သမ္မုတိမာဟု သစ္စံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သကဉှိ ဓမ္မံ ပရိပုဏ္ဏမာဟု, အညဿ ဓမ္မံ ပန ဟီနမာဟု၊

ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တိ, သကံ သကံ သမ္မုတိမာဟု သစ္စ’’န္တိ။

၁၄၀။ ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတေန ဟီနော, န ကောစိ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ၊

ပုထူ ဟိ အညဿ ဝဒန္တိ ဓမ္မံ, နိဟီနတော သမှိ ဒဠှံ ဝဒါနာ။

ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတေန ဟီနောတိ ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတကာရဏာ နိန္ဒိတကာရဏာ ဂရဟိတကာရဏာ ဥပဝဒိတကာရဏာ ပရော ဗာလော ဟောတိ ဟီနော နိဟီနော ဩမကော လာမကော ဆတုက္ကော ပရိတ္တောတိ – ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတေန ဟီနော။

န ကောစိ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿာတိ။ ဓမ္မေသု န ကောစိ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဝိသိဋ္ဌော ပါမောက္ခော ဥတ္တမော ပဝရော အဿာတိ – န ကောစိ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ။

ပုထူ ဟိ အညဿ ဝဒန္တိ ဓမ္မံ, နိဟီနတောတိ။ ဗဟုကာပိ ဗဟူနံ ဓမ္မံ ဝဒန္တိ ဥပဝဒန္တိ နိန္ဒန္တိ ဂရဟန္တိ ဟီနတော နိဟီနတော ဩမကတော လာမကတော ဆတုက္ကတော ပရိတ္တတော, ဗဟုကာပိ ဧကဿ ဓမ္မံ ဝဒန္တိ ဥပဝဒန္တိ နိန္ဒန္တိ ဂရဟန္တိ ဟီနတော နိဟီနတော ဩမကတော လာမကတော ဆတုက္ကတော ပရိတ္တတော, ဧကောပိ ဗဟူနံ ဓမ္မံ ဝဒတိ ဥပဝဒတိ နိန္ဒတိ ဂရဟတိ ဟီနတော နိဟီနတော ဩမကတော လာမကတော ဆတုက္ကတော ပရိတ္တတော, ဧကောပိ ဧကဿ ဓမ္မံ ဝဒတိ ဥပဝဒတိ နိန္ဒတိ ဂရဟတိ ဟီနတော နိဟီနတော ဩမကတော လာမကတော ဆတုက္ကတော ပရိတ္တတောတိ – ပုထူ ဟိ အညဿ ဝဒန္တိ ဓမ္မံ။

နိဟီနတော သမှိ ဒဠှံ ဝဒါနာတိ။ ဓမ္မော သကာယနံ, ဒိဋ္ဌိ သကာယနံ, ပဋိပဒါ သကာယနံ, မဂ္ဂေါ သကာယနံ, သကာယနေ ဒဠှဝါဒါ ထိရဝါဒါ ဗလိကဝါဒါ အဋ္ဌိတဝါဒါတိ – နိဟီနတော သမှိ ဒဠှံ ဝဒါနာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတေန ဟီနော, န ကောစိ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ၊

ပုထူ ဟိ အညဿ ဝဒန္တိ ဓမ္မံ, နိဟီနတော သမှိ ဒဠှံ ဝဒါနာ’’တိ။

၁၄၁။ သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ [သဒ္ဓမ္မပူဇာ စ (သီ။ သျာ။)] ပနာ တထေဝ, ယထာ ပသံသန္တိ သကာယနာနိ၊

သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ [သဗ္ဗေ ပဝါဒါ (သျာ။)] တထိယာ [တထိ ဝါ (ဗဟူသု)] ဘဝေယျုံ, သုဒ္ဓီ ဟိ နေသံ ပစ္စတ္တမေဝ။

သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ ပနာ တထေဝါတိ။ ကတမာ သဒ္ဓမ္မပူဇာ? သကံ သတ္ထာရံ သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ ‘‘အယံ သတ္ထာ သဗ္ဗညူ’’တိ – အယံ သဒ္ဓမ္မပူဇာ။ သကံ ဓမ္မက္ခာနံ သကံ ဂဏံ သကံ ဒိဋ္ဌိံ သကံ ပဋိပဒံ သကံ မဂ္ဂံ သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ ‘‘အယံ မဂ္ဂေါ နိယျာနိကော’’တိ – အယံ သဒ္ဓမ္မပူဇာ။ သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ ပနာ တထေဝါတိ သဒ္ဓမ္မပူဇာ တထာ တစ္ဆာ ဘူတာ ယာထာဝါ အဝိပရီတာတိ – သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ ပနာ တထေဝ။

ယထာ ပသံသန္တိ သကာယနာနီတိ။ ဓမ္မော သကာယနံ ဒိဋ္ဌိ သကာယနံ ပဋိပဒါ သကာယနံ မဂ္ဂေါ သကာယနံ, သကာယနာနိ ပသံသန္တိ ထောမေန္တိ ကိတ္တေန္တိ ဝဏ္ဏေန္တီတိ – ယထာ ပသံသန္တိ သကာယနာနိ။

သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ တထိယာ ဘဝေယျုန္တိ သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ တထာ တစ္ဆာ ဘူတာ ယာထာဝါ အဝိပရီတာ ဘဝေယျုန္တိ – သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ တထိယာ ဘဝေယျုံ။

သုဒ္ဓီ ဟိ နေသံ ပစ္စတ္တမေဝါတိ။ ပစ္စတ္တမေဝ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သုဒ္ဓိ ဝိသုဒ္ဓိ ပရိသုဒ္ဓိ, မုတ္တိ ဝိမုတ္တိ ပရိမုတ္တီတိ – သုဒ္ဓီ ဟိ နေသံ ပစ္စတ္တမေဝ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ ပနာ တထေဝ, ယထာ ပသံသန္တိ သကာယနာနိ၊

သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ တထိယာ ဘဝေယျုံ, သုဒ္ဓီ ဟိ နေသံ ပစ္စတ္တမေဝါ’’တိ။

၁၄၂။ န ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထိ, ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ၊

တသ္မာ ဝိဝါဒါနိ ဥပါတိဝတ္တော, န ဟိ သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမညံ။

န ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထီတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပေါ။ ဗြာဟ္မဏောတိ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော…ပေ… အသိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ သ ဗြဟ္မာ။ န ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထီတိ ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျတာ နတ္ထိ, ဗြာဟ္မဏော န ပရနေယျော, န ပရပတ္တိယော, န ပရပစ္စယော, န ပရပဋိဗဒ္ဓဂူ [ပရပဋိဗန္ဓဂူ (က။)] ဇာနာတိ ပဿတိ အသမ္မူဠှော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျတာ နတ္ထိ, ဗြာဟ္မဏော န ပရနေယျော, န ပရပတ္တိယော, န ပရပစ္စယော, န ပရပဋိဗဒ္ဓဂူ ဇာနာတိ ပဿတိ အသမ္မူဠှော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျတာ နတ္ထိ, ဗြာဟ္မဏော န ပရနေယျော, န ပရပတ္တိယော, န ပရပစ္စယော, န ပရပဋိဗဒ္ဓဂူ ဇာနာတိ ပဿတိ အသမ္မူဠှော သမ္ပဇာနော ပဋိဿတောတိ – န ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထိ။

ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတန္တိ။ ဓမ္မေသူတိ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတေသု။ နိစ္ဆေယျာတိ နိစ္ဆိနိတွာ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဝိစိနိတွာ ပဝိစိနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ ဩဓိဂ္ဂါဟော ဗိလဂ္ဂါဟော ဝရဂ္ဂါဟော ကောဋ္ဌာသဂ္ဂါဟော ဥစ္စယဂ္ဂါဟော သမုစ္စယဂ္ဂါဟော ‘‘ဣဒံ သစ္စံ တထံ ဘူတံ ယာထာဝံ အဝိပရီတ’’န္တိ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ အဇ္ဈောသိတံ အဓိမုတ္တံ နတ္ထိ န သန္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ နုပလဗ္ဘတိ, ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ ဝူပသန္တံ ပဋိပဿဒ္ဓံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎန္တိ – ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ။

တသ္မာ ဝိဝါဒါနိ ဥပါတိဝတ္တောတိ။ တသ္မာတိ တသ္မာ တံကာရဏာ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ တံနိဒါနာ ဒိဋ္ဌိကလဟာနိ ဒိဋ္ဌိဘဏ္ဍနာနိ ဒိဋ္ဌိဝိဂ္ဂဟာနိ ဒိဋ္ဌိဝိဝါဒါနိ ဒိဋ္ဌိမေဓဂါနိ ဥပါတိဝတ္တော အတိက္ကန္တော သမတိက္ကန္တော ဝီတိဝတ္တောတိ – တသ္မာ ဝိဝါဒါနိ ဥပါတိဝတ္တော။

န ဟိ သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမညန္တိ။ အညံ သတ္ထာရံ ဓမ္မက္ခာနံ ဂဏံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ အညတြ သတိပဋ္ဌာနေဟိ, အညတြ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ, အညတြ ဣဒ္ဓိပါဒေဟိ, အညတြ ဣန္ဒြိယေဟိ, အညတြ ဗလေဟိ, အညတြ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ, အညတြ အရိယာ အဋ္ဌင်္ဂိကာ မဂ္ဂါ, အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဝိသိဋ္ဌံ ပါမောက္ခံ ဥတ္တမံ ပဝရံ ဓမ္မံ န ပဿတိ န ဒက္ခတိ န ဩလောကေတိ န နိဇ္ဈာယတိ န ဥပပရိက္ခတီတိ – န ဟိ သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမညံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထိ, ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယျ သမုဂ္ဂဟီတံ၊

