ဝဇိရဗုဒ္ဓိ-ဋီကာ

၃။ အပိစ မိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နာတိ စတုဗ္ဗိဓမိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နာ။ သီဟဠာဒိနာမဘေဒဂတာတိ ကေစိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒတော ဝစနံ, တံသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာတိ ဥဘယံ ဝုတ္တန္တိ မာတိကာယံ ဥဘိန္နံ သင်္ဂဟိတတ္တာ။ ဝိဘင်္ဂေ တံ ဝစနံ ယသ္မာ ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီ’’တိ ဝိညတ္တိ စ ဒဿိတာ။ ‘‘ဧဝံ ဝဒတော ဝစန’’န္တိ လောကဝေါဟာရေန ဝတွာ ပရမတ္ထတော ဒဿေန္တော ‘‘တံသမုဋ္ဌာပိကာ ဝါ စေတနာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ဝဒတိ။ ဩဠာရိကေနေဝါတိ စေတနာသမုဋ္ဌာနဝါစာနံ သုခုမတ္တာ ဝိသယဝသေနေဝ ကတာတိ။

၉။ ဒိဋ္ဌဿ ဟောတီတိ ဒိဋ္ဌော အဿ, အနေန ဝါ ဥပစာရဇ္ဈာနဝသေန န မယာ အဗျာဝဋော မတော, ‘‘န မယာ ပဝန္တော ပဋော ဒိဋ္ဌော’’တိအာဒိံ ဘဏန္တဿ စ ပရမတ္ထသုညတံ ဥပါဒါယ ဧဝ ‘‘ဣတ္ထိံ န ပဿာမိ, န စ ပုရိသ’’န္တိ ဘဏန္တဿ စ န မုသာဝါဒေါ။

၁၁။ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကသ္မာ? ‘‘ကေဠိံ ကုရုမာနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘ဝါစာ ဂိရာ…ပေ… ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီ’’တိ ဥဇုကံ သန္ဓာယ, ကာယော န ဥဇုကော။

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၃။ ‘‘ပုန အရေ ပတ္တေတိ ပုန တံ ဌာနံ ပရိဝဋ္ဋေတွာ အာဂတေ အညသ္မိံ အရေ’’တိ လိခိတံ။ ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသန္တိ ဘူမိံ။ ပုန အရေတိ ပုန တသ္မိံယေဝ အရေ ဘူမိံ ပတ္တေတိ အတ္ထောတိ ကေစိ, တံ န သုန္ဒရံ ဝိယ။ ဇာပိတောတိ ပရာဇိတော, ‘‘ပရာဇိတော’’တိ ဝါ ပါဌော။ ပါပေသီတိ အဘိဘဝသိ။ မနာပံ ဘာသမာနဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂရုံ ဘာရံ။ ဥဒဗ္ဗဟီတိ အာကဍ္ဎီတိ အတ္ထော, အနာဒရတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ။ ဓနဉ္စ နံ အလာဘေသီတိ ယထာ သော ဓနံ အလဘိ, တထာ အကာသီတိ အဓိပ္ပါယော။

၁၅။ ပုဗ္ဗေတိ နိဒါနေ။ အဝကဏ္ဏကန္တိ ဆိန္နကဏ္ဏကနာမံ။ ဇဝကဏ္ဏကန္တိ ဝင်္ကကဏ္ဏကနာမံ။ ဓနိဋ္ဌကံ ဓနဝဍ္ဎကနာမံ, သိရိဝဍ္ဎကနာမံ ကုလဝဍ္ဎကဿေဝ နာမံ။ တစ္ဆကကမ္မန္တိ ခဏနကမ္မကာရာ ကောဋ္ဌကာ, ပါသာဏကမ္မကာရာတိ ကေစိ။ ‘‘မုဒ္ဒါတိ ပဗ္ဗဂဏနာ။ ဂဏနာတိ မဟာဂဏနာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ‘‘မဓုမေဟံ ဩမေဟ’’န္တိ လိခိတံ။ ထူလကာယဿ မံသူပစယောတိ ဧကေ။ ယဘ မေထုနေ။ ဝီတရာဂတာဒီဟိ အက္ကောသန္တောပိ ကိလေသေဟေဝ ကိရ အက္ကောသတိ နာမ, တထာ ‘‘သောတာပန္နော’’တိ အက္ကောသန္တော အာပတ္တိယာ အက္ကောသတိ နာမာတိ ဧကေ။ လိင်္ဂါယတ္တတ္တာ အစ္စောဒါတာဒိပိ လိင်္ဂမေဝ ဇာတံ။

၁၆။ သဗ္ဗတ္ထ ဝဒေတီတိ ဥဒ္ဒေသော။ ဘဏတီတိ ဝိတ္ထာရော။ ဝဒေတီတိ ဝါ ဣမိနာ ပရဝိညာပနံ ဒီပေတိ။

၂၆။ အညာပဒေသဝါရေသု ပန ‘‘ဧဝံ ဝဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေ ဒဿိတဥဒ္ဒေသက္ကမနိဒဿနတ္ထံ။ ပုဗ္ဗေပိ ‘‘ဟီနေန ဟီနံ, ဟီနေန ဥက္ကဋ္ဌံ, ဥက္ကဋ္ဌေန ဟီနံ, ဥက္ကဋ္ဌေန ဥက္ကဋ္ဌ’’န္တိ ဇာတျာဒီသု ဧကေကသ္မိံ စတုဓာ စတုဓာ ဒဿိတဥဒ္ဒေသက္ကမဿ နိဒဿနံ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣမိနာ ကရောတိ။ ‘‘ဟီနေန ဟီနံ ဝဒေတီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ ဟိ ‘‘ဧဝံ ဝဒေတီ’’တိ ဝုတ္တေ သော အာကာရော နိဒဿိတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အညထာ အညာပဒေသေန သော အာကာရော န သမ္ဘဝတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ န သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ စေ? န, ဝိသေသကာရဏာဘာဝါ, တတ္ထ အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော, အနိယမနိဒ္ဒေသေန အနိယမတ္ထသမ္ဘဝတော စ။ ‘‘သန္တိ ဣဓေကစ္စေ စဏ္ဍာလာ’’တိအာဒိနာ ဟိ အနိယမနိဒ္ဒေသေန စဏ္ဍာလံ ဝါ အစဏ္ဍာလံ ဝါ သန္ဓာယ ဘဏန္တဿ အာပတ္တီတိ အနိယမတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ယဒိ ဧဝံ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ တာဝတာ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတဥဒ္ဒေသက္ကမနိဒဿနသိဒ္ဓိတောတိ? န, ‘‘ဝဒေတီ’’တိ ဣမိနာ အယောဇိတေ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ပဒေ ဣမံ နာမ အာကာရံ ဒဿေတီတိ အနဝဗောဓတော။ အညာပဒေသနယေပိ ပရဝိညာပနေယေဝ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယံ ဝိယာတိ နိယမနပယောဇနံ ဝါ ‘‘ဝဒေတီ’’တိ ပဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အထ ဝါ အတ္တနော သမီပေ ဌတွာ အညံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေန္တော ဟီနေန ဟီနံ ဝဒေတိ ဘဏတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ သစေ သယံ ဟီနော ဟီနေန ဟီနံ စဏ္ဍာလံ…ပေ… ပုက္ကုသံ ‘‘ပုက္ကုသော’’တိ ဘဏတိ အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယဿ, ဧသ နယော အညာပဒေသဝါရေသုပီတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယမတ္ထော ဒုဋ္ဌဒေါသေသု ပရိယေသိတဗ္ဗော။ အညထာ ‘‘ဝဒေတိ ဘဏတီ’’တိ ဧတေသံ အညတရံ ဥဘယတ္ထ အနညာပဒေသဝါရအညာပဒေသဝါရေသု, ဝိသေသေန ဝါ အညာပဒေသဝါရေသု နိရတ္ထကံ အာပဇ္ဇတိ ဝိနာယေဝ တေန ဝစနသိလိဋ္ဌတာသမ္ဘဝတော။ အတ္တတော ပါဠိယံ အဝုတ္တတ္တာ ပနေတ္ထ ‘‘သာဏတ္တိက’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတြာယံ ပဒသန္ဓိ ဝဒေတီတိ ဝဒ ဣတီတိ။ အသမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ ‘‘သမ္မုခါ ပန သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ။ ဒဝကမျတာ နာမ ကေဠိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟသာဓိပ္ပါယတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အသမ္မုခါပိ ဒဝကမျတာယ ဝဒန္တဿ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝါ’’တိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ။ ပါပဂရဟိတာယ ကုဇ္ဈိတွာပိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ, အသမ္မုခါ အနာပတ္တီတိ။

ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆-၇။ ‘‘ဣမဿ သုတွာ အမုဿာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘ဣမေသံ သုတွာ’’တိ န သုန္ဒရံ။ ဘေဒါယပီတိ ဘေဒါယ။ တိဏ္ဏမ္ပိ ဘိက္ခုဘာဝတောယေဝ နိပဇ္ဇနတော ‘‘ဘိက္ခူနံ ပေသုညေ’’တိ ဗဟုဝစနံ ကတံ။

၃၈-၉။ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော အာယသ္မာ စဏ္ဍာလော…ပေ… ပုက္ကုသောတိ ဘဏတီ’’တိ ဝတွာ ပေသုညံ ဥပသံဟရတီတိ ယောဇနာ။ အညထာ ‘‘ပုက္ကုသောတိ ဘဏတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတိ။ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နဝါရော လဗ္ဘမာနောပိ န ဥဒ္ဓဋော ဩမသဝါဒေ ဒဿိတနယတ္တာ, သင်္ခေပတော အန္တေ ဒဿေတုကာမတာယ ဝါ။ တထာ ဟိ အန္တေ တီဏိ ဒုက္ကဋာနိ ဒဿိတာနိ။ တာနိ ပန ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ယသ္မာ ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ သုတွာ ဥပသမ္ပန္နဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတီ’’တိ ဝုတ္တာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အညတရဝိပလ္လာသဝသေန ဝါ ဥဘယဝိပလ္လာသဝသေန ဝါ ပါစိတ္တိယန္တိ ကတွာ ဒွေပိ တာနိ ဧကတော ဝုတ္တာနီတိ ဒဿေတုကာမော, တသ္မာ သဗ္ဗပဌမံယေဝ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္နဿ သုတွာ ဥပသမ္ပန္နဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဒွီသု ပနေတေသု ယသ္မာ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နောပိ ဥပသမ္ပန္နော တာဒိသံယေဝ ဥပသမ္ပန္နံ ခုံသေတုကာမော ဩမသတိ, တာဒိသဿ သုတွာ တာဒိသဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ, တသ္မာ ‘ဥပသမ္ပန္နော’တိ ဣဒံ အာဒိပဒံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တ’’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ, အနဝသေသအာပတ္တိံ အာပန္နဿ ပုန အာပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော, တသ္မာ ကေဝလံ မာတိကာယံ ဘိက္ခုပဒါဘာဝတောယေဝ ‘‘ဘဏတိ ဥပသံဟရတီ’’တိ ပဒါနံ ကာရကနိဒ္ဒေသာဘာဝေ အသမ္ဘဝတော ဧဝ တံ အာဒိပဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ပါဠိလေသာဘာဝတော အနာဏတ္တိကမေဝ။ ‘‘န ပိယကမျဿ, န ဘေဒါဓိပ္ပါယဿာ’’တိ ဥပသံဟရဏာပေက္ခံ သာမိဝစနံ တုဏှီဘူတဿ ဝစနပ္ပယောဇနာဘာဝတော, တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ။

ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅-၆။ သဗ္ဗမေတံ ပဒသော ဓမ္မော နာမာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ ဗုဒ္ဓဘာသိတောတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော။ အက္ခရသမူဟောတိ အသမတ္တပဒေ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဘာသိတံ ဗုဒ္ဓဘာသိတေ ဧဝ။ အနုပါသကဂဟဋ္ဌေဟိ ဘာသိတော ဣသိဘာသိတာဒိသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘ဒေဝတာဘာသိတော’’တိ ပဒံ နတ္ထိ, ယတ္ထ အတ္ထိ, သာ ပါဠိ။ ဂါထာဗန္ဓေပိ စ ဧသ နယောတိ ဧကမေဝ အက္ခရံ ဝတွာ ဌာနံ လဗ္ဘတိ ဧဝ။ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိသုတ္တံ ဘဏာပိယမာနော ဧကာရံ ဝတွာ တိဋ္ဌတိ စေ, အနွက္ခရေန ပါစိတ္တိယံ, အပရိပုဏ္ဏပဒံ ဝတွာ ဌိတေ အနုဗျဉ္ဇနေန။ ပဒေသု ဧကံ ပဌမပဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ စေ, အနုပဒေန ပါစိတ္တိယံ။ အဋ္ဌကထာနိဿိတောတိ အဋ္ဌကထာနိဿိတဝသေန ဌိတော။ ပုဗ္ဗေ ပကတိဘာသာယ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထံ သန္ဓာယ။ ပါဠိနိဿိတောတိ ပါဠိယံ ဧဝါဂတော။ မဂ္ဂကထာဒီနိပိ ပကရဏာနိ။

၄၈။ ဥပစာရန္တိ ဒွါဒသဟတ္ထံ။ ‘‘ဩပါတေတီတိ ဧကတော ဘဏတိ သမာဂစ္ဆတီ’’တိ လိခိတံ။ ကိဉ္စာပိ အပလာလဒမနမ္ပိ သီလုပဒေသောပိ ဘဂဝတော ကာလေ ဥပ္ပန္နော, အထ ခေါ တေသု ယံ ယံ ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ, တံ တဒေဝ အာပတ္တိဝတ္ထု ဟောတီတိ ဝိညာပနတ္ထံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ ဝစနေဟိ သိထိလံ ကတံ။ ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တဿ ဗဟုလတာယ တဗ္ဗဟုလနယေန တေသု အာပတ္တိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ မဟာပစ္စရိယံ တဿာဓိပ္ပါယော ပကာသိတောတိ အတ္ထော။ ‘‘သဗ္ဗေသမေဝ ဝစနန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ သစေ အာစရိယော ဌိတော နိသိန္နာနံ ပါဌံ ဒေတိ, ‘‘န ဌိတော နိသိန္နဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတီတိ ဧကေ။ တေသမ္ပိ ပါဌဒါနံ ဓမ္မဒေသနတော န အညန္တိ တံ န ယုတ္တံ, ဆတ္တပါဏိကာဒီနံ ပါဌဒါနေန အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော, အာပတ္တိဘာဝေါ စ သိဒ္ဓေါ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဥဘော ဓမ္မံ န ပဿရေ၊

ယော စာယံ မန္တံ ဝါစေတိ, ယော စာဓမ္မေနဓီယတီ’’တိ။ (ပါစိ။ ၆၄၇)၊

ဧတ္ထ အဓီယတီတိ အတ္ထော, တသ္မာ ပါဌဒါနမ္ပိ ဓမ္မဒေသနာဝ။ သေခိယဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၃၄) ‘‘ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အယမေဝ ဓမ္မော သဗ္ဗတ္ထ ဓမ္မပဋိသံယုတ္တသိက္ခာပဒေသု ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယဒိ ဧဝံ သင်္ခါရဘာသာဒိဝသေန စိတ္တဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ သေခိယဝသေန အနာပတ္တိ သိယာ, တတော ဆပကဇာတကဝိရောဓော။ တတ္ထ မန္တာနံ ဗာဟိရဂန္ထတ္တာတိ စေ? န, တဒဓိပ္ပါယာဇာနနတော။ အယဉှိ တတ္ထ အဓိပ္ပါယော ‘‘ဗာဟိရကဂန္ထသင်္ခါတမ္ပိ မန္တံ ဥစ္စေ အာသနေ နိသိန္နဿ ဝါစေတုံ မေ ဘိက္ခဝေ အမနာပံ, ပဂေဝ ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ။ ‘‘တဒါပိ မေ, ဘိက္ခဝေ, အမနာပံ နီစေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ဥစ္စေ အာသနေ နိသိန္နဿ မန္တံ ဝါစေတုံ, ကိမင်္ဂံ ပန ဧတရဟိ…ပေ… ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ (ပါစိ။ ၆၄၇) ဟိ အယံ ပါဠိ ယထာဝုတ္တမေဝ အဓိပ္ပါယံ ဒီပေတိ, န အညံ။ တေနေဝ ‘‘မန္တံ ဝါစေတုံ ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ ဝစနဘေဒေါ ကတော။ အညထာ ဥဘယတ္ထ ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတု’’မိစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ။

မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါတိအာဒိမှိ ပန အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဧဝံ ဝုတ္တော ‘‘သစေ ဘိက္ခု သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဝတ္တုကာမော, တထာ သာမဏေရောပိ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဝတ္တုကာမော သဟသာ ဩပါတေတိ, ‘ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထံ ဘဏန္တံ ဩပါတေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အနာပတ္တိ, န ဟိ ဧတ္တာဝတာ ဘိက္ခု သာမဏေရဿ ဥဒ္ဒိသတိ နာမ ဟောတိ။ ယသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ, တသ္မာပိ ယုတ္တမေဝေတံ။ သစေ တတ္ထ ဝိစာရေတွာ ပဋိက္ခိတ္တံ သိယာ အာပတ္တိ, ကိရိယာကိရိယဉ္စ နာပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ စိတ္တေန ဧကတော ဝတ္တုကာမော, အထ ခေါ နံ ‘ဧကတော မာ ဝဒါ’တိ ပဋိက္ခိပိတွာပိ ဧကတော ဝဒန္တော အာပဇ္ဇတိ။ အဝတ္တုကာမဿ သဟသာ ဝိရဇ္ဈိတွာ ဧကတော ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ, တေန ဝုတ္တံ ‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါတိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ, အနာပတ္တီ’တိ။ တထာပိ အာစရိယာနံ မတိမနုဝတ္တန္တေန ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ယထာဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ, နတ္ထိဘာဝတောယေဝ အာပတ္တိ။ သစေ တတ္ထ အနာပတ္တိအဝစနံ န သမ္ဘဝတိ အယမဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ။

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ, ဘိက္ခုနော အနာပတ္တီတိ ယုတ္တမေတံ ဘိက္ခုနော ဝတ္တုကာမတာယာဘာဝတော, ဘာဝေပိ သဇ္ဈာယကရဏာဒီသု တီသု အနာပတ္တိတော စ။ အထ သာမဏေရေန ဗျတ္တတာယ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ဘိက္ခု အဗျတ္တတာယ ဝဒတိ, အာပတ္တိ ဧဝ ဝတ္တုကာမတာသဗ္ဘာဝတော။ သဟသာ စေ ဝဒတိ, အနာပတ္တိ တဒဘာဝတော။ သစေ ဘိက္ခု ဧဝံ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝတွာ တေန သဒ္ဓိံ သယံ ဝဒတိ, အာပတ္တိ ဧဝ။ န ဟိ ဧတံ သိက္ခာပဒံ ကိရိယာကိရိယံ။ ယဒိ ဧတံ သိက္ခာပဒံ ကိရိယာကိရိယံ ဘဝေယျ, ယုတ္တံ။ တတ္ထ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ မဟာပစ္စရိယံ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပါယေန ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ။ န ဟိ သာမဏေရဿ ကိရိယာ ဣဓ ပမာဏန္တိ, ဣမသ္မိံ ပန အဓိပ္ပါယေ ဝုတ္တေ အတိယုတ္တံဝါတိ အတ္ထော။ အက္ခရတ္ထော ဗျဉ္ဇနတ္ထော။ ကိဉ္စာပိ ‘‘ယဉ္စ ပဒံ ယဉ္စ အနုပဒံ ယဉ္စ အနွက္ခရံ ယဉ္စ အနုဗျဉ္ဇနံ, သဗ္ဗမေတံ ပဒသောဓမ္မော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ, တထာပိ ‘‘ပဒေန ဝါစေတိ, ပဒေ ပဒေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ, အက္ခရာယ ဝါစေတိ, အက္ခရက္ခရာယ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣဒမေဝ ဒွယံ ယောဇိတံ, တံ ကသ္မာတိ စေ? ပဒေန အနုပဒအနုဗျဉ္ဇနာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အနုပဒန္တိ ဒုတိယပါဒေါ။ အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၅), တသ္မာ အနုပဒေကဒေသမတ္တမေဝ အနုဗျဉ္ဇနန္တိ သိဒ္ဓံ။ ‘‘အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမတ္တမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ တေန အနုပဒါဒိတ္တယဂ္ဂဟဏတောတိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ ဝစနဝိသေသတော။ ပဒေန ဝါစေန္တော ဟိ ပဒေ ဝါ အနုပဒေ ဝါ အနုဗျဉ္ဇနေ ဝါ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ န အက္ခရေန။ အက္ခရေန ဝါစေန္တော ပန ပဒါဒီသု အညတရသ္မိံ အာပဇ္ဇတိ။ န ဟိ ‘‘ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော’’တိအာဒိမှိ ပဌမံ ဝ-ကာရံ ဝါစေန္တော ဒုတိယာဒိဝ-ကာရေ ဩပါတေတိ, ပဌမံ ရော-ကာရံ ဝါစေန္တော ဒုတိယရော-ကာရေ ဩပါတေတိ, ပဌမံ ရ-ကာရံ ဝါစေန္တော ဒုတိယရ-ကာရေ ဩပါတေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ သမ္ဘဝတိ။ အနုဗျဉ္ဇနာနုလောမတော သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ စေ? န, ‘‘ပဒေ ပဒေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ။ ဣဒဉှိ ဝစနံ ဧကသ္မိံ ပဒေ ဧကာ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ရူတိ ဩပါတေတီ’’တိ ဝစနတော သကလံ ပါဒံ ဝါစေန္တဿ ပဌမအက္ခရမတ္တေ ဧကတော ဝုတ္တေ အာပတ္တီတိ သိဒ္ဓန္တိ စေ? န, ‘‘အက္ခရက္ခရာယ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ, တသ္မာ ရူတိ ဩပါတေတီတိ ဝတ္တုံ အသမ္ဘဝတော ရူ-ကာရဿ ယထာဝုတ္တဓမ္မပရိယာပန္နဘာဝသိဒ္ဓိတော တံ အဝတွာ ကေဝလံ အက္ခရာယ ဝါစေန္တဿ ယထာဝုတ္တဓမ္မပရိယာပန္နအက္ခရဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော’’တိ ဝုတ္တံ, ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန ဝါ အနုဗျဉ္ဇနေ ဝေဒနာဝစနံ ဝိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀။ ‘‘န သဟသေယျံ ကပ္ပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဘာဝဝသေန ဝုတ္တံ, ကေသုစိ ‘‘န သဟသေယျာ ကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ပါဌော, န ကပ္ပေတဗ္ဗာ ဘိက္ခုနာတိ ပညတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘အပဿေနံ ဝါတိ ဝါယိမမဉ္စကမေဝ ဟောတီ’’တိ လိခိတံ။ ယံ ဧတေသံ န ကပ္ပတိ, တံ တေသမ္ပီတိ ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ သန္တိကံ အဂန္တွာ သဟသေယျံ ကပ္ပေယျာတိ ပါဌသေသော။

၅၂။ ‘‘အနုပသမ္ပန္နော နာမ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော’တိ ဝုတ္တတ္တာ မာတုဂါမော အနုပသမ္ပန္နောတိ စတုတ္ထရတ္တိယံ မာတုဂါမော ဒွေပိ သဟသေယျာပတ္တိယော ဇနေတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ…ပေ… ပန္နောတိ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတော တိရစ္ဆာနပုရိသော အဓိပ္ပေတော’’တိ စ, ဥဘယမ္ပိ ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ မာတုဂါမော နာမာတိ မနုဿိတ္ထိံယေဝ ဂဟေတွာ ယက္ခီ ပေတီ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာ န ဂဟိတာ တေသု ဒုက္ကဋတ္တာ။ ‘‘သစေ ပန အတ္တနောပိ သိက္ခာပဒေ ဒုက္ကဋံ ဘဝေယျ, အထ ကသ္မာ ပဌမသိက္ခာပဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘အပရိက္ခိတ္တေ ပမုခေ အနာပတ္တီ’’တိ သီဟဠဋ္ဌကထာဝစနံ, တဿတ္ထံ ဒီပေတုံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယ ကထိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပုန ဝသတီတိ စတုတ္ထဒိဝသေ ဝသတိ။ ဘိက္ခုနိပန္နေတိ ဘိက္ခုမှိ နိပန္နေ။ သန္နိပတိတမဏ္ဍပံ နာမ မဟာဝိဟာရေ သန္နိပါတဋ္ဌာနံ။ ‘‘တီဏိ စ ဒိဝသာနိ ဒုက္ကဋခေတ္တေ ဝသိတွာ စတုတ္ထေ ဒိဝသေ သဟသေယျာပတ္တိပဟောနကေ သယတိ, ပါစိတ္တိယေဝါ’’တိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ ကိရ, တံ န ယုတ္တံ။

ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅။ ‘‘အထ ခေါ တေ မနုဿာ’’တိ စ ‘‘တေ အဒ္ဓိကာ’’တိ စ ပါဌော။ ‘‘ဧကရတ္တ’’န္တိပိ အတ္ထိ, သော န သုန္ဒရော။ ပဏ္ဍကေ ပါဠိယံ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဥဘတောဗျဉ္ဇနေဟိ မူလာပတ္တီတိ ဒိဿတီ’’တိ, ‘‘အနိမိတ္တာဒယော ဣတ္ထိယောဝါ’’တိ စ ဝဒန္တိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကေ ဝုတ္တံ ဝိယ။ ကိဉ္စာပိ မတိတ္ထီ ပါရာဇိကဝတ္ထု ဟောတိ, အနုပါဒိန္နပက္ခေ ဌိတတ္တာ ပန ဣဓ အာပတ္တိံ န ကရောတိ။ ပါရာဇိကာပတ္တိဋ္ဌာနဉ္စေတ္ထ န ဩလောကေတဗ္ဗံ။

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၆။ ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလာ’’တိ ဝစနတော အဝိညူ ဣတ္ထိယာပိ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ။ ဣဓ ယက္ခီအာဒယော မနုဿိတ္ထီ ဝိယ အနောဠာရိကတ္တာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ ဇာတာ။ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထိယာ ပဋိဗလတာယ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရာပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုယေဝါတိ ဧကေ။ ‘‘မာတုဂါမာယာ’’တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ ‘‘အဋ္ဌကထာဒိပါဌံ ဌပေတွာ ဒမိဠာဒိနာ ယထာရုစိ ကထေတုံ လဘတိ ကိရာ’’တိ လိခိတံ, ယထာ ယက္ခီအာဒယော ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ ဇာတာ, တထာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ ဌိတေန ယက္ခာဒိနာ သဒ္ဓိံ ဌိတဿ မာတုဂါမဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဒုက္ကဋံ အနာပဇ္ဇိတွာ ကသ္မာ ပါစိတ္တိယမာပဇ္ဇတီတိ စေ? ဤသကမ္ပိ ဒုတိယပက္ခံ အဘဇနတော။ မနုဿမာတုဂါမောပိ န ဒုတိယော, ပဂေဝ ယက္ခာဒယောတိ။ န ဒုတိယာနိယတေ တဿ ဒုတိယတ္တာတိ စေ? န တတ္ထ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာပေက္ခာ ဒုတိယတာ, ကိန္တု နိသဇ္ဇာပေက္ခာ, ဣဓ စ န နိသဇ္ဇမတ္တံ, ကိန္တု ဒေသနာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။ သာ စ နိပဇ္ဇနတော ဩဠာရိကာ, တသ္မာ အသမတ္ထနိဒဿနံ။

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၇။ ‘‘စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထု စ ဣဒဉ္စ ဧကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, န ယုတ္တံ။ ကသ္မာ? တတ္ထ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ တေ အရိယမိဿကာ န ဟောန္တီတိ ဒွေပိ ဧကသဒိသာနီတိ မမ တက္ကော။ ‘‘အရိယာပိ ပဋိဇာနိံသု, တေသမ္ပိ အဗ္ဘန္တရေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဘူတံ ဘဂဝါတိ ပုထုဇ္ဇနအရိယာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အာရောစိတတ္တာ ‘ဘူတ’န္တိ ဝုတ္တံ, န အတ္တနော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ သန္ဓာယာတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။

၇၇။ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟီတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ အဝုတ္တေဟီတိ။

ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၈-၈၀။ ‘‘တေနေဝ ဟတ္ထေန ဥပက္ကမိတွာ အသုစိံ မောစေသီ’’တိ ပါဌော သမ္ပတိပါဌော သုန္ဒရော။ အပလောကေတွာဝ ကာတဗ္ဗာ။ နော စေ, ပါဠိယံယေဝ ဝုတ္တံ သိယာ။ ‘‘ဩတ္တပ္ပေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ရုဠှီဝသေန ပရေသု ‘‘ဟိရောတ္တပ္ပေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဥတ္တာနတ္တာ န ဝုတ္တံ, ပါစိတ္တိယာသမ္ဘဝဒဿနေနေဝ ဟိ ဒုက္ကဋန္တိ သိဒ္ဓံ။

၈၃။ တတ္ထ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တအဇ္ဈာစာရေပိ ပရိယာပန္နတ္တာ တံ တဿ ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထု။ ‘‘တတ္ထ ကမ္မံ အာပန္နော’’တိ ပုဗ္ဗေပိ လိခိတံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတ္တကာမံ အာပန္နော’’တိ ပါဌော, ‘‘အယမေဝ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆။ ကဋသက္ခရာ သေတမတ္တိကာ ဝိယ မုဒုကာ သက္ခရဇာတိ။ ‘‘အကတပဗ္ဘာရေတိ အဝလဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘အနောဝဿကဋ္ဌာနဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ မူသိကုက္ကုရန္တိ မူသိကာဟိ ဥဒ္ဓဋပံသု။ သုဒ္ဓစိတ္တာတိ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧဝံ ပဝဋ္ဋိတေ ပထဝီ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဇာနန္တိ, နော ပန စေ ပထဝီဘေဒတ္ထိကာ, သုဒ္ဓစိတ္တာ နာမ ဟောန္တိ။ ပံသုအာဒယော ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ အာပတ္တိကရာ။ ကေစိ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာဒီသု ဥပဍ္ဎေ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ သစေ ဒုက္ကဋံ, ယုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ ယုတ္တံ တာဒိသဿ ဝတ္ထုနော သမ္ဘဝါ, ဣဓ ပန ဇာတပထဝီ စ အဇာတပထဝီ စာတိ ဒွေယေဝ ဝတ္ထူနိ, တသ္မာ ဒွိန္နံ ဧကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ န ယုတ္တံ။ ဧတ္ထာပိ ဒုက္ကဋဝစနံ အတ္ထီတိ စေ? တံ ပန သညာဝသေန, န ဝတ္ထုဝသေနာတိ န ယုတ္တမေဝ။

၈၇။ အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဧတ္တာဝတာ ဥသုမံ ဂဏှာတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ။ ဧဝံ သတိ ပထဝိယာ အဂ္ဂိမှိ ကတေ ဒူရတောပိ ဘူမိ ဥဏှာ ဟောတိ, တတ္တကံ ကောပေတဗ္ဗံ သိယာ, န စ ကပ္ပတိ, တသ္မာ ယသ္မိံ ဌာနေ ပတတိ, တံ သော အဂ္ဂိ ဍဟတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ အဍဟိတေပိ ‘‘အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနာ ပါတနာယေဝ ဒေါသော ပတိတေ ဥပဒါဟေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

၁။ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၉။ ဖရသုံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တောတိ ဒဿိတဘာဝံ ဇာနာပေတိ။ ကသ္မာ အယံ ဖရသုံ ဥဂ္ဂိရီတိ စေ? မနုဿာနန္တိအာဒိ တဿ ပရိဟာရော။ ‘‘အာကောဋေသိ ဆိန္ဒီတိ စ ဝစနတော ရုက္ခဒေဝတာနံ ဟတ္ထာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ, န စာတုမဟာရာဇိကာဒီနံ ဝိယ အစ္ဆေဇ္ဇာနီ’’တိ ဝဒန္တိ။

၉၀-၉၂။ ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဒွိကာလိကော ဘူတသဒ္ဒေါ။ ယဒိ ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတံ, တဒေဝ သန္တကံ ယဒိဒံ။ သောဝ ကုက္ကုဋော မံသိမက္ခိတောတိ အယမေဝ ဟိ ပရိဟာရော။ အဋ္ဌကထာသုပိ ဟိ ‘‘ဗီဇေ ဗီဇသညီ’’တိ လိခိတံ။ ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတိ, တသ္မိံ ဗီဇေ ဘူတဂါမဗီဇေတိ ယောဇေတွာ။ အမူလကတ္တာ ကိရ သမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော န ဟောတိ, ‘‘သမူလပတ္တော ဧဝ ဟိ ဘူတဂါမော နာမာ’’တိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ။ ‘‘အဘူတဂါမမူလတ္တာတိ ဘူတဂါမတော အနုပ္ပန္နတ္တာ အဘူတဂါမမူလံ, ဘူတဂါမဿ အမူလကတ္တာ ဝါ။ န ဟိ တတော အညော ဘူတဂါမော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒွိဓာပိ လိခိတံ။ ပိယင်္ဂု အသနရုက္ခော ဝဍ္ဎနတ္တစော ခဇ္ဇဖလော, ‘‘ပီတသာလော’’တိပိ ဝုစ္စတိ။ အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ နာဠိကေရဿေဝါယံ။ ဃဋပိဋ္ဌိဇာတတ္တာ, ဗီဇဂါမာနုလောမတ္တာ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထု။ န ဝါသေတဗ္ဗံ ‘‘ဒုရူပစိဏ္ဏတ္တာ’’တိ လိခိတံ, ‘‘ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတီတိ ဝစနတော ယေသံ န ရုဟတိ, တေသံ သာခါယ ကပ္ပိယကရဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ သိဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ မုဒ္ဒတိဏန္တိ တဿ နာမံ။ ‘‘မုဉ္ဇတိဏန္တိ ပါဌော’’တိ လိခိတံ။

သမဏကပ္ပေဟီတိ သမဏဝေါဟာရေဟိ, တသ္မာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ။ တဿ အာဏတ္တိယာ ကရောန္တေနာပိ သာမဏေရာဒိနာ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ အဂ္ဂိပရိဇိတံ ကာတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ။ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒီနိ ဝိယ ကပ္ပိယတ္တာ အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိပိ ‘‘ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟီ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၅၀) ဧတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနိ, ယထာလာဘတော ဝါ သမဏကပ္ပဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝတ္တုကာမော ‘ကပ္ပ’န္တိ စေ ဝဒတိ, ‘ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝစနံ သကသကဘာသာယပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနာ ‘ကပ္ပိယံ’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ဣတရေန ပန ယာယ ကာယစိ ဘာသာယာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဥစ္ဆုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီတိ ဒါရုံ ဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဝစနတော ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ သန္ဓာယ ဝိရဒ္ဓေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, အာစရိယာ ပန ‘‘ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗံ သန္ဓာယ ကပ္ပိယန္တိ သိတ္ထာဒိံ ကာရေတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တဿ ကာရဏံ ဝဒန္တာ ကာတုံ ဝဋ္ဋနဘာဝေနေဝ ဝိရဇ္ဈိတွာ ကတေပိ ကပ္ပိယံ ဇာတံ။ ယဒိ န ဝဋ္ဋေယျ, သိတ္ထာဒိမှိ ကတေ န ဝဋ္ဋေယျာတိ, ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။ ဥဋ္ဌိတသေဝါလဃဋံ အာတပေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဝိကောပေတုကာမတာယ သတိ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ ဝိယ။ ‘‘ပုပ္ဖရဇ္ဇုဘာဇနဂတိကာ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ။ နာဠေ ဝါ ဗဒ္ဓပုပ္ဖကလာပေ နာဠသ္မိံ ကတေပိ ဝဋ္ဋတိ တသ္မိံ ပုပ္ဖဿ အတ္ထိတာယာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဗီဇဂါမေန ဘူတဂါမော ဒဿိတော အနဝသေသပရိယာဒါနတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၈-၉။ အညံ ဝဒတီတိ အညဝါဒကံ, ‘‘ဝစနံ ကရေယျာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘တုဏှီဘူတဿေတံ နာမ’’န္တိ ပါဌော။ ဥဂ္ဃါတေတုကာမောတိ သမောဟနိတုကာမော, အန္တရာယံ ကတ္တုကာမောတိ ပေါရာဏာ။

၁၀၀။ ‘‘သုဒိဋ္ဌော ဘန္တေ, န ပနေသော ကဟာပဏောတိအာဒီသု အနာရောပိတေ ဒုက္ကဋေန မုသာဝါဒပါစိတ္တိယံ, အရောပိတေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။

၁၀၂။ အဓမ္မေန ဝါ ဝဂ္ဂေန ဝါ န ကမ္မာရဟဿ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘မယိ ဝုတ္တေ မံ ဝါ အညံ ဝါ သံဃော အဓမ္မေန ဝါ ကမ္မံ, ဝဂ္ဂေန ဝါ ကမ္မံ ကရိဿတိ, န ကမ္မာရဟဿ ဝါ မေ, အညဿ ဝါ ကမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ န ကထေတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၃။ ‘‘ဆန္ဒာယာ’’တိ အက္ခရက္ခရာယာတိအာဒိ ဝိယ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, ဆန္ဒတ္ထန္တိ ဝါ အတ္ထော။ ယေသံ သေနာသနာနိ ပညပေတိ, တေသံ အတ္တနိ ဆန္ဒတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော။

၁၀၆။ အနုပသမ္ပန္နန္တိအာဒီသု ကရဏတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ အညံ အနုပသမ္ပန္နန္တိ အညေန အနုပသမ္ပန္နေန။ တဿ ဝါတိ အနုပသမ္ပန္နဿ။ ‘‘သမ္မုတိကာလေ ပဉ္စင်္ဂဝိရဟာဒယော အသမ္မတာ နာမာ’’တိ, ‘‘ဥပသမ္ပန္နေန လဒ္ဓသမ္မုတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန ဝိနဿတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ သံဃေနာတိ သဗ္ဗေန သံဃေန ကမ္မဝါစာယ အဿာဝေတွာ ‘‘တဝေသော ဘာရော’’တိ ကေဝလံ အာရောပိတဘာရော။ ကေဝလ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ကမ္မဝါစာယ အဿာဝိတဘာဝမတ္တမေဝ ဒီပေတိ။ သယမေဝါတိ ဣတရေသံ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ။ အဘူတေန ခီယနကဿ အာဒိကမ္မိကဿ ကထံ အနာပတ္တီတိ စေ? ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန။ မုသာဝါဒေ အာပတ္တိယေဝ ဒွေ ပါစိတ္တိယော ဝုတ္တာ ဝိယ ဒိဿန္တိ ပုဗ္ဗပယောဂေ ရုက္ခာဒိဆိန္ဒနာဒီသု ဝိယ, ဝိစာရေတဗ္ဗံ။

ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁၀။ ‘‘ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝစနတော, ပရိဝါရေ ‘‘ဧကာ ပညတ္တိ, ဧကာ အနုပညတ္တီ’’တိ (ပရိ။ ၂၂၆) ဝစနတော စ ဣဓ အတ္ထိ အနုပညတ္တီတိ သိဒ္ဓံ။ ကိဉ္စာပိ သိဒ္ဓံ, ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိအာဒိနာ ပန ပညတ္တိဋ္ဌာနံ န ပညာယတိ, ကေဝလံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌမာသေ…ပေ… နိက္ခိပိတု’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, တံ ကသ္မာတိ စေ? ပဌမပညတ္တိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗတော အဝိသေသတ္တာ န ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ ကာ ဧတ္ထ အနုပညတ္တီတိ? အဇ္ဈောကာသေတိ။ အယမနုပညတ္တိ ပညတ္တိယမ္ပိ အတ္ထီတိ စေ? အတ္ထိ, တံ ပန ဩကာသမတ္တဒီပနံ, ဒုတိယံ စာတုဝဿိကမာသသင်္ခါတကာလဒီပနံ။ ယသ္မာ ဥဘယမ္ပိ ဧကံ ကာလောကာသံ ဧကတော ကတွာ ‘‘အဇ္ဈောကာသေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒီပေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… နိက္ခိပိတု’’န္တိ အာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ယတ္ထ စ ယဒါ စ သန္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တံ သဗ္ဗမိဓ အဇ္ဈောကာသသင်္ချမေဝ ဂတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဟေမန္တကာလဿ အနာပတ္တိသမယတ္တာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ နိဒါနာနပေက္ခန္တိ သိဒ္ဓံ, တထာ ဟိ အဇ္ဈောကာသပဒသာမတ္ထိယေန အယံ ဝိသေသော – ဝဿာနကာလေ ဩဝဿကဋ္ဌာနေ အဇ္ဈောကာသေ, မဏ္ဍပါဒိမှိ စ န ဝဋ္ဋတိ။ ဟေမန္တကာလေ ပကတိအဇ္ဈောကာသေ န ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗမိဓ ဩဝဿကေပိ မဏ္ဍပါဒိမှိ ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ ခေါ ယတ္ထ ဟိမဝဿေန သေနာသနံ န တေမေတိ, ဂိမှကာလေ ပကတိအဇ္ဈောကာသေပိ ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ ခေါ အကာလမေဃာဒဿနေယေဝါတိ အယံ ဝိသေသော ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ စ ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’’တိ စ ဧတေသံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ သာမတ္ထိယတောပိ သိဒ္ဓေါ။

ကိဉ္စ ဘိယျော – အဋ္ဌကထာယံ သန္ဒဿိတဝိသေသောဝ။ စမ္မာဒိနာ ဩနဒ္ဓကော ဝါ နဝဝါယိမော ဝါ န သီဃံ ဝိနဿတိ။ ကာယာနုဂတိကတ္တာတိ ကာယေ ယတ္ထ, တတ္ထ ဂတတ္တာ။ သံဃိကမဉ္စာဒိမှိ ကာယံ ဖုသာပေတွာ ဝိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော။ ‘‘သံဃိကံ ပန ‘အဇ္ဈောကာသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထ, ဘန္တေ, ယထာသုခ’န္တိ ဒါယကာ ဒေန္တိ သေနာသနံ, ဧဝရူပေ အနာပတ္တီ’’တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝစနတော, ဣဓ စ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘အညဉ္စ ဧဝရူပန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ နိသီဒန္တဿ ပါဒပတနဋ္ဌာနာဘိမုခါ’’တိ လိခိတံ။ သမ္မဇ္ဇန္တဿ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခန္တိ အာစရိယဿ တက္ကော။

၁၁၁။ ‘‘ပါဒုဒ္ဓါရေနာတိ ဗဟိဥပစာရေ ဌိတတ္တာ’’တိ လိခိတံ။ ဂစ္ဆန္တိ, ဒုက္ကဋံ ဓမ္မကထိကဿ ဝိယ။ ကသ္မာ န ပါစိတ္တိယံ? ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎတရေဟိ ဥဋ္ဌာပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော။ ဓမ္မကထိကဿ ပန အနုဋ္ဌပေတဗ္ဗတ္တာ။ ‘‘အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တိယမ္ပိ တဿ ဘာရော’’တိ ဝုတ္တံ။

၁၁၂။ ပရိဟရဏေယေဝါတိ ဧတ္ထ ဂဟေတွာ ဝိစာရဏေတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော။ အတ္တနော သန္တကကရဏေတိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ ဗီဇနီပတ္တကံ စတုရဿဗီဇနီ။

၁၁၃။ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ…ပေ… လဇ္ဇီ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပါဌေ ‘‘ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပလိဗုဒ္ဓ’’န္တိ စ သေနာသနံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တထာပိ အတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ’’တိ ပါဌော။

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁၆-၇။ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တမဋ္ဌကထာသု, တထာပိ ပဒဋ္ဌာဒယောပိ လဗ္ဘန္တိ ဧဝ။ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘အညံ အတ္ထရဏာဒိ အကပ္ပိယတ္တာ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ ဝိဟာရူပစာရေ ဝါ’တိ ဣမိနာပိ သံသန္ဒနတ္ထံ ‘ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တော, အထ ခေါ’တိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ဥပစာရမတ္တဉ္စေတံ ‘‘ရုက္ခမူလေ’’တိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၁၁၈။ အနာပုစ္ဆိတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အသတိယာ ဂစ္ဆတောပိ အနာပတ္တိ, အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တံ သဉ္စိစ္စ အနာပုစ္ဆတော ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋတ္တာ။ ပုဂ္ဂလိကသေနာသနေ သံဃိကသေယျံ, သံဃိကသေနာသနေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကသေယျံ အတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ ဝိယ။ ကသ္မာ? ‘‘သေယျာမတ္တမေဝ နဿေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ဣဓ ပန ‘‘ပလိဗုဒ္ဓံ ပလိဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္ထိ။

ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၁။ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေသုယေဝ ထေရာ ဘိက္ခူတိ ကေစိ။ ပါဒေ ဓောဝိတွာတိအာဒိမှိ ပဝိသန္တဿ ဝါ ပါဒဓောဝနပါသာဏတော ယာဝ မဉ္စပီဌံ ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ ဝါ ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနန္တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ဧဝံ သန္တေ ‘‘ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ ဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ပဿာဝဋ္ဌာနတော နိက္ခမန္တဿ ဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ပဿာဝဋ္ဌာနန္တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ။ တထာ ဟိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပဝိသန္တဿ ပါဒဓောဝနပါသာဏတော ယာဝ မဉ္စပီဌံ နိက္ခမန္တဿ မဉ္စပီဌတော ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနံ, တာဝ ဥပစာရော’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသန္တဿ, ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ စ ဒွါရေ နိက္ခိတ္တပါဒဓောဝနပါသာဏတော, ပဿာဝဋ္ဌာနတော စ မဉ္စပီဌ’’န္တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ပါဌော, သော အပါဌော။ ကသ္မာ? မဉ္စပီဌာနံ ဥပစာရဿ ဝုတ္တတ္တာ။ ပဝိသန္တဿ ယာဝ မဉ္စပီဌာနံ ဥပစာရော, နိက္ခမန္တဿ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနံ ဝစ္စကုဋိစင်္ကမဋ္ဌာနန္တိ ဣမိနာ အတ္ထေန ယထာ သံသန္ဒတိ, တထာဝိဓော ပါဌောတိ အာစရိယော။

၁၂၂။ ဥပစာရံ ဌပေတွာတိ ဣဓ ဝုတ္တဥပစာရံ ဌပေတွာ။ ‘‘ဒဿနသဝနူပစာရေပိ သန္ထရန္တဿာ’’တိ လိခိတံ။

အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၆-၇။ ဆသတ္တကောဋ္ဌကာနိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဒွါရကောဋ္ဌကံ အဓိပ္ပေတံ။ ‘‘နိက္ခမာ’’တိ ဝစနံ သုတွာပိ အတ္တနော ရုစိယာ နိက္ခမတိ, အနာပတ္တိ၊ ဣဓ အဂ္ဂိသာလာဒိ ဧဝ ဥပစာရောတိ။

နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၉။ ‘‘ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ဂလပ္ပမာဏေ ဒိန္နတုလာပိ ဝေဟာသကုဋိယေဝါ’’တိ လိခိတံ, ‘‘န သာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၃၅။ ယာဝ ဒွါရကောသာတိ ဒွါရသမီပါ, ယာဝ ဘိတ္တီတိ အတ္ထော, တံ သုဝုတ္တံ။ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏောတိ ဟတ္ထပါသဿာဓိပ္ပေတတ္တာ, သမန္တာ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏဥပစာရဿ ဂဟိတတ္တာ အပရိပူရဥပစာရာပိ ဟောတိ။ အာလောကံ ကရောတီတိ အာလောကံ သန္ဓေတိ ပိဓေတီတိ သန္ဓိ ဧဝ အာလောကသန္ဓိနာမကာ ဟောန္တိ။ ဝါတပါနကဝါဋလေပကမ္မေ အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ။

၁၃၆။ ဣဋ္ဌကာတိ ဆဒနကပါလာသိလာဒိဣဋ္ဌကာ။ ဆဒနူပရီတိ ဧတ္ထ ပဌမံ တာဝ ဧကဝါရံ အပရိသေသံ ဆာဒေတွာ ပုန ဆာဒနဒဏ္ဍကေ ဗန္ဓိတွာ ဒုတိယဝါရံ တထေဝ ဆာဒေတဗ္ဗံ။ ‘‘တတိယဝါရစတုတ္ထဝါရေ သမ္ပတ္တေ ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယမဂ္ဂံ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဆာဒါပေတီ’’တိ ဣမိနာ ယုဇ္ဇတိ။

ပေါရာဏာ ပန ‘‘ပဌမဝါရေယေဝ တယော မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ, စတုတ္ထတော ပဋ္ဌာယ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယံ, စတုတ္ထလေပတော ပဋ္ဌာယ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ ဆဒနေ ဝုတ္တဝိဓိနိဒါနေန သမေတိ, လေပေ ဝုတ္တဝိဓိတိကစ္ဆေဒေန သမေတိ။ တထာပိ သော န ယုတ္တောဝ။ နိဒါနေ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ သိဒ္ဓလေပတ္တာ သဗ္ဗသောဝါပိ အစ္ဆန္နေ, ဆန္နေဝါပိ အနေကသော ပရိယာယဿ တတိယဿေဝ အဓိဋ္ဌာနန္တိ နော သမေတီတိ အာစရိယော။ ‘‘ဒွေ မဂ္ဂေ’’တိ, ‘‘ဒွေ ဆဒနေ’’တိ စ ‘‘တတိယဝါရတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဆာဒါပေဟီ’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတိ ကိရ။

မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၄၀။ သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၃။ ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁။ ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၄၄။ ကထာနုသာရေနာတိ ယော ဘိက္ခုနောဝါဒကတ္ထိကော ကိံသီလော ကိံသမာစာရော ကတရကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိအာဒိ ကထာနုသာရေနာတိ အတ္ထော။ သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန မောက္ခဂမနေပိ။ ‘‘လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓပဋိသံယုတ္တော’’တိ အဋ္ဌဂရုဓမ္မာနုသာရေန ဝတ္တဗ္ဗံ ဓမ္မကထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၁၄၅-၁၄၇။ နိဿီမန္တိ ဝိဟာရေ ဗဒ္ဓသီမတော အညံ အဗဒ္ဓသီမံ, ဂါမသီမာဒိန္တိ အတ္ထော။ ‘‘သုပိနန္တေနပီ’’တိ န သဗ္ဗေသန္တိ ဣဓ ဗာဟုလ္လနယေန ဝုတ္တံ။ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဟိ ကေစိ ဝီသတိဝဿာပိ အတ္ထိ အတိရေကဝီသတိဝဿာပီတိ ဣမိနာ ဣမံ မဇ္ဈိမဗောဓိကာလေ ပညတ္တန္တိ ဝိညာယတိ။ ‘‘သီလဝါ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ ဣဓ အဓိပ္ပေတသီလမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဂဏ္ဌာနုဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘သတိသံဝရာဒယော ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ, တေန ဝိဘင်္ဂပါဌံ ဒဿေတိ အဋ္ဌကထာစရိယော’’တိ ဝုတ္တံ။ အတ္ထတောတိ ပါဠိအတ္ထတော။ ကာရဏတောတိ ကာရဏူပပတ္တိတော, အဋ္ဌကထာတောတိ အဓိပ္ပါယော။ အထ ဝါ ကာရဏတောတိ ဓမ္မတော, တေန အတ္ထတော ဓမ္မတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ အတ္ထတောတိ ဖလတော။ ‘‘ကာရဏတောတိ ဟေတုတော။ ဓမ္မပဒမ္ပိ ဇာတကေန သဟာ’’တိ လိခိတံ။ ပဉှံ ကထေတုန္တိ ‘‘ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနိယာ ပုဋ္ဌေန ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ န သက္ကာ ကထေတုံ။ ‘‘န ခေါ ပန တံ ဘဂဝန္တ’’န္တိ ပါဌော။ ‘‘န ခေါ ပနေတ’’န္တိ စ လိခန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ။ ‘‘ကာသာယဝတ္ထဝသနာယာ’’တိ ဝစနတော ပါရာဇိကာယပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂမေဝ ဝုတ္တံ။ မေထုနေန ဟိ ဘိက္ခုနီဒူသကော ဟောတိ။

၁၄၈-၉။ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါ, ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော ဝါ။ ‘‘ဓမ္မဒေသနာပတ္တိမောစနတ္ထံ ပနာ’’တိ ဝစနတော မာတုဂါမဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခုနီသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ သိဒ္ဓံ။ ဘိက္ခုနိဂ္ဂဟဏေန ပန မာတုဂါမော တိရိယံ တရဏသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ ၁၈၇-၁၉၀) သင်္ဂဟိတော, န အညတ္ထ။ ‘‘ဩသာရေတဗ္ဗာ’’တိ ပါဠိပါဌော, ပါဠိ ဩသာရေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဩသာရေတဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာပါဠိ။ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝန္ဒိတေ ဒေါသာဘာဝတော ဗဟူသု ဧကာယ ဝန္ဒိတေ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဘိက္ခုနိယာယေဝ ကတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နာယာတိ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ နိသိန္နာယာ’’တိ ဝဒန္တိ။ န နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာတိ နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာ ဘိက္ခူ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ, ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာဝ အဓိပ္ပေတာတိ အတ္ထော။ ယတော ပနာတိ ဘိက္ခုနီဝိဟာရတော။ တတ္ထာတိ ဘိက္ခုနီဝိဟာရေ။ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဩဝါဒဒါယကာ ဘိက္ခူ’’တိ ဝစနတော ဩဝါဒဒါယကေဟေဝ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဟောတိ, န သဗ္ဗေဟီတိ အာပန္နော, တထာပိ အသတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဩဝါဒသံဝါသာနံ အတ္ထာယ ယာစနတ္ထာယ အဝဿံ ဂန္တဗ္ဗတ္တာ အညေဟိပိ ဘိက္ခူဟိ သဘိက္ခုကောပိ သဘိက္ခုကော ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သာ ရက္ခိတဗ္ဗာတိ ဝဿစ္ဆေဒါပတ္တိ ရက္ခိတဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? အာပဒါသု ဟီတိအာဒိ။ ‘‘အယံ ဥပေါသထော စာတုဒ္ဒသိကောတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ တေရသိယံယေဝ, ဧတရဟိ ပန ဘိက္ခုနိယော စာတုဒ္ဒသိယံယေဝ ဂန္တွာ ‘‘ကဒါ အယျ ဥပေါသထော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ။ ‘‘ဇာယာယော ဝါ ဇာရိယော ဝါ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ ကိရ။ ‘‘ဂစ္ဆေယျ စေ, အာပတ္တီ’’တိ ပါဌော။ ဒွေ တိဿောတိ ဒွီဟိ တီဟိ။ ဧကတော အာဂတာနံ ဝသေန ‘‘တာဟီ’’တိ ဗဟုဝစနံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဧကာ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟိ ဩဝါဒတ္ထာယ ပေသိတာ’’တိ ဝစနဿ ဝိတ္ထာရော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော။ ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စာ’တိအာဒိ နာနာဥပဿယေဟိ ပေသိတာယ ဝစန’’န္တိ စ ‘‘အပရိပုဏ္ဏသံဃပုဂ္ဂလနာနာဝါသဒုတိယဝစနဝသေန ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဥပသင်္ကမနံ ဝုတ္တ’’န္တိ စ လိခိတံ။ ယသ္မိံ အာဝါသေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော န ပဝတ္တတိ, တတ္ထာပိ ယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုနဒိဝသေ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ အတ္ထိ စေ သမ္မတော, နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော။ ‘‘သယမေဝ စေ သမ္မတော, အဟ’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သစေ သမ္မတော ဝါ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကော ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ, အညေန အာရောစာပေတဗ္ဗန္တိ ဧကေ, ‘‘အတ္တနာပိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဝဒန္တိ။ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘အယျာနံ ပဝါရေတီ’’တိ လိခိတံ, ဧဝံ သတိ ‘‘အယျဿ ပဝါရေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ပေါတ္ထကေ နတ္ထိ။

ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၅၃။ မုနာတီတိ ဇာနာတိ။ အန္တရဓာယတိပီတိ ဧတ္ထ တဒုတ္တမံ စေ အတ္ထိ, တံ ပဿာမိ, ယံ ဝိစိတ္တံ ဝါ, တဒတ္ထဉ္စ။ တဂ္ဃ ကာရဏံ။ သဟ ဥပ္ပါဒမနန္တရာ ကိရိယာ။ ယမာ စ တေ မနသာ ကတတြ နေတွာတိ။ ယထာ ပါတော သိယာ ပါတော ဘဝံ ပါတောဝ ဥဒကတော ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတံ, တထာ ဝိရောစမာနံ အင်္ဂီရသံ ဗုဒ္ဓံ ပဿ, န ကေဝလံ ပဒုမံ ဝိယ, ဝိရောစမာနံ တပန္တမာဒိစ္စမိဝန္တလိက္ခေတိ သမ္ဗန္ဓော။ အထ ဝါ အင်္ဂီရသံ ဗုဒ္ဓံ ပဒုမံဝ ဝိရောစမာနံ သူရိယံဝ တပန္တံ ပဿ ဗုဒ္ဓံ။ ယထာ ပါတော သိယာ ဖုလ္လမဝီတဂန္ဓံ ကောကနုဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ ပဿသိ, တထာ ဝိရောစမာနံ အင်္ဂီရသံ ဗုဒ္ဓံ ပဿ။ ဥဘယေနေဝ ဟိ ဘဂဝတော ကန္တိ ဒီပိတာတိ ကတွာ ဒီပိတဂုဏသုဘံ ဗုဒ္ဓံ သက္ကတွာ တံ ကန္တိံ ပူဇေယျ။ ပူဇနေယျတောပိ ဝီတိနာမေယျ ဣတိ လက္ခယေ။ ‘‘ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာ’’တိ ပါဠိ။

၁၅၆။ ‘‘ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာန’’န္တိ အဋ္ဌကထာပါဌော။ ‘‘အဘဗ္ဗော တွ’’န္တိအာဒိဝစနတော အနုကမ္ပာဝသေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိံ သံဃိကာ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿ အနာပတ္တိ ဝိယ ဒိဿတိ။ အဘဗ္ဗော ဟိ ထေရော သဉ္စိစ္စ တံ ကာတုံ, ဂဝေသိတဗ္ဗာဝ ဧတ္ထ ယုတ္တီတိ ကေစိ။ ထေရေန သိက္ခာပဒပညတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ကတန္တိ မမ တက္ကော။

အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၂။ ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ ဝသန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၆၁) ဝစနတော ယတ္ထ ရတ္တိယံ န ဝသန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ဩဝဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ယဒိ ဧဝံ သင်္ကေတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဩဝဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ ‘‘တတော အဒ္ဓယောဇနေယေဝ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုနောဝါဒကော စေ အဒ္ဓယောဇနံ ဂန္တွာ ဩဝဒိတုကာမော ဟောတိ, ဘိက္ခုနိသံဃော စ အဒ္ဓယောဇနံ ဂန္တွာ သောတုကာမော, ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တဉ္စ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ။ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ပန ‘‘ဧကရတ္တမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဥပဿယံ ဟောတိ, န ဥပဿယသင်္ခေပေန ကတမတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယတ္ထ ဝါသူပဂတာ ဘိက္ခုနိယော, သော ဥပဿယသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ န ဂန္တွာ ဩဝါဒေါ ဒါတဗ္ဗော။ ဧကာဝါသေ ဒိဝါ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ, ဝိစာရေတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၄။ ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတ’’န္တိ ပါဠိဝစနတော, ‘‘သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော စ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သမ္မတေန ဝါ ဝိပ္ပဝသိတုကာမေန ‘‘ယာဝါဟံ အာဂမိဿာမိ, တာဝ တေ ဘာရော ဟောတူ’’တိ ယာစိတွာ ဌပိတော, တဿာဘာဝတော သံဃေန ဝါ တထေဝ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒိတုံ လဘတိ, ပဂေဝ အညေန ဓမ္မေနာတိ သိဒ္ဓံ။ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အသမ္မတော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ပဂေဝ ဘာရံ ကတွာ အဋ္ဌပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဘယဂိရိဝါသီနမ္ပိ ဣဒမေဝ မတံ, အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ဣမံ နယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘နတ္ထိ ကောစီ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဧတရဟိ ဩဝါဒကော အသမ္မတော ဘိက္ခုနောဝါဒကော နာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန ကမ္မဝါစာယ အသမ္မတံ, ဘိက္ခုသံဃေန ပန ဘိက္ခုနိသံဃဿ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထ, ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒထ, ဘိက္ခုသံဃဿ စ ကရောထ ဖာသုဝိဟာရန္တိ ဧဝံ ယာစိတွာ ဌပိတော ဘိက္ခုသံဃံ အာပုစ္ဆိတွာ, တတော သော ထေရော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒတိ, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုသံဃေန အသမ္မတန္တိ, တတြ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အသမ္မတော ဂါမံ ဩဝါဒတ္ထာယ အာဂတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဝစနံ သုတွာ ပဋိဝစနံ ဒေန္တော သံဃာနုမတိယာ, န ဉတ္တိစတုတ္ထေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အနုဂဏ္ဌိပဒမတေန သမေတိ, အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနံ တေန သမေတိ, တဉ္စ ပါဠိဝစနံ, န ဟိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဝါ ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဝစနမတ္တေန ဘိက္ခုနောဝါဒကော နာမ ဟောတိ။ ဟောတီတိ စေ, အနုပသမ္ပန္နောပိ တတ္တကေန ဝစနေန ‘‘ဘိက္ခုနောဝါဒကော ဟောတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဟောတီတိ စေ, ယံ ဝုတ္တံ ဂဏ္ဌာနုဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘အသမ္မတော နာမ အသမ္မတဘာဝေန ‘ဗဟုဿုတော တွံ ဩဝဒါဟီ’တိ သံဃေန ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော’’တိ။ ဧတ္ထ ဗာဟုသစ္စေန ကိံ ပယောဇနံ။ အနုဂဏ္ဌိပဒေယေဝ ‘‘အဘယဂိရိဝါသီ ဝဒတီတိ သုတွာ သမ္မတေန ဝါ အာဏတ္တော ဩဝဒိတုံ လဘတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပစ္ဆာ အနုဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိံ ဗဟုကာယ။ ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဧတ္တကမတ္တေန ဘိက္ခုနောဝါဒကော ဟောတိ။ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘာရံ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ကိံ ပယောဇနံ, တတ္တကမ္ပိ ဝတ္တုံ အညော န လဘတိ, တေန စ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဌပေတွာ ဗာလံ ဂိလာနံ ဂမိကံ အဝသေသေဟိ ဩဝါဒံ ဂဟေတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၁၄) အယံ ပါဠိ ဝိရုဇ္ဈေယျ။ ကထံ? တဿ ဟိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န ပစ္စာဟရိတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ။ ၄၁၅) စနတော သမ္မတာသမ္မတဘာဝေန နတ္ထိ ကောစီတိ ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဝဒန္တော စ ဣဓ ပဌမေန အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော ဟောတီတိ။ ဟောတု အသမ္မတတ္တာ, အကတဘာရတ္တာ စ။ ဣမဿ စ ဘိက္ခုနောဝါဒကတ္တေ ဣမဿ ခီယနေန ဒုက္ကဋံ သိယာ, သဗ္ဗမေတံ အနိဋ္ဌံ, တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အယမေတ္ထ ဘိက္ခုနောဝါဒကော နာမာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ တထာ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော ဩဝဒိတုံ လဘတိယေဝ, နာညောတိ အာစရိယော။

အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စီဝရဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၉။ သာဒိယိဿသီတိ ပုစ္ဆာ။

စီဝရဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၆။ ဝဉ္စေတွာတိ ‘‘တဝ ဉာတိကာယာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ, တေ ဟိ ‘‘ဧကိဿာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ အညာတိကာယ သန္တကသညိနော သိဗ္ဗေသုံ။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ပါဠိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘စီဝရန္တိ ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ စ လိခိတံ, သော ပမာဒလေခေါ။

စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၁။ တာ ဘိက္ခုနိယော ဒူသယိံသူတိ ဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော။

၁၈၂-၄။ သမ္ပဒန္တီတိ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တိ။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘သမ္ပတန္တိ ဧတ္ထာတိ သမ္ပာတော’’တိအာဒိနာ။ ပဒဂတေ ဥပစာရော န လဗ္ဘတိ, အစ္စာသန္နတ္တာ မိဿံ ဝိယ ဟောတီတိ။ ကုက္ကုဋဝဿိတပရိစ္ဆိန္နော မဟာအဋ္ဌကထာယံ။ ‘‘တမ္ပိ ဝေါဟာရေနာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ယေဘုယျေန တထာ သန္နိဝေသော ဟောတီတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ န ပမာဒလေခေါ’’တိ စ, ‘‘ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ, တတော ဥဒ္ဓံ အဒ္ဓယောဇနလက္ခဏသမ္ပတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကပ္ပိယဘူမိ ကိရာယံ…ပေ… န ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒုဒ္ဒသဉှေတ္ထ ကာရဏံ။ ကတရံ ပန တန္တိ? ‘‘ဂစ္ဆာမာတိ သံဝိဒဟတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝတ္တမာနဝစနန္တဉ္စ, အမဂ္ဂေ ဘိက္ခုနုပဿယာဒိမှိ န သမ္ဘဝတိယေဝ မနုဿာနံ အန္တရဃရာဒိမှိ မဂ္ဂသင်္ခေပဂမနတော, ဥစ္စာသယနာဒိဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတ္တာ စ။ န တိတ္ထိယသေယျာယ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာဝါသတ္တာ။ ဒွါရေတိ သမီပတ္ထေ ဘုမ္မံ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ရထိကာယာ’’တိ အာဟ။ သေသအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတ္ထန္တရေ သံဝိဒဟိတေပိ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋ’’န္တိ အာဂတတ္တာ န သမေတိ။ ‘‘ဂါမန္တရေ’’တိ ဝစနတော အညဂါမဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ဧဝ အာပတ္တိ။ ‘‘အဒ္ဓယောဇနေ’’တိ ဝစနတော အတိက္ကမနေယေဝ ယုတ္တံ။

၁၈၅။ ရဋ္ဌဘေဒေတိ ဝိလောပေ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘တယောပိ သင်္ကေတာ ကာလဒိဝသမဂ္ဂဝသေန, တတ္ထ ပစ္ဆိမေနေဝ အာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣမိနာ မဂ္ဂေနာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အညေန ဂစ္ဆန္တိ စေ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော။

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၉။ နဒိယာ ကုတော ဂါမန္တရန္တိ စေ? ‘‘ယဿာ နဒိယာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဂါမန္တရဂဏနာယာတိ ယသ္မိံ ဂါမတိတ္ထေ အာရုဠှော, တံ ဌပေတွာ အညဂါမဂဏနာယ။ ‘‘မာတုဂါမောပိ ဣဓ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အာစရိယဿ တက္ကော, တေနေဝ ‘‘ဥဘယတ္ထ ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယ ဒုက္ကဋံ, သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာ အနာပတ္တီ’’တိ စ န ဝုတ္တံ။ ဧသေဝ နယော အညေသုပိ ဧဝရူပေသု။

၁၉၁။ ‘‘လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကေဠိပုရေက္ခာရာ သံဝိဒဟိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အကုသလစိတ္တံ လောကဝဇ္ဇန္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ကေဠိပုရေက္ခာရာ’’တိ ဝစနံ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘တီဏိ စိတ္တာနိ တိဿော ဝေဒနာ’’တိ ဝုတ္တံ, သံဝိဒဟနကာလေ ဝါ ကေဠိပုရေက္ခာရော ဘိက္ခု သံဝိဒဟတိ, အာပတ္တိ ဘိက္ခုနော ဂါမန္တရောက္ကမနေ, အဒ္ဓယောဇနာတိက္ကမေ ဝါ။ ကုသလစိတ္တော ဝါ ဟောတိ ပစ္စဝေက္ခန္တော, စေတိယာဒီနိ ဝါ ပဿန္တော, အဗျာကတစိတ္တော ဝါ ဟောတိ ကိလမထဝသေန နိဒ္ဒါယန္တောတိ တိစိတ္တာနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၂။ စေဋကေတိ ဒါရကေ။ တရုဏပေါတကေတိ ပေါရာဏာ။ ‘‘ပါပဘိက္ခူနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယ ဣဒံ ပညတ္တံ, တသ္မာ ပဉ္စ ဘောဇနေယေဝါပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ လိခိတံ။

၁၉၄-၇။ နိပ္ဖါဒိတန္တိ ဝိညတ္တိယာ န ဟောတိ, ကိန္တု ပရိကထာဒီဟိ, တသ္မာ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကထာနုသာရေန တတ္ထ ပသီဒိတွာ ဒေန္တိ, ဣဒံ ပရိပါစိတံ န ဟောတိ, ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တတ္တာတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော, ဥပတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘ဣတရမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ အာဟ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ယသ္မာ ဒေဝဒတ္တော ပကတိယာ တတ္ထ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတံ ဘုဉ္ဇတိ, တသ္မာ ဣမံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ နိဒါနံ ကတွာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၈။ ‘‘ဥပနန္ဒဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေန စာ’’တိ ပါဌော။

ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၄။ ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

၁။ အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၀၃-၄။ ပူဂဿာတိ ပူဂေန။ ကုက္ကုစ္စာယန္တောတိ နိဿရဏေနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗံ, တံ မယံ န ဇာနာမာတိ သန္နိဋ္ဌာနဿ ကရဏဝသေန ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ အာယသ္မာ ဥပါလိ နယဂ္ဂါဟေန ‘‘အနာပတ္တိ အာဝုသော သုပိနန္တေနာ’’တိ (ပါရာ။ ၇၈) အာဟ, တထာ ထေရောပိ ‘‘အနာပတ္တိ ဂိလာနဿာ’’တိ ကသ္မာ န ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ? အနတ္တာဓိကာရတ္တာ ဝိနယပညတ္တိယာ, ‘‘နာယံ အတ္တနော ဩကာသော’’တိ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ, သိက္ခာပဒဿ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ။ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပညတ္တေယေဝ ဟိ သော ထေရော ‘‘အနာပတ္တိ သုပိနန္တေနာ’’တိ အာဟ ‘‘အညတြ သုပိနန္တာ’’တိ ဝုတ္တပဒါနုသာရေနာတိ။ ယသ္မာ ဩဒိဿ အယာဝဒတ္ထေဝ ဒါယကာနံ ပီဠာ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘အနောဒိဿ ယာဝဒတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၀၈။ ‘‘အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသ’န္တိ ဧကံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ‘‘ဧသေဝ နယောတိ ဝုတ္တနယမေဝ ဒဿေတုံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော ဟီတိအာဒိမာဟာ’’တိ စ ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ပကတိဂမနေဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတီ’’တိ စ ‘‘အဂိလာနဿ ဂိလာနသညိနော ကာယေန သမုဋ္ဌာတီ’’တိ စ လိခိတံ။

အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၀၉-၂၁၈။ ဂုဠှပဋိစ္ဆန္နောတိ အပါကဋောဝ။ ဧကော ပုတ္တေနာတိ ဧကဿေကံ ဘတ္တံ ‘‘အဟံ အညေန နိမန္တိတော’’တိ န ဝုစ္စတိ။ ‘‘သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၇-၂၁၈) ဝုတ္တတ္တာ စတ္တာရော ဥပါသကာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဝိသုံ နိမန္တေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာနံ စေ ဒေန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ ဧဝါတိ ဧကေ, တံ န ယုတ္တံ ဝိယ။ ‘‘ဝိညတ္တိတော ပသဝနေ ဂဏဿ ဧကတော ဂဟဏေ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ, ဝိသုံ ဂဟဏေ ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တီဟီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဝိညတ္တိတော ပသဝနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန အဋ္ဌကထာယံ အနုညာတံ။ သူပေါဒနာဒိဝသေန တတ္ထ အာပတ္တိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ယုတ္တံ။ ကသ္မာ? ပရိဝါရေ (ပရိ။ ၁၆၈) ဧဝ ဒွိန္နံ အာကာရာနံ အာဂတတ္တာ, တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုညာတ’’န္တိ ဒုဝုတ္တံ။ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋန္တိ ‘‘ပဒဘာဇနေ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧကတော ဂဏှန္တီတိ ဂဟိတဘတ္တာပိ အညေ ယာဝ ဂဏှန္တိ, တာဝ စေ တိဋ္ဌန္တိ, ဧကတော ဂဏှန္တိယေဝ နာမ။ ‘‘ဂစ္ဆတိ စေ, အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ, အထ ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ဂဏဘောဇနံ နာမ ယတ္ထ စတ္တာရော…ပေ… ဘုဉ္ဇန္တိ, ဧတံ ဂဏဘောဇနံ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၁၈) ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတိ – ယတ္ထာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ။ စတ္တာရောတိ ဂဏဿ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒနိဒဿနံ။ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနန္တိ အာပတ္တိပ္ပဟောနကဘောဇနနိဒဿနံ။ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတာတိ အကပ္ပိယနိမန္တနနိဒဿနံ။ နိမန္တနဝသေနေဝ ပန ဂဏဘောဇနဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အညတရံ ဘောဇနံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ပန န ဝုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋတ္တာ။ ယံ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကနိယမဝစနံ။ န ဟိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဘိက္ခူ ဘုဉ္ဇန္တိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဂဏဿ ယတော ပဋိဂ္ဂဟိတာဟာရဘောဇနဟေတု ပါစိတ္တိယ’’န္တိ။ အာဂန္တုကပဋ္ဋံ မောဃသုတ္တေန သိဗ္ဗိတွာ ဌပေန္တိ, တတ္ထ အနုဝါတေ ယထာ ဧကတလံ ဟောတိ, တထာ ဟတ္ထေဟိ ဃဋ္ဋေတိ။ ဝလေတီတိ အာဝဋ္ဋေတိ။ ပရိဝတ္တနန္တိ သုတ္တံ ဂဏှန္တာနံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သုတ္တပရိဝတ္တနံ ကရောတိ, ပဋ္ဋံ သိဗ္ဗန္တာနံ သုခသိဗ္ဗနတ္ထံ ပဋ္ဋပရိဝတ္တနဉ္စ။ နဝစီဝရကာရကော ဣဓာဓိပ္ပေတော, န ဣတရောတိ။ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရံ အာပုစ္ဆိတွာ သမ္ဘာရေ ကယိရမာနေယေဝ ကာလာ အတိက္ကန္တာ, ပစ္ဆာ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒေ ပညတ္တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆီ’’တိ ဝဒန္တိ, အညထာ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈနတော။

၂၂၀။ ‘‘ဒွေ တယော ဧကတောတိ ယေပိ အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယိတွာ’’တိအာဒိဝစနေန အကပ္ပိယနိမန္တနပစ္စယာ ဧဝ အနာပတ္တိ, ဝိညတ္တိတော အာပတ္တိယေဝါတိ ဒီပေတိ။ အနိမန္တိတော စတုတ္ထော ယဿ တဒေတံ အနိမန္တိတစတုတ္ထံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ပဝေသေတွာတိ နိသီဒါပေတွာ။ စီဝရဒါနသမယလဒ္ဓကစတုက္ကံ စီဝရကာရသမယလဒ္ဓကစတုက္ကန္တိ ဧဝမာဒီနိ။ တာနိ စာတိ ယေဟိ ဘောဇနေဟိ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ, တာနိ။ မဟာထေရေတိ ဥပသမ္ပန္နေ။ အဋ္ဌတွာတိ ဌိတေန နိမိတ္တံ ဒဿိတံ ဟောတိ။ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာတိ ရထိကာဒီသု ဘိက္ခုသမီပေ ဂန္တွာ။ ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, စီဝရဒါနသမယေ ဂဏဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတုံ။ ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူန’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ။ ကတ္ထစိ ‘‘ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ ပါဌော, အယံ သောဘနော။

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၂၁။ အဓိဋ္ဌိတာတိ နိစ္စပ္ပဝတ္တာ။ ဗဒရစုဏ္ဏသက္ကရာဒီဟိ ယောဇိတံ ဗဒရသာဠဝံ။ ကိရကမ္မကာရေနာတိ ကိရဿ ကမ္မကာရေန။

၂၂၆။ ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဧတ္ထာဟု ပေါရာဏတ္ထေရာ ‘‘ဘဂဝတော သမ္မုခါ အဝိကပ္ပေတွာ ဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ရထိကာယ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ဝိကပ္ပေသိ, ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဣတရေန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘တဿ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’’တိ။ ပဉ္စသုသဟဓမ္မိကေသူတိ သမ္မုခါ ဌိတဿ သဟဓမ္မိကဿ ယဿ ဝိကပ္ပေတုကာမော, တံ သဟဓမ္မိကံ အဒိသွာ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ သန္တိကေ, သယမေဝ ဝါ ‘‘ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ဣတ္ထန္နာမဿ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဧကေ, ဧဝံ သတိ ထေရော တသ္မိံယေဝ နိသိန္နောဝ တထာ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ တက္ကော ဒိဿတိ။ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ပရမ္မုခါ ဝိကပ္ပနာဝ ဝုတ္တာ, သာ ‘‘တေန ဟာနန္ဒ, ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဣမိနာ သမေတိ, တထာပိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တသ္မာ ယော ဘိက္ခု ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု အညတရဿ ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ တုယှံ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ’’တိ ဝစနတော သဟဓမ္မိကဿ သန္တိကေ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, န သယမေဝါတိ ဒိဿတိ။ ယသ္မာ အယံ ပစ္ဆိမနယော ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေနပိ သမေတိ, တသ္မာ ဣဓ မာတိကာဋ္ဌကထာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘တေ မနုဿာ…ပေ… ဘောဇနမဒံသူ’’တိ ဝစနတော အကပ္ပိယနိမန္တနံ ပညာယတိ, တထာပိ ထေရဿ ကုက္ကုစ္စုပ္ပတ္တိကာရဏေန ဘတ္တေန သော နိမန္တိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အညထာ ပရတော ‘‘ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝစနေန, အနာပတ္တိဝါရေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ။