တသ္မာ ဝိဝါဒါနိ ဥပါတိဝတ္တော, န ဟိ သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမည’’န္တိ။

၁၄၃။ ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ၊

အဒက္ခိ စေ ကိဉှိ တုမဿ တေန, အတိသိတွာ အညေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ။

ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတန္တိ။ ဇာနာမီတိ ပရစိတ္တဉာဏေန [ပရစိတ္တဝိဇာနနဉာဏေန (သီ။) အဋ္ဌကထာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] ဝါ ဇာနာမိ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ဝါ ဇာနာမိ။ ပဿာမီတိ မံသစက္ခုနာ ဝါ ပဿာမိ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝါ ပဿာမိ။ တထေဝ ဧတန္တိ ဧတံ တထံ တစ္ဆံ ဘူတံ ယာထာဝံ အဝိပရီတန္တိ – ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတံ။

ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိန္တိ။ ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ပစ္စေန္တိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ပစ္စေန္တိ။ ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ပစ္စေန္တီတိ – ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ။

အဒက္ခိ စေ ကိဉှိ တုမဿ တေနာတိ။ အဒက္ခီတိ ပရစိတ္တဉာဏေန ဝါ အဒက္ခိ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ဝါ အဒက္ခိ, မံသစက္ခုနာ ဝါ အဒက္ခိ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝါ အဒက္ခီတိ – အဒက္ခိ စေ။ ကိဉှိ တုမဿ တေနာတိ။ တဿ တေန ဒဿနေန ကိံ ကတံ? န ဒုက္ခပရိညာ အတ္ထိ, န သမုဒယဿ ပဟာနံ အတ္ထိ, န မဂ္ဂဘာဝနာ အတ္ထိ, န ဖလသစ္ဆိကိရိယာ အတ္ထိ, န ရာဂဿ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အတ္ထိ, န ဒေါသဿ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အတ္ထိ, န မောဟဿ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အတ္ထိ၊ န ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အတ္ထိ၊ န သံသာရဝဋ္ဋဿ ဥပစ္ဆေဒေါ အတ္ထီတိ – အဒက္ခိ စေ ကိဉှိ တုမဿ တေန။

အတိသိတွာ အညေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိန္တိ တေ တိတ္ထိယာ သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ပရိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဝေါဒါတမဂ္ဂံ ပရိဝေါဒါတမဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဝီတိဝတ္တိတွာ အညတြ သတိပဋ္ဌာနေဟိ, အညတြ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ, အညတြ ဣဒ္ဓိပါဒေဟိ, အညတြ ဣန္ဒြိယေဟိ, အညတြ ဗလေဟိ အညတြ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ, အညတြ အရိယာ အဋ္ဌင်္ဂိကာ မဂ္ဂါ သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ။ ဧဝမ္ပိ အတိသိတွာ အညေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ။

အထ ဝါ ဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ တေသံ တိတ္ထိယာနံ အသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အပရိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အဝေါဒါတမဂ္ဂံ အပရိဝေါဒါတမဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဝီတိဝတ္တိတွာ စတူဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ စတူဟိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ စတူဟိ ဣဒ္ဓိပါဒေဟိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပဉ္စဟိ ဗလေဟိ သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ, မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဘဏန္တိ ဒီပယန္တိ ဝေါဟရန္တီတိ – ဧဝမ္ပိ အတိသိတွာ အညေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဧကေ ပစ္စေန္တိ သုဒ္ဓိံ၊

အဒက္ခိ စေ ကိဉှိ တုမဿ တေန, အတိသိတွာ အညေန ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိ’’န္တိ။

၁၄၄။ ပဿံ နရော ဒက္ခတိ နာမရူပံ, ဒိသွာန ဝါ ဉာယတိ [ဉဿတိ (သီ။ သျာ။)] တာနိမေဝ၊

ကာမံ ဗဟုံ ပဿတု အပ္ပကံ ဝါ, န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တိ။

ပဿံ နရော ဒက္ခတိ နာမရူပန္တိ ပဿံ နရော ဒက္ခတိ ပရစိတ္တဉာဏေန ဝါ ပဿန္တော, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ဝါ ပဿန္တော, မံသစက္ခုနာ ဝါ ပဿန္တော, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝါ ပဿန္တော နာမရူပံယေဝ ဒက္ခတိ နိစ္စတော သုခတော အတ္တတော, န တေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ ဝါ အတ္ထင်္ဂမံ ဝါ အဿာဒံ ဝါ အာဒီနဝံ ဝါ နိဿရဏံ ဝါ ဒက္ခတီတိ – ပဿံ နရော ဒက္ခတိ နာမရူပံ။

ဒိသွာန ဝါ ဉာယတိ တာနိမေဝါတိ။ ဒိသွာတိ ပရစိတ္တဉာဏေန ဝါ ဒိသွာ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ဝါ ဒိသွာ, မံသစက္ခုနာ ဝါ ဒိသွာ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝါ ဒိသွာ, နာမရူပံယေဝ ဒိသွာ ဉာယတိ နိစ္စတော သုခတော အတ္တတော, န တေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ ဝါ အတ္ထင်္ဂမံ ဝါ အဿာဒံ ဝါ အာဒီနဝံ ဝါ နိဿရဏံ ဝါ ဉာယတီတိ – ဒိသွာန ဝါ ဉာယတိ တာနိမေဝ။

ကာမံ ဗဟုံ ပဿတု အပ္ပကံ ဝါတိ။ ကာမံ ဗဟုကံ ဝါ ပဿန္တော နာမရူပံ အပ္ပကံ ဝါ နိစ္စတော သုခတော အတ္တတောတိ – ကာမံ ဗဟုံ ပဿတု အပ္ပကံ ဝါ။

န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တီတိ။ ကုသလာတိ ယေ တေ ခန္ဓကုသလာ ဓာတုကုသလာ အာယတနကုသလာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလာ သတိပဋ္ဌာနကုသလာ သမ္မပ္ပဓာနကုသလာ ဣဒ္ဓိပါဒကုသလာ ဣန္ဒြိယကုသလာ ဗလကုသလာ ဗောဇ္ဈင်္ဂကုသလာ မဂ္ဂကုသလာ ဖလကုသလာ နိဗ္ဗာနကုသလာ, တေ ကုသလာ ပရစိတ္တဉာဏေန ဝါ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ဝါ မံသစက္ခုနာ ဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝါ နာမရူပဒဿနေန သုဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ မုတ္တိံ ဝိမုတ္တိံ ပရိမုတ္တိံ န ဝဒန္တိ န ကထေန္တိ န ဘဏန္တိ န ဒီပယန္တိ န ဝေါဟရန္တီတိ – န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပဿံ နရော ဒက္ခတိ နာမရူပံ, ဒိသွာန ဝါ ဉာယတိ တာနိမေဝ၊

ကာမံ ဗဟုံ ပဿတု အပ္ပကံ ဝါ, န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တီ’’တိ။

၁၄၅။ နိဝိဿဝါဒီ န ဟိ သုဗ္ဗိနာယော, ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခရာနော၊

ယံ နိဿိတော တတ္ထ သုဘံ ဝဒါနော, သုဒ္ဓိံ ဝဒေါ တတ္ထ တထဒ္ဒသာ သော။

နိဝိဿဝါဒီ န ဟိ သုဗ္ဗိနာယောတိ။ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ နိဝိဿဝါဒီ, ‘‘အသဿတော လောကော…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ – နိဝိဿဝါဒီ။ န ဟိ သုဗ္ဗိနာယောတိ။ နိဝိဿဝါဒီ ဒုဗ္ဗိနယော ဒုပ္ပညာပယော [ဒုပ္ပညာပိယော (သီ။) ဧဝမီဒိသေသု ဌာနေသု] ဒုန္နိဇ္ဈာပယော ဒုပ္ပေက္ခာပယော ဒုပ္ပသာဒယောတိ – နိဝိဿဝါဒီ န ဟိ သုဗ္ဗိနာယော။

ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခရာနောတိ။ ကပ္ပိတာ ပကပ္ပိတာ အဘိသင်္ခတာ သဏ္ဌပိတာ ဒိဋ္ဌိံ ပုရေက္ခတော ကတွာ စရတိ။ ဒိဋ္ဌိဓဇော ဒိဋ္ဌိကေတု ဒိဋ္ဌာဓိပတေယျော ဒိဋ္ဌိယာ ပရိဝါရိတော စရတီတိ – ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခရာနော။

ယံ နိဿိတော တတ္ထ သုဘံ ဝဒါနောတိ။ ယံ နိဿိတောတိ ယံ သတ္ထာရံ ဓမ္မက္ခာနံ ဂဏံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိပဒံ မဂ္ဂံ နိဿိတော အာနိဿိတော အလ္လီနော ဥပဂတော အဇ္ဈောသိတော အဓိမုတ္တောတိ – ယံ နိဿိတော။ တတ္ထာတိ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သကာယ ခန္တိယာ သကာယ ရုစိယာ သကာယ လဒ္ဓိယာ။ သုဘံ ဝဒါနောတိ သုဘဝါဒေါ သောဘနဝါဒေါ ပဏ္ဍိတဝါဒေါ ထိရဝါဒေါ ဉာယဝါဒေါ ဟေတုဝါဒေါ လက္ခဏဝါဒေါ ကာရဏဝါဒေါ ဌာနဝါဒေါ သကာယ လဒ္ဓိယာတိ – ယံ နိဿိတော တတ္ထ သုဘံ ဝဒါနော။

သုဒ္ဓိံ ဝဒေါ တတ္ထ တထဒ္ဒသာ သောတိ။ သုဒ္ဓိဝါဒေါ ဝိသုဒ္ဓိဝါဒေါ ပရိသုဒ္ဓိဝါဒေါ ဝေါဒါတဝါဒေါ ပရိဝေါဒါတဝါဒေါ။ အထ ဝါ သုဒ္ဓိဒဿနော ဝိသုဒ္ဓိဒဿနော ပရိသုဒ္ဓိဒဿနော ဝေါဒါတဒဿနော ပရိဝေါဒါတဒဿနောတိ – သုဒ္ဓိံ ဝါဒေါ။ တတ္ထာတိ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သကာယ ခန္တိယာ သကာယ ရုစိယာ သကာယ လဒ္ဓိယာ တထံ တစ္ဆံ ဘူတံ ယာထာဝံ အဝိပရီတန္တိ အဒ္ဒဿ အဒက္ခိ အပဿိ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ – သုဒ္ဓိံ ဝါဒေါ တတ္ထ တထဒ္ဒသာ သော။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘နိဝိဿဝါဒီ န ဟိ သုဗ္ဗိနာယော, ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိပုရေက္ခရာနော၊

ယံ နိဿိတော တတ္ထ သုဘံ ဝဒါနော, သုဒ္ဓိံ ဝဒေါ တတ္ထ တထဒ္ဒသာ သော’’တိ။

၁၄၆။ န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါ, န ဒိဋ္ဌိသာရီ နပိ ဉာဏဗန္ဓု၊

ဉတွာ စ သော သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ, ဥပေက္ခတီ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ။

န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါတိ။ နာတိ ပဋိက္ခေပေါ။ ဗြာဟ္မဏောတိ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော…ပေ… အသိတော တာဒိ ပဝုစ္စတေ သ ဗြဟ္မာ။ ကပ္ပါတိ ဒွေ ကပ္ပါ – တဏှာကပ္ပေါ စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ စ…ပေ… အယံ တဏှာကပ္ပေါ…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ။ သင်္ခါ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ။ ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါတိ။ ဗြာဟ္မဏော သင်္ခါယ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ… သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ…ပေ… ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ သင်္ခါယ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ တဏှာကပ္ပံ ဝါ ဒိဋ္ဌိကပ္ပံ ဝါ နေတိ န ဥပေတိ န ဥပဂစ္ဆတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါ။

န ဒိဋ္ဌိသာရီ နပိ ဉာဏဗန္ဓူတိ။ တဿ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ။ သော ဒိဋ္ဌိယာ န ယာယတိ န နီယတိ န ဝုယှတိ န သံဟရီယတိ နပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ သာရတော ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ – န ဒိဋ္ဌိသာရီ။ နပိ ဉာဏဗန္ဓူတိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဉာဏေန ဝါ ပဉ္စာဘိညာဉာဏေန ဝါ တဏှာဗန္ဓုံ ဝါ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓုံ ဝါ န ကရောတိ န ဇနေတိ န သဉ္ဇနေတိ န နိဗ္ဗတ္တေတိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ – န ဒိဋ္ဌိသာရီ နပိ ဉာဏဗန္ဓု။

ဉတွာ စ သော သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာတိ။ ဉတွာတိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ။ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ…ပေ… ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဉတွာ ဇာနိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာတိ – ဉတွာ စ သော။ သမ္မုတိယော ဝုစ္စန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒိဋ္ဌိသမ္မုတိယော။ ပုထုဇ္ဇာတိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဇနိတာ ဝါ တာ သမ္မုတိယောတိ – ပုထုဇ္ဇာ။ ပုထု နာနာဇနေဟိ ဇနိတာ ဝါ သမ္မုတိယောတိ ပုထုဇ္ဇာတိ – ဉတွာ စ သော သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ။

ဥပေက္ခတီ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေတိ။ အညေ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂဏှန္တိ ပရာမသန္တိ အဘိနိဝိသန္တိ။ အရဟာ ဥပေက္ခတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – ဥပေက္ခတီ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါ, န ဒိဋ္ဌိသာရီ နပိ ဉာဏဗန္ဓု၊

ဉတွာ စ သော သမ္မုတိယော ပုထုဇ္ဇာ, ဥပေက္ခတီ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ’’တိ။

၁၄၇။ ဝိဿဇ္ဇ ဂန္ထာနိ မုနီဓ လောကေ, ဝိဝါဒဇာတေသု န ဝဂ္ဂသာရီ၊

သန္တော အသန္တေသု ဥပေက္ခကော သော, အနုဂ္ဂဟော ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ။

ဝိဿဇ္ဇ ဂန္ထာနိ မုနီဓ လောကေတိ။ ဂန္ထာတိ စတ္တာရော ဂန္ထာ – အဘိဇ္ဈာ ကာယဂန္ထော, ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော။ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ရာဂေါ အဘိဇ္ဈာ ကာယဂန္ထော, ပရဝါဒေသု အာဃာတော အပ္ပစ္စယော ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, အတ္တနော သီလံ ဝါ ဝတံ ဝါ သီလဗ္ဗတံ ဝါ ပရာမသတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာယဂန္ထော, အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ အဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော။ ဝိဿဇ္ဇာတိ ဂန္ထေ ဝေါဿဇ္ဇိတွာ ဝိဿဇ္ဇ။ အထ ဝါ ဂန္ထေ ဂဓိတေ ဂန္ထိတေ [ဂထိတေ ဂဏ္ဌိတေ (ဗဟူသု) သုဒ္ဓဋ္ဌကသုတ္တေ သတ္တမဂါထာဝဏ္ဏနာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] ဗန္ဓေ ဝိဗန္ဓေ အာဗန္ဓေ [ဗဒ္ဓေ ဝိဗဒ္ဓေ အာဗဒ္ဓေ (သီ။)] လဂ္ဂေ လဂ္ဂိတေ ပလိဗုဒ္ဓေ ဗန္ဓနေ ဖောဋယိတွာ ဝိဿဇ္ဇ။ ယထာ ဝယှံ ဝါ ရထံ ဝါ သကဋံ ဝါ သန္ဒမာနိကံ ဝါ သဇ္ဇံ ဝိဿဇ္ဇံ ကရောန္တိ ဝိကောပေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဂန္ထေ ဝေါဿဇ္ဇိတွာ ဝိဿဇ္ဇ။ အထ ဝါ ဂန္ထေ ဂထိတေ ဂဏ္ဌိတေ ဗန္ဓေ ဝိဗန္ဓေ အာဗန္ဓေ လဂ္ဂေ လဂ္ဂိတေ ပလိဗုဒ္ဓေ ဗန္ဓနေ ဖောဋယိတွာ ဝိဿဇ္ဇ။ မုနီတိ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ…ပေ… သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ။ ဣဓာတိ ဣမိဿာ ဒိဋ္ဌိယာ…ပေ… ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေတိ – ဝိဿဇ္ဇ ဂန္ထာနိ မုနီဓ လောကေ။

ဝိဝါဒဇာတေသု န ဝဂ္ဂသာရီတိ။ ဝိဝါဒဇာတေသု သဉ္ဇာတေသု နိဗ္ဗတ္တေသု အဘိနိဗ္ဗတ္တေသု ပါတုဘူတေသု [ဝိဝါဒေ ဇာတေ သဉ္ဇာတေ နိဗ္ဗတ္တေ အဘိနိဗ္ဗတ္တေ ပါတုဘူတေ (သီ။ က။)] ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆန္တေသု ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆန္တေသု ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆန္တေသု မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆန္တေသု န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ရာဂဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မောဟဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မာနဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ဂစ္ဆတိ, န အနုသယဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝဂ္ဂေဟိ ဓမ္မေဟိ ယာယတိ နီယတိ ဝုယှတိ သံဟရီယတီတိ – ဝိဝါဒဇာတေသု န ဝဂ္ဂသာရီ။

သန္တော အသန္တေသု ဥပေက္ခကော သောတိ။ သန္တောတိ ရာဂဿ သန္တတ္တာ သန္တော, ဒေါသဿ သန္တတ္တာ သန္တော, မောဟဿ သန္တတ္တာ သန္တော…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာနံ သန္တတ္တာ သမိတတ္တာ ဝူပသမိတတ္တာ ဝိဇ္ဈာတတ္တာ နိဗ္ဗုတတ္တာ ဝိဂတတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော ပဋိပဿဒ္ဓေါတိ – သန္တော။ အသန္တေသူတိ အသန္တေသု အနုပသန္တေသု အဝူပသန္တေသု အနိဗ္ဗုတေသု အပ္ပဋိပဿဒ္ဓေသူတိ – သန္တော အသန္တေသု။ ဥပေက္ခကော သောတိ အရဟာ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ သမန္နာဂတော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ…ပေ… ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတော သန္တောတိ – သန္တော အသန္တေသု ဥပေက္ခကော သော။

အနုဂ္ဂဟော ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေတိ။ အညေ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂဏှန္တေ ပရာမသန္တေ အဘိနိဝိသန္တေ။ အရဟာ ဥပေက္ခတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ နာဘိနိဝိသတီတိ – အနုဂ္ဂဟော ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဝိဿဇ္ဇ ဂန္ထာနိ မုနီဓ လောကေ, ဝိဝါဒဇာတေသု န ဝဂ္ဂသာရီ၊

သန္တော အသန္တေသု ဥပေက္ခကော သော, အနုဂ္ဂဟော ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေ’’တိ။

၁၄၈။ ပုဗ္ဗာသဝေ ဟိတွာ နဝေ အကုဗ္ဗံ, န ဆန္ဒဂူ နောပိ နိဝိဿဝါဒီ၊

သ ဝိပ္ပမုတ္တော ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ဓီရော, န လိမ္ပတိ လောကေ အနတ္တဂရဟီ။