၂၂၉။ ဧတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘အညော မနုဿော ပတ္တံ ဂဏှာတိ, န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော အပရဘာဂေ အကပ္ပိယနိမန္တနေန နတ္ထိ ပယောဇနံ, ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အကပ္ပိယနိမန္တနေန ပယောဇနန္တိ သွေပိ ဘန္တေ အာဂစ္ဆေယျာထာတိ ဧတ္ထ ကတရံ အကပ္ပိယနိမန္တနံ, တသ္မာ အဓိပ္ပါယော စေတ္ထ ပမာဏန္တိ။ န, ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တီ’’တိ ဝစနတောတိ။ တတ္ထ ‘‘သွေပိ ဘန္တေ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ ဝစနမတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အကပ္ပိယနိမန္တနက္ကမေန အတ္ထော ဂဟိတော, တထာ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ’’တိ ဧတ္ထာပိ အန္တရာ အကပ္ပိယနိမန္တနေန လဒ္ဓဘတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပိဏ္ဍာယ ဟိ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္ထ, ဘန္တေ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဒိန္နမ္ပိ အကပ္ပိယနိမန္တနေန လဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ။ ဝေါဟာရေန ပန ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အညထာ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဂဏဘောဇနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စဟိ ဘောဇနေဟိ နိမန္တိတဿ…ပေ… ပရဿ ပရဿ ဘောဇနေ’’တိ ဝုတ္တဝစနဝိရောဓော။ ဣဒဉှိ ဝစနံ ယေန ပဌမံ နိမန္တိတော, တတော ပဌမနိမန္တိတံ အာဒါယ ဂတော ပရဿ ပရဿ နိမန္တနကဒါယကဿ ဘောဇနေတိ အတ္ထပရိဒီပနတော နိမန္တနတော လဒ္ဓဘတ္တဿ ဘောဇနေယေဝ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော’’တိ ဝစနေနပိ သမေတိ, အညထာ ‘‘ယေန နိမန္တိတော, တဿ ဘောဇနတော ပရဿ ဘောဇနေ’’တိ ဧတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ပါဠိယံ ဝါ ‘‘နိမန္တနေန ဧကတောဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဧတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ ဒုတိယနိမန္တနဿ ပဌမဘောဇနေ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ယေန ယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ နိမန္တနပဋိပါဋိယာ ဘုဉ္ဇတီတိ ပါဠီတိ စေ? န, ‘‘အနာပတ္တိ နိစ္စဘတ္တေ’’တိအာဒိပါဠိဝိရောဓတော။

ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ကသ္မာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘတီတိ စေ? ‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတော, တံ ဌပေတွာ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ, ဧတံ ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ လိခိတံ။ ယဒိ ဧဝံ နိစ္စဘတ္တာဒိကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ နိစ္စဘတ္တာဒိ ဩဒိဿကန္တိ စေ? တံ န, တဒညဿ အတ္တနော ဓနေန နိပ္ဖန္နဿ, သံဃတော လဒ္ဓဿ ဝါ ပါတော ပစနကယာဂု စေ ဃနာ ဟောတိ, တဿာပိ, ဧကကုဋိကံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတော ဘိက္ခာစရိယဝသေန လဘိတဗ္ဗနိစ္စဘတ္တဿ စ အကပ္ပိယဘာဝပ္ပသင်္ဂတော။ တတ္ထ ဘိက္ခာစရိယဝသေန လဒ္ဓံ န ကပ္ပတိ နိမန္တနကာနံ အပ္ပသာဒါဝဟနတောတိ စေ? န, ‘‘ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနဝိရောဓတော။ ခါဒနီယမ္ပိ ဟိ ပရဿ ခါဒိတွာ ဘုတ္တတ္တာ နိမန္တနဘောဇနံ အဘုဉ္ဇန္တော အပ္ပသာဒံ ကရောတိ ဧဝ, တသ္မာ အပ္ပသာဒါဝဟံ အပ္ပမာဏံ, တသ္မာ နိစ္စဘတ္တာဒိ ဩဒိဿကံ န သမ္ဘဝတိ။ အပိစ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သဒ္ဓိံ ဣဓ ဝုတ္တနယေန သံသန္ဒိတွာ ယံ ယံ ခမတိ, တံ တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗောပိ ကေသဉ္စိ အာစရိယာနံ ဝိနိစ္ဆယော။ အာစရိယဿ ပန ဝိနိစ္ဆယော အန္တေ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ‘‘ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ ပိဝတော အမိဿမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဩဒနေနာမိဿေတွာ ဥပရိ တိဋ္ဌတီ’’တိ လိခိတံ။

မဟာဥပါသကောတိ ဂေဟသာမိကော။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ ဝစနေန ကုရုန္ဒိယံ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ။ ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ အဓိပ္ပါယော မဟာပစ္စရိယံ ဝိစာရိတော’’တိ လိခိတံ။ ‘‘စာရိတ္တတောတိ ‘သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ’တိ ပရတော ဝတ္တဗ္ဗတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝစီကမ္မံ အဝိကပ္ပနံ။ ဧတ္ထ ‘‘မဟာဥပါသကော ဘိက္ခူ နိမန္တေတိ…ပေ… ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ။ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝစနတော, ‘‘ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ပါဠိတော, ခန္ဓကေ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, အညတြ နိမန္တနေ အညဿ ဘောဇ္ဇယာဂု ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ, ယော ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၂၈၃) ဝစနတော စ နိမန္တေတွာ ဝါ ပဝေဒေတု အနိမန္တေတွာ ဝါ, ပဌမဂဟိတနိမန္တနဿ ဘိက္ခုနော ပဌမနိမန္တနဘောဇနတော အညံ ယံ ကိဉ္စိ ပရသန္တကံ ဘောဇနံ ပရမ္ပရဘောဇနာပတ္တိံ ကရောတိ။ အတ္တနော သန္တကံ, သံဃဂဏတော လဒ္ဓံ ဝါ အဂဟဋ္ဌသန္တကံ ဝဋ္ဋတိ, နိမန္တနတော ပဌမံ နိဗဒ္ဓတ္တာ ပန နိစ္စဘတ္တာဒိ ပရသန္တကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ခန္ဓကေ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၂၈၃) ဝစနံ ပရသန္တကဘောဇနဝုတ္တနိယမနံ။ တတော ဟတ္ထကောဝ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁-၃။ ပဋိယာလောကန္တိ ပစ္ဆိမံ ဒေသံ။ ပူဝဂဏနာယာတိ အတိရိတ္တပူဝဂဏနာယာတိ အတ္ထော။ သစေ ‘‘အပါထေယျာဒိအတ္ထာယ သဇ္ဇိတ’’န္တိ သညာယ ဂဏှာတိ, အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ အာပတ္တိ ဧဝ။ အထ ဥဂ္ဂဟိတံ ဂဏှာတိ, န မုစ္စတိယေဝ။ အသံဝိဘာဂေ ပန အနာပတ္တိ အကပ္ပိယတ္တာ။ အစိတ္တကတာ ပညတ္တိဇာနနာဘာဝေနေဝ, န ဝတ္ထုဇာနနာဘာဝေနာတိ ဧကေ။ န, မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပါထေယျာဒိအတ္ထာယ သဇ္ဇိတဘာဝဇာနန’’န္တိ အင်္ဂေသု အဝုတ္တတ္တာ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပနေဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကေန ဝါ အနေကေဟိ ဝါ ဒွတ္တိပတ္တပူရေသု ဂဟိတေသု တေသံ အနာရောစနေန ဝါ သယံ ဝါ ဇာနိတွာ ယော အညံ ဂဏှာတိ, တဿ ဒုက္ကဋံ။ ဧကတော တီသု, စတူသု ဝါ ပဝိဋ္ဌေသု ဧကေန စေ ဒွေပတ္တပူရာ ဂဟိတာ, ဒုတိယေ ဒွေ ဂဏှန္တေ ပဌမော စေ န နိဝါရေတိ, ပဌမဿ ပါစိတ္တိယံ။ နိဝါရေတိ စေ, အနာပတ္တိ, ဒုတိယဿေဝ ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ သစေ သဉ္စိစ္စ န ဝဒတိ, ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယေန ပါစိတ္တိယံ, မာတိကာဋ္ဌကထာဝသေန (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဒုက္ကဋံ။ ‘‘အတိရေကပဋိဂ္ဂဟဏ’’န္တိ တတ္ထ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ န ပါစိတ္တိယံ, ကတ္တဗ္ဗာကရဏတော ပန ဒုက္ကဋံ။ အညထာ ကိရိယာကိရိယံ ဣဒံ အာပဇ္ဇတိ, အနိဝါရဏံ, အနာရောစနံ ဝါ ဆဋ္ဌင်္ဂံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ ဧကနိကာယိကာနံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘အာသန္နဝိဟာရဘိက္ခူ, အာသန္နအာသနသာလာဂတာ ဝါ သစေ ဝိသဘာဂေဟိ အာနီတံ န ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ, ‘အာရာမိကာဒီနံယေဝ ဝါ ဒါပေန္တီ’တိ ဇာနာတိ, ယတ္ထ ပရိဘောဂံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဒွတ္တိပတ္တပူရာ’တိ ဝစနတော ပစ္ဆိအာဒီသု အဓိကမ္ပိ ဂဏှတော အနာပတ္တီ’’တိ ကေစိ ဝိနယဓရမာနိနော ဝဒန္တိ, တံ တေသံယေဝ နိသီဒတု, အာစရိယာ ပန ‘‘ပစ္ဆိအာဒီသုပိ ဥက္ကဋ္ဌပတ္တဿ ပမာဏဝသေန ဒွတ္တိပတ္တပူရာ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒကထာ ဟေသာ’’တိ ဝဒန္တိ။

ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၃၆။ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ကိဉ္စာပိ ‘‘ပဝါရိတာ’’ဣစ္စေဝ အဓိပ္ပေတာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာဝ, အထ ခေါ ပစ္ဆိမာဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။

၂၃၇။ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အတိရိတ္တံ နာမ ဟောတိ။ ဘိက္ခုဿ ဣဒမ္ပိ တေ အဓိကံ, ဣတော အညံ န လစ္ဆတီတိ ကိရ အတ္ထော။

၂၃၈-၉။ ‘‘အသနံ ပညာယတီ’’တိ ဧတေနေဝ ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိ ဧတဿ သိဒ္ဓတ္တာ ဝိသုံ အတ္ထသိဒ္ဓိ နတ္ထိ။ ယဒိ အတ္ထိ, အင်္ဂါနံ ဆက္ကတ္တဒဿနန္တိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတန္တိအာဒိ ပဝါရဏင်္ဂါနံ ပဉ္စကတ္တဒဿနံ။ ဝရကောတိ ယော ကောစိ ဝရကော။ ‘‘ပဝါရဏံ ပန ဇနေတိယေဝါတိ ဝိသုံ သိတ္ထံ ဝေါဒကံ ကရောန္တိ, ပဝါရဏံ န ဇနေတိ။ ယာဂုံ ဝါ ပိဝန္တော ပဌမံ ဥဒကံ ပိဝတိ, ဝဋ္ဋတိ။ အဝသိဋ္ဌံ ဟေဋ္ဌာသိတ္ထံ ပဝါရဏံ န ဇနေတီ’’တိ လိခိတံ။ ဥပတိဿတ္ထေရော ‘‘ဇနေတိယေဝါ’’တိ ဝဒတိ, တံ န ဣစ္ဆန္တိ အာစရိယာ။ ဘဇ္ဇိတပိဋ္ဌန္တိ တဏ္ဍုလစုဏ္ဏမေဝ။ ဘဇ္ဇိတသတ္တုယော ပိဏ္ဍေတွာ ကတမောဒကော သတ္တုမောဒကော။

‘‘ယာဂုသိတ္ထမတ္တာနေဝ ဒွေ…ပေ… ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပရစင်္ကမစ္ဆာဒယော ပက္ခိပိတွာ ပက္ကယာဂုံ ပိဝန္တော သစေ အညံ တာဒိသံယေဝ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရဏာ န ဟောတီတိ ကိရ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော။ သစေ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ။ ကသ္မာ? အသနသင်္ခါတဿ ဝိပ္ပကတဘောဇနဿာဘာဝတော။ ဘောဇနသာလာယံ ဘုဉ္ဇန္တော စေ, အတ္တနော အပါပုဏနကောဋ္ဌာသံ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ။ ကာမံ ပဋိက္ခိပတိ, ပတ္တေ ပန အာရာမိကော အာကိရတိ, တတော ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒဉှိ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌအနေသနာယ ဥပ္ပန္နေယေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။ ယထာ ဟိ သံဃတော ဥဒ္ဓဋပိဏ္ဍံ ဒုဿီလော ဒေတိ, တံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ။ ‘‘ဝိသဘာဂေါ လဇ္ဇီ စေ ဒေတိ, တံ တေန သမ္ဘောဂံ အကတ္တုကာမတာယ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပရိဝေသနာယာတိ ဘတ္တဂ္ဂေ။ ‘‘မံသေန ရသံ, မံသဉ္စ ရသဉ္စ မံသရသန္တိ အာပဇ္ဇနတော ‘မံသရသ’န္တိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခေပတော ဟောတိ, မံသဿ ရသံ မံသရသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော နာဓိပ္ပေတော’’တိ ဝုတ္တံ။ မံသကရမ္ဗကော နာမ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ သုဒ္ဓယာဂု ဧဝ ဟောတိ။ အပ္ပဝါရဏမိဿကကရမ္ဗကောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ န ပဝါရေတိ, တေန ဝုတ္တံ ပရတော ‘‘ဣဒဉ္စ ကရမ္ဗကေန န သမာနေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ, တသ္မာ ‘‘တံ အဘိဟရိတွာ ကဉ္ဇိယံ ဂဏှထာ’တိ ဝဒန္တံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရဏာ န ဟောတီ’’တိ စ ‘‘မိဿကယာဂုံ ဂဏှထာ’တိ အဝုတ္တတ္တာ ‘သမ္မိဿိတံ ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ စ ဝုတ္တံ, ယသ္မာ ယာဂုမိဿကန္တိ ဧတ္ထ ပဒဒွယေ ပဝါရဏာရဟဿ နာမဂ္ဂဟဏံ နတ္ထိ, တသ္မာ တတြ စေ ယာဂု ဗဟုတရာ ဝါ ဟောတိ သမသမာ ဝါ, န ပဝါရေတိ။ ကသ္မာ? တတ္ထ အဘိဟာရကပဋိက္ခေပကာနံ ယာဂုသညတ္တာ။ ယာဂု စေ မန္ဒာ, ဘတ္တံ ဗဟုတရံ, ပဝါရေတိ။ ကသ္မာ? တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ တတ္ထ ဘိန္နသညတ္တာတိ တက္ကော အာစရိယဿ။ ဘတ္တမိဿကေ ပဝါရဏာရဟဿ နာမဿ သဗ္ဘာဝတော သဗ္ဗဒါ ပဝါရေတိ ဧဝ။ မိဿကေ ပန ဝုတ္တနယေန ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီတိ ယထာ ဘတ္တသိဋ္ဌံ န ပတတိ, တထာ ဂါဠှံ ဟတ္ထေန ပီဠေတွာ ပရိဿာဝေတွာ ဒေတိ။

အကပ္ပိယကတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကပ္ပိယံ အကာရာပိတေဟိ ကဒလိပ္ဖလာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အတိရိတ္တံ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာပိ တံ ကဒလိပ္ဖလာဒိံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အမိဿကရသတ္တာ ပုန တာနိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ဌပေတွာ အတိရိတ္တံ ကာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေ တေသု ဝိနယကမ္မဿ အနာရုဠှတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ စ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတ’’န္တိ ဝစနတော ဘုတ္တာဝိနာ အပ္ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ, တသ္မာ ‘‘ပါတောဝ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆန္တေသု ဒွီသု ဧကော ပဝါရိတော အဝုဋ္ဌိတော တတ္ထ နိသီဒတိ, သော ဣတရေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ ဘိက္ခံ အတ္တနာ အဘုတွာပိ ‘အလမေတံ သဗ္ဗ’န္တိ ကာတုံ လဘတိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ သုက္ကပက္ခေ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓံ, တသ္မိံ ပက္ခေ အတ္တနော သတ္တင်္ဂါနိ န ပူရေန္တိ, ကဏှပက္ခေ ပဋိဘာဂေန သတ္တ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဘုတ္တာဝိနာ အပ္ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန, အဝုဋ္ဌိတေန ဝါ ကတံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ပဝါရိတေန အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေနေဝါ’’တိ ဣမံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပံ ဒီပေတုံ ‘‘သတ္တင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနီ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သော ပုန ကာတုံ န လဘတိ ပဌမံ ကတဿ ပုန တေနေဝ ကတ္တဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော။ ယဉ္စ အကတံ, တံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ အထ သောဝ ပဌမော ပုန ကတ္တုကာမော ဟောတိ, အညသ္မိံ ဘာဇနေ ပုဗ္ဗေ အကတံ ကာတုံ လဘတိ။ ဒုတိယော ပဌမဘာဇနေပိ ကာတုံ လဘတိ။ ‘‘ယေန အကတံ, တေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ယေန ယံ ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ, တမေဝ သော ပုန ကာတုံ န လဘတိ, အညေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။ တတ္ထ တန္တိ တံ ပဌမံ ကတန္တိ အတ္ထော။ ပေသေတွာ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နော စေ ဂတော, တတြဋ္ဌေန ဧကေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂါဟေတွာ အပရေန ကာရေတဗ္ဗန္တိ တတ္ထ ဧကောဝ ဧဝမေဝ ကာတုံ န လဘတီတိ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဂိလာနံ ဥဒ္ဒိဿာ’တိအာဒိဝစနတော ဝိဟာရာဒီသု ဂိလာနဿ ပါပုဏနကောဋ္ဌာသမ္ပိ ဂိလာနာတိရိတ္တံ နာမ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အာဟာရတ္ထာယာတိ ဝိကာလေ ဧဝါတိ ဧကေ။

၂၄၁။ ကာယကမ္မံ အဇ္ဈောဟရဏတော။ ဝစီကမ္မံ ဝါစာယ ‘‘အတိရိတ္တံ ကရောထ ဘန္တေ’’တိ အကာရာပနေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၄၃။ သာဓာရဏမေဝါတိ သဗ္ဗပဝါရဏာနံ သာဓာရဏံ ‘‘ယာဝတ္တကံ ဣစ္ဆသီ’’တိ ဣဒံ။

ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၄၇-၉။ နဋာနံ နာဋကာနိ နဋနာဋကာနိ, သီတာဟရဏာဒီနိ။ မူလဉ္စ တံ ခါဒနီယဉ္စာတိ မူလခါဒနီယံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ပိဋ္ဌန္တိ စုဏ္ဏံ။ ခါရကမူလန္တိ ယူပသမူလံ။ စစ္စုမူလံ နေဠိယမူလံ။ တမ္ဗကံ ဝစံ။ တဏ္ဍုလေယျကံ စူဠကုဟု။ ဝတ္ထုလေယျကံ မဟာကုဟု။ ဝဇကလိ နိကောဋ္ဌံ။ ဇဇ္ဈရီ ဟိရတော။

ကောဋ္ဌံ ဇရဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ။ ဂဏ္ဌိ မုဟုကုလမုဒု ဝိစယတ္ထ ဝဇမုဇု ဝဒုဠဝိ။

ဝဇ္ဇယေတိမေ ကိံသုကံ, ဟလိဒ္ဒိ။ ကသေရုကော, ကဋိဗလဝန္တိ တဿ နာမံ။ အမ္ဗာဋကံ အမူလကံ ပိဎလ ကက္ကုလ။ မသာလု ကိနဠ။ အာလုဝ ကဠိ တဍ္ဎိအဠိ အလသ ကဋိဿလ နမေဒတိ မေရ။ သိဂ္ဂု သီရိ ကောဠ ကာလကံ နေကဠဝိ။ ခီရဝလ္လိကန္ဒော တုမူရောရိယော ဟောတိ။ သင်္ခတော ဓောဝနမေဝ။ အယံ ‘‘ပရိသင်္ခါရော’’တိ လိခိတံ။ ခီရကာကောလီ ကိရိကဝေဠိ။ ဇီဝိကံ ဇီဝိဟိ။ ဥသဘက ဥမ္မသုဝိယိ။

ဟိန္တာလံ ကိတိလိ။ ကုန္တာလ တောဟော တိလိသတာ ပဒိကဠိရော ပဋသေဝလကဠိ။ ကရမန္ဒကံ ကရမ္ဗ ဒဏ္ဍောကိရ ဥဒကဇောတိ ကဏ္ဍကော။ ‘‘သိင်္ဃတကောတိပိ ဝုစ္စတီ’’တိ လိခိတံ။ ဖဂ္ဂဝ ဟကိဠိ။ နတ္တမာလန္တိ ကရဉ္ဇိ။

သေလ္လု လောဟောလိယံ။ ကာသမဒ္ဒက ကုဒုဝဝလိ အနသိကိန။ ဥမ္မာဒိယ မေလေလိဒိယ။ စီနမုဂ္ဂေါ ဝေနမုတ္တိ ဟုရမုဂ္ဂ။ ရာဇမာသော မာဟဝိလိတိ။ အဂ္ဂိမန္တော မုဉ္စိ။ သုနိပဏ္ဏကော တိပိလဝနိနာဠိကာ တိလက။ ဘူမိယံ ဇာတလောဏီတိ ဧတ္ထ လောဏီနာမဿ သာဓာရဏတ္တာ ‘‘ဘူမိယ’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ။ ဗြဟ္မီပတ္တံ ဒေမေတေယေ ပဏသာ။ ‘‘ဒီပဝါသိနော ဝဒန္တီ’’တိ သိထိလံ ကတွာ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? ‘‘ခါဒနီယတ္ထံ ဖရတီတိ လက္ခဏေန အသမာနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဒေလိဝိနိတေကိ။ သုလသိပဏ္ဏန္တိ တသာပလိကံ။

အဂန္ဓိကပုပ္ဖံ ကရိဿယေတိ စေကဝါဒိဒပုပ္ဖံ စေလေပတိမလံ။ ဇီဝန္တီပုပ္ဖံ ဇီဝိတန္ဒိဂမလ။ ဗကုလ မုထုဝလ။ ကုယျက ပုနပုန္နာမပုန္နရာ, ဇာတိသုမန။ နဝမာလိကာ စေဟေမလ။

တိန္တိဏိက ကစိနီ ဝိလေယိ။ မာတုလုင်္ဂ လဝနော။ ပုဿဖလ သုပုလိ။ တိမ္ဗရူသက တိဂိဗ္ဗေရေဟိတိ သုသတုဓုတ။ တိပုသဝါတိင်္ဂဏ ဓုတတိကေဏ ပဋိယိ။ စောစ ဝရိယိယေလိ။ မောစ အတိရေလိ။ ဂေါဋ္ဌဖလံ ပူဝဖလန္တိ ဧကေ။ ကောဋ္ဌသေ ကိရ အစ္ဆိဝ။

အသမုဿိ ဗိမ္ဗ ဣတိ ကေစိ။ ကာသ္မရီတိ သေပဏ္ဏိ။ အတိတေမေတိ ကရိယမေတိဿ။ ဇာတိဖလံ ကတံမေတိ။ ကဋုကဖလံ တိရိရက။

တရုဏဖလံ ကိရိဥပုလု။ ပေါက္ခရဋ္ဌိ ကိဉ္စက္ခဋ္ဌိ။ သိဒ္ဓတ္ထကံ သာသပံ သေတဝဏ္ဏံ။ ရာဇိကံ ရတ္တံ ဟောတိ။

ဟိင်္ဂုံ ဟိင်္ဂုဇတုန္တိ သဗ္ဗာပိ ဟိင်္ဂုဝိကတိယော။ ဧတ္ထ ဟိင်္ဂုဇတု နာမ ပတ္တသာခါ ပစိတွာ ကာတဗ္ဗာ။ သာခါ ပစိတွာ ကတာ သိပါဋိကာ။ အညေဟိ မိဿေတွာ ကတာတိ ကေစိ။ တကံ ကဋ္ဌဇန္တိ အဂ္ဂိကေဠိနိ။ နိကိတိဿာကာလေသယော။ တိမေရ, တကပတ္တိ ပသာခါပတ္တေ ပစိတွာ ကာတဗ္ဗာ။ ‘‘တကပဏ္ဏိ သာဝတိ ဧဝ ကာတဗ္ဗာ’’တိ လိခိတံ။

ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၅၃။ အပရဇ္ဇု သန္နိဓိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ န ကေဝလံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ, အထ ခေါ ဥဂ္ဂဟိတကမ္ပိ, တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ သန္နိဓိကတံ ယံ ကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ ဝါ ယာမကာလိကံ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ တံ ပဌမမေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ, ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘အတ္တနော ကာလေ ဂဟိတံ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ။

ဧတ္ထာဟ – ယထာ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဥဂ္ဂဟိတကာနိ အနဓိပ္ပေတာနိ။ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အနာပတ္တိ အနဇ္ဈောဟရဏီယတ္တာ, တထာ ဣဓာပိ ဥဂ္ဂဟိတကံ နာဓိပ္ပေတန္တိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတိ – ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ (ပါရာ။ ၆၁၈ အာဒယော) ဥဂ္ဂဟိတကံ နာဓိပ္ပေတန္တိ ယုတ္တံ အတ္တနော ကာလာတိက္ကမနမတ္တေန တတ္ထ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော။ ဧတ္ထ န ယုတ္တံ အတ္တနော ကာလာတိက္ကမနမတ္တေန အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂါဘာဝတော။ အဇ္ဈောဟရဏေနေဝ ဟိ ဧတ္ထ အာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော, တသ္မာ အနုဂဏ္ဌိပဒမတေန အဇ္ဇ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တော ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ။

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – အတ္တနာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော အဇ္ဇ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇတိ, ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ။ သာမဏေရာဒီနံယေဝ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဟိတံ ပုနဒိဝသေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗောတိ။ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – သစေ ဗေလဋ္ဌသီသော ဝိယ ဒုတိယတတိယာဒိဒိဝသတ္ထာယ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သာမဏေရာဒီနံ ဂေါပနတ္ထာယ ဒေတိ, တဿ ပုနဒိဝသေ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သမ္ဘဝတိ။ သယမေဝ သစေ တံ ဂေါပေတွာ ဌပေတိ, ပုနဒိဝသေ ပတိတံ ကစဝရံ ဒိသွာ ဝိမတိဝသေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှတော ပဋိဂ္ဂဟဏတောဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သမ္ဘဝတိ။ နော စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တံ ဒုက္ကဋံ နတ္ထိ။ ‘‘ဣဒဉှိ ‘ဧကံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’တိအာဒိ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယော ပန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒွေပိ ပါဒေ အတိက္ကာမေတိ, တဿ တံ ထုလ္လစ္စယံ နတ္ထိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝံ အဝိဇဟန္တမေဝ သန္နိဓိံ ဇနေတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော, တံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ကပါလေန ပီတော ပန သ္နေဟော အဗ္ဗောဟာရိကော။ ကိဉ္စာပိ ဥဏှေ ဩတာပေန္တဿ ပဂ္ဃရတိ, တထာပိ ‘‘ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣတရထာ ကပါလေန ပီတာ သပ္ပိအာဒယောပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိံ ဇနေယျုန္တိ။ သယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိဓိယေဝ။ ဒုဒ္ဓေါတပတ္တကထာပိ ဧတေန သမေတိ ဝိယ။ အာဟာရတ္ထာယာတိ ကာလေပိ လဗ္ဘတိ။ ပကတိအာမိသေတိ ကပ္ပိယာမိသေ။ သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေတိ ‘‘ဟိယျော ပဋိဂ္ဂဟိတယာမကာလိကံ အဇ္ဇ ပုရေဘတ္တံ သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ လိခိတံ။ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကမ္ပိ ဟိ ယာမာတိက္ကန္တပါနကေန သံသဋ္ဌံ သန္နိဓိံ ကရောတိ။ အကပ္ပိယမံသေသု မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယံ, သေသမံသေ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝဍ္ဎတိ။

၂၅၅။ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယာတိ ကာလေပိ ဒုက္ကဋမေဝ သန္နိဓိံ အနာပဇ္ဇနတောတိ ကေစိ။ တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတံ တဒဟု ပုရေဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? န, ပါဠိယမ္ပိ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝိသေသဿ နတ္ထိတာယ။ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ ပုရေဘတ္တံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇနံ ဝုတ္တန္တိ စေ? အာဟာရေ သပ္ပိအာဒိ သင်္ဂဟံ ယာတိ, တေန တဂ္ဂတိကဝသေန ဝုတ္တံ, န ဘေသဇ္ဇဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဥပတိဿော။

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၅၉။ အကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ယေသံ မံသံ န ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပိနာ။ ‘‘ဝသာတေလဉှိ ဌပေတွာ အကပ္ပိယသပ္ပိ နာမ နတ္ထီ’’တိ လိခိတံ။ ဝိသင်္ကေတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သူပေါဒနဝိညတ္တိပိ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကာယိကာနီတိ ကာယေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာနိ။

၂၆၁။ မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗောတိ သံဃဝသေန ပဝါရိတေ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သပ္ပိအာဒိပဉ္စကံ ဝိညာပေတိ စေ, တတ္ထ ‘‘န ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ‘‘တေန ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပါဠိမုတ္တကေသု ‘‘ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ လိခိတံ။

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၄-၅။ မုခဒွါရန္တိ ကဏ္ဌနာဠိ။ ဥစ္စာရဏမတ္တန္တိ ဥက္ခိပိတဗ္ဗမတ္တကံ။ ကသဋံ ဆဍ္ဍေတွာတိ သမုဒါစာရဝသေန, အဆဍ္ဍိတေပိ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဟတ္ထပါသာတိက္ကမန္တိ ဒါယကဿ။ ဘိက္ခုဿ ဒေတီတိ အညဿ ဘိက္ခုဿ။ ကဉ္ဇိကန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဒြဝံ။ ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဘူမိယံ ဌပိတေ အဘိဟာရာဘာဝတော။ ‘‘ယထာ ပဌမတရံ ပတိတထေဝေ ဒေါသော နတ္ထိ, တထာ အာကိရိတွာ အပနေန္တာနံ ပတိတထေဝေပိ အဘိဟဋတ္တာ နေဝတ္ထိ ဒေါသော’’တိ လိခိတံ။ စရုကေနာတိ ခုဒ္ဒကပိဏ္ဍေန။ ဇာဂရန္တဿပီတိ ‘‘အပိ-သဒ္ဒေန သုတ္တဿပီ’’တိ လိခိတံ။ ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော။ တေဟိ ကာယသံသဂ္ဂေ ကာယပဋိဗဒ္ဓေနာပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာပိ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိ ဒဿိတာ ဧဝါတိ အတ္ထော။ ကာယပဋိဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓေနာတိ ဝစနမတ္တမေဝေတံ။ ‘‘သတ္ထကေနာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတကေနာ’’တိ လိခိတံ, တံ ဒုလ္လိခိတံ သတိပိ မလေ ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗကိစ္စာဘာဝတော။ ကေသဉ္စိ အတ္ထာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာနံ အတ္ထာယ။ ‘‘သာမဏေရဿ ဟတ္ထံ ဖုဋ္ဌမတ္တမေဝ တံ ပရိစ္စတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။

ပဋိဂ္ဂဟဏုပဂဘာရံ နာမ မဇ္ဈိမပုရိသေန ဥက္ခိပိတဗ္ဗကံ။ မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘အဘုဉ္ဇနတ္ထာယာပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဟိတေ ဝဋ္ဋတီ’’’တိ ယေ ဝဒန္တိ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘သီသမက္ခနတေလံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ‘ဣဒံ သီသမက္ခန’န္တိ အနာဘောဂေနေဝ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမေန္တဿ ကိံ နိဿဂ္ဂိယံ ဘဝေယျာ’’တိအာဒိ, သုတ္တာဓိပ္ပါယော ပန ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗော ‘‘မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထံ ဗီဇန္တဿ တသ္မိံ လဂ္ဂရဇာဒိမှိ ပတ္တေ ပတိတေ သုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာ’တိ သညာယ ပုဗ္ဗေ ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပရိဝတ္တနကထာယံ ‘‘အမှာကံ တဏ္ဍုလေသု ခီဏေသု ဧတေဟိ အမှာကံ ဟတ္ထဂတေဟိ သာမဏေရသန္တကေဟိပိ သက္ကာ ပတိဋ္ဌပေတု’န္တိ ဘိက္ခူနံ စိတ္တုပ္ပါဒေါ စေ သမ္ဘဝတိ, ‘ပရိဝတ္တနံ သာတ္ထက’န္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ သုဒ္ဓစိတ္တာနံ နိရတ္ထကန္တိ အာပန္နမေဝ, တထာ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဧသ သာမဏေရော ပတ္တပရိဝတ္တနံ ကတွာ ဒဿတိ, မယမေဝ စ ဣမဿ ဝိဿာသေန ဝါ ယာစိတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ စိတ္တေ သတိ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ကတေပိ ပရိဝတ္တနေတိ စ အာပန္နံ, ကိံ ဗဟုနာ။ နိရပေက္ခေဟေဝ ဂဏှိတဗ္ဗံ, န သာပေက္ခေဟီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အာစရိယော။ အယမေဝတ္ထော ‘‘သစေ ပန သက္ကောတိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ, တတော လဒ္ဓံ ခါဒိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနေန သိဒ္ဓေါဝ။ အာဓာရကေ ပတ္တော ဌပိတော ဟောတိ ယထာပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝေ နိရာလယော။ သမုဒ္ဒေါဒကေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကေန။ မေဏ္ဍကဿ ခီရံ ခီရတ္တာဝ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘အတ္တနော ပန ခီရံ မုခေနေဝ ပိဝန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သရီရနိဿိတမဟာဘူတာနိ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာနီ’’တိ လိခိတံ, တဒုဘယမ္ပိ ‘‘ကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိရုဇ္ဈတိ။

အပိစ ‘‘အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဇနေ အညဘိက္ခုသန္တကေ အတ္တနော ပိဏ္ဍပါတံ ပက္ခိပတိ, ‘တံ ထောက’န္တိ ဝါ အညေန ဝါ ကာရဏေန ဝဒတိ, တံ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ။ ကသ္မာ? ဝိနယဒုက္ကဋတ္တာ။ အတ္တနာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ ဝိနယဝိဓိံ အကတွာ ဒုက္ကဋန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဧဝံ တာဒိသံ ကိမတ္ထံ န ဘုဉ္ဇတီတိ? အဋ္ဌကထာယံ ‘ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ ဘူမိယံ ဝါ ဘာဇနေ ဝါ ဖလံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ဝါ ယာဝဇီဝိကမ္ပိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ အဇာနန္တော အာမသတိ, န ဝဋ္ဋတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ ဟောတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဣမဿ မတေန ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ သစေ ပတ္တေ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေ ပိဏ္ဍံ ဌပေတိ, တံ အကပ္ပိယံ ဥဂ္ဂဟိတကန္တိ သိဒ္ဓံ။ အယမေဝတ္ထော ‘‘သစေ အတ္တနော ဝါ ဘိက္ခူနံ ဝါ ယာဂုပစနကဘာဇနေ…ပေ… နိရာမိသံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနေန သံသန္ဒိတွာ ကထေတဗ္ဗော။ ‘‘ကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ’’တိ ပသင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ။ ဒဓိ စေ ပဋိလဒ္ဓံ, တဉ္စ အဓိပ္ပေတန္တိ ကေစိ။

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၅။ အစေလကဝဂ္ဂေါ

၁။ အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၉။ ဝိဃာသာဒါနံ အန္တရာ ပူဝလာဘေန အညတရာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ပဝိသိတွာ ဌိတာ။ ဒါပေတီတိ အနုပသမ္ပန္နေန။

အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၇၆။ ဝိဇဟန္တဿာတိ အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ။ ဥယျောဇကဿ ဝိဇဟန္တဿ သတော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိပိ အတ္ထော။ ဣဓ အနုပသမ္ပန္နော နာမ သာမဏေရောဝါဓိပ္ပေတော။

ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၈၀။ သဘောဇနေတိ ဧတ္ထ ပဌမဝိကပ္ပေါ ‘‘ဣတ္ထီ စ ပုရိသော စာ’’တိ ဣမိနာ တတိယပဒေန ယုဇ္ဇတိ, ဒုတိယဝိကပ္ပေါ ပဌမေဟိ ဒွီဟိ။ ကုလေတိ ဃရေ။ အနုပဝိသိတွာ နိသီဒနစိတ္တေန သစိတ္တကံ။

သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ရဟောပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၈၄။ ဣဓ ပဉ္စမံ ဥပနန္ဒဿ စတုတ္ထံ ဟောတိ, တသ္မာ ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂဿ ဒသမဋ္ဌကထာယံ ဥပရိ ဥပနန္ဒဿ ‘‘တတိယသိက္ခာပဒေနာ’’တိ န ပါဌော, ‘‘စတုတ္ထေနာ’’တိ ပါဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ရဟောပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၈၉။ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၆။ စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၄။ သဘတ္တောတိ နိမန္တနဘတ္တောတိ ပေါရာဏာ။

ပုရေဘတ္တဉ္စ ပိဏ္ဍာယ, စရိတွာ ယဒိ ဘုဉ္ဇတိ၊

သိယာ ပရမ္ပရာပတ္တိ, ပစ္ဆာဘတ္တံ န သာ သိယာ။

ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ ဂမိကော, ပုဗ္ဗဂေဟံ ယဒိ ဂစ္ဆေ၊