ပုဗ္ဗာသဝေ ဟိတွာ နဝေ အကုဗ္ဗန္တိ။ ပုဗ္ဗာသဝါ ဝုစ္စန္တိ အတီတာ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာ။ အတီတေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ယေ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ တေ ကိလေသေ ဟိတွာ စဇိတွာ ပရိစ္စဇိတွာ ပဇဟိတွာ ဝိနောဒေတွာ ဗျန္တိံ ကရိတွာ အနဘာဝံ ဂမေတွာတိ – ပုဗ္ဗာသဝေ ဟိတွာ။ နဝေ အကုဗ္ဗန္တိ နဝါ ဝုစ္စန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နာ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာ။ ပစ္စုပ္ပန္နေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒံ [ခန္တိံ (က။)] အကုဗ္ဗမာနော ပေမံ အကုဗ္ဗမာနော ရာဂံ အကုဗ္ဗမာနော အဇနယမာနော အသဉ္ဇနယမာနော အနိဗ္ဗတ္တယမာနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တယမာနောတိ – ပုဗ္ဗာသဝေ ဟိတွာ နဝေ အကုဗ္ဗံ။

န ဆန္ဒဂူ နောပိ နိဝိဿဝါဒီတိ။ န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ရာဂဝသေန ဂစ္ဆတိ၊ န ဒေါသဝသေန ဂစ္ဆတိ, န မောဟဝသေန ဂစ္ဆတိ၊ န မာနဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဒိဋ္ဌိဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ဂစ္ဆတိ၊ န အနုသယဝသေန ဂစ္ဆတိ, န ဝဂ္ဂေဟိ ဓမ္မေဟိ ယာယတိ နီယတိ ဝုယှတိ န သံဟရီယတီတိ – န ဆန္ဒဂူ။ နောပိ နိဝိဿဝါဒီတိ ‘‘သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ န နိဝိဿဝါဒီ ။ ပေ ။ ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ န နိဝိဿဝါဒီတိ – န ဆန္ဒဂူ နောပိ နိဝိဿဝါဒီ။

သ ဝိပ္ပမုတ္တော ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ဓီရောတိ တဿ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟီနာနိ သမုစ္ဆိန္နာနိ ဝူပသန္တာနိ ပဋိပဿဒ္ဓါနိ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာနိ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာနိ။ သော ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ ဓီရောတိ ဓီရော ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ဗုဒ္ဓိမာ ဉာဏီ ဝိဘာဝီ မေဓာဝီတိ – သ ဝိပ္ပမုတ္တော ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ဓီရော။

န လိမ္ပတိ လောကေ အနတ္တဂရဟီတိ။ လေပါတိ ဒွေ လေပါ – တဏှာလေပေါ စ ဒိဋ္ဌိလေပေါ စ…ပေ… အယံ တဏှာလေပေါ …ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိလေပေါ။ တဿ တဏှာလေပေါ ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိလေပေါ ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဿ တဏှာလေပဿ ပဟီနတ္တာ, ဒိဋ္ဌိလေပဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ အပါယလောကေ န လိမ္ပတိ, မနုဿလောကေ န လိမ္ပတိ, ဒေဝလောကေ န လိမ္ပတိ, ခန္ဓလောကေ န လိမ္ပတိ, ဓာတုလောကေ န လိမ္ပတိ, အာယတနလောကေ န လိမ္ပတိ န ပလိမ္ပတိ န ဥပလိမ္ပတိ, အလိတ္တော အပလိတ္တော အနုပလိတ္တော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – န လိမ္ပတိ လောကေ။

အနတ္တဂရဟီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အတ္တာနံ ဂရဟတိ – ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ။ ကထံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ အတ္တာနံ ဂရဟတိ? ‘‘ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတံ, အကတံ မေ ကာယသုစရိတ’’န္တိ အတ္တာနံ ဂရဟတိ။ ‘‘ကတံ မေ ဝစီဒုစ္စရိတံ…ပေ… ကတံ မေ မနောဒုစ္စရိတံ … ကတော မေ ပါဏာတိပါတော…ပေ… ကတာ မေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အကတာ မေ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ အတ္တာနံ ဂရဟတိ။ ဧဝံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ အတ္တာနံ ဂရဟတိ။

အထ ဝါ ‘‘သီလေသုမှိ န ပရိပူရကာရီ’’တိ အတ္တာနံ ဂရဟတိ။ ‘‘ဣန္ဒြိယေသုမှိ အဂုတ္တဒွါရော’’တိ… ‘‘ဘောဇနေမှိ အမတ္တညူ’’တိ… ‘‘ဇာဂရိယမှိ အနနုယုတ္တော’’တိ… ‘‘န သတိသမ္ပဇညေနာမှိ သမန္နာဂတော’’တိ။ ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာနိ မေ ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတာ မေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ… ‘‘အဘာဝိတော မေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ… ‘‘ဒုက္ခံ မေ အပရိညာတ’’န္တိ… ‘‘ဒုက္ခသမုဒယော မေ အပ္ပဟီနော’’တိ… ‘‘မဂ္ဂေါ မေ အဘာဝိတော’’တိ… ‘‘နိရောဓော မေ အသစ္ဆိကတော’’တိ အတ္တာနံ ဂရဟတိ။ ဧဝံ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ အတ္တာနံ ဂရဟတိ။ ဧဝံ အတ္တဂရဟီ။ တယိဒံ ကမ္မံ အကုဗ္ဗမာနော အဇနယမာနော အသဉ္ဇနယမာနော အနိဗ္ဗတ္တယမာနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တယမာနော အနတ္တဂရဟီတိ – န လိမ္ပတိ လောကေ အနတ္တဂရဟီ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပုဗ္ဗာသဝေ ဟိတွာ နဝေ အကုဗ္ဗံ, န ဆန္ဒဂူ နောပိ နိဝိဿဝါဒီ၊

သ ဝိပ္ပမုတ္တော ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ဓီရော, န လိမ္ပတိ လောကေ အနတ္တဂရဟီ’’တိ။

၁၄၉။ သ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ၊

သ ပန္နဘာရော မုနိ ဝိပ္ပမုတ္တော, န ကပ္ပိယော နူပရတော န ပတ္ထိယော။[ဣတိ ဘဂဝါ]

သ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါတိ။ သေနာ ဝုစ္စတိ မာရသေနာ။ ကာယဒုစ္စရိတံ မာရသေနာ, ဝစီဒုစ္စရိတံ မာရသေနာ, မနောဒုစ္စရိတံ မာရသေနာ, ရာဂေါ… ဒေါသော… မောဟော… ကောဓော… ဥပနာဟော… မက္ခော… ပဠာသော… ဣဿာ… မစ္ဆရိယံ… မာယာ… သာဌေယျံ… ထမ္ဘော… သာရမ္ဘော… မာနော… အတိမာနော… မဒေါ… ပမာဒေါ… သဗ္ဗေ ကိလေသာ… သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ… သဗ္ဗေ ဒရထာ… သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ… သဗ္ဗေ သန္တာပါ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ မာရသေနာ။

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ, ဒုတိယာ အရတိ ဝုစ္စတိ…ပေ…၊

န နံ အသုရော ဇိနာတိ, ဇေတွာဝ လဘတေ သုခ’’န္တိ။

ယတော စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ သဗ္ဗာ စ မာရသေနာ သဗ္ဗေ စ ပဋိသေနိကရာ ကိလေသာ ဇိတာ စ ပရာဇိတာ စ ဘဂ္ဂါ ဝိပ္ပလုဂ္ဂါ ပရမ္မုခါ – သော ဝုစ္စတိ ဝိသေနိဘူတော။ သော ဒိဋ္ဌေ ဝိသေနိဘူတော, သုတေ။ မုတေ။ ဝိညာတေ ဝိသေနိဘူတောတိ – သ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ။ သ ပန္နဘာရော မုနိ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ။ ဘာရာတိ တယော ဘာရာ – ခန္ဓဘာရော, ကိလေသဘာရော, အဘိသင်္ခါရဘာရော။ ကတမော ခန္ဓဘာရော? ပဋိသန္ဓိယာ ရူပံ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ – အယံ ခန္ဓဘာရော။ ကတမော ကိလေသဘာရော? ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရာ – အယံ ကိလေသဘာရော။ ကတမော အဘိသင်္ခါရဘာရော? ပုညာဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော – အယံ အဘိသင်္ခါရဘာရော။ ယတော ခန္ဓဘာရော စ ကိလေသဘာရော စ အဘိသင်္ခါရဘာရော စ ပဟီနာ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ, သော ဝုစ္စတိ ပန္နဘာရော ပတိတဘာရော ဩရောပိတဘာရော သမောရောပိတဘာရော နိက္ခိတ္တဘာရော ပဋိပဿဒ္ဓဘာရော။

မုနီတိ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ။ ယာ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သလ္လက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ, ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရိ မေဓာ ပရိနာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ တေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော မုနိ မောနပ္ပတ္တော။

တီဏိ မောနေယျာနိ – ကာယမောနေယျံ, ဝစီမောနေယျံ, မနောမောနေယျံ။ ကတမံ ကာယမောနေယျံ? တိဝိဓာနံ ကာယဒုစ္စရိတာနံ [တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတာနံ (က။) မဟာနိ။ ၁၄] ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ကာယမောနေယျံ, ကာယာရမ္မဏေ ဉာဏံ ကာယမောနေယျံ, ကာယပရိညာ ကာယမောနေယျံ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ကာယမောနေယျံ, ကာယေ ဆန္ဒရာဂဿ ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, ကာယသင်္ခါရနိရောဓော စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ကာယမောနေယျံ – ဣဒံ ကာယမောနေယျံ။

ကတမံ ဝစီမောနေယျံ? စတုဗ္ဗိဓာနံ ဝစီဒုစ္စရိတာနံ ပဟာနံ ဝစီမောနေယျံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ ဝစီမောနေယျံ, ဝါစာရမ္မဏေ ဉာဏံ ဝစီမောနေယျံ, ဝါစာပရိညာ ဝစီမောနေယျံ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ဝစီမောနေယျံ, ဝါစာယ ဆန္ဒရာဂဿ ပဟာနံ ဝစီမောနေယျံ, ဝစီသင်္ခါရနိရောဓော ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဝစီမောနေယျံ – ဣဒံ ဝစီမောနေယျံ။

ကတမံ မနောမောနေယျံ? တိဝိဓာနံ မနောဒုစ္စရိတာနံ ပဟာနံ မနောမောနေယျံ၊ တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ မနောမောနေယျံ၊ စိတ္တာရမ္မဏေ ဉာဏံ- မနောမောနေယျံ, စိတ္တပရိညာ မနောမောနေယျံ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ မနောမောနေယျံ, စိတ္တေ ဆန္ဒရာဂဿ ပဟာနံ မနောမောနေယျံ, စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓော သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ မနောမောနေယျံ – ဣဒံ မနောမောနေယျံ။

‘‘ကာယမုနိံ ဝါစာမုနိံ, မနောမုနိမနာသဝံ၊

မုနိံ မောနေယျသမ္ပန္နံ, အာဟု သဗ္ဗပ္ပဟာယိနံ။

‘‘ကာယမုနိံ ဝါစာမုနိံ, မနောမုနိမနာသဝံ၊

မုနိံ မောနေယျသမ္ပန္နံ, အာဟု နိနှာတပါပက’’န္တိ [နိနဟာတပါပကန္တိ (သီ။)]။

ဣမေဟိ တီဟိ မောနေယျေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဆ မုနိနော [မုနယော (သီ။ သျာ။ က။)] – အဂါရမုနိနော, အနဂါရမုနိနော, သေခမုနိနော, အသေခမုနိနော, ပစ္စေကမုနိနော, မုနိမုနိနောတိ [မုနိမုနိနော (သီ။ သျာ။ က။) မဟာနိ။ ၁၄]။ ကတမေ အဂါရမုနိနော? ယေ တေ အဂါရိကာ ဒိဋ္ဌပဒါ ဝိညာတသာသနာ – ဣမေ အဂါရမုနိနော။ ကတမေ အနဂါရမုနိနော? ယေ တေ ပဗ္ဗဇိတာ ဒိဋ္ဌပဒါ ဝိညာတသာသနာ – ဣမေ အနဂါရမုနိနော။ သတ္တ သေခါ သေခမုနိနော, အရဟန္တော အသေခမုနိနော။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကမုနိနော။ မုနိမုနိနော ဝုစ္စန္တိ တထာဂတာ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။

‘‘န မောနေန မုနိ ဟောတိ, မူဠှရူပေါ အဝိဒ္ဒသု၊

ယော စ တုလံဝ ပဂ္ဂယှ, ဝရမာဒါယ ပဏ္ဍိတော။

‘‘ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သ မုနိ တေန သော မုနိ၊

ယော မုနာတိ ဥဘော လောကေ, မုနိ တေန ပဝုစ္စတိ။

‘‘အသတဉ္စ သတဉ္စ ဉတွာ ဓမ္မံ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ၊

ဒေဝမနုဿေဟိ ပူဇိတော ယော, သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနိ’’။

ဝိပ္ပမုတ္တောတိ မုနိနော ရာဂါ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ၊ ဒေါသာ စိတ္တံ… မောဟာ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တံ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေဟိ စိတ္တံ မုတ္တံ ဝိမုတ္တံ သုဝိမုတ္တန္တိ – သ ပန္နဘာရော မုနိ ဝိပ္ပမုတ္တော။

န ကပ္ပိယော နူပရတော န ပတ္ထိယောတိ ဘဂဝါတိ။ ကပ္ပါတိ ဒွေ ကပ္ပါ – တဏှာကပ္ပေါ စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ စ…ပေ… အယံ တဏှာကပ္ပေါ…ပေ… အယံ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ။ တဿ တဏှာကပ္ပေါ ပဟီနော, ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ ပဋိနိဿဋ္ဌော၊ တဏှာကပ္ပဿ ပဟီနတ္တာ ဒိဋ္ဌိကပ္ပဿ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ တဏှာကပ္ပံ ဝါ ဒိဋ္ဌိကပ္ပံ ဝါ န ကပ္ပေတိ န ဇနေတိ န သဉ္ဇနေတိ န နိဗ္ဗတ္တေတိ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ – န ကပ္ပိယော။ နူပရတောတိ။ သဗ္ဗေ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ ရဇ္ဇန္တိ, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဥပါဒါယ သတ္တ သေခါ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ အာရမန္တိ ဝိရမန္တိ ပဋိဝိရမန္တိ, အရဟာ အာရတော ဝိရတော ပဋိဝိရတော နိက္ခန္တော နိဿဋော ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသညုတ္တော ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရတီတိ – န ကပ္ပိယော နူပရတော။ န ပတ္ထိယောတိ။ ပတ္ထနာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ ပတ္ထနာ တဏှာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ န ပတ္ထိယော။

ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ။ အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမောဟောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမာနောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒိဋ္ဌီတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကဏ္ဍကောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကိလေသောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝိဘဇိ ပဝိဘဇိ ဓမ္မရတနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဝါနံ အန္တကရောတိ ဘဂဝါ, ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညောတိ ဘဂဝါ၊ ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနီတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿ ဝိမုတ္တိရသဿ အဓိသီလဿ အဓိစိတ္တဿ အဓိပညာယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အဋ္ဌန္နံ အဘိဘာယတနာနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနံ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဂဝါတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ န ဘာတရာ ကတံ န ဘဂိနိယာ ကတံ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – န ကပ္ပိယော နူပရတော န ပတ္ထိယော ဣတိ ဘဂဝါ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိသေနိဘူတော, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝ သုတံ မုတံ ဝါ၊

သ ပန္နဘာရော မုနိ ဝိပ္ပမုတ္တော, န ကပ္ပိယော နူပရတော န ပတ္ထိယော’’။[ဣတိ ဘဂဝါတိ]

မဟာဝိယူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသော တေရသမော။

၁၄။ တုဝဋ္ဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသော

အထ တုဝဋ္ဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ –

၁၅၀။ ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓု, [အာဒိစ္စဗန္ဓူ (သီ။ သျာ။)] ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသိ [မဟေသိံ (သီ။ သျာ။)] ၊

ကထံ ဒိသွာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု, အနုပါဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စိ။

ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ။ ပုစ္ဆာတိ တိဿော ပုစ္ဆာ – အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ပုစ္ဆာ။ ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ, တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘာဝနာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ။ ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ, အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာ။ ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော [သံသယပက္ခန္နော (သီ။ သျာ။)] ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော, ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ, ကိံ နု ခေါ, ကထံ နု ခေါ’’တိ သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ပုစ္ဆာ။ ဣမာ တိဿော ပုစ္ဆာ။

အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – မနုဿပုစ္ဆာ, အမနုဿပုစ္ဆာ, နိမ္မိတပုစ္ဆာ။ ကတမာ မနုဿပုစ္ဆာ? မနုဿာ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခူ ပုစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခုနိယော ပုစ္ဆန္တိ, ဥပါသကာ ပုစ္ဆန္တိ, ဥပါသိကာယော ပုစ္ဆန္တိ, ရာဇာနော ပုစ္ဆန္တိ, ခတ္တိယာ ပုစ္ဆန္တိ, ဗြာဟ္မဏာ ပုစ္ဆန္တိ, ဝေဿာ ပုစ္ဆန္တိ, သုဒ္ဒါ ပုစ္ဆန္တိ, ဂဟဋ္ဌာ ပုစ္ဆန္တိ, ပဗ္ဗဇိတာ ပုစ္ဆန္တိ – အယံ မနုဿပုစ္ဆာ။ ကတမာ အမနုဿပုစ္ဆာ? အမနုဿာ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, နာဂါ ပုစ္ဆန္တိ, သုပဏ္ဏာ ပုစ္ဆန္တိ, ယက္ခာ ပုစ္ဆန္တိ, အသုရာ ပုစ္ဆန္တိ, ဂန္ဓဗ္ဗာ ပုစ္ဆန္တိ, မဟာရာဇာနော ပုစ္ဆန္တိ, ဣန္ဒာ ပုစ္ဆန္တိ, ဗြဟ္မာနော ပုစ္ဆန္တိ, ဒေဝတာယော ပုစ္ဆန္တိ – အယံ အမနုဿပုစ္ဆာ။ ကတမာ နိမ္မိတပုစ္ဆာ? ယံ ဘဂဝါ ရူပံ အဘိနိမ္မိနာတိ မနောမယံ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂံ အဟီနိန္ဒြိယံ တံ သော နိမ္မိတော ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ဘဂဝါ တဿ [နတ္ထိ သီ။ သျာ။ ပေါတ္ထကေသု] ဝိသဇ္ဇေတိ – အယံ နိမ္မိတပုစ္ဆာ။ ဣမာ တိဿော ပုစ္ဆာ။

အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – အတ္တတ္ထပုစ္ဆာ, ပရတ္ထပုစ္ဆာ, ဥဘယတ္ထပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထပုစ္ဆာ, သမ္ပရာယိကတ္ထပုစ္ဆာ, ပရမတ္ထပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – အနဝဇ္ဇတ္ထပုစ္ဆာ, နိက္ကိလေသတ္ထပုစ္ဆာ [နိက္ခေပတ္ထပုစ္ဆာ (သီ။ က။)], ဝေါဒါနတ္ထပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – အတီတပုစ္ဆာ, အနာဂတပုစ္ဆာ, ပစ္စုပ္ပန္နပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – အဇ္ဈတ္တပုစ္ဆာ, ဗဟိဒ္ဓါပုစ္ဆာ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – ကုသလပုစ္ဆာ, အကုသလပုစ္ဆာ, အဗျာကတပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – ခန္ဓပုစ္ဆာ, ဓာတုပုစ္ဆာ, အာယတနပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – သတိပဋ္ဌာနပုစ္ဆာ, သမ္မပ္ပဓာနပုစ္ဆာ, ဣဒ္ဓိပါဒပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – ဣန္ဒြိယပုစ္ဆာ, ဗလပုစ္ဆာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂပုစ္ဆာ။ အပရာပိ တိဿော ပုစ္ဆာ – မဂ္ဂပုစ္ဆာ, ဖလပုစ္ဆာ, နိဗ္ဗာနပုစ္ဆာ။

ပုစ္ဆာမိ တန္တိ ပုစ္ဆာမိ တံ ယာစာမိ တံ အဇ္ဈေသာမိ တံ ပသာဒေမိ တံ, ‘‘ကထယဿု မေ’’တိ – ပုစ္ဆာမိ တံ။ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ။ အာဒိစ္စော ဝုစ္စတိ သူရိယော [သုရိယော (သီ။ သျာ။)]။ သူရိယော ဂေါတမော ဂေါတ္တေန, ဘဂဝါပိ ဂေါတမော ဂေါတ္တေန, ဘဂဝါ သူရိယဿ ဂေါတ္တဉာတကော ဂေါတ္တဗန္ဓု၊ တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ – ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓု။

ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသီတိ။ ဝိဝေကာတိ တယော ဝိဝေကာ – ကာယဝိဝေကော, စိတ္တဝိဝေကော, ဥပဓိဝိဝေကော။ ကတမော ကာယဝိဝေကော? ဣဓ ဘိက္ခု ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ ကာယေန ဝိဝိတ္တေန ဝိဟရတိ။ သော ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော ရဟော နိသီဒတိ, ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ ဝိဟရတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ – အယံ ကာယဝိဝေကော။

ကတမော စိတ္တဝိဝေကော? ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ နီဝရဏေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ပီတိယာ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သုခဒုက္ခေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ရူပသညာယ ပဋိဃသညာယ နာနတ္တသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နဿ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ, နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ အာကိဉ္စညာယတနသညာယ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ သောတာပန္နဿ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝိစိကိစ္ဆာယ သီလဗ္ဗတပရာမာသာ ဒိဋ္ဌာနုသယာ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ သကဒါဂါမိဿ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂသညောဇနာ ပဋိဃသညောဇနာ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂါနုသယာ ပဋိဃာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ အနာဂါမိဿ အနုသဟဂတာ ကာမရာဂသညောဇနာ ပဋိဃသညောဇနာ အနုသဟဂတာ ကာမရာဂါနုသယာ ပဋိဃာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ အရဟတော ရူပရာဂါ အရူပရာဂါ မာနာ ဥဒ္ဓစ္စာ အဝိဇ္ဇာယ မာနာနုသယာ ဘဝရာဂါနုသယာ အဝိဇ္ဇာနုသယာ, တဒေကဋ္ဌေဟိ စ ကိလေသေဟိ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟိ စိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ ဟောတိ – အယံ စိတ္တဝိဝေကော။

ကတမော ဥပဓိဝိဝေကော? ဥပဓိ ဝုစ္စတိ ကိလေသာ စ ခန္ဓာ စ အဘိသင်္ခါရာ စ။ ဥပဓိဝိဝေကော ဝုစ္စတိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ။ ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ – အယံ ဥပဓိဝိဝေကော။ ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ [ဝူပကဋ္ဌကာယာနံ (သီ။)] နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ, စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပတ္တာနံ, ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာနံ။ သန္တီတိ ဧကေန အာကာရေန သန္တိပိ သန္တိပဒမ္ပိ တံယေဝ အမတံ နိဗ္ဗာနံ, ယော သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘သန္တမေတံ ပဒံ, ပဏီတမေတံ ပဒံ, ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ။ အထ အပရေန အာကာရေန ယေ ဓမ္မာ သန္တာဓိဂမာယ သန္တိဖုသနာယ သန္တိသစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တန္တိ, သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ သန္တိပဒံ တာဏပဒံ လေဏပဒံ သရဏပဒံ အဘယပဒံ အစ္စုတပဒံ အမတပဒံ နိဗ္ဗာနပဒံ။

မဟေသီတိ မဟေသိ ဘဂဝါ။ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ, မဟန္တံ သမာဓိက္ခန္ဓံ…ပေ… မဟန္တံ ပညာက္ခန္ဓံ… မဟန္တံ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ… မဟန္တံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ၊ မဟတော တမောကာယဿ ပဒါလနံ, မဟတော ဝိပလ္လာသဿ ဘေဒနံ, မဟတော တဏှာသလ္လဿ အဗ္ဗဟနံ [အဗ္ဗူဟနံ (သီ။ သျာ။), အဗ္ဘုဟနံ (က။)], မဟတော ဒိဋ္ဌိသံဃာတဿ ဝိနိဝေဌနံ, မဟတော မာနဓဇဿ ပပါတနံ [ပဝါဟနံ (သျာ။)], မဟတော အဘိသင်္ခါရဿ ဝူပသမံ, မဟတော ဩဃဿ နိတ္ထရဏံ, မဟတော ဘာရဿ နိက္ခေပနံ, မဟတော သံသာရဝဋ္ဋဿ ဥပစ္ဆေဒံ, မဟတော သန္တာပဿ နိဗ္ဗာပနံ, မဟတော ပရိဠာဟဿ ပဋိပဿဒ္ဓိံ, မဟတော ဓမ္မဓဇဿ ဥဿာပနံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ, မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ မဟန္တေ သမ္မပ္ပဓာနေ မဟန္တေ ဣဒ္ဓိပါဒေ မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ မဟန္တာနိ ဗလာနိ မဟန္တေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဟန္တံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ မဟန္တံ ပရမတ္ထံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဧသီ ဂဝေသီ ပရိယေသီတိ မဟေသိ၊ မဟေသက္ခေဟိ ဝါ သတ္တေဟိ ဧသိတော ဂဝေသိတော ပရိယေသိတော ကဟံ ဗုဒ္ဓေါ ကဟံ ဘဂဝါ ကဟံ ဒေဝဒေဝေါ ကဟံ နရာသဘောတိ မဟေသီတိ – ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသိ။

ကထံ ဒိသွာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခူတိ။ ကထံ ဒိသွာ ပဿိတွာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ အတ္တနော ရာဂံ နိဗ္ဗာပေတိ, ဒေါသံ နိဗ္ဗာပေတိ, မောဟံ နိဗ္ဗာပေတိ, ကောဓံ…ပေ… ဥပနာဟံ… မက္ခံ… ပဠာသံ… ဣဿံ… မစ္ဆရိယံ… မာယံ… သာဌေယျံ… ထမ္ဘံ… သာရမ္ဘံ… မာနံ… အတိမာနံ… မဒံ… ပမာဒံ… သဗ္ဗေ ကိလေသေ… သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ… သဗ္ဗေ ဒရထေ… သဗ္ဗေ ပရိဠာဟေ… သဗ္ဗေ သန္တာပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေ နိဗ္ဗာပေတိ သမေတိ ဥပသမေတိ ဝူပသမေတိ ပဋိပဿမ္ဘေတိ။ ဘိက္ခူတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော ဝါ ဘိက္ခု သေခေါ ဝါ ဘိက္ခူတိ – ကထံ ဒိသွာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု။

အနုပါဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စီတိ။ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒိယမာနော အဂဏှယမာနော အပရာမသမာနော အနဘိနိဝိသမာနော။ လောကသ္မိန္တိ အပါယလောကေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေ, ခန္ဓလောကေ ဓာတုလောကေ အာယတနလောကေ။ ကိဉ္စီတိ ကိဉ္စိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတံ သညာဂတံ သင်္ခါရဂတံ ဝိညာဏဂတန္တိ – အနုပါဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စိ။

တေနာဟ သော နိမ္မိတော –

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ အာဒိစ္စဗန္ဓု, ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စ မဟေသိ၊

ကထံ ဒိသွာ နိဗ္ဗာတိ ဘိက္ခု, အနုပါဒိယာနော လောကသ္မိံ ကိဉ္စီ’’တိ။

၁၅၁။

မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ, [ဣတိ ဘဂဝါ]

မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေ [သဗ္ဗမုပရုဒ္ဓေ (သျာ။)] ၊

ယာ ကာစိ တဏှာ အဇ္ဈတ္တံ, တာသံ ဝိနယာ သဒါ သတော သိက္ခေ။

မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ, [ဣတိ ဘဂဝါ] မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေတိ။ ပပဉ္စာယေဝ ပပဉ္စသင်္ခါ။ တဏှာပပဉ္စသင်္ခါ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စသင်္ခါ။ ကတမံ တဏှာပပဉ္စဿ မူလံ? အဝိဇ္ဇာမူလံ, အယောနိသောမနသိကာရော မူလံ, အသ္မိမာနော မူလံ, အဟိရိကံ မူလံ, အနောတ္တပ္ပံ မူလံ, ဥဒ္ဓစ္စံ မူလံ – ဣဒံ တဏှာပပဉ္စဿ မူလံ။ ကတမံ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စဿ မူလံ? အဝိဇ္ဇာမူလံ, အယောနိသောမနသိကာရော မူလံ, အသ္မိမာနော မူလံ, အဟိရိကံ မူလံ, အနောတ္တပ္ပံ မူလံ, ဥဒ္ဓစ္စံ မူလံ – ဣဒံ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စဿ မူလံ။