ဧကေ အာပတ္တိယေဝါတိ, အနာပတ္တီတိ ဧကစ္စေ။

ကုလန္တရဿောက္ကမနေ, အာပတ္တိမတယော ဟိ တေ၊

သမာနဘတ္တပစ္စာသာ, ဣတိ အာဟု ဣဓာပရေ။

မတာ ဂဏိကဘတ္တေန, သမေန္တိ နံ နိမန္တနေ၊

ဝိဿဇ္ဇနံ သမာနန္တိ, ဧကေ သမ္မုခတာပရေ။

သန္နိဋ္ဌာနတ္ထိကေဟေဝ, ဝိစာရေတဗ္ဗဘေဒတော၊

ဝိညူ စာရိတ္တမိစ္စေဝ, သိက္ခာပဒမိဒံ ဝိဒူတိ။

စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁၀။ ကာလန္တိ သော။ ယသ္မာ သံဃပဝါရဏာယမေဝါယံ ဝိဓိ, တသ္မာ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣမိနာ ဟိ တယာ ပဝါရိတမှ, အမှာကဉ္စ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ အတ္ထော’’တိ ယထာဘူတံ အာစိက္ခိတွာ ဝိညာပေတုံ ဂိလာနောဝ လဘတိ။ ယံ ပန ဝုတ္တံ ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒေ ‘‘မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ, တံ သံဃဝသေန ပဝါရိတံ, ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သပ္ပိအာဒိဘေသဇ္ဇပဉ္စကံ ဝိညာပေတိ စေ, ‘‘န ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေတီ’တိ ဝစနေန ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၉) လိခိတံ။

မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁၁-၅။ မံ ဒိဋ္ဌေနာတိ မယာ ဒိဋ္ဌေန, မမ ဒဿနေန ဝါ။ ဧကမ္ပိ သရဟတ္ထံ ပုရိသန္တိ အင်္ဂပရိယာပန္နံ။

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁၉။ နဝမေ သေနာပရိက္ခေပေန ဝါ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ဝါ သဉ္စရဏဋ္ဌာနပရိယန္တေန ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ။

သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၂၄။ ဒသမေ ဧကမေကံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ယတ္ထ ဌိတော ပဿတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိအာဒိ။ အဋ္ဌမေ ပန ဧကမေကံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ယတ္ထ ဌိတော ပဿတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ပါဠိ။ ကသ္မာ? အင်္ဂပ္ပမာဏာဘေဒေပိ အနီကဝိသေသတော။ ဒသမေ ပန အဋ္ဌမင်္ဂဿ ဒဿနေန ဒုက္ကဋံ သိယာတိ။

ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

၆။ သုရာပါနဝဂ္ဂေါ

၁။ သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာယသ္မတော ယံ မုနိ သာဂတဿ,

မဟိဒ္ဓိကတ္တဿ နိဒဿနေန၊

ပါနဿ ဒေါသော တဿ ဒဿနတ္ထံ,

ပုဗ္ဗေဝ သော ဘဒ္ဒဝတိံ ပယာတော။

တသ္မာ ပဿံ နာဂမပေါထယိတွာ,

ဝိနိဿဋံ သာဂတံ ဣဒ္ဓိယာ စ၊

နတော သုရာပါနနိသေဓနတ္ထံ,

ကောသမ္ဗိမေဝဇ္ဈဂမာတိ ဉေယျံ။

၃၂၆-၈။ ပသုပါလကာတိ အဇပါလကာ။ ယေန မဇ္ဇတိ, တဿ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ။ ကေစိ ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝါတိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာ ဝတ္ထုံ ဇာနိတွာ ပိဝတော အကုသလ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ သတိ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယာတိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သစိတ္တကပက္ခမေဝ သန္ဓာယာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ သတိ ‘‘ကုသလာကုသလာဗျာကတစိတ္တန္တိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ တမ္ပိ ‘‘တဗ္ဗဟုလနယေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ကင်္ခါဝိတရဏိယမ္ပိ အဝိသေသေတွာ ‘‘အကုသလစိတ္တ’’န္တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘တံ အကုသလေနေဝ ပိဝတီ’’တိ ဝဒန္တီတိ။

သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၃၀။ အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၃။ ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၃၆။ တတိယေ ကထံ တိဝေဒနံ? ဟသာဓိပ္ပါယေနေဝ ‘‘ပရဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ ဥဒကံ ခိပန္တဿ ဒုက္ခဝေဒနံ။ သေသံ ဥတ္တာနံ။

ဣဒံ သညာဝိမောက္ခဉ္စေ, တိကပါစိတ္တိယံ ကထံ၊

ကီဠိတံဝ အကီဠာတိ, မိစ္ဆာဂါဟေန တံ သိယာ။

ဧတ္တာဝတာ ကထံ ကီဠာ, ဣတိ ကီဠာယံ ဧဝါယံ၊

အကီဠာသညီ ဟောတေတ္ထ, ဝိနယတ္ထံ သမာဒယေ။

ဧကန္တာကုသလော ယသ္မာ, ကီဠာယာဘိရတမနော၊

တသ္မာ အကုသလံ စိတ္တံ, ဧကမေဝေတ္ထ လဗ္ဘတီတိ။

ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၄။ ‘‘လောကဝဇ္ဇံ အတိက္ကမိတွာ ‘ဣဒံ အမှာကံ အာစရိယုဂ္ဂဟော’တိ ဝဒန္တဿ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ ယံ သံကိလိဋ္ဌေနေဝ စိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ, ယံ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလော အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ အဇ္ဈာစရတိ, ဣဒံ လောကဝဇ္ဇန္တိ သဗ္ဗတ္ထိကဝါဒီအာဒီနိ အာစရိယကုလာနိ။ တတ္ထ ဒုတိယတတိယဝိကပ္ပေါ ဣဓ န အဓိပ္ပေတော သေခိယာနံ လောကဝဇ္ဇတ္တာ။

ဂါရယှော အာစရိယုဂ္ဂဟောတိ ဧတ္ထ ‘‘ယသ္မာ ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော, တဿ ကသဋော ယာဝဇီဝိကော, ဒွိန္နံယေဝ သမဝါယော ဥစ္ဆုယဋ္ဌိ, တသ္မာ ဝိကာလေ ဥစ္ဆုယဋ္ဌိံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဂုဠဟရီဋကံ ဝိယာ’တိ ဧဝမာဒိကော သမ္ပတိ နိဗ္ဗတ္တော ဂါရယှာစရိယဝါဒေါ န ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘န ပတ္တဟတ္ထေန ကဝါဋော ပဏာမေတဗ္ဗော’တိ ဣမဿ ‘ယေန ဟတ္ထေန ပတ္တော ဂဟိတော, တေန ဟတ္ထေန န ပဏာမေတဗ္ဗော, ဣတရေန ပဏာမေတဗ္ဗော’တိ အတ္ထံ ဂဟေတွာ တထာ အာစရန္တော န အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော။ ‘တထာ ဗုဒ္ဓဗောဓိစေတိယာနံ ပုပ္ဖံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တထာ အာစရန္တော’’တိ စ။ တထာ အာစရတိ အဘယဂိရိဝါသိကော။ မဟာဝိဟာရဝါသိနော စေ ဧဝံ ဝဒန္တိ, ‘‘မာ ဧဝံ ဝဒါ’’တိ အပသာဒေတဗ္ဗော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမဉ္စ ဥဂ္ဂဟိတကာနံယေဝါ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဣဒံ သဗ္ဗံ ဥပတိဿတ္ထေရော အာဟာ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘သုတ္တာနုလောမံ အဋ္ဌကထာ’’တိ လိခိတံ။

အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၅။ ဘိံသာပနသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၆။ ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၅၄။ ‘‘ဝိသိဗ္ဗနာပေက္ခော’’တိ ဝစနတော ယဿ အပေက္ခာ နတ္ထိ, တဿ အနာပတ္တိ။

ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆၄။ နဟာနသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၈။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆၈။ အလဘီတိ လဘော။ ယထာ ‘‘ပစတီတိ ပစော, ပထတီတိ ပထော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ‘‘လဘတီတိ လဘော’’တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ? ပရိနိဋ္ဌိတလာဘဿေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ။ မဂ္ဂေတိ သိဗ္ဗိနိမဂ္ဂေ။ ကပ္ပကတေန သဒ္ဓိံ အကပ္ပကတံ သိဗ္ဗေတိ။ ယာဝတာ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ, တာဝတာ ပုဗ္ဗံ ကပ္ပမေဝ။ ကပ္ပံ န ဝိဇဟတိ စေ, ပုန ကပ္ပံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အာစရိယဿ တက္ကော။

ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၇၄။ ပရိဘောဂေါ ဧတ္ထ ကာယကမ္မံ။ အပစ္စုဒ္ဓါရဏံ ဝစီကမ္မံ။

ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၇၉။ ဒသမေ ယသ္မာ နိသီဒနသန္ထတံ စီဝရနိသီဒနမ္ပီတိ ဥဘယမ္ပိ သဒသမေဝ, တသ္မာ တံ ဥဘယမ္ပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထာပိ စီဝရဂ္ဂဟဏေန စီဝရနိသီဒနံ ဂဟိတမေဝါတိ အတ္ထတော သန္ထတနိသီဒနမေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘နိသီဒနသန္ထတံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န, ဣတရဿ အနိသီဒနအဒသဘာဝပ္ပသင်္ဂတော။ ဧတ္ထ နိသီဒနသန္ထတဿ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုတ္တာ ဣတရမ္ပိ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ တဇ္ဇာတိကတ္တာ။ သဿာမိကေ သူစိဃရေ သူစိဂဏနာယ အာပတ္တိယောတိ ပေါရာဏာ။

စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

၇။ သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ

၁။ သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၂။ သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၂။ သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၇။ ‘‘ပါဏော အတ္ထီ’’တိ ဇာနန္တောပိ ‘‘မရိဿန္တီ’’တိ အဝိစာရေတွာ ပိဝတိစေ, အနာပတ္တိ။

ဇလေ ပက္ခိပနံ ပုပ္ဖံ, ဇလပ္ပဝေသနံ ဣဒံ၊

ဧဝံ ဥဘိန္နံ နာနတ္တံ, ဉေယျံ ဉာဏဝတာ သဒါတိ။

သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၉၂။ တတိယေ ဒွါဒသ ဥက္ကောဋာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ အကတံ ကမ္မံ, ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ, ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မန္တိ အနုဝါဒါဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ။ အနိဟဋံ, ဒုန္နိဟဋံ, န ပုန ဟရိတဗ္ဗန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ, အဝိနိစ္ဆိတံ, ဒုဝိနိစ္ဆိတံ, ပုန ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ အာပတ္တာဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ။ အဝူပသန္တံ, ဒုဝူပသန္တံ, ပုန ဝူပသမေတဗ္ဗန္တိ ကိစ္စာဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တီတိ အဋ္ဌကထာနယော, ပါဠိယံ ပနေတ္ထ မုခမတ္တမေဝ ဒဿိတံ။

ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၉၉။ ‘‘ပါရာဇိကာနီတိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဒဿိတာနီ’’တိ ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ပရိဝါရပါဠိတော။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏပစ္စယာ ကတိ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ။ အာပတ္တာဓိကရဏပစ္စယာ စတဿော အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ။ ဘိက္ခုနီ ဇာနံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။ ဝေမတိကာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ အာစာရဝိပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပရိ။ ၂၉၀)။ ပါရာဇိကံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော ဘိက္ခု အနာပတ္တိ, နော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ အဝုတ္တတ္တာတိ စေ? န, သံကိလိဋ္ဌေန စိတ္တေန ပဋိစ္ဆာဒနေ ဝိနာ အာပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော။ ဒုက္ကဋဝါရေ ဝတ္တဗ္ဗာပိ ပါရာဇိကာပတ္တိယော ပဌမံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန သံဃာဒိသေသေဟိ သဟ ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပုန ဝတ္တုန္တိ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ယာဝ ကောဋိ န ဆိဇ္ဇတီတိ စေတ္ထ ယော အန္တမသော ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အညဿ အာရောစေတု ဝါ, မာ ဝါ, ပဋိစ္ဆာဒနစိတ္တေနေဝ အာပတ္တိံ အာပန္နော။ တဿ ပုန အညဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အနာရောစနေနေဝ န ကောဋိ ဆိန္နာ ဟောတိ, ကိံ ပုန ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဝစနေန ပယောဇနန္တိ န အန္တိမဿ အနာရောစနေန ဆိန္နာ ဟောတိ, အပ္ပဋိစ္ဆာဒနေန ဧဝ ဆိန္နာ ဟောတိ, တတော အပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အပုဗ္ဗဿ အာရောစေတဗ္ဗံ, တတော ပဋ္ဌာယ ကောဋိ ဆိန္နာ ဟောတိ, တဒဘာဝေါ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အာရောစေတဗ္ဗံ, ဧဝမ္ပိ ကောဋိ ဆိန္နာ ဟောတီတိ ဧဝံ နော ပဋိဘာတီတိ အာစရိယော။ တတိယေန ဒုတိယဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုတိယော နာမ ပဌမော’’တိ ဝဒန္တာနံ ‘‘ဝတ္ထု ပုဂ္ဂလော န ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဝါရိတတ္တာ န သုန္ဒရံ။ အညဿ စတုတ္ထဿ အာရောစနေပိ န သုန္ဒရံ။ ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေဝ သုတွာ အညဿ အနာရောစိတတ္တာ။ ‘‘သုတေန အညဿ အာရောစေတဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၀၄။ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဗဟုဓာ။ ဟာယနဝဍ္ဎနန္တိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ စေ ဒွါဒသန္နံ မာသာနံ ဦနတာယ ဟာယနံ ကတံ။ ပသူတဿ ဝဍ္ဎနံ ကာတဗ္ဗံ။ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ စေ ဝဍ္ဎနံ ကတံ။ ပသူတဿ ဟာယနံ ကာတဗ္ဗံ။ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသီ နာမ သာဝဏမာသဿ ပုဏ္ဏမာသီ။ ‘‘ပါဋိပဒဒိဝသေတိ ဒုတိယေ ဥပဂစ္ဆတိ ဒိဝသေ’’တိ လိခိတံ။ သော ဟိ ပသူတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော ဟောတိ။ အဝသေသာနံ ဒွိန္နံ ဝဿာနံ အဓိကဒိဝသာနိ ဟောန္တေဝ, တသ္မာ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ။ တံ သန္ဓာယာတိ ဂဗ္ဘဝဿဉ္စ ပဝါရေတွာ လဒ္ဓဝဿဉ္စ အဂဏေတွာ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂဏေတွာ ဧကူနဝီသတိဝဿံ။ ဧကူနဝီသတိဝဿောတိ ‘‘ဂဗ္ဘဝဿံ ဧဝ ပဟာယာ’’တိ လိခိတံ, တံ ဒုလ္လိခိတံ။

၄၀၆။ အညံ ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အာစရိယော ဝါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ။ ‘‘ဩပပါတိကဿ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကဘာဝတော ပုန စတ္တာရော ဝဿေ အတိက္ကမိတွာ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ’’တိ အာစရိယာ ဝဒန္တီတိ ကေစိ။

ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၀၉။ ထေယျသတ္ထော စေ သုဒ္ဓမာတုဂါမော ဒွေ အာပတ္တိယော။ အထ ဘိက္ခုနိယော, သမယော ရက္ခတိ။ ထေယျသတ္ထဘာဝဿ ဌာနံ ကတွာ ရက္ခဏီယတ္တာ သဟဓမ္မိကာနံ ရက္ခတိယေဝါတိ ဧကေ။ ထေယျဘာဝေ န သဟဓမ္မိကတာ, တသ္မာ န ရက္ခတိ ဧဝါတိ ဧကေ။ အပါရာဇိကထေယျဘာဝေ သတိ သဟဓမ္မိကဘာဝေါတိ စေ? ဣတရသ္မိံ ဣတရန္တိ သမယော အနိဿဋော အာပဇ္ဇတိ။ ဘိက္ခု ထေယျသတ္ထော စေ, ယထာဝတ္ထုကမေဝ။ ထေယျသတ္ထေ ထေယျသတ္ထသညီ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယာတိ စ။ ‘‘သဒ္ဓိ’’န္တိ ပဒံ ကေသုစိ နတ္ထိ, တံ အနနုရူပံ။ တထာ ဒုတိယေပိ။

ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၂။ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရာ ဣတ္ထီ’’တိ စ ပါဌော အတ္ထိ, ကေသုစိ နတ္ထိ။ နတ္ထိဘာဝေါ သုန္ဒရော ‘‘တေန ခေါ သမယေနာ’’တိ အဓိကာရတ္တာတိ ကေစိ။ ဣဓ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ, သိက္ခမာနာ, သာမဏေရီတိ ဣမာပိ တိဿော သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ဣမာသံ ပန သမယော ရက္ခတိ, အယမိမာသံ, မာတုဂါမဿ စ ဝိသေသော။

၄၁၄။ အပိစေတ္ထ ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလာ’’တိ ဝစနတော အပ္ပဋိဗလာ အနာပတ္တိဝတ္ထုကာတိ ဧကေ, တံ န ယုတ္တံ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကတ္တာ။ ‘‘ဘိက္ခု သံဝိဒဟတိ, မာတုဂါမော န သံဝိဒဟတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၇။ ဂဟဋ္ဌဿာပိ ဘိက္ခုနီဒူသကကမ္မံ မောက္ခန္တရာယိကမေဝ, တသ္မာ တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ပဋိက္ခိတ္တာ။ ဝိပါကန္တရာယိကာ အဟေတုကတ္တာ။ ပုဗ္ဗေ သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ သမ္မုဋ္ဌာ သုဒ္ဓသညိနော အန္တရာယိကာ ဧဝ။ သေသာတိ ဇာတိကာ။ ရသေနာတိ ဘာဝေန။ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေနာတိ အဓိကရဏံ ကတွာ ကုဋ္ဋနဋ္ဌေန ဆိန္ဒနဋ္ဌေန။ အသိသူနူပမာ ကုသလဓမ္မစ္ဆေဒနဋ္ဌေန။ သတ္တိသူလူပမာ စိတ္တဝိတုဒနဋ္ဌေနာတိ ပေါရာဏာ။ အနာပတ္တိပါဠိယံ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ မုခါရုဠှဝသေန လိခိတံ။

အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၂၅။ ‘‘တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဋ္ဌေနာတိ ဣမိနာ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကတံ ဒီပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တိစိတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဝိပါကာဗျာကတစိတ္တေန သဟဝါသေယျံ ကပ္ပေယျာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အညထာ သစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ ကိရိယာဗျာကတံ သန္ဓာယ န ယုဇ္ဇတိ။

ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၂၈။ ယတ္ထ တေ န ပဿာမာတိ တေတိ တံ။ အထ ဝါ တဝ ရူပါဒိံ န ပဿာမ။ အယံ သမဏုဒ္ဒေသော ပါရာဇိကော ဟောတိ။ ‘‘သစေ တံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, သံဃဿ အာရောစေတွာ သံဃာနုမတိယာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ, တံ န ယုတ္တံ, ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။ ယဒိ သော ပါရာဇိကော, လိင်္ဂနာသနာ နာမ သိယာ။ တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာတိ စ ဒိဋ္ဌိ သတ္ထရိ အသတ္ထာဒိဒိဋ္ဌိ န ဟောတိ။ သစေ သာ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော ပါရာဇိကော ဟောတိ, တသ္မိမ္ပိ ဧဝမေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ သံဝရေ အတိဋ္ဌန္တော လိင်္ဂနာသနာယေဝ နာသေတဗ္ဗောတိ အာစရိယဿ တက္ကော။

ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ သတ္တမော။

၈။ သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

၁။ သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၃၄။ သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၂။ ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၃၈။ အာပတ္တိဉ္စ သတိသမ္မောသာယာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ကတ္တဗ္ဗဉ္စ န ကရောတီတိ ဒီပေတိ, န စတ္တာရိ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ရဋ္ဌေကဒေသော ဇနပဒေါ။ ဗုဒ္ဓကာလေ အရိဋ္ဌကဏ္ဋကာ သာသနပစ္စတ္ထိကာ။ ‘‘နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ ဝစနေန ဟိ တေ ဘဂဝတော အသဗ္ဗညုတံ ဒီပေန္တိ။ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဒသဝတ္ထုဒီပကာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ။ တေ ဟိ ဝိနယသာသနပစ္စတ္ထိကာ။ ပရူပဟာရာဒိဝါဒါ ပန သုတ္တန္တာဘိဓမ္မပ္ပစ္စတ္ထိကာ။ ကေ ပန တေ? ဧကစ္စေ မဟာသံဃိကာဒယော, န သဗ္ဗေတိ ဒီပနတ္ထံ ‘‘ပရူပဟာရာ…ပေ… ဝါဒါ’’တိ ဝိသေသနဝစနမာဟ။ တတ္ထ ယေ ကုဟကာ ပါပိစ္ဆကာ အဘူတံ ဥလ္လပိတွာ ပဋိလဒ္ဓဝရဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ မုဋ္ဌဿတီ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတွာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ပတ္တာ, အညေဟိ တံ ဒိသွာ ‘‘အတ္ထိ အရဟတော သုက္ကဝိဿဋ္ဌီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာရကာယိကာ ဥပသံဟရန္တီ’’တိ ဝတွာ ဇနံ ဝဉ္စေန္တိ။ ယေ စ သမ္မာပဋိပန္နာ အကုဟကာ, တေပိ တံ ဝစနံ သုတွာ ကေစိ တံဒိဋ္ဌိကာ ဟောန္တိ အဓိမာနိနော စ။ အတ္တနော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ပဿိတွာပိ နာဓိမုစ္စန္တိ, အနဓိဂတေ အဓိကတသညိနောဝ ဟောန္တိ။ တထာ အတ္ထိ အရဟတော အညာဏကင်္ခါဝိတရဏာ နာမဂေါတ္တာဒီသု ဝိယ သစ္စေသု ပရဝိတရဏာ ပရေဟိ ပညတ္တာ နာမာနီတိ အဓိပ္ပါယော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော။ တတ္ထ ဝိနယဓရော ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ အရဟတော အသုစိ မုစ္စေယျ (ကထာ။ ၃၁၃၊ မဟာဝ။ ၃၅၃)။ ဒိဋ္ဌဓမ္မာ…ပေ… အပရပ္ပစ္စယာ သတ္ထုသာသနေ’’တိအာဒီနိ (မဟာဝ။ ၃၀) သုတ္တပဒါနိ ဒဿေတွာ တေ သာသနပစ္စတ္ထိကေသု နိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဣတရေ ‘‘ပရိယတ္တိ မူလ’’န္တိ ဝါဒိနော။ ‘‘ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ’’တိ နိဒါနဝသေန ဝုတ္တံ။ တထာဂတဿ ဝိဘင်္ဂပဒါနိ သိဒ္ဓါနိ။ သိဒ္ဓေယေဝ ကိံ ဣမဿ အင်္ဂါနိ? ဂရဟိတုကာမတာ ဥပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ သိက္ခာပဒဝိဝဏ္ဏနဉ္စာတိ။

ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ မောဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၄၄။ မောဟနသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၄။ ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၂။ ရတ္တစိတ္တောတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန။ ဝိဟေဌေတုကာမံ ပန ဒိသွာ ‘‘သစေ အဟံ ဣမံ မာရေမိ, နတ္ထိ မေ မောက္ခော’’တိ စိန္တေတွာ ကုပိတော သတ္တသညံ ပုရေက္ခတွာ ပဟာရံ ဒေတိ, တဿ ယထာဝတ္ထုကမေဝ။

ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၆။ ‘‘ကာယံ ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၄၅၆) ဝစနတော ကာယာဒီသု ယံ ဥစ္စာရေတိ, တံ တလံ နာမ။ တလမေဝ တလသတ္တိကံ။ ပေါထနသမတ္ထဋ္ဌေန သတ္တိကန္တိ ဧကေ။ တံ ‘‘ဥပ္ပလပတ္တမ္ပီ’’တိ ဣမိနာ နိယမေတိ။ ဧဝံ ကုပိတာ ဟိ ကောပဝသေန ပေါထနာသမတ္ထတံ အဝိစာရေတွာ ယံ ကိဉ္စိ ဟတ္ထဂတံ ပဋိက္ခိပန္တိ, သုခသမ္ဖဿမ္ပိ ဟောတု, ပါစိတ္တိယမေဝ။ ယသ္မာ ပဟရိတုကာမတာယ ပဟဋေ ပုရိမေန ပါစိတ္တိယံ။ ကေဝလံ ဥစ္စာရေတုကာမတာယ ဥဂ္ဂိရဏမတ္တေ ကတေ ဣမိနာ ပါစိတ္တိယံ။ ဣမိနာ ပန ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဟာရော ဒိန္နော, တသ္မာ န ပဟရိတုကာမတာယ ဒိန္နတ္တာ ဒုက္ကဋံ။ ကိမိဒံ ဒုက္ကဋံ ပဟာရပစ္စယာ, ဥဒါဟု ဥဂ္ဂိရဏပစ္စယာတိ? ပဟာရပစ္စယာ ဧဝ ဒုက္ကဋံ။ ပုရိမံ ဥဂ္ဂိရဏပစ္စယာ ပါစိတ္တိယန္တိ သဒုက္ကဋံ ပါစိတ္တိယံ ယုဇ္ဇတိ။ ပုရိမဉှိ ဥဂ္ဂိရဏံ, ပစ္ဆာ ပဟာရော။ န စ ပစ္ဆိမပဟာရံ နိဿာယ ပုရိမံ ဥဂ္ဂိရဏံ အနာပတ္တိဝတ္ထုကံ ဘဝိတုမရဟတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ ‘‘တေန ပဟာရေန ဟတ္ထာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ဘိဇ္ဇတိ, ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဣမိနာပိ ပဟာရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ။ ဥဂ္ဂိရဏံ ယထာဝတ္ထုကမေဝါတိ သိဒ္ဓံ, သုဋ္ဌု ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ ‘‘တိရစ္ဆာနာဒီနံ အသုစိကရဏာဒီနိ ဒိသွာ ကုဇ္ဈိတွာပိ ဥဂ္ဂိရန္တဿ မောက္ခာဓိပ္ပါယော ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၆၂။ ဥပသမ္ပန္နေ အနုပသမ္ပန္နသညီ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေနာတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကာယသံသဂ္ဂါဒိနာ သံဃာဒိသေသာပတ္တိယာ ဝတ္ထုနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ န ဟိ အနုပသမ္ပန္နဿ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ နာမ အတ္ထိ။

အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၆၈။ ဦနဝီသတိဝဿော မညေတိ ဧတ္ထ သယံ သညာယ တထာ အမညန္တော ကုက္ကုစ္စုပ္ပါဒနတ္ထံ ‘‘မညေ’’တိ ဝဒန္တော ကိံ မုသာဝါဒေန ကာရေတဗ္ဗောတိ? န သိယာ အင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ, န စ ကေဝလံ ‘‘မညေ’’တိ ဣမိနာ နိယမတော အင်္ဂသမ္ပတ္တိ ဟောတိ။ ပရမတ္ထဝိဟိတံ ကတ္ထစိ ဟောတိ။ ‘‘ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တ’’န္တိအာဒိမှိ ပရော ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေတု ဝါ, မာ ဝါ, တံ အပ္ပမာဏန္တိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ကုက္ကုစ္စုပ္ပါဒန’’န္တိ တဿ အဓိပ္ပါယဝသေန ဝုတ္တန္တိ။

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၇၃။ ဣမေသံ သုတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝစန’’န္တိ ပါဌသေသော။ ဧကပရိစ္ဆေဒါနီတိ သိယာ ကိရိယာ သိယာ အကိရိယာတိ ဣမိနာ နယေန ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ။ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ အညဝါဒကပစ္စယာပတ္တိ ကိရိယာ စ ဝိဟေသကပစ္စယာပတ္တိ အကိရိယာ စ, တဒုဘယံ ပန ဧကသိက္ခာပဒန္တိ ကတွာ တံ အညဝါဒကသင်္ခါတံ သိက္ခာပဒံ သိယာ ကိရိယာ ပဌမဿ ဝသေန, သိယာ အကိရိယာ ဒုတိယဿ ဝသေနာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၇၄။ ‘‘ဓမ္မိကာနံ ကမ္မာန’’န္တိ (ပါစိ။ ၄၇၅) ဝစနတော ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ဓမ္မိကာနံ ကမ္မာနံ ‘‘ဆန္ဒံ ဒမ္မီ’’တိ ဆန္ဒံ ဒေန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တမေဝ, န ပဋိပတ္တိ။ အဓမ္မံ နိဿာယ ခိယျတိ, တံ ဝါ ဥက္ကောဋေတိ, အနာပတ္တိ နေဝ ဟောတီတိ? န, တထာ ဆန္ဒဒါနကာလေ အကတွာ ပစ္ဆာ အဓမ္မကမ္မခိယျနာဒိပစ္စယာ အနာပတ္တိဝါရေ ဝုတ္တတ္တာ။ အဓမ္မေန ဝါ ဝဂ္ဂေန ဝါ န ကမ္မာရဟဿ ဝါ ကမ္မကရဏပစ္စယာ အာပတ္တိမောက္ခကရဏတော အဝိသေသမေဝ တထာဝစနန္တိ စေ? န, ဆန္ဒဒါနကာလေ အဓမ္မကမ္မကရဏာနုမတိယာ အဘာဝတော, ကာရကဿေဝ ဝဇ္ဇပ္ပသင်္ဂတော စ။ ဂဏဿ ဒုက္ကဋန္တိ စေ? ပါရိသုဒ္ဓိဆန္ဒဒါယကာဝ တေ, န ဂဏော အကမ္မပ္ပတ္တတ္တာ, ပရိဝါရေပိ (ပရိ။ ၄၈၂ အာဒယော) ကမ္မဝဂ္ဂေ ကမ္မပ္ပတ္တဆန္ဒဒါယကာ ဝိသုံ ဝုတ္တာ။ တထာပိ အဓမ္မကမ္မဿ ဆန္ဒော န ဒါတဗ္ဗော ဒေန္တေ အကပ္ပိယာနုမတိဒုက္ကဋတော။ တတ္ထ ဟိ ယောဇနဒုက္ကဋတော န မုစ္စန္တီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။

ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၈၁။ သန္နိပါတံ အနာဂန္တွာ စေ ဆန္ဒံ န ဒေတိ, အနာပတ္တီတိ ဧကေ။ ဒုက္ကဋန္တိ ဧကေ ဓမ္မကမ္မန္တရာယကရဏာဓိပ္ပါယတ္တာ။ သံဃမဇ္ဈေ ဆန္ဒံ ဒါတုံ လဘတီတိ ကေစိ။ ဒိန္နဆန္ဒေ သံဃမဇ္ဈံ ပဝိသိတွာ ပုန ဂတေပိ ဆန္ဒော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျာတိ စေ? ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ကသ္မာ? ‘‘အဟတ္ထပါသော ဆန္ဒာရဟော’’တိအာဒီဟိ ဝိရုဇ္ဈနတော။ ပါဠိယံ ပန ဒါတုကာမတာယ ဟတ္ထပါသံ အတိက္ကမန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ။

ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၈၄-၅။ အဒါသီတိ အပလောကေတွာ အဒါသိ။ ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ တေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ အတ္တာနံ ပရိဝဇ္ဇယိတွာ ‘‘သံဃော’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အာဟံသု။ ပရိဏာမေန္တီတိ နေန္တိ။ တတ္ထ လာဘောတိ ပဒုဒ္ဓါရကရဏံ ဣဓ အနဓိပ္ပေတဿပိ ယဿ ကဿစိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန လာဘဒီပနတ္ထံ။ စီဝရမေဝ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, တေနေဝ ‘‘အညံ ပရိက္ခာရံ ဒိန္နံ ခီယတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒိန္နန္တိ စ ပရိက္ခာရန္တိ စ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။

ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၉၁။ ဉာတကမ္ပိ ပရဿ ဒါတုကာမံ အညဿ ဒါပေတိ, အာပတ္တိ ဧဝ။ သဗ္ဗတ္ထ အာပုစ္ဆိတွာ ဒါတုကာမံ ယထာသုခံ ဝိစာရေတုံ လဘတိ။

ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော။

၉။ ရတနဝဂ္ဂေါ

၁။ အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၉၄-၇။ ယထာ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသတိ, ဧဝမာကာရေန နာရဟတာယံ ပုရိသော ပါပေါ ဟောတုံ, န ဟောတိ ပါပေါတိ အတ္ထော, ကာရဏတ္ထံ ဝါ။ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယတောတိ ဝါ အတ္ထော။ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိ သံဃာဋသမ္မဒ္ဒေါ, အက္ကမနံ စုဏ္ဏတာတိ အတ္ထော။

၄၉၈။ ရတနံ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, တထာပိ ဣဓ အညာပိ ဒေဝိဂေါတ္တာ န ရက္ခတိ, အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘န မဟေသီ ဟောတီ’’တိ ဝစနာဘာဝတော။ သစေ ခတ္တိယောဝ ဟောတိ, နာဘိသိတ္တော။ အဘိသိတ္တောယေဝ ဟောတိ, န ခတ္တိယော ရက္ခတီတိ အာစရိယော။ အနာပတ္တိဝါရေ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ အင်္ဂဘာဝေန စ ဝုတ္တတ္တာ အဘိသိတ္တဘာဝေါဝပမာဏံ။ သေသံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါတိ ဧကေ။

၅၀၀-၅၀၁။ ‘‘န သယနိဃရေ သယနိဃရသညီ’’တိ တိကစ္ဆေဒေါပိ ဧတ္ထ လဗ္ဘတိ။ န သယနိဃရံ နာမ အပရိက္ခိတ္တရုက္ခမူလာဒိ။

အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀၄။ ‘‘အဓိဝါသေန္တု ဂဟပတိနော ဘတ္တ’’န္တိ စ ‘‘မေ ဂဟပတိနော’’တိ စ အတ္ထိ။

၅၀၆။ ကုရုန္ဒိဝစနေန ဃရေပိ ယဒိ ဘိက္ခူ အာသင်္ကန္တိ, တတ္ထ ဌတွာ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပတိရူပါတိ ‘‘ရတနသမ္မတေ ပံသုကူလဂ္ဂဟဏံ ဝါ ရတနေ နိရုဿုက္ကဂမနံ ဝါ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘တာဝကာလိကဝသေနပိ အနာမာသံ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ န လဘတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သမာဒပေတွာတိ ယာစိတွာ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ, ဧသာ အရိယာန ယာစနာ’’တိ (ဇာ။ ၁။၇။၅၉) ဝုတ္တနယေန။

ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၁၁-၂။ အဟိနာ ဍဋ္ဌဝတ္ထုမှိ သော ဘိက္ခု သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ဂတော, တဿ ကုက္ကုစ္စံ ဥဒပါဒိ။ အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနာတိ ဂါမော ဂါမူပစာရောတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၁၇။ တန္တိ ဘေဒနကံ။ အဿာတိ ပါစိတ္တိယဿ ပဌမံ ဘေဒနကံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ။ ဧသ နယော ဣတရေသုပိ။

၅၂၀။ ဝါသိဇဋေတိ ဝါသိဒဏ္ဍကေ။

သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၂၁-၂။ ‘‘ဥစ္စေ မဉ္စေ’’တိ စ ‘‘ဥစ္စာ မဉ္စေ’’တိ စ ကတ္ထစိ။ အာယတောတိ ဝိတ္ထတော။ အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏံ ပါဒကံ ဝါ။

မဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၂၈။ ပေါဋကိတူလန္တိ ယံ ကိဉ္စိ တိဏတူလံ။ ပဋိလာဘေန ဥဒ္ဒါလေတွာ ပါစိတ္တိယံ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပဋိလာဘမတ္တေနေဝ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝိယ ဒိဿတိ, ပရိဘောဂေယေဝ ပန အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ‘‘အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနံ ဧတ္ထ သာဓကံ။

တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၃၁။ ကိဉ္စာပိ နိသီဒနဿ ဇာတိ န ဒိဿတိ ဧတ္ထ, တထာပိ စီဝရက္ခန္ဓကေ အနုညာတတ္တာ, ‘‘နဝ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧတ္ထ စ ပရိယာပန္နတ္တာ စီဝရဇာတိယေဝဿ ဇာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာတိ သဒသ’’န္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနိသီဒနသန္ထတတ္တာ ဥပမေတိ။ လာဘေ သဒသံ, အလာဘေ အဒသမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ, တံ န ယုတ္တံ။ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ တဿ သဏ္ဌာနနိယမနတော။

နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၃၉။ ယဒိ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ နာမ အဓောနာဘိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလာ ဥပ္ပန္နကဏ္ဍုပီဠကာဒိပဋိစ္ဆာဒိကာ အဓိပ္ပေတာ, တဿ သုဂတဿ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဒီဃသော စတဿော ဝိဒတ္ထိယော တိရိယံ ဒွေတိ ဣဒမ္ပိ အတိမဟန္တံ ပမာဏံ ဒိဿတိ။ သဗ္ဗော ဟိ ပုရိသော အတ္တနော အတ္တနော ဝိဒတ္ထိယာ သတ္တဝိဒတ္ထိကော ဟောတိ, သုဂတဿ စ ဧကာဝိဒတ္ထိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော ဟောန္တိ, တသ္မာ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ ပကတိပုရိသဿ ပမာဏံ အာပဇ္ဇတိ တိရိယံ, ဒီဃသော ပန ဒိဂုဏံ အာပဇ္ဇတီတိ။ အာပဇ္ဇတု, ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ တဿာ, စေ ဣစ္ဆတိ, သဗ္ဗမ္ပိ သရီရံ ပဋိစ္ဆာဒေဿတိ, သဗ္ဗသရီရဂတသံဃာဋိ ဝိယ ဗဟုဂုဏံ ကတွာ နိဝါသေတုကာမော နိဝါသေဿတီတိ အယံ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော သိယာ။

ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၄၂။ ဝဿိကသာဋိကာပိ ဥက္ကဋ္ဌပဋိစ္ဆေဒဝသေန အနုညာတာ။ ဝဿကာလေ ကေစိ သံဃာဋိပရိဘောဂေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တီတိ အယံ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော သိယာ။ ကိဉ္စာပိ ဣမိနာ တက္ကေန အနုညာတာ, ‘‘အပ္ပမာဏိကာယော ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိယော ဓာရေန္တိ, ဝဿိကသာဋိကာယော ဓာရေန္တီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တတ္တာ ပန အညထာ ပုဏ္ဏပရိစ္ဆေဒတော အဓိကပ္ပမာဏာယော တေ ဘိက္ခူ ဓာရေသုန္တိ ကတွာ ဧတပရမတာ တာသံ အနုညာတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧသေဝ နယော ဒသမေပိ။

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၁။ တတ္ထ ဘိသိံ ဝါ ဗိဗ္ဗောဟနံ ဝါ ကရောတီတိ ဒီဃသော ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ သာဓာရဏတ္ထံ ကရောတီတိ ယုဇ္ဇတိ။

နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ရတနဝဂ္ဂေါ နဝမော။

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍော

၁။ ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၃-၅။ ‘‘ပဋိဒေသေတဗ္ဗာကာရဒဿန’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပါဠိယံ အာဂတဝသေနေဝ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ, န အညထာ။ ‘‘အန္တရဃရေ အန္တရဃရသညီ’’တိအာဒိနာ စ ‘‘ခါဒနီယဘောဇနီယေ အခါဒနီယအဘောဇနီယသညီ’’တိအာဒိနာ စ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ အဘိက္ခုနိသညီ’’တိအာဒိနာ စ နယေန အပရေပိ တယော တိကစ္ဆေဒါ ယောဇေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာ။

ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၉။ ‘‘နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အကပ္ပိယနိမန္တနေန နိမန္တိတတာ ဧတ္ထ န အင်္ဂံ, မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဝါ ဣဓ ဝါ အနာပတ္တိဝါရေ လေသာဘာဝတော, တသ္မာ ‘‘နိမန္တိတာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထော ပုဗ္ဗေ အာစိဏ္ဏဝသေနေဝ ဝုတ္တော။ အပရေပိ တယော တိကစ္ဆေဒါ ယောဇေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ တထာ ဟိ ဘုဉ္ဇန္တာနံ တာဒိသံ ဘိက္ခုနိံ အဝါရေန္တာနံ ပါဋိဒေသနီယမေဝ။ ‘‘ဧသာ ဝေါသာသတိ နာမ, ဝေါသာသန္တီ’’တိ စ ဒုဝိဓော ပါဌော။ ‘‘အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ’’တိ ဝစနေန ပုန ‘‘ဂါရယှံ အာဝုသော ဓမ္မ’’န္တိ ဧကဝစနံ ဝိရုဒ္ဓန္တိ။ ပဌမံ အဇ္ဈောဟာရေယေဝ အာပန္နံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တထာ အညတြာပိ အာဂစ္ဆတိ ‘‘အာပဇ္ဇိမှာ’’တိ ဝစနတော။ ဧကေန ဗဟူနမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ, တံ န သုန္ဒရံ။ ‘‘တေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိအာဒိနာ ပါဌေ ဝုတ္တတ္တာတိ မမ တက္ကော။ ဧကေန သဟေဝ ‘‘အဟံ အာပဇ္ဇိ’’န္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဧကေန ဒွီဟိ တီဟိ ဒေသေတဗ္ဗတော, သဗ္ဗေဟိ ဧဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘အာပဇ္ဇိမှာတိ သဟေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧကေန စေ အဝါရိတော, ‘‘အဟံ, အာဝုသော, ဂါရယှံ ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိ’’န္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၆၂-၅၇၀။ တတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒါနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိယေဝ။

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သေခိယကဏ္ဍော

၁။ ပရိမဏ္ဍလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၅၇၆။ ‘‘သိက္ခိတသိက္ခေနာတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဩတာရေတွာ နိဝတ္ထမေဝ နိသိန္နဿ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ ဥဘောပေတေ အဋ္ဌကထာဝါဒါ ဧကပရိစ္ဆေဒါ, ‘‘အဍ္ဎတေယျဟတ္ထ’’န္တိ သုခုမံ, ဧကပတ္တံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဉှိ ယထာဌာနေန တိဋ္ဌတိ။ ဒုပဋ္ဋံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွိဟတ္ထပ္ပမာဏမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ ဧကပဋ္ဋံ, ဒွိပဋ္ဋံ ဝါ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ‘‘ဒွိဟတ္ထပ္ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ နိဿဂ္ဂိယအဋ္ဌကထာယံ ‘‘တိရိယံ ဒွိဟတ္ထောပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ, တဉ္စ ခေါ အလာဘေ ဧဝ ‘‘အလာဘေ တိရိယံ ဒွိဟတ္ထပ္ပမာဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဝိရုဒ္ဓံ ဒိသွာ သဇ္ဇေတဗ္ဗံ။ နော စေ သဇ္ဇေတိ, ဒုက္ကဋံ။ သစိတ္တကံ ပဏ္ဏတ္တိဝိဇာနနစိတ္တေနေဝ ‘‘အနာဒရိယံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, န ဝတ္ထုဝိဇာနနစိတ္တေန ‘‘ဣဒမေဝံ ကတ’’န္တိ ဇာနတောပိ အာပတ္တိယာ အဘာဝတော။ ဖုဿဒေဝတ္ထေရဝါဒေါပိ ဧကေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ။ တထာ ဥပတိဿတ္ထေရဝါဒေါပိ။ ပညတ္တေပိ သိက္ခာပဒေ အပညတ္တေပိ ယံ ပကတိယာ ဝဇ္ဇံ, တံ လောကဝဇ္ဇံ။ ဣဒံ ပန ပညတ္တေယေဝ ဝဇ္ဇံ, နာပညတ္တေ, တသ္မာ ဣတရလောကဝဇ္ဇေန အသဒိသတ္တာ န လောကဝဇ္ဇံ။ ပဏ္ဏတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဝဇ္ဇတော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ အနာဒရိယစိတ္တေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ သစိတ္တကံ, တဿ စိတ္တဿ တိဝေဒနတ္တာ တိဝေဒနံ။ ယသ္မာ အနာဒရိယစိတ္တတာ နာမ ကေဝလံ အကုသလမေဝ, တဉ္စ ပကတိယာ ဝဇ္ဇံ, တသ္မာ ဣဒံ လောကဝဇ္ဇံ။ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမနံ နာမ ဒေါမနဿိကဿေဝ ဟောတီတိ ဒုက္ခဝေဒနံ။ ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပါဏာတိပါတာဒိ ဝိယ နိဝါသနာဒိဒေါသော လောကဂရဟိတော န ဟောတီတိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဖုဿဒေဝတ္ထေရော’’တိ လိခိတံ။

၅၇၇။ ဝိဟာရေပီတိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနာဒိကာလေ, တသ္မာ ‘‘ပါရုပိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရာသင်္ဂကိစ္စဝသေန ဝုတ္တံ။ ပဌမဒုတိယသိက္ခာပဒေသု ပရိဠာဟာဒိပစ္စယာ ကပ္ပတိ, န အန္တရဃရပဋိသံယုတ္တေသု။

၅၈၂။ ‘‘ဧကသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဂစ္ဆန္တောပိ ပရိဿယာဘာဝံ ဩလောကေတုံ လဘတိယေဝ။ တထာ ဂါမေ ပူဇ’’န္တိ လိခိတံ, တံ ပန ‘‘ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တာဒိသံ အန္တရာယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပရိမဏ္ဍလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၅၈၆။ ဟသနီယသ္မိန္တိ ဟေတွတ္ထေ ဘုမ္မံ, ဟသိတဗ္ဗဝတ္ထုကာရဏာတိ အတ္ထော။ အန္တရဃရေ ဥစ္စာသဒ္ဒေန အနုမောဒနာဒိံ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ ကိရ။ တထာ ဟိ မဟိန္ဒတ္ထေရောပိ ဟတ္ထိသာလာဒီသု မဟာဇနဿ ကထေသိ။

၅၉၁။ ကေစိ ဘိက္ခူ ‘‘ပရိက္ခာရဋ္ဌပနမတ္တေန ဝါသူပဂတော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တမေဝ။ ဘိက္ခုနိယော စေ ဝါသူပဂါ ဟောန္တိ, ဘိက္ခုနုပဿယောဝ ကပ္ပိယဘူမိ။ ‘‘ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယော ဧကရတ္တမ္ပိ ဝသန္တိ, အယံ ဘိက္ခုနုပဿယော’’တိ (ပါစိ။ ၁၆၁) ဝစနတော တာသံ သမီပံ ဝါ တာဟိ ဂဟိတဝါသာဂါရံ ဝါ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဂစ္ဆတော ယထာသုခံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ န ဟိ တာဝတာ တံ ဃရံ အန္တရဃရသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။

ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ခမ္ဘကတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆၀၄။ သူပေါ ပတ္တပ္ပမာဏဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာကာရော။ ဩလောဏီ ဝုစ္စတိ ကုဓိတံ, ဂေါရသတော ပူရာ ထူပိတောတိ အတ္ထော။

၆၀၅။ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဩရောဟနပ္ပမာဏေ သတိ ဧကဒေသေ ထူပီကတေပိ အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ပတ္တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ပဒုမိနိပဏ္ဏာဒီဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဩဒဟန္တိယာ လဒ္ဓံ နာမ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဝဒန္တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ယသ္မာ ‘သမတိတ္တိကော ပိဏ္ဍပါတော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’တိ ဝစနံ ပိဏ္ဍပါတော သမပုဏ္ဏော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒီပေတိ, တသ္မာ အတ္တနော ဟတ္ထဂတေ ပတ္တေ ပိဏ္ဍပါတော ဒိယျမာနော ထူပီကတောပိ စေ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ‘ထူပီကတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ ဟိ ဝစနံ ပဌမံ ထူပီကတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပစ္ဆာ ပဋိဂ္ဂဏှတော, အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ ပတ္တေန ပဋိဂ္ဂဏှတော စေပိ ထူပီကတံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ အထူပီကတဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ။ ပယောဂေါ ပန နတ္ထိ အညတြ ပုဗ္ဗဒေသာ’’တိ စ ‘‘သမတိတ္တိကန္တိ ဝါ ဘာဝနပုံသက’’န္တိ စ ဝဒန္တိ, တသ္မာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ခမ္ဘကတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သက္ကစ္စဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆၀၉။ သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေ ‘‘သူပေါ နာမ ဒွေ သူပါ’’တိ န ဝုတ္တံ သူပဂ္ဂဟဏေန ပဏီတဘောဇနေဟိ အဝသေသာနံ သဗ္ဗဘောဇနာနံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ။ အနာပတ္တိဝါရေ စဿ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနံ အညဿတ္ထာယ အတ္တနော ဓနေနာ’’တိ ဣဒံ အဓိကံ။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘အနာပတ္တိ အသဉ္စိစ္စ အသတိယာ အဇာနန္တဿ ဂိလာနဿ အာပဒါသူ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, တံ န, ‘‘သမသူပကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ဣမဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ ကတ္ထစိ လိခိတံ, တဉ္စ ပမာဒဝသေန လိခိတံ။ ‘‘မုခေ ပက္ခိပိတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဩဂိလိတုကာမဿပိ သဟသာ စေ ပဝိသတိ, ဧတ္ထ ‘အသဉ္စိစ္စာ’တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိညတ္တမ္ပိ အဝိညတ္တမ္ပိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌိတံ သဟသာ အနုပဓာရေတွာ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ‘အသတိယာ’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ လိခိတံ, အနာပတ္တိဝါရေ ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု ‘‘ရသရသေတိ လိခိတံ, တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

သက္ကစ္စဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ကဗဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆၁၈။ ‘‘သဗ္ဗံ ဟတ္ထ’’န္တိ ဝစနတော ဧကဒေသံ မုခေ ပက္ခိပန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဧကစ္စေ။ ‘‘သဗ္ဗန္တိ ဝစနတော ဧကဒေသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ အနာပတ္တိဝါရေ အဝိသေသိတတ္တာ။

၆၂၄။ သိတ္ထာဝကာရကေ ‘‘ကစဝရံ ဆဍ္ဍေန္တံ သိတ္ထံ ဆဍ္ဍိယျတီ’’တိ စ ‘‘ကစဝရံ ဆဍ္ဍေန္တော’’တိ စ ပါဌော။

ကဗဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သုရုသုရုဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆၂၇။ ‘‘သုရုသုရု’’န္တိ စ ‘‘သုရောသုရော’’တိ စ ပါဌော။ သီတီကတောတိ သီတင်္ကော။ ‘‘သိလကဗုဒ္ဓေါတိ အရိယာနံ ပရိဟာသဝစနမေဝေတ’’န္တိ လိခိတံ။

၆၃၁။ ပဋိက္ကူလဝသေနာတိ ဧတ္ထ ယဒိ ပဋိက္ကူလဝသေန ပဋိက္ခိတ္တံ, ‘‘သေယျထာပိ ကာမဘောဂိနော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ န ဟိ တေ ပဋိက္ကူလံ ကရောန္တီတိ စေ? န, ဣဿရိယလိင်္ဂဝသေန ဂဟဏသမ္ဘဝတော။ တေ ဟိ အနာဒရာ ဟောန္တိ။ ပတ္တဓောဝနန္တိ ပတ္တဓောဝနောဒကံ ဘောဇနပဋိသံယုတ္တံ။

၆၃၄။ ‘‘ဆတ္တပါဒုကာယ’’န္တိ စ ‘‘ဆတ္တပါဒေ’’တိ စ ပါဌော။

၆၃၇။ စာပေါတိ သတ္တခါဒနဝဓော။ ‘‘သေသာ သဗ္ဗာ ဓနုဝိကတိ ကောဒဏ္ဍေ ပဝိဋ္ဌာ’’တိ စ လိခိတံ, ပဋိမုက္ကန္တိ ပဝေသိတံ, လဂ္ဂိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော။

သုရုသုရုဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ပါဒုကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆၄၀။ သယံ ယာနဂတော ဟုတွာ, ယထာ ယာနဂတဿ ဝေ။

အလံ ဝတ္တုံ တထာ နာလံ, သဆတ္တော ဆတ္တပါဏိနော။

ယထာ ဧတ္ထ, ဧဝံ အညတြာပိ။

၆၄၇။ ဆပကဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘သစာဟံ န လဘိဿာမီ’’တိ ပါဌော, ‘‘ဒသ စေ န လဘိဿာမီ’’တိ စ အတ္ထိ, ‘‘ဝတ္ထုသ္မိံ အဂိလာနဿာ’’တိ စ အာဂစ္ဆတိ, တံ န သုန္ဒရံ, သိက္ခာပဒေယေဝ သုန္ဒရံ။ ထောမိတောတိ အဟမ္ပိ ဇာနာမီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယာ ဓနယသလာဘသင်္ခါတာ ဝုတ္တိ ဝိနိပါတေန ဟောတိ သမ္ပရာယေ အပါယေသု ဝိနိပါတဟေတု ဟုတွာ ပဝတ္တတိ။ အထ ဝါ ဝိနိပါတေနာတိ ဟေတွတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ဝိနိပါတနာယ ပဝတ္တတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အဓမ္မစရဏေန အဓမ္မစရဏာယ။ ‘‘အသ္မာ ကုမ္ဘိမိဝါ’’တိ စ ပဌန္တိ။

ပါဒုကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပကိဏ္ဏကဝဏ္ဏနာ

ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌဟန္တီတိ ကတွာ ‘‘သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ။ သမနုဘာသနံ ကိရိယံ။ ဣမာနိ ကိရိယာနိ။ ဓမ္မဒေသနသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါစာစိတ္တတောတိ ဧတ္ထ ကာယဝစီဝိညတ္တိဘာဝတော ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဥစ္စာသဒ္ဒါဒီသု ဝိယ ‘‘ကာယဝါစာစိတ္တတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗာနိ။ နိသီဒနဂမနာဟာရပက္ခိပနာဒိကာယဝိညတ္တိယာ သဗ္ဘာဝါ တတ္ထ ယုတ္တံ, န ဓမ္မဒေသနေ တာဒိသဿာဘာဝါ။

ပကိဏ္ဏကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သေခိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သတ္တာဓိကရဏသမထဝဏ္ဏနာ

‘‘ယေဘုယျသိကာ ကာတဗ္ဗာ…ပေ… တိဏဝတ္ထာရကော ကာတဗ္ဗော, သော ပုဂ္ဂလော’’တိ စ လိခိတံ။

သတ္တာဓိကရဏသမထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေါ နိဋ္ဌိတော။

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

၁။ ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

ဂန္ထာရမ္ဘဝဏ္ဏနာ

ဝိဘင်္ဂေ ဝိယ ဘိက္ခူနံ, ဝိတ္ထာရမဘိသင်္ခတံ၊

အကတွာ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ, ဝက္ခေ ဂဏ္ဌိပဒက္ကမံ။

ယော ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂေါ အဿ, တဿ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော ပတ္တောတိ အတ္ထော။

ဂန္ထာရမ္ဘဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁။ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၆-၇။ တတ္ထ တတ္ထ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာ ဝီမံသာ။ ပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝါတိ မာတိကာပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝ။ ‘‘ဝုတ္တန္တိ သင်္ဂီတိကာနံ ဥပသင်္ကပ္ပနာနံ ဝိဘာဇနံ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။

၆၅၈။ ‘‘ဧဟိဘိက္ခုနီတိ ဘိက္ခုနီ, တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နာတိ ဘိက္ခုနီ’’တိ ဣဒံ ပန ဒေသနာဝိလာသဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ အညဗုဒ္ဓကာလေ အတ္ထီတိ ဧကေ, တံ န ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ အမှာကမ္ပိ ဗုဒ္ဓကာလေ သမ္ဘဝပ္ပသင်္ဂတော, ဧဟိဘိက္ခုနိယာ ပဋိသေဓဆာယာဒိဿနတော စ။ ယထာဟ ဓမ္မပဒေ ဝိသာခါဝတ္ထုသ္မိံ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။ ဝိသာခါဝတ္ထု) ‘‘တဿ စီဝရဒါနဿ နိဿန္ဒေန ဣမံ မဟာလတာပသာဓနံ လဘိ။ ဣတ္ထီနဉှိ စီဝရဒါနံ မဟာလတာပသာဓနဘဏ္ဍေန မတ္ထကံ ပပ္ပေါတိ, ပုရိသာနံ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရေနာ’’တိ။ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ဘိက္ခုနိယာ သမ္ဘဝေါ အညဗုဒ္ဓကာလေ ကဒါစိ သိယာ, နတ္ထေဝ အမှာကံ ဗုဒ္ဓကာလေ။ ဒေသနာဝိလာသေန ပန ဘိက္ခုဒေသနာက္ကမေနေဝ ဘိက္ခုနိနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တော, တေနေဝ ဘိက္ခုသံဃဝသေန ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနိယော ဝိဇ္ဇမာနာပိ တတ္ထ န ဝုတ္တာ။ တာသံ အတ္ထိတာ ဣမာယ ပရိဝါရကထာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ –

‘‘ဥဘော ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာ,

ဥဘိန္နံ ဟတ္ထတော စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ၊

သိယာ အာပတ္တိယော နာနာ,

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ။ (ပရိ။ ၄၇၉)၊

အထ ဝါ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဧဟိဘိက္ခုသရဏဂမနေန ဥပသမ္ပန္နောဝ ဣတ္ထိလိင်္ဂပါတုဘာဝေန ဘိက္ခုနိဘာဝေ ဌိတာ ပုရိသူပသမ္ပန္နံ ဥပါဒါယ ‘‘ဧဟိဘိက္ခုနီ’’တိ, ‘‘တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ’’တိ စ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ နော စေ, တံ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ ဧကေ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလော’’တိ ဒွိန္နံ အဝဿဝဘာဝဿ ဣဇ္ဈနတော ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ယသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီနံ အဂ္ဂဟတ္ထာ ပုရိသာနံ ဟတ္ထေဟိ ကဒါစိ မိဿီဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝန္ဒန္တာနံ ဝါ ပုရိသာနံ သိရာနိ အဂ္ဂပါဒေဟိ မိဿိတာနိ ကဒါစိ ဟောန္တိ, ကေသစ္ဆေဒနကာလေ ဝါ သိရံ ပုရိသာနံ ဟတ္ထေဟိ မိဿိတံ ဟောတိ, စိတ္တံ နာမေတံ အတိရဒ္ဓဂဝေသိ, ဒုရက္ခိယံ ဝါ, တသ္မာ ‘‘မာ အတိလဟုံ ပါရာဇိကာပတ္တိ ဘိက္ခုနီနံ ဟောတူ’’တိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ကာရုညေန ပါရာဇိကက္ခေတ္တပရိစ္ဆေဒံ, ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တပရိစ္ဆေဒဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒေသေသုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၆၅၉။ တဗ္ဗဟုလနယေန သာ ဝုတ္တာတိ ဧတ္ထ အယမနုဂဏ္ဌိပဒက္ကမော – ယေဘုယျေန ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာ ‘‘ကိရိယသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ အဝတွာ ပန ‘‘သာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အကိရိယတောပိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ‘‘မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကိရိယသမုဋ္ဌာနတံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ…ပေ… သော စေ ပဝေသနံ သာဒိယတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၅၆) နယေန အကိရိယသမုဋ္ဌာနတာယပိ ဝုတ္တတ္တာ ပဌမပါရာဇိကဿာပိ တဗ္ဗဟုလနယေနေဝ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ဟိ ပဝေသနသာဒိယနာဒိမှိ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဒိဿတိ။ အင်္ဂဇာတစလနဉ္စေတ္ထ န သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘သော စေ ပဝေသနံ န သာဒိယတိ, ပဝိဋ္ဌံ န သာဒိယတိ, ဌိတံ န သာဒိယတိ, ဥဒ္ဓရဏံ သာဒိယတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈) ဧတ္ထ ဌိတ န သာဒိယနေ ပကတိယာပိ ပရိပုဏ္ဏစလနတ္တာ။ သာဒိယနပစ္စယာ ဟိ သေဝနစလနဉ္စေတ္ထ န ဒိဿတေဝါတိ တဗ္ဗဟုလနယေနေဝ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဂဟေတဗ္ဗာ။ တတ္ထ တတ္ထ အဋ္ဌကထာသု ကသ္မာ တဗ္ဗဟုလနယော အဝုတ္တောတိ စေ? ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၃၉, ၄၂) မာတိကာယံ ကိရိယသမုဋ္ဌာနဿ သရူပေန ဝုတ္တတ္တာ တဒနုရူပဝသေန ဝိဘင်္ဂနယမနောလောကေတွာ ‘‘ကိရိယသမုဋ္ဌာန’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ။ ယထာ စေတေသု တဗ္ဗဟုလနယေန ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ, တထာ သုရာဒီနံ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာ, န ဣတရထာ ‘‘ယံ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇတိ, အယံ လောကဝဇ္ဇာ, သေသာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တေ လောကဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနံ နိယမနလက္ခဏသိဒ္ဓိ ဟောတိ, တထာ တံ အဝတွာ ‘‘ယဿာ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ, အယံ လောကဝဇ္ဇာ။ သေသာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တေ လောကဝဇ္ဇဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ ဝတ္ထုအဇာနနပက္ခေပိ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတ္တာ။ ယသ္မာ တတ္ထ သုရာပါနဝီတိက္ကမဿ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၈) ‘‘မဇ္ဇပါနေ ပန ဘိက္ခုနော အဇာနိတွာပိ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဇံ ပိဝန္တဿ ပါစိတ္တိယံ, သာမဏေရော ဇာနိတွာ ပိဝန္တော သီလဘေဒံ အာပဇ္ဇတိ, န အဇာနိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုအဇာနနပက္ခေ ပါဏာတိပါတာဒီနံ သိဒ္ဓိကရအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒသဒိသေ စိတ္တုပ္ပါဒေ သတိပိ သာမဏေရော သီလဘေဒံ နာပဇ္ဇတီ’’တိ။ အဘိနိဝေသဝစနံ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ သမာနဇာတိကတ္တာ သာမဏေရာနံ သုရာပါနဿ။ ‘‘သုရာဒယော ပနိမေ’’တိ ဝတ္ထုံ ဇာနိတွာ ပါတဗ္ဗတာဒိဝသေန ဝီတိက္ကမန္တဿ အကုသလဿ အသမ္ဘဝေါ နတ္ထိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယဿ သစိတ္တကပက္ခေ’’တိအာဒိ။

ကိဉ္စေတ္ထ ယုတ္တိဝစနေန အရဟန္တာနံ အပ္ပဝိသနတော သစိတ္တကာစိတ္တကပက္ခေသု အကုသလနိယမောတိ စေ? န, ဓမ္မတာဝသေန သေက္ခာနမ္ပိ အပ္ပဝိသနတော။ အစိတ္တကပက္ခေ အကုသလနိယမာဘာဝဒဿနတ္ထံ သုပန္တဿ မုခေ ပက္ခိတ္တဇလဗိန္ဒုမိဝ သုရာဗိန္ဒုအာဒယော ဥဒါဟရိတဗ္ဗာတိ။ တဗ္ဗဟုလနယေန ဟိ အတ္ထေ ဂဟိတေ ပုဗ္ဗေနာပရံ အဋ္ဌကထာယ သမေတိ။ ‘‘သဒ္ဓိံ ပါဠိယာ အဝိသေသတ္ထော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ။ ယဒိ ဝတ္ထုဇာနနပက္ခေ ဝိနာ အကုသလေန မဇ္ဇပါနံ သိယာ, ကသ္မာ နာဠိမဇ္ဈံ နာတိက္ကမတိ အရိယာနံ ပါနကာဒိသညီနန္တိ? သီလဘေဒဝတ္ထုဝီတိက္ကမော ဝိနာပိ စိတ္တေန အရိယာနံ ဓမ္မတာဝသေနေဝ န သမ္ဘဝတီတိ စေ, န, စက္ခုပါလတ္ထေရဝတ္ထု (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁) အာဒိဝိရောဓတောတိ။ အပိစ ဘိက္ခုနောပိ သာမဏေရဿ ဝိယ သုရာပါနံ သစိတ္တကမေဝ ကသ္မာ န ဇာတန္တိ? အပ္ပတိရူပတ္တာတိ စေ, သာမဏေရာနမ္ပိ အပ္ပတိရူပမေဝ။ သဟဓမ္မိကာ ဧဝ ဟိ တေ။ မဟာသာဝဇ္ဇတ္တာတိ စေ? သာမဏေရာနမ္ပိ တာဒိသမေဝ။ သာမဏေရာနံ သစိတ္တကမေဝ ပါရာဇိကံ, ဣတရံ ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထူတိ စေ? ဘိက္ခူနမ္ပိ မဇ္ဇပါနေ နတ္ထိ။ ဧတ္ထ တိကပါစိတ္တိယေန န ဘဝိတဗ္ဗံ။ မဇ္ဇေ အမဇ္ဇသညိဿ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပညာပေတဗ္ဗာ သိယာ။ ဘိက္ခုဿ ပါစိတ္တိယဝတ္ထု သာမဏေရာနံ ပါရာဇိကံ ဟောတိ တိရစ္ဆာနဂတသာမဏေရာနံ ဝိယာတိ စေ? အစိတ္တကမ္ပိ မဇ္ဇပါနာဒီနံ သာမဏေရာနံ ပါရာဇိကံ ပညာပေတဗ္ဗံ သိယာ။ နာစိတ္တကံ ပါရာဇိကံ သမ္ဘဝတီတိ စေ? န, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမ္ပိ ပါရာဇိကံ သမ္ဘဝတီတိ။ နိကာယန္တရပက္ခေ အယမေဝ ဒေါသော။ အမှာကဉှိ လောကဝဇ္ဇမေဝ မဇ္ဇပါနန္တိ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ သုရာပါနမေဝ ဓမ္မတာဝသေန အရိယာ န ကရောန္တီတိ? န ကေဝလံ သုရာပါနမေဝ ဓမ္မတာဝသေန အရိယာ န ကရောန္တိ, ပါဏေသုပိ ကောဓဝသေန ပါဏသညိတာယ သီသစ္ဆေဒနာဒီနိ န ကရောန္တိ, သဒါရသညာယ ပရဒါရံ န ဝီတိက္ကမန္တိ, အနတ္ထဘဉ္ဇကသညာယ အတ္ထဘဉ္ဇကမုသာ န ဝဒန္တိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိသညာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ န ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အာစရိယာပိ သုရာပါနေ အကုသလနိယမာဘာဝမေဝ ဝဒန္တိ, တသ္မာ ဧဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယ ဂဏ္ဌိပဒေ လောကဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာဓိကာရေ ‘‘သစိတ္တကပက္ခေအကုသလန္တိ သုရာပါနာဒိသင်္ဂဟတ္ထံ, ဣတရထာ ယဿ အကုသလမေဝါတိ ဝဒေယျာ’’တိ လိခိတံ။ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ပနဿ တဗ္ဗဟုလနယမေဝ, န ပဌမပါရာဇိကေ။ ကထံ? ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒံ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ။ ဧတ္ထ ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ ကာယသံသဂ္ဂဘာဝေ သတိ ဘိက္ခုနီ ကာယင်္ဂမစောပယမာနာပိ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသေန္တီ အာပဇ္ဇတိ, န ဧဝံ ဘိက္ခု။ ဘိက္ခု ပန စောပယမာနောဝ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ ပဌမပါရာဇိကေပိ စောပနေ သတိ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ, နာသတိ။ ပဝေသနံ သာဒိယတီတိ ဧတ္ထ ပဝေသနသာဒိယနံ နာမ သေဝနစိတ္တဿုပ္ပါဒနန္တိ, ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ကိဿ ပန တွံ အယျေ ဇာနံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္န’’န္တိ ဝစနတော, ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရံ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္န’’န္တိ (ပါစိ။ ၆၆၆) ဝစနတော, အန္တေ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါစိ။ ၆၇၇), ပရိဝါရေ ‘‘သာဓာရဏပညတ္တိ ဥဘတောပညတ္တီ’’တိ (ပရိ။ ၂၀၁) ဝစနတော စ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂံ ပတွာ ဘဂဝါ သာဓာရဏာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဘိက္ခူနံ ဥပ္ပန္နဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဆန္ဒသော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ ပါရာဇိကာ ဟောတိ အသံဝါသာ’’တိအာဒိနာ နယေန သဝိသေသမ္ပိ အဝိသေသမ္ပိ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ အနုက္ကမေန ပဒဘာဇနံ, အာပတ္တိဘေဒံ, တိကစ္ဆေဒံ, အနာပတ္တိဝါရဉ္စ အနဝသေသံ ဝတွာ ဝိတ္ထာရေသိ။ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ပန အသာဓာရဏပညတ္တိယောယေဝ ဣဓ ဝိတ္ထာရိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၆၆၆။ တတ္ထ ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာန’’န္တိ ဣဒံ ကေဝလံ သင်္ဂီတိကာရကာနံယေဝ နယတော နိက္ခိတ္တဝစနံ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဆဋ္ဌသတ္တမဋ္ဌမာနံ ပါရာဇိကာနံ အပညတ္တတ္တာ။ ဘဂဝတာ ပန ဣဒံ ပညာပိတမာဒိသိက္ခာပဒမ္ပိ ဥပါဒါယ ‘‘ဆန္နံ ပါရာဇိကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ သိယာ။ ဣတော ဥဒ္ဓံ ပညတ္တာနိပိ ဥပါဒါယ ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာန’’န္တိ ဝစနံ အပရဘာဂေ ဥပ္ပန္နန္တိ ဧကစ္စေ အာစရိယာ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣဒဉ္စ ပါရာဇိကံ ပစ္ဆာ ပညတ္တံ, တသ္မာ ‘အဋ္ဌန္န’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ မတေန သိဒ္ဓမေတံ ယထာပညတ္တာနုက္ကမဝသေနေဝ သင်္ဂီတာနီတိ။ ‘‘အညာသိ’’န္တိ ပါဌော။ အညာသီတိ န ဂဟေတဗ္ဗော။ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ ဝစနတော ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကံ ယာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, သာပိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကအာယေဝါတိ သိဒ္ဓံ။ ကိဉ္စာပိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနံ ပေမဝသေန ဟောတိ, တထာပိ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမစိတ္တံ ဒေါမနဿိကမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၆၉။ ဣမံ အဓိပ္ပါယမတ္တန္တိ ‘‘စောဒေတွာ သာရေတွာ’’တိ ဧတံ။ ဧတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ – ယော ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တကဘိက္ခုနာ သမာနဒိဋ္ဌိကော လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော ဟောတိ, သော အဝန္ဒနီယော, ကမ္မာကမ္မေ ဥက္ခိတ္တကော ဝိယ န ဂဏပူရဏော, သဟသေယျမ္ပိ န လဘတိ, န တထာ ဘိက္ခုနီ။ သာ ဟိ ယာဝ န သမနုဘဋ္ဌာ, တာဝ ဂဏပူရကာ စ ဟောတိ, သံဝါသဉ္စ လဘတိ။ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသိကာနုဝတ္တိကာပိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာဝ ဟောတိ။ ဥက္ခိတ္တော စေ ကာလင်္ကတော, တဒနုဝတ္တကော ဘိက္ခု လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော ဟောတိယေဝ။ တထာ ဝိဗ္ဘန္တေပိ တသ္မိံ တိတ္ထိယပက္ကန္တကေပိ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတေပီတိ ဧကေ။ တေသံ မတေန ဥက္ခိတ္တကေ တထာဘူတေပိ ဘိက္ခုနီ တဒနုဝတ္တိကာ သမနုဘာသိတဗ္ဗာဝါတိ အာပဇ္ဇတိ။ သမနုဘာသနကမ္မံ သံဃာယတ္တံ, သံဃေန သဉ္စိစ္စ ပုရိမကာပတ္တိံ အပနေတုံ န ယုတ္တံ ဝိယ ခါယတိ။ ဥက္ခေပနီယကမ္မဉ္စ အာပတ္တိအဒဿနမတ္တေ, အပ္ပဋိကမ္မမတ္တေ, ကုဒိဋ္ဌိအပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနမတ္တေ စ ကရိယတိ, တဿ အနုဝတ္တနမတ္တေန သမနုဘာသိတွာ သာသနတော စာဝေတဗ္ဗာနီတိ န ယုတ္တန္တိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗမေဝ, ဣဒံ အပါရာဇိကဝတ္ထူသုပိ တပ္ပသင်္ဂတော, အနညဝိသယတ္တာ စ ဝိနယဿ။

တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၇၅။ ‘‘လောကဿာဒသင်္ခါတဿ မိတ္တသန္ထဝဿ ဝသေန တံ ဒဿေတုံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။ တိဿိတ္ထိယောတိ တီသု ဣတ္ထီသု, တိဿော ဝါ ဣတ္ထိယော။ တံ န သေဝေတိ တာသု န သေဝတိ။ အနရိယာတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနာ။ ဗျဉ္ဇနသ္မိန္တိ အတ္တနော ဗျဉ္ဇနေ။ န သေဝေတိ န သေဝတိ။ န စာစရေတိ နာစရတိ။ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏောတိ ဒွီဟိပိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ။ ဂမနုပ္ပါဒနန္တိ သဉ္စရိတ္တံ။

၆၇၆။ ‘‘နိဝတ္ထံ ဝါ ပါရုတံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ နိဝတ္ထဿ ဝါ ပါရုတဿ ဝါ ဝတ္ထဿ ဂဟဏံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော။

စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၈၁။ အာဟတကောတိ အာနီတော, နိယတကောတိ အဓိပ္ပါယော။ အကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ သံဃဿ ဝါ အာရာမိကပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝတ္ထုဿ ကာရဏာ သံဃဿ ဝါရိကဘာဝေန သယမေဝ ဝါ အဓိကရဏဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘အမှာကံ ဧသော ဒါသော, ဒါသီ, ဝါပီ, ခေတ္တံ, အာရာမော, အာရာမဝတ္ထု, ဂါဝေါ, ဂါဝီ, မဟိံသီ, အဇာ, ကုက္ကုဋာ’’တိအာဒိနာ ဝေါဟရတိ, အကပ္ပိယံ။ ‘‘အယံ အမှာကံ အာရာမိကော အာရာမိကာ, အယံ ဝါပီ ဣတ္ထန္နာမေန သံဃဿ ဟတ္ထေ ဒေါဟနတ္ထာယ ဒိန္နာ။ ဣတော ခေတ္တတော အာရာမတော ဥပ္ပဇ္ဇနကစတုပစ္စယာ ဣတော ဂါဝိတော မဟိံသိတော အဇာတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဂေါရသာ ဣတ္ထန္နာမေန သံဃဿ ဒိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဝါ အပုစ္ဆိတေ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ကတ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ကရောန္တီ’’တိ ဝစနေန ကိရ အနေနကတံ အာရဗ္ဘ အာစိက္ခိတာ နာမ ဟောတိ။ ဂီဝါတိ ကေဝလံ ဂီဝါ ဧဝ ဟောတိ, န ပါရာဇိကံ။ ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ သစေ အာဝုဓဘဏ္ဍံ ဟောတိ, တဿ ဓာရာ န ကာရေတဗ္ဗာ, အညေန ပန အာကာရေန သညာပေတဗ္ဗံ။ ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မာနုဿယဝသေန ကောဓုဿယဝသေနာ’’တိ တဗ္ဗဟုလနယေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၈၃။ ဘဋိပုတ္တကာနံ ကုမာရဘဋိကာနံ ဂဏာ ဘဋိပုတ္တဂဏာ။ ကပ္ပန္တိ ကပ္ပိယံ။ ကပ္ပဂတိကန္တိ ကပ္ပိယသဘာဝံ။ ပက္ကန္တာသုပီတိ အတ္တနော ပရိသံ ဌပေတွာ ဣတရာသု ပက္ကန္တာသု။ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တာ အရိယာပိ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ကတွာ ဝါ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတသမင်္ဂိတာဝသေန ဝါ ‘‘တိစိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ပဗ္ဗာဇနေ န ဒုက္ကဋ’’န္တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၈၇။ ဘဒ္ဒါကာပိလာနီ မဟာကဿပဿ ပုရာဏဒုတိယာ ကိရ။ ဉာတီနံ ကုလံ ယသ္မိံ ဂါမကေ, တဒေတံ ဂါမကံ ဉာတိကုလံ, ကုလသန္နိဟိတံ ဂါမကံ အဂမာသီတိ အတ္ထော။ ‘‘အဇံ ဂါမံ နေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဝါ ဒွိကမ္မိကံ ကတွာ ဂါမကံ အဂမာသိ ဉာတိကုလံ အဂမာသီတိပိ ယုဇ္ဇတိ။

၆၉၂။ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိ ဝစနေနပိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနေ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံယေဝ ဝသေန ဥပစာရော ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော, ဣတရထာ ယထာ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ပရိက္ခေပံ ဝိယ ကတွာ ‘‘အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ တတ္ထာပိ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝဒေယျ။ ယသ္မာ ပန တတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဥတ္တရိ ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ဥပစာရောတိ အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံယေဝ ‘ဥပစာရ’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ပရိက္ခေပပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနာနံ နိန္နာနာကာရဏဒီပနတ္ထံ ‘ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿာ’တိ ဝုတ္တံ ပါဠိဝိသေသမသလ္လက္ခေတွာဝ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တဿ ဣဓ ဥပစာရော ပရိက္ခေပေါ ယထာ ဘဝေယျ, တံ ဥပစာရံ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ ပါဠိယာ ဝိသေသသဗ္ဘာဝတောတိ။ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာတိပိ ဧကစ္စေသု ဒိဿတိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘ပါဠိဝိသေသမသလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဒုဝုတ္တံ, ကသ္မာ? ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒေပိ ကတ္ထစိ ‘‘ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ပါဌော ဒိဿတီတိ, သော အန္ဓကဋ္ဌကထာပါဌတော ဂဟိတောတိ အာစရိယော။ အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရောက္ကမနမေဝ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ, န အတိက္ကမနံ။ ကသ္မာ? ဗဟူသု ဌာနေသု ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာဟိ ဝိရုဇ္ဈနတော, ဣမသ္မိံ ဝါပိ သိက္ခာပဒေ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ကထံ? ဂဏမှာ ဩဟီယမာနာယ အရညေ အာပတ္တိ ဟောတိ, န ဂါမေ။ အထ စ ပန နိဒဿနမ္ပိ ‘‘သိက္ခာပဒါ ဗုဒ္ဓဝရေနာ’’တိ (ပရိ။ ၄၇၉) ဂါထာ ဒဿိတာ, တသ္မာ ဥပစာရောက္ကမနပရိယာပန္နနဒိံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ဟောတိ။ ကိဉ္စ ဘိယျော ‘‘ဂစ္ဆန္တဿ စတဿော အာပတ္တိယော, ဌိတဿ စာပိ တတ္တကာတိအာဒီနံ (ပရိ။ ၄၇၅) ပရိဝါရဂါထာနံ အဋ္ဌကထာဟိ ဥပစာရောက္ကမနမေဝ ပါဌောတိ နိဋ္ဌံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ, သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။