ဘဂဝါတိ ဂါရဝါဓိဝစနံ။ အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမောဟောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂမာနောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒိဋ္ဌီတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကဏ္ဍကောတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂကိလေသောတိ ဘဂဝါ, ဘဇိ ဝိဘဇိ ပဝိဘဇိ ဓမ္မရတနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဝါနံ အန္တကရောတိ ဘဂဝါ, ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညောတိ ဘဂဝါ၊ ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနီတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿ ဝိမုတ္တိရသဿ အဓိသီလဿ အဓိစိတ္တဿ အဓိပညာယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အဋ္ဌန္နံ အဘိဘာယတနာနံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနံ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿာတိ ဘဂဝါ, ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ဘဂဝါ, ဘဂဝါတိ နေတံ နာမံ မာတရာ ကတံ န ပိတရာ ကတံ န ဘာတရာ ကတံ န ဘဂိနိယာ ကတံ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ – မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ ဣတိ ဘဂဝါ။

မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေတိ။ မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ။ ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ အသ္မီတိ ရူပေ အသ္မီတိ မာနော အသ္မီတိ ဆန္ဒော အသ္မီတိ အနုသယော၊ ဝေဒနာယ… သညာယ… သင်္ခါရေသု… ဝိညာဏေ အသ္မီတိ မာနော အသ္မီတိ ဆန္ဒော အသ္မီတိ အနုသယောတိ။ မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ ဣတိ ဘဂဝါ။ မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေတိ။ ပပဉ္စသင်္ခါယ မူလဉ္စ အသ္မိမာနဉ္စ မန္တာယ သဗ္ဗံ ရုန္ဓေယျ ဥပရုန္ဓေယျ နိရောဓေယျ ဝူပသမေယျ အတ္ထင်္ဂမေယျ ပဋိပဿမ္ဘေယျာတိ – မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ ဣတိ ဘဂဝါ, မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေ။

ယာ ကာစိ တဏှာ အဇ္ဈတ္တန္တိ။ ယာ ကာစီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ ပရိယာဒိယနဝစနမေတံ – ယာ ကာစီတိ။ တဏှာတိ ရူပတဏှာ…ပေ… ဓမ္မတဏှာ။ အဇ္ဈတ္တန္တိ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါ [အဇ္ဈတ္တံ သမုဋ္ဌာတိ (သျာ။)] သာ တဏှာတိ – အဇ္ဈတ္တံ။ အထ ဝါ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ။ ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ မနော မနာယတနံ မနိန္ဒြိယံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု။ စိတ္တေန သာ တဏှာ သဟဂတာ သဟဇာတာ သံသဋ္ဌာ သမ္ပယုတ္တာ ဧကုပ္ပါဒါ ဧကနိရောဓာ ဧကဝတ္ထုကာ ဧကာရမ္မဏာတိပိ အဇ္ဈတ္တန္တိ – ယာ ကာစိ တဏှာ အဇ္ဈတ္တံ။

တာသံ ဝိနယာ သဒါ သတော သိက္ခေတိ။ သဒါတိ သဒါ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗကာလံ နိစ္စကာလံ ဓုဝကာလံ, သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥဒကူမိဂဇာတံ အဝီစိသန္တတိသဟိတံ ဖုသိတံ, ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ, ပုရိမံ ယာမံ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ပစ္ဆိမံ ယာမံ, ကာဠေ ဇုဏှေ, ဝဿေ ဟေမန္တေ ဂိမှေ, ပုရိမေ ဝယောခန္ဓေ မဇ္ဈိမေ ဝယောခန္ဓေ ပစ္ဆိမေ ဝယောခန္ဓေ။ သတောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော, ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သတော။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – အသတိ ပရိဝဇ္ဇနာယ သတော, သတိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ ကတတ္တာ သတော, သတိပဋိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဟတတ္တာ သတော, သတိနိမိတ္တာနံ အသမ္မုဋ္ဌတ္တာ သတော။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – သတိယာ သမန္နာဂတတ္တာ သတော, သတိယာ ဝသိတတ္တာ သတော, သတိယာ ပါဂုညတာယ သတော, သတိယာ အပစ္စောရောဟနတာယ သတော။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတော – သတ္တတ္တာ သတော, သန္တတ္တာ သတော, သမိတတ္တာ သတော, သန္တဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ သတော။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ သတော, ဓမ္မာနုဿတိယာ သတော, သံဃာနုဿတိယာ သတော, သီလာနုဿတိယာ သတော, စာဂါနုဿတိယာ သတော, ဒေဝတာနုဿတိယာ သတော, အာနာပါနဿတိယာ သတော, မရဏဿတိယာ သတော, ကာယဂတာသတိယာ သတော, ဥပသမာနုဿတိယာ သတော။ ယာ သတိ အနုဿတိ ပဋိဿတိ, သတိ သရဏတာ ဓာရဏတာ အပိလာပနတာ အသမ္မုဿနတာ, သတိ သတိန္ဒြိယံ သတိဗလံ သမ္မာသတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧကာယနမဂ္ဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ သတိ။ ဣမာယ သတိယာ ဥပေတော သမုပေတော, ဥပဂတော သမုပဂတော, ဥပပန္နော သမုပပန္နော, သမန္နာဂတော သော ဝုစ္စတိ သတော။

သိက္ခေတိ တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ။ ကတမာ အဓိသီလသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, ခုဒ္ဒကော သီလက္ခန္ဓော… မဟန္တော သီလက္ခန္ဓော, သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မုခံ ပမုခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ – အယံ အဓိသီလသိက္ခာ။

ကတမာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ, ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ ‘‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ – အယံ အဓိစိတ္တသိက္ခာ။

ကတမာ အဓိပညာသိက္ခာ? ဣဓ ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ဣမေ အာသဝါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ အာသဝသမုဒယောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ အာသဝနိရောဓောတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ – အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။

တာသံ ဝိနယာ သဒါ သတော သိက္ခေတိ။ တာသံ တဏှာနံ ဝိနယာယ ပဋိဝိနယာယ ပဟာနာယ ဝူပသမာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဿဒ္ဓိယာ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခေယျ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခေယျ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခေယျ၊ ဣမာ တိဿော သိက္ခာယော အာဝဇ္ဇန္တော သိက္ခေယျ, ပဇာနန္တော သိက္ခေယျ, ပဿန္တော သိက္ခေယျ, ပစ္စဝေက္ခန္တော သိက္ခေယျ, စိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တော သိက္ခေယျ, သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စန္တော သိက္ခေယျ, ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှန္တော သိက္ခေယျ, သတိံ ဥပဋ္ဌပေန္တော သိက္ခေယျ, စိတ္တံ သမာဒဟန္တော သိက္ခေယျ, ပညာယ ပဇာနန္တော သိက္ခေယျ, အဘိညေယျံ အဘိဇာနန္တော သိက္ခေယျ, ပရိညေယျံ ပရိဇာနန္တော သိက္ခေယျ, ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟန္တော သိက္ခေယျ, ဘာဝေတဗ္ဗံ ဘာဝေန္တော သိက္ခေယျ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကရောန္တော သိက္ခေယျ အာစရေယျ သမာစရေယျ သမာဒါယ ဝတ္တေယျာတိ – တာသံ ဝိနယာ သဒါ သတော သိက္ခေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယ, [ဣတိ ဘဂဝါ]

မန္တာ အသ္မီတိ သဗ္ဗမုပရုန္ဓေ၊

ယာ ကာစိ တဏှာ အဇ္ဈတ္တံ, တာသံ ဝိနယာ သဒါ သတော သိက္ခေ’’တိ။

၁၅၂။ ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ, အဇ္ဈတ္တံ အထ ဝါပိ ဗဟိဒ္ဓါ၊

န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ, န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ။

ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ အဇ္ဈတ္တန္တိ။ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော ဂုဏံ ဇာနေယျ ကုသလေ ဝါ ဓမ္မေ အဗျာကတေ ဝါ ဓမ္မေ။ ကတမေ အတ္တနော ဂုဏာ? ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဿံ [အဿ (သျာ။)], မဟာဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဿံ, ဥဠာရဘောဂကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဿံ, ဉာတော ယသဿီ သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ဝါ အဿံ, လာဘိမှိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ ဝါ အဿံ, သုတ္တန္တိကော ဝါ အဿံ, ဝိနယဓရော ဝါ အဿံ, ဓမ္မကထိကော ဝါ အဿံ, အာရညိကော ဝါ အဿံ, ပိဏ္ဍပါတိကော ဝါ အဿံ, ပံသုကူလိကော ဝါ အဿံ, တေစီဝရိကော ဝါ အဿံ, သပဒါနစာရိကော ဝါ အဿံ, ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကော ဝါ အဿံ, နေသဇ္ဇိကော ဝါ အဿံ, ယထာသန္ထတိကော ဝါ အဿံ, ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ အဿံ, ဒုတိယဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ အဿံ, တတိယဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ အဿံ, စတုတ္ထဿ ဈာနဿ လာဘီတိ ဝါ အဿံ, အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝါ အဿံ, ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ… အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယာ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဝါ အဿံ – ဣမေ ဝုစ္စန္တိ အတ္တနော ဂုဏာ။ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော ဂုဏံ ဇာနေယျ အာဇာနေယျ ဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ – ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ အဇ္ဈတ္တံ။ အထ ဝါပိ ဗဟိဒ္ဓါတိ။ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝါ အာစရိယဿ ဝါ တေ ဂုဏာ အဿူတိ [အဿူတိ အဇ္ဈတ္တံ (ဗဟူသု)] – အထ ဝါပိ ဗဟိဒ္ဓါ။

န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထာတိ။ အတ္တနော ဝါ ဂုဏေန ပရေသံ ဝါ ဂုဏေန ထာမံ န ကရေယျ, ထမ္ဘံ န ကရေယျ, မာနံ န ကရေယျ, ဥန္နတိံ န ကရေယျ, ဥန္နမံ န ကရေယျ, န တေန မာနံ ဇနေယျ, န တေန ထဒ္ဓေါ အဿ ပတ္ထဒ္ဓေါ ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ – န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ။

န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာတိ။ သတာနံ သန္တာနံ သပ္ပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သာ နိဗ္ဗုတီတိ န ဝုတ္တာ န ပဝုတ္တာ န အာစိက္ခိတာ န ဒေသိတာ န ပညပိတာ န ပဋ္ဌပိတာ န ဝိဝဋာ န ဝိဘတ္တာ န ဥတ္တာနီကတာ နပ္ပကာသိတာတိ – န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ, အဇ္ဈတ္တံ အထ ဝါပိ ဗဟိဒ္ဓါ၊

န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထ, န ဟိ သာ နိဗ္ဗုတိ သတံ ဝုတ္တာ’’တိ။

၁၅၃။ သေယျော န တေန မညေယျ, နီစေယျော အထ ဝါပိ သရိက္ခော၊

ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ, နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ။

သေယျော န တေန မညေယျာတိ။ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ အတိမာနံ န ဇနေယျ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာတိ – သေယျော န တေန မညေယျ။

နီစေယျော အထ ဝါပိ သရိက္ခောတိ။ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ ဩမာနံ န ဇနေယျ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာ။ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနံ န ဇနေယျ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဝတ္ထုနာတိ – နီစေယျော အထ ဝါပိ သရိက္ခော။

ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟီတိ။ အနေကဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဖုဋ္ဌော ပရေတော သမောဟိတော သမန္နာဂတောတိ – ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ။

နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေတိ။ အာတုမာ ဝုစ္စတိ အတ္တာ။ အတ္တာနံ ကပ္ပေန္တော ဝိကပ္ပေန္တော ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တော န တိဋ္ဌေယျာတိ – နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သေယျော န တေန မညေယျ, နီစေယျော အထ ဝါပိ သရိက္ခော၊

ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ, နာတုမာနံ ဝိကပ္ပယံ တိဋ္ဌေ’’တိ။

၁၅၄။ အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ, န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယျ၊

အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တဿ, နတ္ထိ အတ္တာ [အတ္တံ (သျာ။)] ကုတော နိရတ္တာ [နိရတ္တံ (သျာ။)] ဝါ။

အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေတိ။ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ သမေယျ, ဒေါသံ သမေယျ, မောဟံ သမေယျ, ကောဓံ…ပေ… ဥပနာဟံ… မက္ခံ… ပဠာသံ… ဣဿံ… မစ္ဆရိယံ… မာယံ… သာဌေယျံ… ထမ္ဘံ… သာရမ္ဘံ … မာနံ… အတိမာနံ… မဒံ… ပမာဒံ… သဗ္ဗေ ကိလေသေ… သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ… သဗ္ဗေ ဒရထေ… သဗ္ဗေ ပရိဠာဟေ… သဗ္ဗေ သန္တာပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေ သမေယျ ဥပသမေယျ ဝူပသမေယျ နိဗ္ဗာပေယျ ပဋိပဿမ္ဘေယျာတိ – အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ။

န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယျာတိ။ အညတော အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေန, မိစ္ဆာပဋိပဒါယ, အနိယျာနပတေန, အညတြ သတိပဋ္ဌာနေဟိ, အညတြ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ, အညတြ ဣဒ္ဓိပါဒေဟိ, အညတြ ဣန္ဒြိယေဟိ, အညတြ ဗလေဟိ, အညတြ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ, အညတြ အရိယာ အဋ္ဌင်္ဂိကာ မဂ္ဂါ သန္တိံ ဥပသန္တိံ ဝူပသန္တိံ နိဗ္ဗုတိံ ပဋိပဿဒ္ဓိံ န ဧသေယျ န ဂဝေသေယျ န ပရိယေသေယျာတိ – န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယျ။

အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တဿာတိ။ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂံ သန္တဿ, ဒေါသံ သန္တဿ, မောဟံ သန္တဿ…ပေ… သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရေ သန္တဿ ဥပသန္တဿ ဝူပသန္တဿ နိဗ္ဗုတဿ ပဋိပဿဒ္ဓိယာတိ – အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တဿ။

နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝါတိ။ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခေပေါ။ အတ္တာတိ အတ္တဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ၊ နိရတ္တာတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ။ အတ္တာတိ ဂဟိတံ နတ္ထိ၊ နိရတ္တာတိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ယဿတ္ထိ ဂဟိတံ, တဿတ္ထိ မုဉ္စိတဗ္ဗံ။ တဿ ဂဟိတံ၊ ဂါဟံ မုဉ္စနံ သမတိက္ကန္တော အရဟာ ဝုဒ္ဓိပါရိဟာနိဝီတိဝတ္တော။ သော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏော…ပေ… ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ – နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝါ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေ, န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယျ၊

အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တဿ, နတ္ထိ အတ္တာ ကုတော နိရတ္တာ ဝါ’’တိ။

၁၅၅။ မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒဿ, ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ၊

ဧဝံ ဌိတော အနေဇဿ, ဥဿဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ [ကရေ (သီ။)] ကုဟိဉ္စိ။

မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒဿ, ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတီတိ။ သမုဒ္ဒေါ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ ဥဗ္ဗေဓေန ဂမ္ဘီရော။ ဟေဋ္ဌာ စတ္တာရီသယောဇနသဟဿာနိ ဥဒကံ မစ္ဆကစ္ဆပေဟိ ကမ္ပတိ။ ဥပရိ စတ္တာရီသယောဇနသဟဿာနိ ဥဒကံ ဝါတေဟိ ကမ္ပတိ။ မဇ္ဈေ စတ္တာရီသယောဇနသဟဿာနိ ဥဒကံ န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတိ။ အနေရိတော အဃဋ္ဋိတော အစလိတော အလုဠိတော အဘန္တော ဝူပသန္တော တတြ ဦမိ နော ဇာယတိ, ဌိတော ဟောတိ သမုဒ္ဒေါတိ။ ဧဝမ္ပိ မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒဿ ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ။

အထ ဝါ သတ္တန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရိကာသု သတ္တသီဒန္တရာ မဟာသမုဒ္ဒါ။ [သီဒန္တရသမုဒ္ဒေါ (သျာ။)] တတြ ဥဒကံ န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတိ။ အနေရိတော အဃဋ္ဋိတော အစလိတော အလုဠိတော အဘန္တော ဝူပသန္တော တတြ ဦမိ နော ဇာယတိ, ဌိတော ဟောတိ သမုဒ္ဒေါတိ။ ဧဝမ္ပိ မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒဿ ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ။

ဧဝံ ဌိတော အနေဇဿာတိ။ ဧဝန္တိ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနံ။ ဌိတောတိ လာဘေပိ န ကမ္ပတိ, အလာဘေပိ န ကမ္ပတိ, ယသေပိ န ကမ္ပတိ, အယသေပိ န ကမ္ပတိ, ပသံသာယပိ န ကမ္ပတိ, နိန္ဒာယပိ န ကမ္ပတိ, သုခေပိ န ကမ္ပတိ, ဒုက္ခေပိ န ကမ္ပတိ န ဝိကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – ဧဝံ ဌိတော။ အနေဇဿာတိ ဧဇာ ဝုစ္စတိ တဏှာ။ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ…ပေ… အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ။ ယဿေသာ ဧဇာ တဏှာ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နာ သမုစ္ဆိန္နာ ဝူပသန္တာ ပဋိပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, သော ဝုစ္စတိ အနေဇော။ ဧဇာယ ပဟီနတ္တာ အနေဇော၊ သော လာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အလာဘေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, အယသေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ပသံသာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, နိန္ဒာယပိ န ဣဉ္ဇတိ, သုခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, ဒုက္ခေပိ န ဣဉ္ဇတိ, န စလတိ န ဝေဓတိ နပ္ပဝေဓတိ န သမ္ပဝေဓတီတိ – ဧဝံ ဌိတော အနေဇဿ။

ဥဿဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စီတိ။ ဥဿဒါတိ သတ္တုဿဒါ – ရာဂုဿဒံ [ရာဂုဿဒေါ (သျာ။)], ဒေါသုဿဒံ, မောဟုဿဒံ, မာနုဿဒံ, ဒိဋ္ဌုဿဒံ, ကိလေသုဿဒံ, ကမ္မုဿဒံ န ကရေယျ န ဇနေယျ န သဉ္ဇနေယျ န နိဗ္ဗတ္တေယျ နာဘိနိဗ္ဗတ္တေယျ။ ကုဟိဉ္စီတိ ကုဟိဉ္စိ ကိသ္မိဉ္စိ ကတ္ထစိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ – ဥဿဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စိ။

တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘မဇ္ဈေ ယထာ သမုဒ္ဒဿ, ဦမိ နော ဇာယတီ ဌိတော ဟောတိ၊

ဧဝံ ဌိတော အနေဇဿ, ဥဿဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စီ’’တိ။