‘‘ပဒသာ ဂမနမေဝ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, တေနေဝ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိအာဒိမာဟာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒါဒီသု တဒဘာဝါ ယာနေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိသတော, အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆတော စ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ တတ္ထ အသာရုပ္ပတ္တာ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထီတိ ဧကေ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုနီဝိဟာရဘူမိ ‘‘ဂါမန္တရ’’န္တိ န ဝုစ္စတိ ဂါမန္တရပရိယာပန္နာယပိ ကပ္ပိယဘူမိတ္တာ။ ‘‘ပရတော ‘သစေ ဘိက္ခုနီသု မဟာဗောဓိယင်္ဂဏံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ, တဿာ အာပတ္တီ’တိအာဒိဝစနတော ဘိက္ခုဝိဟာရော န ကပ္ပိယဘူမီတိ သိဒ္ဓံ, တသ္မာ ကဉ္စိနဂရေ ခန္ဓဓမ္မဝိဟာရော ဝိယ, ကာဝီရပဋ္ဋနေ သာရီဓမ္မဝိဟာရော ဝိယ စ အညောပိ သော ဝိဟာရော, တသ္မာ သီမဗဒ္ဓသုခတ္ထံ ဂါမန္တရဘာဝေ နိရန္တရာ အဓိဋ္ဌာနတ္ထံ ပဝိသန္တိယာ, နိက္ခမန္တိယာပိ ဂါမန္တရာပတ္တိ ဟောတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ စတုဂါမသာဓာရဏတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧဝံဝိဓေ ဝိဟာရေ သီမံ ဗန္ဓန္တေဟိ စတ္တာရောပိ တေ ဂါမာ သောဓေတဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သံဝိဒဟိတွာ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ မာတုဂါမေန ဝါ ထေယျသတ္ထေန ဝါ သဒ္ဓိံ တံ ဝိဟာရံ ဩက္ကမန္တိယာ စတဿော အာပတ္တိယော ဧကတောဝ ဟောန္တိ။ ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဧကေ။

ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ သံဃာဒိသေသောတိ ဧတ္ထ သစေ ဒုတိယော ပါဒုဒ္ဓါရော ကပ္ပိယဘူမိယံ ဟောတိ, န သံဃာဒိသေသော, အကပ္ပိယဘူမိယံ ဧဝ သံဃာဒိသေသော။ ‘‘ဥဘယတီရေသု ဝိစရန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနူပစာရဿေတ္ထ သမ္ဘဝါ’’တိ လိခိတံ, တံ ယုတ္တံ။ သဝနူပစာရော ဟေတ္ထ နဒီပါရေ, ဂါမန္တရေ ဝါ အပ္ပမာဏန္တိ။ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပရတီရတော နဒိံ ဩတရိတွာ ဒဿနူပစာရတော ဒါရူနိ, ပဏ္ဏာနိဝါ မဂ္ဂိတွာ အာနေတိ, အနာပတ္တိ။ တိစီဝရာနိ ပရတီရေ ဩတာပေတိ, အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဩရိမတီရမေဝ အာဂစ္ဆတိ, အာပတ္တီ’’တိ အတိက္ကမိတုကာမတာယ ပဝိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ။ ‘‘နှာယနာဒိကိစ္စေန ပဝိဋ္ဌာနံ ကတ္ထေဝါလယသမ္ဘဝါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂါမန္တရေ ပမာဏန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ပရတီရတော နဒိံ ဩတရိတွာ ဒဿနူပစာရတော ဒါရူနိ ပဏ္ဏာနိ သကဂါမတော ထောကမ္ပိ တရဏဝါရေန န ဝဋ္ဋတိ ကိရ နိက္ခမိတွာ ပဝိသိတုံ။

အဂါမကေ အရညေတိ အဂါမလက္ခဏေ အရညေတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ အာပတ္တိခေတ္တံ ဒဿိတံ။ ယသ္မာ ဣဒံ အာပတ္တိခေတ္တံ, တသ္မာ ယာ ဘိက္ခုနုပဿယတော ဂါမဿ ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကမတိ, သာ အသန္တေ ဂါမေ ဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ ဒဿနသဝနူပစာရာဘာဝေပိ ပဂေဝ ဂါမေ ဣန္ဒခီလာတိက္ကမနက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ တတ္ထ ဧကာ ဘိက္ခုနီ အတ္ထိ, တဿာ ဒဿနသဝနူပစာရာတိက္ကမနက္ခဏေ အာပဇ္ဇတိ, အရညမဂ္ဂဂမနကာလေ ဧဝါယံ ဝိဓီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဂါမတော ပန နိက္ခမန္တီ ဣတော ပဋ္ဌာယ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဂါမကံ အရည’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာရာဓိကာ စ ဟောန္တိ သင်္ဂါဟိကာ လဇ္ဇိနိယော, တာ ကောပေတွာ အညတ္ထ န ဂန္တဗ္ဗံ။ ဂစ္ဆတိ စေ, ဂါမန္တရနဒီပါရရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တီဟိ န မုစ္စတီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ‘‘ဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တိ သကိံယေဝါပဇ္ဇတိ။ ဣတရာ ဂါမေ ဂါမေ ပါရေ ပါရေ အရုဏေ အရုဏေ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒီနိ အသာဓကာနိ ယထာသမ္ဘဝံ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ ‘‘မဟာဗောဓိယင်္ဂဏန္တိအာဒိ ဧဝံ ဂါမဿ အာသန္နဋ္ဌာနေပိ ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။

တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၉၄။ ပဋိဝတ္တာတိ ပဋိဝစနံ ဒေန္တိ။ ကမ္မဒေါသန္တိ ‘‘အနညာယ ဂဏဿ ဆန္ဒန္တိ ဧဝမာဒီ’’တိ လိခိတံ။ ကတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနဒေါသန္တိ ပေါရာဏာ။ ကာရကဂဏဿာတိ ကာရကသံဃဿ။ ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃံ သန္နိပါတေတွာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကာရကသံဃောပိ အယမေဝါတိ စေ? ပဌမမေဝ ကာရကသံဃံ န အာမန္တေတွာ ဗလက္ကာရေနာယံ ထုလ္လနန္ဒာ တံ ဘိက္ခုနိံ ဩသာရေသီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ကာရကဘိက္ခူနံ သမ္မုခါပိ တေသံ အနုမတိံ ပဌမံ အဂ္ဂဟေတွာ တံ ကမ္မံ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ ဗလက္ကာရေန န ကာတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဘိက္ခုနီပိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကာတုံ လဘတီ’’တိ စ တတ္ထ ဝုတ္တံ။

၆၉၈။ အသန္တေ ကမ္မကာရကသံဃေ ဩသာရေတိ, အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာ အသန္တော နာမ ဟောတီတိ? ဣဒံ သဗ္ဗတ္ထ န ဝိစာရိတံ။ ကာရကာနံ ကာလကိရိယာယာတိ ဧကေ။ ဧကဿပိ အဘာဝေနာတိ ဧကေ။ ဧကသ္မိံ ရဇ္ဇေတိ ဧကေ။ ဧကရဋ္ဌေတိ ဧကေ။ ဧကဂါမေတိ ဧကေ။ ဧကသ္မိံ အာဝါသေတိ ဧကေ။ ယတ္ထ သက္ကာ အပလောကေတုန္တိ ဧကေ။ အန္တောအဒ္ဓယောဇနေတိ ဧကေ။ တတ္ထ တသ္မိံ အာဝါသေ အသန္တေ ကာရကသံဃေ ဩသာရေတိ, အနာပတ္တီတိ ဣဒံ ပသံသန္တိ အာစရိယာ။ ယတ္ထ သက္ကာ အပလောကေတုန္တိ သာမီစိ။

စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၀၁။ ဧတံ န ဝုတ္တန္တိ ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဧတံ နိယမနံ န ဝုတ္တံ။ တံ အဝစနံ ပါဠိယာ သမေတိ။ ကတရပါဠိယာတိ? ‘‘အနဝဿုတောတိ ဇာနန္တီ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဣမာယ။ ယဒိ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ အဝဿုတဘာဝေါ န ပမာဏံ, ကိံ ဣမာယ ပါဠိယာ ပယောဇနံ, ‘‘အနာပတ္တိ ဥဘော အနဝဿုတာ ဟောန္တိ, အနဝဿုတာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ အတ္တနော ဟိ အနဝဿုတဘာဝေါယေဝ ပမာဏန္တိ။ ဣမဿ ပန အနာပတ္တိဝါရဿ အယမတ္ထော – ဥဘော စေ အနဝဿုတာ, သဗ္ဗထာပိ အနာပတ္တိ။ အထ ဘိက္ခုနီ အနဝဿုတာ သမာနာ အဝဿုတမ္ပိ ‘‘အနဝဿုတော’’တိ သညာယ တဿ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဧဝမ္ပိ အနာပတ္တီတိ။ အထ သာ အနဝဿုတာပိ အညံ အနဝဿုတံ ဝါ အဝဿုတံ ဝါ ‘‘အဝဿုတော’’တိ ဇာနာတိ, ဒုက္ကဋမေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ အနန္တရသိက္ခာပဒေ ‘‘ကိဿ တွံ အယျေ န ပဋိဂ္ဂဏှာသီတိ။ အဝဿုတော အယျေတိ…ပေ… နာဟံ အဝဿုတာ’’တိ။

ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၀၅။ တေနာတိ တသ္မာ။ ယသ္မာ ဥယျောဇိကာ န ဒေတိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟော န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဣတရိဿာ ပရိဘောဂပစ္စယာ။ ‘‘အကုသလစိတ္တ’’န္တိ ဗာဟုလ္လေန ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝဋ္ဋတီတိ သညာယ ဝဒန္တိယာပိ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၁၂-၄။ ကမ္မဝါစတော ပုဗ္ဗေ အာပန္နာပတ္တိယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ။ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ သံဃာဒိသေသေ ပတ္တေတိ ပေါရာဏာ။ တံ ‘‘အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တိယာ’’တိ ပါဠိယာ သမေတိ။ ‘‘သုတွာ န ဝဒန္တီ’’တိ ဧတ္ထ သစေ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယဘယာ န ဝဒန္တိ, အနာပတ္တိ။ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညာ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အနာပတ္တိ အသမနုဘာသန္တိယာ’’တိ သံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၁၅။ ပစ္စာကတာတိ ပရာဇိတာ။ ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဿ, ဣမဿ စ နိဒါနမတ္တမေဝ နာနာကရဏံ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘တဿ ဝစနဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဧဝ ဝစနီယော, န ကုလဒူသနနိဝါရဏတ္ထာယာ’’တိ။ ဧဝံ သန္တေ ဥဘောပေတာ အာပတ္တိယော အညမညံ သဘာဂတ္ထာ, တသ္မာ ဣဒံ တဿ အနုပညတ္တိသဒိသံ အာပဇ္ဇတိ, တတော ဣဒံ နိရတ္ထကမေဝ အာပဇ္ဇတီတိ? န ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဝတ္ထုဝိသေသတော, ကမ္မဝါစာဝိသေသတော စ ဥဘိန္နံ နာနာကရဏံ။

အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၂၃။ ‘‘ကာယိကဝါစသိကေန သံသဂ္ဂေနာ’’တိ ပါဌသေသော။

နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၃၃။ ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနမေဝ။

၂။ ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၄၀။ ဝတ္ထုသမ္ပတ္တတ္တာ ဝါ န တဿာ အနာပန္နကာမတာယ ဝါ အနာဏတ္တိကတာယ ဝါ အကာလစီဝရမဒံသု။ ယထာဒါနေ ဧဝ ဥပနေတဗ္ဗံ, န ဘာဇေတဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလိကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ အတ္ထတော ဟိ ဣတရမ္ပိ ယထာဒါနေ ဧဝ ဥပနေတဗ္ဗမေဝ။ ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အယျာယ ဒမ္မီတိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓန္တိ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓံ။ ယထာဒါနေတိ ဒါယကေဟိ ပရိစ္စတ္တဝိဓာနေန။ ဥပနေတဗ္ဗန္တိ အကာလစီဝရဘာဝေန ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဣဓ ဘာဇာပိတာယ လဒ္ဓစီဝရမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, တံ ဝိနယကမ္မံ ကတွာပိ အတ္တနာ န လဘတီ’’တိ လိခိတံ။ ယဒိ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ သိယာ, ‘‘နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဒဒေယျ, ဒဒေယျုံ, အယျာယ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တီဏိပေတာနိ ပဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ, တသ္မာ န ကေဝလံ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓမေဝ ယထာဒါနေ ဥပနေတဗ္ဗံ, အညာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ လဒ္ဓကောဋ္ဌာသမ္ပိ ယထာဒါနေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ။

၇၄၁။ ‘‘အကာလစီဝရေ ကာလစီဝရသညာယ အနာပတ္တီ’’တိ ပန ဘာဇနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္တကမေဝ ဒီပေတိ, န ပဋိလဒ္ဓံ, န ယထာဒါနေ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ။ လေသေန ပန ဂဏှာတိ စေ, ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗာ။

ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၄၄။ သကသညာယ ဂဟိတတ္တာ ပါစိတ္တိယံ, ဒုက္ကဋဉ္စ ဝုတ္တံ။ ဣတရထာ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗံ။

တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၅၂။ လေသေန ဂဟေတုကာမတာ, အညဿ ဝိညုဿ ဝိညာပနံ, ပဋိလာဘောတိ တီဏိ အင်္ဂါနိ, တသ္မာ ပဌမံ ဝိညတ္တံ အလဘိတွာ အညံ တတော ဦနတရမ္ပိ လဘေယျ, နိဿဂ္ဂိယမေဝ အင်္ဂသမ္ပတ္တိတော။ ဧသ နယော အညတ္ထာပိ။

စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၅၃။ ‘‘တေလံ ဂေါပေတွာ သပ္ပိမ္ပိ မေ အတ္တနော ကုလဃရာ’’တိ ကိရ ပါဌော။

ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၅၈-၇၆၂။ ပါဝါရိကဿာတိ ဒုဿဝါဏိဇကဿ။ ယာယ စေတာပိတံ, တဿာ နိဿဂ္ဂိယံ, နိဿဋ္ဌပဋိလာဘော စ။ ‘‘ဣတရာသံ ပန ဇာနိတွာ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တကောဋ္ဌာသံ သာဒိယန္တီနမ္ပိ န နိဿဂ္ဂိယံ, ကေဝလံ ယထာဒါနေ ဧဝ တာဟိပိ ဥပနေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာပိ ယထာဒါနေ ဥပနေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သေသာဟိ ဂဟိတံ သုဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဧတ္ထ ဂိလာနာယပိ န မောက္ခော။

ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၆၄။ သတ္တမေ ‘‘သယံ ယာစိတကေနာ’’တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ။ တထာပိ အညဒတ္ထိကေန အတ္တုဒ္ဒေသိကေန သညာစိကေနာတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယမတ္ထော ‘‘ဘိက္ခုနိယော တေန စ ပရိက္ခာရေန သယမ္ပိ ယာစိတွာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထေန သံသန္ဒိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တဿာယမတ္ထော – တေန ပရိက္ခာရေန ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ စ-သဒ္ဒေန သညာစိကေန စ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ‘‘သယမ္ပိ ယာစိတွာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ’’တိ အာဟ။ အညထာ ‘‘တေန ပရိက္ခာရေန ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ သယမ္ပိ ယာစိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ။

ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘သံယာစိကေနာတိ သယံ ယာစိတွာ’’တိ တဿေဝ ပဒဿ အဓိပ္ပါယမတ္တံ ဝုတ္တံ။ သာ ဟိ ပဒဘာဇနဓမ္မတာ။ ‘‘သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတ’’န္တိအာဒိပဒါနံ ဘာဇနေ ပန သာ ပါကဋာ။ အညထာ သံယာစိကပဒေန ကော အညော အတိရေကတ္ထော သင်္ဂဟိတော သိယာ, သော န ဒိဿတီတိ တဒေဝ ပဒံ နိပ္ပယောဇနံ, ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ပုရိမေန နိန္နာနာကရဏံ သိယာ။ အတ္တနော ဟိ သန္တကံ ယထာကာမံ ကရဏီယန္တိ။ ဧတ္ထ စ သံဃဿ ယာစနာယ ဝသေန ဧကတော ဟုတွာ ယာစနာယ လဒ္ဓံ သံယာစိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အညထာ ဣတော ပရေန သံယာစိက-သဒ္ဒေန ဣဒံ နိဗ္ဗိသေသံ အာပဇ္ဇတီတိ ‘‘ပုဂ္ဂလိကေန သံယာစိကေနာ’’တိ ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ဣဓေဝ တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတတ္တာ, န စ သင်္ဂဟိတာ အာပတ္တိဒွယဘာဝတော။ မိဿေတွာ စေတာပိတတ္တာ ဟိ ဧကမေဝ အာပတ္တီတိ စေ? န, သံယာစိကပဒဿ နိပ္ပယောဇနဘာဝပ္ပသင်္ဂတော, ဧဝံ သံဃိကမဟာဇနိကပုဂ္ဂလိကာနိ မိဿိတွာ စေတာပနေ ဧကာပတ္တိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော စ။

သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၆၉။ ဂဏဿာတိ အာဘိဓမ္မိကာဒိဂဏဿ, ဦနစတုဝဂ္ဂဿ စ။

အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၇၄။ သညာစိကေနာတိ ဂဏယာစနာယ လဒ္ဓေနေဝ, န အညေန။

နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၇၉။ ဒသမေ ပန ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညဒတ္ထိကေန ပရိက္ခာရေန အညုဒ္ဒိသိကေန ပုဂ္ဂလိကေန အညံ စေတာပေယျ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝံဝိဓေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ‘‘ပုဂ္ဂလိကေန သံယာစိကေနာ’’တိ ဣမိနာ ဧကာဒသမေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ ယထာက္ကမေန သမ္ဘဝတော။ ကာမမေဝ စေတံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော န ဝုတ္တံ, အတ္ထတော ပန ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ ဧတ္ထ ပန သံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ, ပုဂ္ဂလဿေဝ ဉာတကဋ္ဌာနေ စ အနာပတ္တိဆာယာ ဒိဿတိ, ဣဒံ သဗ္ဗံ အမှာကံ တက္ကာနုသာရဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ ကတွာ န သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဝိစာရေတွာ ယထာ နိစ္စလကာရဏံ ဒိသွာ ယံ ဝါ ဝိနယက္ကမကောဝိဒါ အနုဇာနန္တိ, တံ တဒေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အာပဒါသုပိ အညံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ စေတာပေတဗ္ဗံ, ဣတရံ န ဝဋ္ဋတိ, ဘိက္ခုဿ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၈၄။ ‘‘ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧကာဒသမေ’’တိ ဣဓ ဝုတ္တံ။ ကသ္မာ? ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ တိံသကကဏ္ဍံ ပတွာ ဝဂ္ဂက္ကမဿ အဝုတ္တတ္တာ။ ယသ္မာ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ နာမ န ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ, တသ္မာ ဘဂဝါ အညာတိကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဓမ္မနိမန္တနဝသေန ဝဒေယျ ‘‘ယေနတ္ထော’’တိ ဝုတ္တာယ ‘‘စတုက္ကံသပရမံ ဝိညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အညထာ ‘‘နိဒါနေန သိက္ခာပဒံ န သမေတိ, သိက္ခာပဒေန စ အနာပတ္တိဝါရော’’တိ စ ‘‘အကတဝိညတ္တိယာ စတုက္ကံသပရမံ ဝိညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ စ အနိဋ္ဌံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ စေတာပေတဗ္ဗန္တိ ဌပေတွာ သဟဓမ္မိကေ စ ဉာတကပဝါရိတေ စ အညေန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂုဏေန, ပရိတုဋ္ဌေန စ ဝဒေယျ ‘‘ယေနတ္ထော’’တိ ဝုတ္တဿ ‘‘ဝိညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဣဒံ ပရိစ္ဆိန္နပဝါရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနန္တိ ပန သဗ္ဗပ္ပကာရေန ပဝတ္တံ နိစ္စပဝါရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ နိစ္စပဝါရဏာ နာမ ယဒါ ယေနတ္ထော, တဒါ တံ ဝဒေယျာထာတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ။ ‘ဟန္ဒ သီတပါဝုရဏ’န္တိ ဒေန္တာနံ ပန အတိရေကစတုက္ကံသမ္ပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အယမေဝ နယော ဒသမေပီတိ။

ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ တိံသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပါစိတ္တိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁။ လသုဏဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမလသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၉၃-၇။ အဟံ လသုဏေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဝါရေမီ’’တိ ပါဌသေသော။ ဗဒရသာဠဝံ ကိရ ဗဒရဖလာနိ သုက္ခာပေတွာ စုဏ္ဏေတွာ ကတ္တဗ္ဗာ ခါဒနီယဝိကတိ။

ပဌမလသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၀၀။ သံဟရာပေယျာတိ ‘‘သံဟရတိ ဝါ သံဟရာပေတိ ဝါ’’တိ ပဒဘာဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဘေဒေါ န ဒဿိတော, တထာပိ ခုရသဏ္ဍာသကတ္တရိအာဒိပရိယေသနဃံသနာဒီသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတိ, ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ တလဃာတကာဒိမှိ စ အာပတ္တိဘေဒေါ ပါဠိယံ န ဝုတ္တော။ ယထာသမ္ဘဝံ ပန ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ သမ္ဘဝတိ။ ဧဝံ ဘိက္ခုဿ ဧတ္ထ စ လသုဏေ စ ဒုက္ကဋံ။ ဣဒံ ကိရိယာကိရိယန္တိ ပေါရာဏာ။ တတ္ထ ‘‘ကိရိယာကိရိယ’’န္တိ န ဝုတ္တံ။

ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈၀၂-၆။ တတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၅။ ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၁၂။ ပဉ္စမေ ဥဒကသုဒ္ဓိပစ္စယေ သတိပိ ဖဿသာဒိယနေ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ။ တတ္ထ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနန္တိ ‘‘ဒွိန္နံ အင်္ဂုလာနံ သဟပဝေသနေ ဧကေကအင်္ဂုလဿ ဧကေကံ ပဗ္ဗံ ကတွာ ဒွေ ပဗ္ဗာ, ဧကင်္ဂုလပ္ပဝေသနေ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဥပရိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မဟာပစ္စရိယမ္ပိ အယမေဝ နယော ဒဿိတော’’တိ လိခိတံ။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈၁၅။ ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၇။ သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၂၀-၈၂၂။ ‘‘နဂရံ အတိဟရန္တီ’’တိ ပါဌော။ ‘‘နဂရဒွါရေ အတိဟရန္တီ’’တိ ကတ္ထစိ, တတ္ထ ဒွါရေနာတိ အတ္ထော။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓန္တိ ‘‘ပုနပိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဝါဒံ သန္ဓာယ, န တတော ပုဗ္ဗေ တတ္ထ ဝုတ္တံ ဝါဒံ။ ဧတ္ထ ‘‘မာတရမ္ပိ ဝိညာပေတွာတိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ လိခိတံ, တံ ဒုလ္လိခိတံ, န ဟိ တေန ဝိရောဓံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ။ ကရဏေ စေ ပါစိတ္တိယံ, ကာရာပနေပိ ပါစိတ္တိယေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။ အထ ကာရာပနေ ဒုက္ကဋံ, ကရဏေပိ ဒုက္ကဋေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။ န ဟိ ကရဏေ ဝါ ကာရာပနေ ဝါ ဝိသေသော အတ္ထိ အာပဇ္ဇနေ သတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၈၂၃။ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။ န ဟိ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အနာမာသတ္တာ ‘‘အာမကဓညံ ပန ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ကပ္ပိယေန လဒ္ဓံ ဓညံ ဘဇ္ဇိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋံ။ အပရဏ္ဏေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ စ ‘‘အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာတိ ဝစနတော သတ္တ ဓညာနိပိ အနာမာသာနီတိ သိဒ္ဓံ, တေနေဝ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌကထာယံ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမှိ သတ္တ ဓညာနိပိ ဂဟိတာနိ အနာမာသာနီ’’တိ စ ဝုတ္တာနိ။ အာမာသာနိ ကပ္ပိယဝတ္ထူနိ စ ယဒိ ဘဝေယျုံ, ယထာ ဉာတကပဝါရိတေ သန္ဓာယ ‘‘အပရဏ္ဏံ ဝိညာပေတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ, ဧဝံ ‘‘အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနံ အညဿ အတ္ထာယ ဝိညာပေတိ, ဥမ္မတ္တိကာယ အာဒိကမ္မိကာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုတ္တာ စ အနာမာသတ္တာ စ မာတရမ္ပိ သတ္တဝိဓံ ဓညံ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ သတ္တဝိဓံ ဓညံ သန္ဓာယ ‘‘အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယထာ ဘိက္ခုနိယာ အာဗာဓပစ္စယာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဘိက္ခုဿာပီတိ စ။ ယထာ ဝါ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကာရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ဘိက္ခုဿာပိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညတရော ဗာလဘိက္ခု ကပ္ပိယံ အဇာနန္တော ဧတဒဝေါစ ‘အာမကဓညံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧတံ ဓညံ ဘဇ္ဇိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ပစိတွာ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဘတ္တဉ္စ ဒေထာ’တိ, အာဏာပကဿေဝ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ, သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တီ’’တိ။ တသ္မာ ‘‘သံဃဝါရိကာနံ ဓညံ ကောဋ္ဋေထာ’’တိ အာရာမိကာနံ ဝတ္တုဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဒိဝသံ ပရိဗ္ဗယံ ဂဏှထ, တဏ္ဍုလေ သမ္ပာဒေထ, တွံ ဧတ္တကေ ဂဏှ, တွံ ဧတ္တကေ’’တိ ဧဝမာဒီနိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ။ ယံ ပန ‘‘အဝိညတ္တိယာ လဗ္ဘမာနံ ပန နဝကမ္မတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဣမံ တဠာကံ ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဝိဟာရဿ ဒေမာ’တိ ဝုတ္တေ ‘သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ နယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ သုဝုတ္တမေဝ။ ‘‘နဝကမ္မတ္ထာယ ဓညံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယံ ပန ဟေဋ္ဌာ ‘‘တတ္ထ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ အတ္တနော ဝါ သံဃဂဏပုဂ္ဂလစေတိယာနံ ဝါ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ…ပေ… ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆတော ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ သုဝုတ္တမေဝ။ ကသ္မာ? ‘‘စေတိယဿ အတ္ထာယ ဓညံ ဒါတုကာမောမှိ, တုမှေ ဘန္တေ တဒတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အကပ္ပိယတ္တာ။ ‘‘ဣဒံ ပန တာဒိသံ န ဟောတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗောပါယံ ဥပတိဿတ္ထေရဝါဒေါ ကိရ။ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပနေဝမာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ နဝကမ္မတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟော န ဝါရိတော, သံဃဿတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿေဝ အကပ္ပိယ’’န္တိ။

သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၂၄။ ပေါရာဏာ ‘‘နိဗ္ဗိဋ္ဌရာဇဘဋော’’တိ ပဌန္တိ။ တဿတ္ထော ဝါရိတဘတ္တဝေတနော ရာဇဘဋောတိ။ ‘‘တညေဝ ဘဋပထန္တိ တံယေဝ ဘတ္တဝေတန’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ဥမ္မုကန္တိ အလာတံ။

၈၂၆။ ဧတ္ထ ဆဍ္ဍိတံ ကိရိယာ။ အနောလောကနံ အကိရိယာ။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၃၂။ ‘‘သာမိကေ အပလောကေတွာ ဆဍ္ဍေတီ’’တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ နတ္ထိ, ကတ္ထစိ အတ္ထိ, အတ္ထိဘာဝေါဝ သေယျော ကိရိယာကိရိယတ္တာ သိက္ခာပဒဿ။ ဣဓ ခေတ္တပါလကာ, အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာ ဧဝ။ ‘‘သံဃဿ ခေတ္တေ, အာရာမေ စ တတ္ထ ကစဝရံ န ဆဍ္ဍေတဗ္ဗန္တိ ကတိကာ စေ နတ္ထိ, ဘိက္ခုဿ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ, န ဘိက္ခုနီနံ။ တာသမ္ပိ ဘိက္ခုနိသံဃသန္တကေ ဝုတ္တနယေန ဝဋ္ဋတိ, န တတ္ထ ဘိက္ခုဿ, ဧဝံ သန္တေပိ သာရုပ္ပဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၃၃။ သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပါစိဏ္ဏဂီတမ္ပိ သောတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဂီတုပသဉှိတံ ပန ဓမ္မံ သောတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဓမ္မဂီတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဂါယာမ ဝါဒေမာတိ ဝုတ္တေ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ပူဇံ ကရောမ, ဇာတကံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ ဒေသေမာတိ ဝုတ္တေ ‘သာဓူ’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ။

၈၃၆။ ဧကပယောဂေါ နာမ ဧကဒိဝသာဝလောကနံ။ တေသံယေဝါတိ ယေသံ နစ္စံ ပဿတိ။ ‘‘ဘိက္ခုနီ သယမ္ပိ နစ္စိတုံ ဝါ ဂါယိတုံ ဝါ ဝါဒိတုံ ဝါ န လဘတီ’’တိအာဒိ ဣဓ သိက္ခာပဒေ နတ္ထိ။ ကသ္မာ? ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနတ္တာ။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? သုတ္တာနုလောမမဟာပဒေသတော။ ယဒိ နစ္စာဒီနိ ပဿိတုံ ဝါ သောတုံ ဝါ န လဘတိ, ပဂေဝ အတ္တနာ ကာတုန္တိ နယတော လဗ္ဘမာနတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဣတရထာ မဟာပဒေသာ နိရတ္ထကာ သိယုံ။ ဧဝမညတ္ထာပိ နယော နေတဗ္ဗော။ ‘‘သမုဋ္ဌာနမ္ပိ ဣဓ ဝုတ္တမေဝ အဂ္ဂဟေတွာ ဆသမုဋ္ဌာနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။ တံ ‘‘အညေ နစ္စ, ဂါယ, ဝါဒေဟီ’’တိ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတီတိအာဒိဝစီကမ္မံ သန္ဓာယ လိခိတဉ္စေ, တံ သုလိခိတံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနေ ဝါစာယ အဘာဝတော။ ‘‘သယမ္ပိ နစ္စိတု’’န္တိအာဒိကာယကမ္မဉ္စေ သန္ဓာယ လိခိတံ, ဒုလ္လိခိတံ။ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနဉှိ ဧကန္တတော ကာယကမ္မံ ဟောတိ, တသ္မာ ဥဒ္ဓဋံ အဂ္ဂဟေတွာ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတမေဝ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ။ ဧတံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနတ္တာတိ ဧတ္ထ ကာရဏဝစနေ သုတ္တာနုလောမမဟာပဒေသတောတိ ဧတ္ထ ပန ဥဒ္ဓဋံ ဂဟေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ယထာလာဘဝသေန တံ လိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘အာဟစ္စဘာသိတသိက္ခာပဒဝသေန ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ ‘‘ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနဉ္စေ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ, အာဏာပကော မုစ္စေယျ, န စ မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တံ ‘‘ကသ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌကထာစရိယော အာဟာတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော။

၈၃၇။ အာရာမေ ဌတွာတိ န ကေဝလံ ဌတွာ, တတော ဂန္တွာ ပန သဗ္ဗိရိယာပထေဟိပိ လဘတိ။ ‘‘အာရာမေ ဌိတာတိ ပန အာရာမပရိယာပန္နာတိ အတ္ထော, ဣတရထာ နိသိန္နာပိ န လဘေယျာ’’တိ လိခိတံ, တံ သုလိခိတမေဝ။

ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

လသုဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အန္ဓကာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၃၉။ ‘‘ဒိဝါပိ အန္ဓကာရံ အတ္ထိ, တပ္ပဋိသေဓနတ္ထံ ‘ရတ္တန္ဓကာရေ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ ပေါရာဏာ။ သန္တိဋ္ဌေယျာတိ ဧတ္ထ ဌာနာပဒေသေန စတုဗ္ဗိဓောပိ ဣရိယာပထော သင်္ဂဟိတော, တသ္မာ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ တေန သဒ္ဓိံ စင်္ကမနာဒိံ ကရောန္တိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ။ ‘‘သလ္လပေယျ ဝါ’’တိ ကေဝလံ နိဒါနဝသေန ဝုတ္တံ ဝိသေသာဘာဝတော။ ‘‘သလ္လပေယျဝါတိ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ သလ္လပတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, တံ န ယုတ္တန္တိ ဧကေ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေနေဝ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ။ သလ္လပနေနပိ အပရမ္ပိ ဧကံ အာပဇ္ဇတီတိ နာပဇ္ဇတိ, ကထံ ပညာယတီတိ? အင်္ဂဝသေန။ ဣမဿ ဟိ ရတ္တန္ဓကာရတာ, ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌာနံ ဝါ သလ္လပနံ ဝါ, သဟာယာဘာဝေါ, ရဟောပေက္ခတာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ။ တတ္ထ ယဒိ ဌာနပစ္စယာ ဧကာ အာပတ္တိ ဝိသုံ သိယာ, တဿာ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ သိယုံ။ ယဒိ သလ္လပနပစ္စယာ ဧကာ, တဿာပိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ သိယုံ။ တသ္မာ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စ ဝါ အင်္ဂါနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န စ ဝုတ္တံ, တသ္မာ သလ္လပနပစ္စယာ ဝိသုံ နတ္ထီတိ။ အတ္ထိယေဝ, မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနဉ္စ တဒတ္ထမေဝါတိ ဧကေ။ ကထံ? သဟုပ္ပတ္တိတော ဒွိန္နံ အာပတ္တီနံ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သလ္လပနေ သတိ ဌာနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ စတုရင်္ဂိကံ, သလ္လပနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ စတုရင်္ဂိကန္တိ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ သဟုပ္ပန္နာနိ ဧကတော အာပဇ္ဇန္တီတိ။ ဣဒံ အယုတ္တံ ပါဠိဝိရောဓတော။ ပါဠိယဉှိ ‘‘သလ္လပေယျ ဝါတိ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ သလ္လပတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဒွေ သိယုံ, ‘‘အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ပါစိတ္တိယာန’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗတာ သိယာတိ။ အယံ နယော ဒုတိယာဒီသုပိ ယထာယောဂံ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ဒုတိယေနာပိ သဒ္ဓိံ ယဒိ ဘိက္ခုနိယာ ရဟောပေက္ခတာ အတ္ထိ, သော စေ ပုရိသော, န ဒုတိယော, ပုရိသဂဏနာယ အာပတ္တိယော။ အထ ဒုတိယာ ဘိက္ခုနီ ဟောတိ, တဿာ စ တေန ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ရဟောပေက္ခတာ အတ္ထိ, သာ စ ဘိက္ခုနီ န ဒုတိယာ ဟောတိ။ ဥဘိန္နမ္ပိ အာပဇ္ဇတီတိ ဧကေ, ဝိစာရေတွာ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဌာနေန ဒုက္ကဋ’’န္တိ, တံ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ‘‘ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ တိဋ္ဌတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဟိ ပါဠိ, ကိံဗဟုနာ။ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒုတိယိကဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘သန္တိဋ္ဌနာဒီသု တီဏိ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိအာဒိဝစနတော ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘အင်္ဂါနိ စေတ္ထ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ။

ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂-၃-၄။ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၄၂-၆။ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထာနိ ဥတ္တာနာနိ။ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘သလ္လပတီတိ ယံ ကိဉ္စိ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၈၅၂။ စတုတ္ထေ ပနာယံ ဝိသေသော – ‘‘ဧကေနေကာ’’တိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ ဒုတိယိကံ ဝါ ဘိက္ခုနီနံ ဥယျောဇေယျ, ပါစိတ္တိယံ န သမ္ဘဝတီတိ စေ? သမ္ဘဝတိ။ ကသ္မာ? သန္တိဋ္ဌနာဒိတ္တယမတ္တာပေက္ခတ္တာ, တဿ ဝစနဿာပိ ဝါ အညာယပိ ရဟောပေက္ခနဿာဒသမ္ဘဝေ သတိ ဥဘိန္နံ ဧကတ္ထသမ္ဘဝတော စ သာဓိတမေတံ။ ‘‘ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ သလ္လပတိ ဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ။ ကသ္မာ ‘‘နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေတီ’’တိ န ဝုတ္တံ? ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေ အသမ္ဘဝတော။ တဿ တတိယဿ ပဒဿ ပစ္ဆိန္နတ္တာ သမ္ဘဝန္တမ္ပိ ‘‘ဒုတိယိကံ ဝါ ဥယျောဇေတီ’’တိ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ အတ္ထတော ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ သလ္လပတိ ဝါ ဒုတိယိကံ ဝါ ဥယျောဇေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧသ နယော ယက္ခေန ဝါတိအာဒီသုပိ။ တတ္ထ ‘‘ဟတ္ထပါသေ’’တိ ဝါ ‘‘ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ’’တိ ဝါ န ဝုတ္တံ ဥဘယတ္ထ ဒုက္ကဋတ္တာ။ အနာပတ္တိဝါရေပိ အသမ္ဘဝတော ‘‘နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေတီ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ စေ? သမ္ဘဝတိ သတိ ကရဏီယေ နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေတီတိ သမ္ဘဝတော။ အထ ကသ္မာ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ စေ? အနဝဇ္ဇကထာယံ နိကဏ္ဏိကဇပ္ပနေ ပယောဇနာဘာဝါ, ဓမ္မကထာယမ္ပိ ဥဒါယိံ အာရဗ္ဘ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ စ။

ဒုတိယတတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၅၆။ ‘‘ကုလံ နာမ စတ္တာရိ ကုလာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တိတ္ထိယာရာမေ ကပ္ပတိ တဿ ကုလဝေါဟာရာဘာဝတောတိ ဧကေ။ တိတ္ထိယာနံ ခတ္တိယာဒိပရိယာပန္နတ္တာ န ကပ္ပတီတိ ဧကေ။ တဿ ကပ္ပိယဘူမိတ္တာ န ယုတ္တန္တိ စေ? န, ယထာဝုတ္တခတ္တိယာဒီနံ သမ္ဘဝတော။ တထာပိ ဂေါစရကုလံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ။ ‘‘ဥပစာရော ဒွါဒသဟတ္ထော’’တိ လိခိတံ။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆၀။ ‘‘နိသီဒန္တိယာ ဧကာ, နိပဇ္ဇန္တိယာ ဧကာ’’တိ အဝတွာ ‘‘နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ န ဟိ ဂမနပစ္စယာ ဧသာ အာပတ္တီတိ? န, ပရိယောသာနာဓိပ္ပါယဝသေန ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘နိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇန္တိယာ ဒွေ’’တိ ဝစနေနပိ ဂမနံ ဣဓ နာဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ, တထာ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိသီဒန္တိယာ ဒွေ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘တသ္မိံ အဘိနိပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ပါစိတ္တိယာန’’န္တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? အနိသီဒိတွာပိ နိပဇ္ဇနသမ္ဘဝတော။ နိပဇ္ဇနတ္ထာယ နိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇန္တိယာ နိပဇ္ဇနကပယောဂတ္တာ ဧကာ အာပတ္တီတိ ကေစိ။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆၇။ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဓုဝပညတ္တေ’’တိ န ဝုတ္တံ ‘‘သန္ထရိတွာ ဝါ သန္ထရာပေတွာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ဣဓ ဆဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေန ပကတိယာ ပညတ္တေ အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ, ပါစိတ္တိယမေဝ။ အညတ္ထ ဓုဝပညတ္တံ။ ဣဓ ဝုတ္တနယေန သန္ထရိတွာ ဝါ သန္ထရာပေတွာ ဝါ အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ, ပါစိတ္တိယမေဝ။ ဥဘယတ္ထာပိ ပဉ္စမေ ဝုတ္တနယေန အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမေယျ, ပါစိတ္တိယမေဝ, အနာပတ္တိဝါရေ မာတိကာယံ ဝုတ္တကာလတော အညကာလဿ အပရာမဋ္ဌတ္တာတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ အပိစ အတ္ထာပတ္တိကာလေ အာပဇ္ဇတိ, နော ဝိကာလေတိအာဒိတ္တိကေ, အတ္ထာပတ္တိ ရတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, နော ဒိဝါတိအာဒိတ္တိကေ စ အဋ္ဌကထာယံ ဣဓ ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမသိက္ခာပဒေဟိ သင်္ဂဟိတာပတ္တီနံ အပရာမဋ္ဌတ္တာ ယထာသမ္ဘဝံ တိဝိဓကာလေ တိဝိဓမေတံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ မဟာပဒေသနယာနုလောမတော။

သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆၉။ အဋ္ဌမေ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ သမ္ဘဝတိ။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၇၅-၇။ ဒုဂ္ဂါဟဝသေန ဝါ သုဂ္ဂါဟဝသေန ဝါ ယထာဝုတ္တနယေန သပထကရဏေ အာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ မာတိကာယံ ‘‘အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ယာ အတ္တာနမေဝ အာရဗ္ဘ သပထံ ကရေယျ, တဿာ ဧကာ။ ပရမေဝါရဗ္ဘ တဿာ ဧကာ။ ဥဘောပိ အာရဗ္ဘ တဿာ ဒွေ အာပတ္တိယော သမ္ဘဝန္တိ။ တိကစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ ပရမေဝါရဗ္ဘ သပထကရဏံ သန္ဓာယ ပဝတ္တော။

နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၈၂။ ဒသမေ အနာပတ္တိဝါရော ရောဒနဿေဝ, န ဝဓဿ, တသ္မာ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌာပိ အတ္တာနံ ဝဓတိ ဧဝ, န ရောဒတိ, ဒုက္ကဋမေဝ။

ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အန္ဓကာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ နဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁-၂။ ပဌမဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၈၃။ နဂ္ဂဝဂ္ဂဿ ပဌမဒုတိယာနိ ဥတ္တာနာနိ။ ပဌမေ အယံ ဝိသေသော – ဘိက္ခုဿ တထာ နှာယန္တဿ ဒုက္ကဋံ အညတြ ဇန္တာဃရဥဒကပဋိစ္ဆာဒီဟိ။ န စ ဝိဂရဟိ တတ္ထ ဘဂဝါ အတ္တနာဝ အနနုညာတတ္တာ ဥဒကသာဋိကာယာတိ ပေါရာဏာ။ ‘‘ဧကမေဝ နိဝါသေတွာ, ပါရုပိတွာ စ နဟာယိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

ပဌမဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၉၄။ တတိယေ အန္တောစတူဟပဉ္စာဟံ ဓုရံ နိက္ခိပန္တိယာပိ အာပတ္တိ ဧဝ။ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ ဓုရံ နိက္ခိပန္တိယာ ဒုက္ကဋံ တိကဒုက္ကဋတ္တာ။ ‘‘သမ္ဗဟုလာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထ စတဿောပိ သမ္ဗဟုလာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၉၈။ စတုတ္ထေ သံဃာဋိစာရန္တိ ဧတ္ထ သံဃာဋိအာဒိဝသေန အဓိဋ္ဌိတာနံယေဝါယံ ဝိဓိ, နေတရာသံ ကိရ။ တတ္ထ တိစီဝရေ ဧဝ ဝိပ္ပဝါသပစ္စယာ နိဿဂ္ဂိယံ။ အန္တောစီဝရကာလေပိ ပဉ္စာဟိကံ သံဃာဋိစာရံ အတိက္ကာမေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ။ ‘‘ဝိနာ ဧတေဟိ စီဝရေဟိ ဥပသမ္ပဒံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၀၆။ ပဉ္စမဿ အနာပတ္တိဝါရေ တာယ ဝါ အဝိပ္ပဝါသာယာတိ အတ္ထတော လဗ္ဘတိ။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉၀၇-၉၁၁။ ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနာနိ။

၈။ အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၁၆။ သောကဇ္ဈာယိကာ နာမ ကိရ မာယာကာရာ။ ဝိလုမ္ပကာ ဘဏ္ဍကာတိ စ ပေါရာဏာ။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၂၀။ ‘‘ကထဉှိ နာမ အတိက္ကာမေဿတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ထုလ္လနန္ဒာ စီဝရကာလသမယံ အာဂမေထာတိ အတိက္ကမာပေသီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။

နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၂၇။ ဒသမေ ဧကကုလံ ဧတဒဝေါစုန္တိ ဧတ္ထ ကုလံ နာမ တသ္မိံ မနုဿာ, တသ္မာ ဗဟုဝစနံ။

ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၃၄-၅။ ဧကာယ နိပန္နာယ အပရာ နိပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ ပဌမနိပန္နာယ အနုဋ္ဌာပနာ’’တိ ဝတွာ ဧတ္ထ ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧကေ, တံ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ‘‘ကိရိယ’’န္တိ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အထ ကဿာ အာပတ္တီတိ? ဥဘိန္နမ္ပိ နိပဇ္ဇနကိရိယံ ပဋိစ္စ။ ဣမဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာ’’တိ နတ္ထိ, တသ္မာ ဝဝတ္ထာနံ ကတွာ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ဝိပုလတရေ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ‘‘အန္တရံ ကတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ။

ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၄၀။ ဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာတိ ဧတ္ထ ဥပရိ ပါရုပနမ္ပိ မဇ္ဈေ ဩဘောဂံ ကတွာ ဥဘိန္နံ အန္တရေ ဩတာရေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ဝဝတ္ထာနဉ္စ ယထာ ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, တထာ အတိက္ကမိတွာ တုဝဋ္ဋေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝါတိ။ ‘‘ကိရိယာကိရိယ’’န္တိ စ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၄၁။ အတ္တနော သဇ္ဈာယနဋ္ဌာနေ စေ ဝုဍ္ဎတရာ အာဂစ္ဆတိ, ဝန္ဒနကာလေ ဝါ, အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ။ ဧကသ္မိံ ဩဝရကေ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ။ ‘‘အထ ဩဝရကေ မဟာထေရီ ဝသတိ, သမ္မုခေ ဣတရာ, အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ တဿာ ဥပစာရတ္တာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉၄၆-၉၅၀။ စတုတ္ထပဉ္စမသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၆။ ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၅၆။ ဂဟပတိ နာမ ဌပေတွာ သဟဓမ္မိကေ ဝေဒိတဗ္ဗော, တသ္မာ ဘိက္ခုနာ ဝါ သာမဏေရေန ဝါ အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေန သံသဋ္ဌာပိ န သမနုဘာသိတဗ္ဗာတိ သမ္ဘဝတိ ဧဝ။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉၆၁-၅။ သတ္တမအဋ္ဌမ သိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၉။ နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၆၉။ ဧကိန္ဒြိယန္တိ ကာယိန္ဒြိယေနေဝ ဧကိန္ဒြိယံ, နိဂဏ္ဌာနံ အစေလကာနံ မတံ။ ကာပိလာ ပန ‘‘ပဉ္စိန္ဒြိယာ’’တိ မညန္တာ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘သစက္ခုကတ္တာ အလာဗုမာလုဝါဒယော ယတ္ထ အာလမ္ဗနံ, တတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ။ သသောတကတ္တာ ကဒလိယော မေဃဂဇ္ဇိတံ သုတွာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တိ။ သဃာနကတ္တာ ပနသာဒယော ကုဏပဂန္ဓေန ဖလန္တိ။ သဇိဝှကတ္တာ ဥဒကံ ပိဝန္တိ ယေန, သဗ္ဗေပိ ‘ပါဒပါ’တိ ဝုစ္စန္တိ။ သကာယပသာဒတ္တာ ဣတ္ထိသမ္ဖဿေန အသောကရုက္ခာ ပုပ္ဖန္တီ’’တိ။ သံဃာတန္တိ ဝိနာသံ။

၉၇၀။ ဣဓ စ ဝဿစ္ဆေဒေန ဒုက္ကဋံ။ ပဌမံ အာဝသိတွာ ပစ္ဆာ စာရိကာ စရဏပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အထ ဝဿံ အဝသိတွာ စရတိ, အဝဿုပဂမနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ အန္တောဝဿေ စာရိကံ စရန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ။ သတ္တာဟကရဏီယေန ပန ဝဋ္ဋတိ, ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၉၇၂။ ကေနစိ ဥဗ္ဗာဠှာတိ ဝဿစ္ဆေဒကာရဏေနာတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ ကိတ္တာဝတာ စာရိကာ ဟောတီတိ? ဣဒံ န သဗ္ဗတ္ထ ဝိစာရိတံ။ အနန္တရသိက္ခာပဒေ ‘‘အန္တမသော ဆပ္ပဉ္စယောဇနာနိပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သော စ မညေ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေါတိ။

နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၇၃။ ဒသမေ ‘‘အာဟုန္ဒရိကာ’’တိ ပဌန္တိ ကိရ။

ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၇၈။ ကီဠနဥပဝနံ နာမ ကဉ္စိနဂရဿ နဂရုပဝနံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဥယျာနံ နာမ တတ္ထေဝ နန္ဒဝနဥယျာနံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘တတ္ထေဝ ဌတွာ တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ဝိလောကေတွာ ပဿန္တိယာ ပန ပါဋေက္ကာ အာပတ္တိယော’’တိ ပါဌော။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ယံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ပဒံ ‘‘အနုဒ္ဓရမာနာ’’တိ, တံ ဧကသ္မိံယေဝ ဒိသာဘာဂေတိ သိဒ္ဓန္တိ ဧကေ။ ဥပစာရော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတောတိ စ။

ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၈၄။ ‘‘အာဟရိမေဟိ ဝါဠေဟီ’’တိ ‘‘အသံဟာရိမေနာ’’တိ စ ဒုဝိဓော ပါဌော။ ‘‘ဝိသုံ ကတွာ ပစ္ဆာ သဒ္ဓိံ တေဟိ ဝါဠေဟီ’’တိ လိခိတံ။ ယထာ တထာ ဝါဠရူပေ ဥဋ္ဌပေတွာ ကတပါဒံ ‘‘ပလ္လင်္က’’န္တိ ဝုစ္စတိ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အသံဟာရိမေဟိ ဝါဠေဟိ ကတံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝစနာဘာဝတော။

ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၈၈။ ‘‘ဥဇ္ဇဝုဇ္ဇဝေတိ ဟတ္ထပ္ပသာရဏေ’’တိ လိခိတံ, တံ န ယုတ္တံ ‘‘ယတ္တကံ ဟတ္ထေန အဉ္ဆိတံ ဟောတိ, တသ္မိံ တက္ကမှိ ဝေဌိတေ ဧကာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော။

တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၉၃။ ‘‘ယာဂုပါနေတိ ယာဂုဒါနေ’’တိ လိခိတံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘မာတာပိတူနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉၉၄။ ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၆။ ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၀၁။ ဆဋ္ဌေ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ အစေလကသိက္ခာပဒေန ဧကပရိစ္ဆေဒံ။ ဣဓ အဂါရိကော ဝိသေသော, တသ္မာ ‘‘အသာဓာရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀၀၃-၈။ သတ္တမဋ္ဌမေသု ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၉။ နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၁၅။ ‘‘ခီလနမန္တံ ဒါရုသာရခီလံ မန္တေတွာ ပထဝိယံ ပဝေသေတွာ မာရဏမန္တံ။ နာဂမဏ္ဍလံနာမ နာဂရောဓမန္တံ, ပိဋ္ဌာဒီဟိ ဝါ ပရိက္ခေပံ ကတွာ တတ္ထ မနုဿေ ပဝေသေန္တိ ဂုတ္တတ္ထာယာ’’တိ လိခိတံ။

နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀၁၇။ ဒသမသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အာရာမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၀၂၁။ ပဌမသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၂။ ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၃၀။ ဘိက္ခုနီ စေ ဘိက္ခုံ အက္ကောသတိ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ။ ဘိက္ခုနိံ စေ အက္ကောသတိ, ဩမသဝါဒေန အာပဇ္ဇတိ။ ဩမသဝါဒေ သမ္မုခါဝ ရုဟတိ, ဣဓ ပန ပရမ္မုခါပိ။

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ ဩသမဝါဒသိက္ခာပဒေ ဘိက္ခုနီ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ကတွာ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေပိ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ သိဒ္ဓံ။ ဣဓ စ အနုပသမ္ပန္နဿ အက္ကောသနေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ဘိက္ခုဿ ဥပသမ္ပန္နဿ အက္ကောသနေ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဣမာနိ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ ဘိက္ခုမှိ သံသန္ဒိယမာနာနိ အညမညံ န သမေန္တိ။ ယထာ သမေန္တိ, တထာ ဇာနိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယေန ဘိက္ခုနီနံ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေ အနုပသမ္ပန္နောတိ န ဂဟေတဗ္ဗော, ဣဒမေတ္ထ ယုတ္တံ။ ပရိဘာသေယျာတိ အညတြ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ။ တေသု ဟိ အညတရသ္မိံ သတိ ဩမသဝါဒပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဧကေ, တံ န ယုတ္တံ။ ဩမသဝါဒေ ပါဠိမုတ္တကအက္ကောသေ ဟိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ။ ဒုက္ကဋောကာသေ ဣဒံ ပါစိတ္တိယံ တေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဗာလာ ဧတာ’’တိ ပါဠိယံ ဣဓ အာဂတပဒါနံယေဝ ဝသေန ပရိဘာသနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀၃၃။ တတိယသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၄။ စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၃၈။ နိမန္တိတာ ဝါ ပဝါရိတာ ဝါတိ ဧတ္ထ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ တာဝ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ပဝါရိတာပိ ယာဂုံ ပါတုံ လဘတိ, ဘောဇ္ဇယာဂုံ န လဘတိ။ ယာဂု ပနေတ္ထ ခါဒနီယဘောဇနီယသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ။ နိမန္တိတာ ဘိက္ခုနီ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမာ သာမိကေ အပလောကေတွာဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ။ ပရမ္ပရဘောဇနာပတ္တိ ဘိက္ခုနီနံ နတ္ထိ။ နိမန္တိတာ တံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ အဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ ပဝါရိတာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘတိ, အကပ္ပိယနိမန္တနေန နိမန္တိယမာနာ ဒွေ နိမန္တနာနိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုဉ္စ န လဘတီ’’တိ။ တတ္ထ ‘‘ပဝါရိတာပိ ယာဂုံ ပါတုံ လဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ ပါဠိယံ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ အနုညာတတ္တာ။ ‘‘နိမန္တိတာ အပ္ပဝါရိတာ ယာဂုံ ပိဝတီ’’တိ ဟိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ။ တတြိဒံ သိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာပုဗ္ဗင်္ဂမသန္နိဋ္ဌာနံ – နိမန္တိတာ ဝါ ပဝါရိတာ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါသဒ္ဒေန အကပ္ပိယနိမန္တနေန နိမန္တိတာ အပ္ပဝါရိတာ ဌပေတွာ ယာဂုံ အညံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယံ အညတြ သာမိကာနံ အပလောကနာ။ ပရမ္ပရဘောဇနာဘာဝေန ဘိက္ခုနီနံ ကော ဂုဏော ဇာတောတိ? န ဧတာသံ ဂုဏလာဘော, ကေဝလံ ပါကဋတရံ ဇာတံ။ ဘိက္ခူပိ ဝိကပ္ပေတွာ မိဿေတွာဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘန္တိ။ သမယေ ယထာသုခံ လဘန္တိ။ ဣမိနာ အပလောကနေန ကိန္တိ? ပဝါရိတာ ဝါ အနိမန္တိတာ ဝါ န ကိဉ္စိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ဂိလာနာတိရိတ္တမ္ပိ လဘန္တိ, နိမန္တိတာ စ ပဝါရိတာ စ ယာဂုမ္ပိ န လဘန္တိ, အပလောကေတွာပိ န လဘန္တီတိ။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အာရာမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၆၇။ ‘‘ဂဗ္ဘိနိ’’န္တိ ဒဿနာဒီဟိပိ ဂဗ္ဘသမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ။ ပဒဘာဇနေပိ ပဝါရိတဘာဝေါ န ဒိဿတိ။

၁၀၇၄။ ဓာတိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဒါရကံ သာမိကာနံ ဒတွာ အာဟဋေ ဝဍ္ဎေတိ, တထာ မာတာပီတိ ကေစိ။

၁၀၈၀။ ‘‘သိက္ခမာန’’န္တိ ပါဌံ ဒီပဝါသိနော ရောစေန္တိ ကိရိယာကိရိယတ္တာ, ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ‘‘သိက္ခမာနာ’’တိ။ တဿတ္ထော သိက္ခာဓမ္မမာနနတော သိက္ခမာနာတိ။ ဣဓ ကိရိယာ န ဟောတိ, သညာဝ အဓိပ္ပေတာ။ န ဧတာသု အသိက္ခိတာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ ဥပဇ္ဈာယိနီအာဒီနံ အာပတ္တိဘာဝါ။ ‘‘တဿာ ဥပသမ္ပဒါ ဟောတိ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

၁၀၈၂။ ဓမ္မကမ္မေတိ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ။

၁၁၁၂။ ဝုဋ္ဌာပိတန္တိ သာမဏေရိဘူမိတော ယာယ ထေရိယာ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ ဝုဋ္ဌပိတာ, သာ ထေရီ ဝုဋ္ဌာပိတာ နာမ, တေနေဝ ပုန ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ပဝတ္တိနိ’’န္တိ အာဟ။

ပဌမာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂။ ဒုတိယာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁၂၄။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌာရသဝဿာယ ကုမာရိဘူတာယ…ပေ… သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒါတု’’န္တိ ဣဓ ဝုတ္တံ ဝိယ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒသဝဿာယ ဂိဟိဂတာယ…ပေ… သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒါတု’’န္တိ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာယ ဧဝ ဂိဟိဂတာယ သိက္ခာသမ္မုတိ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂိဟိဂတာယ သိက္ခာသမ္မုတိ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧကေတိ ကတွာ ဒသဝဿာယပိ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? ‘‘အနာပတ္တိ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿံ ပရိပုဏ္ဏသညာ ဝုဋ္ဌာပေတီ’တိ (ပါစိ။ ၁၀၉၃-၁၀၉၅) စ ‘အနာပတ္တိ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿံ ဂိဟိဂတံ…ပေ… သိက္ခိတသိက္ခံ ဝုဋ္ဌာပေတီ’တိ (ပါစိ။ ၁၀၉၇-၁၁၀၁) စ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ကိံ ဣမိနာ ပရိဟာရေန။ ‘‘ဒသဝဿာယ ဂိဟိဂတာယ သိက္ခာသမ္မုတိ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဂိဟိဂတာတိပိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’တိ သစေ ဝဒန္တိ, ကမ္မံ ကုပ္ပတီ’’တိ လိခိတံ။

၁၁၄၆။ အဟမေဝ နူန…ပေ… အလဇ္ဇိနီ, ယာ သံဃောတိ ဧတ္ထ ယာ အဟမေဝ နူန ဗာလာတိ အတ္ထော။ ‘‘ယံ သံဃော’’တိပိ အတ္ထိ, တတ္ထ ယံ ယသ္မာ ဒေတိ, တသ္မာ အဟမေဝ နူန ဗာလာတိ အတ္ထော။

၁၁၅၉။ ပုရိသသံသဋ္ဌာ ကုမာရကသံသဋ္ဌာ စဏ္ဍီ သောကာဝါသာဝကထံ သိက္ခမာနာတိ ဝုစ္စတိ, ပဒဘာဇနေ ဧဝ စာယံ သိက္ခမာနာ ‘‘ဆသု ဓမ္မေသု သိက္ခိတသိက္ခာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ပုဗ္ဗေ ဂဟိတသိက္ခတ္တာ, ပုဗ္ဗေ ပရိပုဏ္ဏသိက္ခတ္တာ စ ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၁၆၆-၇။ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဿိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘သိက္ခမာနာယ ဉာတကာ ကိရ သမ္ပာဒယိံသု, တံ ပဿိတွာ ထေရေ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေသိ။ ဥယျောဇေတွာ တေသံ ဆန္ဒံ ဂဟေတွာ ပုဗ္ဗေ ဆန္ဒဒါယကေ ဂဏံ ကတွာ သေသာနံ ဆန္ဒံ ဆန္ဒမေဝ ကတွာ ကမ္မံ ကာရာပေသီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာတိ ဧတ္ထ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ အဇ္ဇ န ကတ္တဗ္ဗံ။ ‘ယထာသုခ’န္တိ ဝတွာ ဝိဿဇ္ဇိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ယော ကောစိ မုခရော, ဗာလော ဝါ ကိဉ္စာပိ ‘ယထာသုခ’န္တိ ဝဒတိ, ထေရာယတ္တတ္တာ ပန ထေရဿ အနုမတိယာ သတိယာ ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ, အသတိယာ န ဟောတိ, တထာပိ ပုန ဆန္ဒံ ဂဟေတွာဝ ကမ္မံ ကရောန္တိ, အယံ ပယောဂေါ။ ဂဟဏေ ပယောဇနံ ပန နတ္ထိ။ သံဃတ္ထေရော စေ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဆန္ဒံ ဂဟေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ။ ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကာယေန ဝုဋ္ဌိတာယာတိ ဧတ္ထ ဣဓ သမ္ဗာဓော, ‘အမုကမှိ ဌာနေ ကရိဿာမာ’တိ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာပိ ဂစ္ဆန္တိ စေ, နတ္ထိ ဒေါသော။ ကိဉ္စာပိ နတ္ထိ, တာ ပန ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာဝ ဂစ္ဆန္တိ, အယံ ပယောဂေါ’’တိ။ ‘‘ရတ္တိပါရိဝါသိယေ ဥပေါသထပဝါရဏာဝ န ဝဋ္ဋတိ, အညကမ္မံ ပန ဝဋ္ဋတိ။ ဥပေါသထပဝါရဏာပိ အနုပေါသထပဝါရဏဒိဝသေ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဣတရံ သဗ္ဗကာလံ ဝဋ္ဋတိ။ ပရိသပါရိဝါသိယေ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ စတူသု ဂတေသု စတုဝဂ္ဂကရဏီယေ အညသ္မိံ ပဉ္စသု ဒသသု ဝီသတီသု ဂတေသု သေသေဟိ ဝိသုံ တဟိံ တဟိံ ဂန္တွာပိ ပုန သန္နိပါတဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယေ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ ယထာနိသိန္နာဝ နိသိန္နာ စေ, ပုန ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ဟတ္ထပါသဿ အဝိဇဟိတတ္တာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ တေသံ ပေါရာဏာနံ မတေန ဆန္ဒပါရိဝါသိယမေဝေကံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာပန္နင်္ဂဉ္စ ဒဿိတံ, ဣဓာပိ တံ ဝိသုံ န ဒဿိတံ အသမ္ဘဝတောတိ ဧကေ။ ဆန္ဒဒါယကေ ပရိသံ ပတွာ ဂတေ တဿ ပုဗ္ဗဆန္ဒဒါနံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယန္တိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။

တတြိဒံ သန္နိဋ္ဌာနံ – ပရိသပါရိဝါသိယေ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညတြ ဂစ္ဆာမာတိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ…ပေ… ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တဝစနေ ဟတ္ထပါသာ ဝိဇဟနံ န ပညာယတိ။ ဧတ္ထ ပန ကမ္မပ္ပတ္တာနံ ဟတ္ထပါသဿ အဝိဇဟနမေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ကတွာ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ န ပညာယတိ, အပ္ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ပန ဝဋ္ဋတီတိ စေ? န, ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ။ ကထံ? ဆန္ဒော နာမ ကမ္မပ္ပတ္တေသု ဘိက္ခူသု ဧကသီမာယ သန္နိပတိတေသု အာဂစ္ဆတိ, နာသန္နိပတိတေသု။ ဣဓ ဟိ ‘‘ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ’’တိ စ ‘‘ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘အဇ္ဈာသယံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ’’တိ စ ‘‘အဇ္ဈာသယဿ အဝိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ စ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဆန္ဒဿ အဝိဿဇ္ဇနံ ကမ္မပ္ပတ္တာနံ ဟတ္ထပါသာဝိဇဟနေနေဝ ဟောတိ, န ဝိဇဟနေတိ သိဒ္ဓံ။

ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ယတော အာဂမနံ ယဿ, တဒဘာဝဿ နိဂ္ဂဟေ၊

တသ္မာ သန္နိပတိတေသု, ဘိက္ခူသု တဿ ဘေဒတော’’တိ။

ရတ္တိပါရိဝါသိယဆန္ဒော ဝိယ ရတ္တိပါရိဝါသိယပါရိသုဒ္ဓိပီတိ တဒနုလောမေန ဝဋ္ဋတိ သွာတနာယ ဆန္ဒော ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိ ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ, တာယ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥပေါသထပဝါရဏာ ပန အနုပေါသထဒိဝသေ န ဝဋ္ဋတိ, ဣတရံ ဝဋ္ဋတိ။ ပန္နရသိဥပေါသထံ စာတုဒ္ဒသိယံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ခေတ္တတ္တာ။ န စာတုဒ္ဒသိဥပေါသထံ ပန္နရသိယံ အခေတ္တတ္တာ အနုပေါသထဒိဝသတ္တာ ပါဋိပဒဒိဝသတ္တာတိ ဧကစ္စေ အာစရိယာ, တသ္မာ တေသံ မတေန စာတုဒ္ဒသိဥပေါသထံ တတိယံ, သတ္တမံ ဝါ ပန္နရသိယံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ စာတုဒ္ဒသိကံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမာတိ နိသိန္နာ, ပန္နရသောတိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တတော ‘‘ပန္နရသိယမေဝ ‘စာတုဒ္ဒသိကံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’တိ နိသိန္နာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော တံ ဥပေါသထံ ‘ပန္နရသော’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော’’တိ ဧဝံ ပရိဟရန္တိ, တံ တေသံ မတံ ‘‘တထာရူပပစ္စယေ သတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဣမိနာ မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနေန န သမေတိ။ န ဟိ တတ္ထ ‘‘အညသ္မိမ္ပိ ပန္နရသေ စာတုဒ္ဒသိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိ အနုညာတဒိဝသေ ပရိယာပန္နတ္တာ ဆန္နံ စာတုဒ္ဒသိကာနံ ပစ္ဆိမာ ပန္နရသီ အနုပေါသထဒိဝသော န ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ ကိဉ္စာပိ သိဒ္ဓံ, ဣမိနာ ပန ‘‘အာဝါသိကာနံ ပန္နရသော, အာဂန္တုကာနံ စာတုဒ္ဒသော, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ သမသမေဟိ ဝါ အပ္ပတရေဟိ ဝါ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနမေတ္ထ နိရတ္ထကံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒုတိယာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၁။ ဧကာဒသမာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၁၄။ ဥပစာရံ သန္ဓာယ ကထိတန္တိ ‘‘ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရော’’တိ လိခိတံ။

၁၂၂၁။ သုတ္တန္တေ ဩကာသံ ကာရာပေတွာ ဝိနယံ ဝါ အဘိဓမ္မံ ဝါ ပုစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ စ တီဏိ ပိဋကာနိ အတ္တနော အတ္တနော နာမေန ဝုတ္တာနီတိ ကတွာ အဘိဓမ္မော ဗုဒ္ဓေန ဘာသိတော ဧဝါတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။

၁၂၂၄-၅။ ထနော စ ဥဒရော စ ထနုဒရာ။ ‘‘သံကစ္စိကာယ ပမာဏံ တိရိယံ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာ’’တိ ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု, သံဃာဒိသေသကဏ္ဍေ ဝိယ ‘‘ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တိယာ’’တိ ပါဌော အပ္ပကေသု, သောဝ ပါဌော။ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တိယာတိ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကန္တေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေန ပါစိတ္တိယံ။ ဥပစာရေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဝစနမ္ပိ ‘‘ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တိယာ’’တိ ပါဌောတိ ဒီပေတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။

ဧကာဒသမာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနဝဏ္ဏနာ

ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇာဒီနိ ‘‘အစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နစ္စ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဂန္ဓော’’တိ ဝါ အဇာနိတွာပိ ဒဿနေန, ဝိလိမ္ပနေန ဝါ အာပဇ္ဇနတော ဝတ္ထုအဇာနနစိတ္တေန အစိတ္တကာနိ။ ‘‘နစ္စ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဂန္ဓော’’တိ ဝါ ဇာနိတွာ ပဿန္တိယာ, ဝိလိမ္ပန္တိယာ စ အကုသလတ္တာ ဧဝ လောကဝဇ္ဇာနိ။ စောရိဝုဋ္ဌာပနာဒီနိ ‘‘စောရီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုံ ဇာနိတွာ ကရဏေ ဧဝ အာပတ္တိသဗ္ဘာဝတော သစိတ္တကာနိ။ ဥပသမ္ပဒါဒီနံ ဧကန္တေန အကုသလစိတ္တေနေဝ အကတ္တဗ္ဗတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ။ ‘‘ဣဓ သစိတ္တကာစိတ္တကတာ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနာဇာနနတာယ အဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္ထုဇာနနာဇာနနတာယ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ လိခိတံ။ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇာဒီနိ ‘အစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘နစ္စ’န္တိ ဝါ ‘သံဃာဏီ’တိ ဝါ ‘ဂန္ဓော’တိ ဝါ တဿ နာမဝသေန အဇာနိတွာ မာယာကာရဿ မာယာနိ သီသဋ္ဌိအာဒီနိ ပဋိသင်္ခါယ ပဿန္တိယာ, အက္ခမာလာဒိအတ္ထာယ သံဃာဏိံ ကဋိယာ ဗန္ဓန္တိယာ, ‘သေဒဂန္ဓံ အပနေတွာ ဗုဒ္ဓပူဇံ ကရိဿာမီ’တိ ဥပ္ပန္နေန စိတ္တေန ဂန္ဓံ ဝိလိမ္ပေတွာ နဟာယန္တိယာ စ အာပတ္တိသဗ္ဘာဝတော နာမေန သဒ္ဓိံ နာမဝသေန ဝါ ဝတ္ထုဿ အဇာနနစိတ္တေန အစိတ္တကာနိ နာမ။ န အန္ဓကာရေ ‘ကဋိသုတ္တမိဒ’န္တိ သညာယ သံဃာဏိံ ဂဟေတွာ ကဋိယံ ဓာရဏကာလေ, မတ္တိကာသညာယ စ ဂန္ဓံ ဂဟေတွာ ဝိလိမ္ပနကာလေ အာပတ္တိသဗ္ဘာဝတော ‘အစိတ္တကာနီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ။ တသ္မိံ ကာလေ အနာပတ္တိ, တေနေဝ သံဃာဏိယာ အသံဃာဏိသညာဝါရေပိ ‘အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’တိ ပါဠိ န ဝုတ္တာ။ ယထာ ‘ခေတ္တအာဗာဓပစ္စယာ, ကဋိသုတ္တကံ ဓာရေတီ’တိ ဝစနတော ဝိနာပိ အကုသလေန သံဃာဏိအာဒီနိ သက္ကာ ဓာရေတုန္တိ သိဒ္ဓံ, ဧဝံ အာဗာဓပစ္စယာ ဝိနာပိ အကုသလေန န သက္ကာ သုရံ ပါတုန္တိ သိဒ္ဓံ ‘အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာ မဇ္ဇံ ပိဝတီ’တိ ပါဠိယာ အဘာဝတော။ အကုသလေန ဝိနာ မဓုပုဏ္ဏမုဋ္ဌိယံ ပက္ခိတ္တမဇ္ဇဿ အဇ္ဈောဟရဏကာလာဒီသု သုရာပါနာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ စ သိဒ္ဓံ ‘မဇ္ဇေ အမဇ္ဇသညီ ပိဝတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈) ဝုတ္တတ္တာ။ ကိံဗဟုနာ, ကာမဘောဂသညာယ သဒ္ဓိံ ‘သံဃာဏီ’တိ စ ‘ဂန္ဓော’တိ စ ဇာနိတွာ ဝိနာ အနာပတ္တိကာရဏေန ဓာရေန္တိယာ ဧကန္တာကုသလတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ နာမ ဝုစ္စန္တိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သေသေသုပိ နယော နေတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ သုရာပါနာဓိကာရေ ဥပတိဿတ္ထေရဝါဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အသံကစ္စိကသိက္ခာပဒေ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာတိ ပါဌော’’တိ စ ‘‘ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိ, အစေလကသိက္ခာပဒံ, နိမန္တိတဿ စာရိတ္တာပဇ္ဇနံ, ဒုဋ္ဌုလ္လပ္ပဋိစ္ဆာဒနံ, ဦနဝီသတိဝဿုပသမ္ပဒံ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ အဒ္ဓါနဂမနံ, ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနံ, သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ, နိသီဒနံ, ဝဿိကသာဋိကန္တိ ပါဌော’’တိ စ ဝုတ္တံ။

နိဂမနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥဘတောဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

၁။ မဟာခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဗောဓိကထာဝဏ္ဏနာ

ယံ ခန္ဓကေ လီနပဒါဒိဘေဒ-ပကာသနံ ဒါနိ သုပတ္တကာလံ၊

တသ္မာ အပုဗ္ဗံ ဝိနယတ္ထမေဝ, ဝက္ခာမိ သင်္ခေပဂဟဏတ္ထံ။

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေနာယံ ခန္ဓကောတိ? ခန္ဓာနံ သမူဟတ္တာ ဝိဘင်္ဂေါ ဝိယ။ တေ ပန ကထန္တိ? ခန္ဓာနံ ပကာသနတော ဒီပနတော။ ခန္ဓာတိ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဝိနယကမ္မသင်္ခါတာ, စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ စ ပညတ္တိယော အဓိပ္ပေတာ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ ဟိ ဘဂဝတာ ပညတ္တတ္တာ ‘‘ပညတ္တိယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ပညတ္တိယဉ္စ ခန္ဓ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ‘‘ဒါရုက္ခန္ဓော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဥဒကက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု ဝိယ။ တေသံ ပညတ္တိသင်္ခါတာနံ ခန္ဓာနံ ပကာသနတော ဝဏ္ဏနတော ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခန္ဓကာဒယော ဝီသတိ ‘‘ခန္ဓကာ’’တိ ဝုတ္တာ, အဝသာနေ ဒွေ တံသဒိသတ္တာ ဝေလာယ သဒိသတ္တာ သီလဿ ဝေလာတိ ဝစနံ ဝိယ။ အပိစ ဘာဂရာသတ္ထတာပေတ္ထ ယုဇ္ဇတေ တေသံ ပညတ္တီနံ ဘာဂတော စ ရာသိတော စ ဝိဘတ္တတ္တာ။ ကိံ ပနေတေသံ ခန္ဓကာနံ အနုပုဗ္ဗကာရဏန္တိ? နာယံ ပုစ္ဆာ သမ္ဘဝတိ, အညထာ ဝုတ္တေသုပိ တပ္ပသင်္ဂါနတိက္ကမနတော။ အထ ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ သာသနပ္ပဝေသနဿ တဒတ္ထသင်္ဂဟကော မဟာခန္ဓကော ပဌမံ ဝုတ္တော။ ကေနာတိ စေ? ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ။ ဘဂဝတာ ပန တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပန္နဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ တထာ တထာ ဝုတ္တာနိ, န ဣမိနာ အနုက္ကမေန။ ထေရာ ပန တံ တံ ပယောဇနံ ပဋိစ္စ သမာနဇာတိကေ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ အနုက္ကမေန သဇ္ဈာယိံသု။ သေသာနံ ပယောဇနံ တတ္ထ တတ္ထေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ။

ခန္ဓကောဝိဒါတိ ပညတ္တိဘာဂရာသဋ္ဌေန နေသံ ခန္ဓတ္ထကောဝိဒါ, နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပါရပ္ပတ္တာတိ အတ္ထော။ တေသံ အနုတ္တာနတ္ထာနံ ပဒါနံ သံဝဏ္ဏနာ။ ကသ္မာ ပနေဝံ ဝိသေသိတန္တိ? တတော သေသဘာဂါ ယုတ္တာ။ မာတိကာဋ္ဌုပ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏမ္ပေတ္ထ ပဒဘာဇနိယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယေဟိ အတ္ထာ ယေသံ ပဒဝိသေသာနံ အဋ္ဌကထာယံ ပကာသိတာ, တေသံ တေ ပဒဝိသေသေ ပုန ဣဓ ဝဒေယျာမ, ဝဏ္ဏနာယ ပရိယောသာနံ ကဒါ ဘဝေ တေ တေ အတ္ထေတိ ဝုတ္တံ, တံ တဿ နိဒ္ဒေသေန ယုဇ္ဇတိ။ ဥတ္တာနာ စေဝ ယာ ပါဠိ, တဿာ သံဝဏ္ဏနာယ ကိန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ? န ဟိ အတ္ထာ ဥတ္တာနာတိ သမ္ဘဝတိ။ အဓိပ္ပါယာနုသန္ဓီဟီတိအာဒိဝစနေဟိပိ တံ ဝစနံ သမ္ဘဝတီတိ စေ? န, အတ္ထဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ပဒဝိသေသာနံ ဂဟိတတ္တာ။ တေ ဟိ အတ္ထတော အနပေတတ္ထေန, အဘိဓာနတ္ထေန ဝါ အတ္ထောပစာရေန ဝါ အတ္ထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သံဝဏ္ဏနာနယောတိ သံဝဏ္ဏနာ နာမ အဝုတ္တေသု ဥဟာပေါဟက္ကမနိဒဿနတော ‘‘နယော’’တိ ဝုတ္တော။

၁။ ဥရုဝေလာတိ ယထာဝုတ္တဝါလိကရာသိဝသေန လဒ္ဓနာမကော ဂါမော, တသ္မာ သမီပတ္ထေ ဧတံ ဘုမ္မံ။ တထာဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အညထာ တသ္မိံ ဝါလိကရာသိမှိ ဝိဟရတီတိ အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဥရုဝေလံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ယေန ဥရုဝေလသေနာနိဂမော’’တိအာဒိဝစနဝိရောဓော စ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန မူလကာရဏမေဝ ဒဿိတံ။ တတ္ထ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ…ပေ… ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ နိဂမနဝစနံ။ တံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဂါမံ သန္ဓာယ ယထာဝုတ္တပဒတ္ထသမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ။ ‘‘သော ပန ဂါမော တဒုပစာရေန ဧဝံ နာမံ လဘတီ’’တိ ဝစနံ ပန အဝုတ္တသိဒ္ဓန္တိ ကတွာ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အထ ဝါ ယဿ ‘‘ဥရုဝေလာ’’တိ ယထာဝုတ္တဝါလိကရာသိဿ, တဿ သမီပဂါမဿပိ နာမံ။ တတ္ထ အာယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော န ဣဓ ဂါမံ သန္ဓာယ ‘‘ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတီ’’တိ အာဟ ဂေါစရဂါမပယောဇနာဘာဝတော။ န ဟိ ဘဂဝါ တံ ဂါမံ ဂေါစရံ ကတွာ တဒါ တတ္ထ ဝိဟာသိ, တသ္မာ ဧတ္ထ ဝါလိကရာသိဿ သမီပေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝိဟာရံ သန္ဓာယ သော ဧဝမာဟာတိ ဒဿေတုကာမော အဋ္ဌကထာစရိယော ဧဝမာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဘဂဝတော ဂါမတော ဒူရတရေ အရညေ အဘိသမ္ဗောဓိဒီပနေန ဒုတိယုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနနိယမံ တီဟိ ပဒေဟိ အကာသိ ထေရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အညထာ ပဒတ္တယဝစနပယောဇနာဘာဝတော။ တတ္ထ နဒန္တာ ဂစ္ဆတီတိ နဒီ။ နေလဉ္ဇလာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ လ-ကာရဿ ရ-ကာရံ ကတွာ ‘‘နေရဉ္ဇရာယာ’’တိ ဝုတ္တံ, ကဒ္ဒမသေဝါလဝိရဟိတတ္တာ နိဒ္ဒေါသဇလာယာတိ အတ္ထော, နီလဇလာယာတိ တဿာ နာမမေဝ ဝါ ဧတံ။

ဗောဓိရုက္ခမူလေတိ ဧတ္ထ စ ဗောဓိ ဝုစ္စတိ အဘိသမ္ဗောဓော။ သော စ အတ္ထတော ဘဂဝတော စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏံ ဟောတိ ‘‘ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ နာမ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၂) ပဋိသမ္ဘိဒါဝစနတော။ ကိဉ္စာပိ တံ နာမကရဏဘူတံ စတုတ္ထဖလဉာဏမ္ပိ ဝတ္တုံ သမ္ဘဝတိ, ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနံ ပန ကရဏတော တံ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏမေဝ ဧတ္ထ ဗောဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘တတိယဝိဇ္ဇာယ အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာ’’တိ တဒေဝ ဒဿိတံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ, ‘‘ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ’’တိ စ။ တတ္ထ ယသ္မာ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ သာမညတော ဝတ္တုကာမတာဓိပ္ပါယဝသေန ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိ (စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၁) ဝုတ္တံ ဣဓာဓိပ္ပေတဉာဏဿပိ တဒန္တောဂဓတ္တာ။ အထ ဝါ ပါဠိယံ ဘဂဝတော အာဒိမဂ္ဂတ္တယဝစနဿ ဝုတ္တဋ္ဌာနာဘာဝါ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏမေဝ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နံ, န ဘဂဝါ သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ပတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ သမယန္တရပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘စတူသူ’’တိ ဝုတ္တံ အာဒိတ္တယဿ စတုတ္ထဥပနိဿယသမ္ဘဝေန ဗောဓိပရိယာယသိဒ္ဓိတော။ ‘‘ပုဂ္ဂလောပိ သေနာသနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၉ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ) ဝစနတော ဖလဟေတုကော ဖလဇနကော ရုက္ခော ဖလရုက္ခောတိ ဝိယ ဗောဓိဟေတုရုက္ခော ဗောဓိရုက္ခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ‘‘ယသ္မာ ကေဝလံ ဗောဓီတိ ရုက္ခဿပိ နာမံ, တသ္မာ ဗောဓီ’’တိ ပရတော ဝုတ္တံ။ နိဂြောဓာဒိရုက္ခတော အဿ ဝိသေသနဝစနံ ပန တဒညဗောဓိမူလပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ။ မဂ္ဂဉာဏဉှိ ကုသလမူလတ္တာ ဗောဓိ စ တံ မူလဉ္စာတိ သင်္ချံ လဘေယျ။ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ နိသီဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဒိဝသေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဧတ္ထ ဧက-သဒ္ဒေါ တဿ နိသဇ္ဇာသင်္ခါတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာနုယောဂါနုရူပဿ ပလ္လင်္ကဿ အညေန ဣရိယာပထေန အနန္တရိယဘာဝံ အထဿ အကောပိတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဝိမုတ္တိသုခန္တိ ဧတ္ထ ဝိမုတ္တိယံ ဝါ သုခန္တိ န သမ္ဘဝတိ။ ပဉ္စမဇ္ဈာနိကတ္တာ ဘဂဝတော ဖလသမာပတ္တိသင်္ခါတာ ဝိမုတ္တိ ဧဝ အနုဇင်္ဃနဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနသုခန္တိ ဝိမုတ္တိသုခံ, တံ သမာပဇ္ဇနေန ပဋိသံဝေဒီ အနုဘဝန္တော နိသီဒိ။ ဝေနေယျကာလာနတိက္ကမနတော တံ အပေက္ခမာနော နိသီဒိ, န ဝိမုတ္တိသုခသင်္ဂေန။

အထ ခေါတိ အဓိကာရန္တရာရမ္ဘေ နိပါတဒွယံ။ တေန ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒယမာနော န ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ မနသာကာသိ, ကိန္တု တတော ဝုဋ္ဌာယာတိ ဒဿေတိ။ ပဋိဝေဓဝသေနေဝ သုမနသိကတဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရဏံ ဂမ္ဘီရတ္တာ အဿာဒဇနနတော, န အပုဗ္ဗနယဒဿနာဓိပ္ပါယတော။ ပစ္စက္ခဘူတသဗ္ဗဓမ္မတ္တာ ဘဂဝတော အသမ္မောဟတော, ပဋိဝိဒ္ဓဿ ဝိသယတော ဝါ မနသိကရဏံ ပန ဝိဇိတဒေသပစ္စဝေက္ခဏံ ဝိယ ရညော အပုဗ္ဗံ ပီတိံ ဇနေတိ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ (ဓ။ ပ။ ၃၇၃)။ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမန္တိ အစ္စန္တသံယောဂဝသေန ဥပယောဂဝစနံ, တေန တဿ ဝိကပ္ပနာနတ္တတံ ဒဿေတိ။ ကိဉ္စာပိ ‘‘အနုလောမပဋိလောမံ မနသာကာသီ’’တိ ဧကတောဝ ဝုတ္တံ, တထာပိ ဣမိနာ အနုက္ကမေနာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပဝတ္တိမတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ အဓိပ္ပေတာ ကထံ ပညာယတီတိ? ပဌမဘာဝါယ, ပဋိလောမမနသိကရဏံ ပန အနုလောမေ ပစ္စယာနံ, ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ တထာဘာဝသာဓနတ္ထံ။ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ နိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, န အညထာ, တသ္မာ သင်္ခါရာနံ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော, တဿာ စ သင်္ခါရာ ဖလန္တိ ဒီပနတော။ တထာ နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာယ အနုလောမမနသိကရဏံ ကာရဏနိရောဓာ ဖလနိရောဓသာဓနတ္ထံ။ ဧတ္ထ စ အနုဘာဝတော နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ။ န ဟိ တံ အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓမတ္တန္တိ။ တတ္ထ ‘‘ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ ဝစနေန အနုလောမော နာဓိပ္ပေတောတိ သိဒ္ဓံ။ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဥဘယတ္ထပိ ကိစ္စတော, အာရမ္မဏတော စ တဿ မဂ္ဂဿ ဝိသယတော စ တတ္ထ မဂ္ဂေါ ဒဿိတော။

တတ္ထာဟ – ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပဋိလောမံ မနသာကာသီ’’တိ န ယုဇ္ဇတိ, န ဟိ ပဋိလောမာပဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဘဝိတုမရဟတီတိ? ဝုစ္စတေ – န, တဒတ္ထဇာနနတော။ အနုလောမပဋိလောမန္တိ ဟိ ဘာဝနပုံသကံ။ အနုလောမတော, ပဋိလောမတော စ တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ မနသာကာသီတိ ဟိ တတ္ထ အတ္ထော။ အညထာ နိရောဓဿ ပဋိလောမပ္ပသင်္ဂါပတ္တိယေဝါပဇ္ဇတိ။ ပဋိလောမေ စ ပနေတသ္မိံ အနုက္ကမနိယမော အနုလောမေ အနုက္ကမနိယမတော သိဒ္ဓေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ သတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ပဋိလောမော နာမ အပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ သန္တေ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓော ဟောတိ။ ကထံ? ပဋိစ္စာတိ ဟိ ဣမိနာ ဖလဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန, ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယာယတ္တုပဂမနေန တဿ ဥပ္ပါဒါဘိမုခဘာဝဒီပနတော အသမုပ္ပါဒေါ န သမ္ဘဝတိ, တသ္မာ အပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဧဝံ ဥဘယပဋိက္ခေပေန ပနဿ ပဋိလောမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧကေ။ တံ အယုတ္တံ တဿ အနုလောမဘာဝနိယမနတော, အတ္ထာတိသယာဘာဝတော, တသ္မာ အပ္ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ တဿ ပဋိလောမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ဘဂဝတာ ပါဠိယံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓော ဝုတ္တော။ တတ္ထ ဟိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိ ဧဝံ ပစ္စယဿ သမုစ္ဆိန္နပစ္စယဘာဝဝသေန ပစ္စယနိရောဓံ, ဖလဿ ပစ္စယပဋိဂ္ဂဟာဘာဝဝသေန ပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓဉ္စ ဒီပေတိ။ ဒုဝိဓော ပါဠိယံ နိရောဓော အတ္ထတော အနုပ္ပါဒေါ နာမ ဟောတီတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ သန္တေ နိဗ္ဗာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နာနံ နိရောဓမတ္တန္တိ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န, တဿာနုဘာဝဒီပနာဓိပ္ပါယတော။ ဝိဒိတဝေလာယန္တိ မနသိကတဝေလာယန္တိ အတ္ထော, အညထာ တတော ပုဗ္ဗေ အဝိဒိတပ္ပသင်္ဂတော။

ဈာယတောတိ ဧတ္ထ ကာမံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဈာယတော ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ပါတုဘဝန္တိ, စတုအရိယသစ္စဓမ္မာ ဝါ ပကာသန္တိ, တထာပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမထာဒိယာနိကဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဂ္ဂဟဏံ။ စတုသစ္စဓမ္မဂ္ဂဟဏံ ကာမံ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒဿနာဓိကာရေန ဝိရုဇ္ဈတိ, တထာပိ ‘‘ယော ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ, သော သမုဒယံ ပဇဟတီ’’တိ လဒ္ဓိဝသေန ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂။ ‘‘ပစ္စယက္ခယဿာ’’တိ ကိစ္စပရိယာယဝသေန ဝုတ္တံ။ တေန ပစ္စယနိဗ္ဗာနံ, တဒုပနိဿယနိဗ္ဗာနဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ ဟောတီတိ။ ကာမဉ္စ တံ န ကေဝလံ ပစ္စယက္ခယမတ္တံ ကရောတိ, အထ ခေါ ပစ္စယုပ္ပန္နက္ခယမ္ပိ ကရောတိ။ ယတော ဥဘိန္နမ္ပိ နိရောဓော ဒဿိတော, တထာပိ ဟေတုနိရောဓာ ဖလနိရောဓောတိ ကတွာ ‘‘ပစ္စယက္ခယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ စတုသစ္စဂ္ဂဟဏံ ပဌမဂါထာယံ ဝုတ္တနယဝိပလ္လာသေန ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃။ သမုဒယနိရောဓသင်္ခါတော အတ္ထောတိ ဧတ္ထ သမုဒယော ကိစ္စဝသေန, နိရောဓော အာရမ္မဏကိရိယာယ။ ဧတေန ဒွိပ္ပကာရာ နိရောဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ တဿ အနုဘာဝဿ ဝသေနာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပလ္လင်္ကာဘုဇိတဋ္ဌာနဉ္စ ‘‘ပလ္လင်္ကော’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဖလာဓိဂမဋ္ဌာနံ ‘‘ပလ္လင်္က’’န္တိ ဝုတ္တံ။

အဇပါလကထာဝဏ္ဏနာ

၄။ သမ္မောဒီတိ ဟိတကာမတာယ ဘဂဝါ တေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ။ ဝေဒေဟိ အန္တန္တိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ အန္တော နာမ။ ဝေဒါနံ ဝါ အန္တံ ဂတတ္တာတိ ဧတ္ထ အရဟတ္တံ။ တတ္ထ ပဌမေန ဝေဒန္တဂူ ယသ္မာ, တသ္မာ ဧဝ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော။ ဒုတိယေန ဝေဒန္တဂူ ယသ္မာ, တသ္မာ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ကိဉ္စာပိ ဗြာဟ္မဏဿ စတုသစ္စယုတ္တံ အတ္ထတော ဝုတ္တံ, ဥဒါနဂါထာယံ ဝုတ္တပဋိဝေဓာဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ ပရိဟာရော။

အဇပါလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

မုစလိန္ဒကထာဝဏ္ဏနာ

၅။ မုစလိန္ဒဝတ္ထုမှိ ဧတမတ္ထန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တံ ဝိဝေကန္တိ ဥပဓိဝိဝေကံ။ ‘‘အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကေ’’တိ ဣမိနာ ပဌမမဂ္ဂံ ဒဿေတိ တေန သတ္တေသု မာရဏဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဗျာပါဒပ္ပဟာနသိဒ္ဓိတော။ ‘‘ပါဏဘူတေသု သံယမော’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယမဂ္ဂံ ဒဿေတိ။ မဂ္ဂီ ဟိ ပုဂ္ဂလော အဝသိဋ္ဌဗျာပါဒတနုတ္တဝသေန ပါဏဘူတေသု သံယတော ဟောတိ ဝိဟိံသာဓိပ္ပါယာဘာဝတော။ ဧဝံ စတ္တာရော ဟိ မဂ္ဂါ အနုက္ကမေနာပိ ဂဟိတာ ဟောန္တိ။

မုစလိန္ဒကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ရာဇာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၆။ ရာဇာယတနံ ပါတလိ။ ‘‘စတုဒ္ဒိသာ အာဂန္တွာ’’တိ ပါဌသေသော။ မုခဝဋ္ဋိယံ ကိရဿ ဒိန္နာနံ စတုန္နမ္ပိ လေခါပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ, တေ ဝါဏိဇာ ဒေဝတာယ ဂါရဝဒဿနေန ဘဂဝတော ရူပကာယဒဿနေန ပသန္နတ္တာ သရဏံ အဂ္ဂဟေသုံ။ ဒေဝတာယ ‘‘ဘဂဝါ ရာဇာယတနမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနံ သုတွာ သာဝကသံဃာဘာဝံ, အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မသဗ္ဘာဝဉ္စ ဇာနိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဇာနန္တီတိ ဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗန္ဓော။

ရာဇာယတနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဗြဟ္မယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၇။ အဓိဂတော ခေါ မျာယန္တိအာဒိမှိ ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော, ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသော။ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဒုရနုဗောဓော။ သန္တောတိ နိဗ္ဗုတော။ ပဏီတောတိ အတပ္ပကော။ ဣဒံ ဒွယံ လောကုတ္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အတက္ကာဝစရောတိ တက္ကေန အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဩဂါဟိတဗ္ဗော န ဟောတိ, ဉာဏေနေဝ အဝစရိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယောတိ သမ္မာပဋိပဒံ ပဋိပန္နေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝေဒနီယော။ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနမေဝ။ တဉှိ ဖလူပစာရေန ဧကမ္ပိ သမာနံ တထာ တထာ ဝုစ္စတိ။ ရာမာတိ ပဇာ။ အနု အနု အစ္ဆရိယာ အနစ္ဆရိယာ။ တေသံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ သုတပုဗ္ဗာနံ, ဓမ္မဿ ဝါ ဂမ္ဘီရဘာဝံ အဓိဂတပုဗ္ဗာနံ။ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတော စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခပ္ပဋိပဒါ, တထာပိ ဗောဓိသတ္တပဋိပဒံ သန္ဓာယ ‘‘ကိစ္ဆေန မေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပကာသိတံ ပကာသိတု’’န္တိ ဥဘယထာပိ ပါဌော။ ပရေတေဟိ ယုတ္တေဟိ။ ရာဂရတ္တာတိ ကာမရာဂဒိဋ္ဌိရာဂေဟိ ရတ္တာ။ အတ္တနိစ္စာဒိဂါဟကာ န ဒက္ခန္တိ န ပဿိဿန္တိ။

၈။ သဟံပတိ ကိရ ‘‘နဿတိ ဝတ ဘော လောကော’’တိ ဣမံ သဒ္ဒံ တထာ နိစ္ဆာရေတိ, ယထာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဗြဟ္မာနော သုတွာ သန္နိပတိံသု။ ပညာမယေ အက္ခိမှိ သန္တာနာနုသယိတဝသေန အပ္ပံ ပရိတ္တံ ရာဂါဒိရဇံ ဧတေသံ, ဧဝံသဘာဝါတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ။ အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ။

သမလေဟိ သတ္ထာရေဟိ။ အပါပုရေတန္တိ ဝိဝရ ဧတံ။ အမတဿ ဒွါရန္တိ အရိယမဂ္ဂံ, စတုသစ္စဓမ္မံ ဝါ။ ဝိဇ္ဇတ္တယစတုမဂ္ဂဉာဏေဟိ ပုနပ္ပုနံ ဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ။ သေလေတိ သိလာမယေ။ ဝိဂတရဇတ္တာ သုခဒဿနယောဂ္ဂေ ဣတော စ ဧတ္တော စ အာဂန္တွာ ယထာ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ။ တွမ္ပိ သုမေဓ သုန္ဒရပည သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမာယ သမန္တစက္ခု။ သဗ္ဗကိလေသသင်္ဂါမာနံ ဝိဇိတတ္တာ ဝိဇိတသင်္ဂါမ။ ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏတ္ထံ ဝေနေယျဇနသတ္ထဝါဟနသမတ္ထတာယ သတ္ထဝါဟ။ ကာမစ္ဆန္ဒဣဏဿ အဘာဝတော အဏဏ။

၉။ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ။ ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခူ’’တိ နာမံ။ ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ အန္တော နိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသိယန္တိ, တတ္ထ ယာနိ ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနိ, တာနိ သူရိယရံသိသမ္ဖဿံ အာဂမယမာနာနိ ဌိတာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ။ ယာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, တာနိ သွေ ပုပ္ဖနကာနိ။ ယာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ, တာနိ တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ။ ဥဒကာ ပန အနုဂ္ဂတာနိ အညာနိပိ သရောဂဥပ္ပလာဒီနိ နာမ ဟောန္တိ။ ယာနိ နေဝ ပုပ္ဖိဿန္တိ မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနေဝ ဘဝိဿန္တိ, တာနိ ပါဠိနာရုဠှာနိ, အာဟရိတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနိ။ ဧတေဟိ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ပစ္စဘာသီတိ ပတိ အဘာသိ။

အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ။ ပစ္ဆိမဿ ပဒဒွယဿ အယမတ္ထော။ အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တမ္ပိ ဣမံ ပဏီတံ ဥတ္တမံ ဓမ္မံ ကာယဝါစာကိလမထသညီ ဟုတွာ နာဘာသိ။

ဗြဟ္မယာစနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀။ ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗော ဇနော သဒ္ဓါဘာဇနံ ဥပနေတု, ပူရေဿာမိ နေသံ သင်္ကပ္ပန္တိ။ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကောတိ သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသတ္တာ နိက္ကိလေသဇာတိကော။ အာဇာနိဿတီတိ စေ န နိဋ္ဌာနမကံသု ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ တေ ဝိနယက္ကမညာ, အဟံ ဒေသေယျံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော, ‘‘မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’’တိ (အ။ နိ။ ၈။၁၁၊ ပါရာ။ ၂) ဧတ္ထ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပေါ ကိရေသော။ လောကေ တဿ အဓိမုတ္တဘာဝဒီပနတ္ထဉှိ ဣဒံ ဝစနံ အတ္တနော တဒုပဒေသေန အဝိဒိတဘာဝဒီပနတ္ထံ။ တဿ အနန္တေဝါသိကဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပနေတ္ထ ပယောဇနာနိ။ ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏံ တဿ မရဏာရမ္မဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တေန တတော ပုဗ္ဗေ တဿ သတိ ဓမ္မဒေသနာယ ခိပ္ပံ ဇာနနဘာဝါရမ္မဏန္တိ ဒီပေတိ။ ပရောပဒေသတော အဇာနိတွာ ပစ္စက္ခတော မရဏသစ္ဆိကိရိယမ္ပိ ဒဿေတိ။ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အနေကဉာဏသမောဓာနာဘာဝတော သုဝုတ္တမေတံ။ စိတ္တပုဗ္ဗိကာ ဟိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ, အညထာ နဝသတ္တပါတုဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ။ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဧကတော ဂဟဏေ ဝိရုဒ္ဓကာလာနံ ဧကတော ဇာနနပ္ပသင်္ဂေါ။ တတော ဧကဉာဏဿ ဝိတထဘာဝပ္ပတ္တိဒေါသော, တသ္မာ သဗ္ဗဿ ဝိနာနေကဉာဏသမောဓာနံ အာပဇ္ဇိတဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏဝန္တတ္တာ ပန သဗ္ဗညူ ဧဝ ဘဂဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န သဗ္ဗကာလံ ဧကတော။ အာဠာရာဒီနံ မရဏာဇာနနတောတိ စေ? န, တဿ ဇာနနေန ပုထုဇ္ဇနဿာပိ သဗ္ဗညုတာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော။ ယဒါဘာဝေန ယဒါဘာဝေါ တဗ္ဘာဝေန တဿာဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ လောကေ သိဒ္ဓေါတိ။ ‘‘ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ ဝစနတော တဿ မရဏဇာနနံ သိဒ္ဓန္တိ ကတွာ ဘဝံ မတေနေဝ ဘဂဝါ သဗ္ဗညူတိ သိဒ္ဓံ န ဒေဝတာရောစနတော ပုဗ္ဗေ အဇာနနတောတိ စေ? န, ဝိသေသံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အန္တရာ ပဇာနနတော, ဒေဝတာယ သဗ္ဗညုဘာဝပ္ပတ္တိဒေါသတော စ။ န ဟိ သော ကဿစိ ဝစနေန အညာသီတိ။

အပိစ ကိမိဒံ တတ္ထ ဇာနနံ နာမ တဒါရမ္မဏဉာဏုပ္ပတ္တီတိ စေ? န, လောကေ သဗ္ဗညုနော အစ္စန္တာဘာဝပ္ပသင်္ဂတော။ သာဓိကာ ဟိ မယာ ဧကဉာဏက္ခဏေ သဗ္ဗံ ဉာဏံ, တဒညေသဉ္စ တဒညာဏာနုပ္ပတ္တိ။ အပိစ သဗ္ဗညုနော သဗ္ဗဓမ္မဝိသယေ ဉာဏပစ္စုပဋ္ဌာနသိဒ္ဓိ တဿ ဉာဏဿ အတ္တနာဝ အတ္တနော အဝိသယောတိ စေ? န, ဟေတုနိဒဿနာနုပ္ပတ္တိတော။ အပိစ ‘‘ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသဝစနံ အတ္ထိ။ ယေန ဒေဝတာရောစနုတ္တရကာလမေဝ ဘဂဝတော ဉာဏံ ဥဒပါဒီတိ ပညာယတိ။ န ဟိ ဝစနပုဗ္ဗာပရိယဘာဝမတ္တေန တဒတ္ထပုဗ္ဗာပရိယတာ ဟောတိ, တသ္မာ အယုတ္တမေတံ။ အဘိဒေါသကာလံကတောတိ ပဌမယာမေ ကာလံကတော။ ‘‘မဇ္ဈိမယာမေ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ဥဘယတ္ထပိ မဟာဇာနိယော။ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ, ဧကဒိဝသဗ္ဘန္တရေ စ ပတ္တဗ္ဗမဂ္ဂဖလတော ပရိဟီနတ္တာ မဟတီ ဇာနိ အဿာတိ မဟာဇာနိ။ တေသု ဟိ ဒွီသု အာဠာရော အာကိဉ္စညာယတနဘဝေ နိဗ္ဗတ္တော, ဥဒကော ဘဝဂ္ဂေ, တသ္မာ နေသံ ဓမ္မဒေသနာယ အက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ဧဝံ စိန္တေသိ, န ဣတော မနုဿလောကတော စုတိဘာဝံ သန္ဓာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဗုဒ္ဓဝေနေယျတဉ္စ သန္ဓာယာတိ နော တက္ကော, အညထာ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါတိ အာစရိယော။

ဗောဓိသတ္တဿ ဇာတကာလေ သုပိနပဋိဂ္ဂါဟကာ စေဝ လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကာ စ အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏာ။ တေသု တယော ဒွိဓာ ဗျာကရိံသု ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တိ, ပဗ္ဗဇန္တော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ ပဉ္စ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘အဂါရေ န တိဋ္ဌတိ, ဗုဒ္ဓေါဝ ဟောတီ’’တိ ဧကံသဗျာကရဏာဝ အဟေသုံ။ တေသု ပုရိမာ တယော ယထာမန္တပါရံ ဂတာ။ ဣမေ ပန မန္တပါရံ အတိက္ကမန္တာ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပုညမဟတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပုရေတရမေဝ ပဗ္ဗဇိံသု။ ဣမေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ’’တိ။ ‘‘တေသံ ပုတ္တာ’’တိပိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ ‘‘ဗဟူပကာရာ ခေါ မေ’’တိ စိန္တေသိ။ ကိံ ဥပကာရကာနံ ဧဝ ဧသ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဣတရေသံ န ဒေသေတီတိ? နော န ဒေသေတိ။ ဥပကာရာနုဿရဏမတ္တကေနေဝ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာနယော။ အတ္တနော ကတညုကတဝေဒိဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ, ကတညုတာဒိပသံသနတ္ထံ, ပရေသဉ္စ ကတညုဘာဝါဒိနိယောဇနတ္ထံ, ခိပ္ပဇာနနပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ။

၁၁။ အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိန္တိ ဂယာယ စ ဗောဓိယာ စ မဇ္ဈေ တိဂါဝုတန္တရေ ဌာနေ။ ဗောဓိမဏ္ဍတော ဟိ ဂယာ တီဏိ ဂါဝုတာနိ။ ဗာရာဏသိနဂရံ အဋ္ဌာရသ ယောဇနာနိ။ ဥပကော ပန ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ။ အန္တရာ-သဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ။ ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဇ္ဇန္တိ, သော ဒုတိယပဒေပိ ယောဇေတဗ္ဗော။ အယောဇိယမာနေ ပန ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ။ ဣဓ ပန ယောဇေတွာဝ ဝုတ္တောတိ။

သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ တဏှက္ခယေတိ နိဗ္ဗာနေ။ ဝိမုတ္တောတိ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော။ နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ မယှံ ပဋိပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထိ, အသဒိသောတိ အတ္ထော, မမ သဗ္ဗညုဘာဝေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ လောကေ ဌာတုံ အသမတ္ထတာယ မမ ပစ္စတ္ထိကပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိန္တိ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘာယ အမတဘေရိံ ပဟရိဿာမီတိ ဂစ္ဆာမိ။

အရဟသိ အနန္တဇိနော ဘဝိတုံ ယုတ္တော တွန္တိ အတ္ထော။ ဣဒမ္ပိ အတ္တနော သတ္ထုနာမံ။ ဟုပေယျာသီတိ အာဝုသော ဧဝမ္ပိ နာမ ဘဝေယျ။ ပက္ကာမီတိ ဝင်္ကဟာရဇနပဒံ နာမ အဂမာသိ။ ဘဂဝါပိ ‘‘တတ္ထ တဿ မိဂလုဒ္ဒကဿ ဓီတုယာ စာပါယ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ပုန အာဂန္တွာ အနာဂါမီ အယံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တေန သဒ္ဓိံ အာလပိ။ သော စ တထေဝါဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ကာလံ ကတွာ အဝိဟေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။

၁၂။ သဏ္ဌပေသုန္တိ ကတိကံ အကံသု။ ပဓာနဝိဗ္ဘန္တောတိ ပဓာနတော ဘဋ္ဌော ပရိဟီနော။ ‘‘အဘိဇာနာထ နု ဘာသိတမေတ’’န္တိ, ‘‘ဝါစံ ဘာသိတမေဝ’’န္တိ စ ဧဝရူပံ ကဉ္စိ ဝစနဘေဒံ အကာသီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဘဂဝန္တံ သုဿူသိံသူတိ ဘဂဝတော ဝစနံ သောတုကာမာ အဟေသုံ။ အညာတိ အညာယ, ဇာနိတုန္တိ အတ္ထော။

၁၃။ အထ ကိမတ္ထံ အာမန္တေသီတိ? တတောပိ သုဋ္ဌုတရံ ပဋိဇာနနတ္ထံ, ဓမ္မဿ အဘိဘာရိယဒုလ္လဘဘာဝဒီပနတ္ထံ, အက္ခရဝိက္ခေပနိဝါရဏတ္ထဉ္စ။ တတ္ထ ဒွေမေတိ အန္တဒွယဝစနံ အညေသမ္ပိ တဒန္တောဂဓဘာဝတော။ အပိစ ယောဇနာဝသေန။ တဏှာအဝိဇ္ဇာတိ ဟိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ သီသဘူတာ ဒွေ ကိလေသာ။ တေ စ သမထဝိပဿနာနံ ပဋိပက္ခဘူတတ္တာ အန္တာ နာမ။ တေသု တဏှာဝသေန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂံ ဘဇန္တော သမထံ ပရိဟာပေတိ ဗာလော, တထာ အဝိဇ္ဇာဝသေန အတ္တကိလမထာနုယောဂံ ဘဇန္တော ဂစ္ဆန္တော ဝိပဿနန္တိ န သက္ကာ ဥဘော ဒွေ အန္တေ အပ္ပဟာယ အမတံ အဓိဂန္တုန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ။ အပိစ လီနုဒ္ဓစ္စပဟာနဒဿနမေတံ။ လီနော ဟိ နိက္ခိတ္တဝီရိယာရမ္ဘော ကာမသုခဉ္စ ဘဇတိ, ဣတရော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယော အတ္တကိလမထံ။ ဥဘောပိ တေ ဝီရိယသမတာယ ပဋိပက္ခတ္တာ အန္တာ နာမ။ အပိစ တိဿော သာသနေ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ အာဂါဠှာ, နိဇ္ဈာမာ, မဇ္ဈိမာ စ။ တတ္ထ အာဂါဠှာ ‘‘ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ, နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ ဧဝမာဒိကာ။ နိဇ္ဈာမာ ‘‘အစေလကော ဟောတိ, မုတ္တာစာရော’’တိ ဧဝမာဒိကာ, မဇ္ဈိမာ ‘‘အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝမာဒိကာ။ တတ္ထ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ အာဂါဠှာ နာမ ပဋိပဒါ ဟောတိ သဗ္ဗာကုသလမူလတ္တာ။ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ နိဇ္ဈာမာ နာမ အတ္တဇ္ဈာပနတော။ ဥဘောပေတေ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ပဋိပက္ခဘူတတ္တာ အန္တာ နာမ, တသ္မာ ဣမေဝ သန္ဓာယ ဒွေမေတိ။ ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိ ပဗ္ဗဇိတေ ဧဝ အဓိကရောတိ, န ဂဟဋ္ဌေတိ? ပဗ္ဗဇိတာနံ တဒဓိမုတ္တတ္တာ, သုခပရိဝဇ္ဇနသမတ္ထတာယ, တဒဓိကတတ္တာ စ ပဗ္ဗဇိတာ ဧတ္ထ အဓိကတာ, န ဂဟဋ္ဌာ။ ယဒိ ဧဝံ ကိမတ္ထံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမာဟ, နနု တေ ပကတိယာပိ ကာမပရိစ္စာဂံ ကတွာ တံ နိဿရဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတာတိ? န, တေသံ အန္တဒွယနိဿိတတ္တာ။ တေ ဟိ ဣဓ လောကေ ကာမေန ဝိသုဒ္ဓိမိစ္ဆန္တိ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ တဿေဝ တပဿ ဖလေန ပေစ္စ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ အာသီသမာနာ ဒဠှတရံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အန္တတ္ထော ပန ဣဓ ကုစ္ဆိတဋ္ဌေန ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘အန္တမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဇီဝိကာနံ, ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျ’’န္တိအာဒီသု (ဣတိဝု။ ၉၁၊ သံ။ နိ။ ၃။၈၀) ဝိယ။

ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ဧတ္ထ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမော အဓိပ္ပေတော, ဒုတိယော ကိလေသကာမော။ တံသမ္ပယုတ္တသုခမေတ္ထ ကာမသုခံ နာမ။ တေန ဝိပါကသုခဿ နိရဝဇ္ဇဘာဝံ ဒီပေတီတိ။ အလ္လီယနံ နာမ တဒဘိနန္ဒနာ။ အနုယောဂေါ နာမ ဘဝန္တရေ တဒနုယောဂပတ္ထနာ။ ဟာနဘာဂိယကရတ္တာ ကုသလပက္ခဿ, ဟီနပုဂ္ဂလဘာဝိတတ္တာ, ဟီနဓာတုပဘဝတ္တာ စ လာမကဋ္ဌေန ဟီနော။ ဂါမနိဝါသိသတ္တဓမ္မတ္တာ ဂမ္မော။ ပုထုဇ္ဇနသာဓာရဏတ္တာ ပေါထုဇ္ဇနိကော။ အနရိယောတိ အရိယာနံ အနဓိပ္ပေတတ္တာ, အရိယဓမ္မပဋိပက္ခတ္တာ, အနရိယကရတ္တာ, အနရိယဓမ္မတ္တာ, အနရိယာစိဏ္ဏတ္တာ စ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အနတ္ထသင်္ခါတသံသာရဘယာဝဟတ္တာ, အနတ္ထဖလနိဗ္ဗတ္တကတ္တာ စ အနတ္ထသံဟိတော။ အတ္တနော ကေဝလံ ခေဒူပဂမော အတ္တကိလမထော နာမ။ သော ဒိဋ္ဌိဂတပုဗ္ဗကတ္တတပါနုက္ကမကိရိယာဝိသေသံ နိဿာယ ပဝတ္တတိ, တဿ ဒိဋ္ဌိဝသေန အနုယောဂေါ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ နာမ။ အတ္တဝိယောဂဝိတ္တာပရိဿမတ္တာ, အနုပါယပဝတ္တတ္တာ သမ္ပဇ္ဇမာနော မိဂယောနိဂေါယောနိကုက္ကုရယောနိသူကရယောနီသု ပါတာယတိ။ ဝိပစ္စမာနော နရကံ နေတီတိ အနတ္ထသံဟိတော။ ဧတေ တွာတိ ဧတေ တု။ တထာဂတေနာတိ အတ္တာနံ အဝိတထာဂမနံ အာဝိ ကရောတိ, တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘န မယာ ပရိဝိတက္ကိတမတ္တေန ဝိတက္ကိတာ, ကိန္တု မယာ တထာဂတေနေဝ သတာ အဘိသမ္ဗောဓိဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ စက္ခုကရဏီတိအာဒီဟိ ပန တမေဝ ပဋိပဒံ ထောမေတိ။ ဘေသဇ္ဇံ အာတုရဿ ဝိယ ‘‘စက္ခုကရဏီ’’တိ ဣမိနာ ဉာဏစက္ခုဝိသောဓနံ ဝုတ္တံ။ ဉာဏကရဏီတိ ဣမိနာ အန္ဓကာရဝိဓမနံ ဝုတ္တံ။ ဥပသမာယာတိ ကိလေသပရိဠာဟပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ဝုတ္တာ။ အဘိညာယာတိ သစ္စပဋိဝေဓနံ ဝုတ္တံ။ သမ္ဗောဓာယာတိ သစ္စပဋိဝိဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗာနာယာတိ သောပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ ဧဝံ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။

၁၄။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ အညတ္ထ ဝိယ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ အကထေတွာ ပဌမမေဝ အသေဝိတဗ္ဗမန္တဒွယံ ဝတွာ မဇ္ဈိမပဋိပဒံ ဒေသေသီတိ? အတ္တာဒိမိစ္ဆာဘိမာနနိဝါရဏတ္ထံ, ကုမ္မဂ္ဂပဋိပတ္တိနိဝါရဏတ္ထဉ္စ အန္တဒွယဝဇ္ဇနံ ဝတွာ အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမဒီပနနယေန အဗာဟုလ္လိကာဒိဘာဝဒဿနတ္ထံ, တေသဉ္စ မဇ္ဈိမပဋိပဒါဒီပနေန တတ္ထ အနုယောဇနတ္ထံ ပစ္ဆာ သမ္မာပဋိပဒံ ဒေသေသိ, တတော တဿ မဇ္ဈိမပဋိပဒါသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဝိသယဒဿနတ္ထံ စတုသစ္စဓမ္မံ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ဒေသေတုကာမော ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိမာဟ, အယမေတ္ထ အနုသန္ဓိ။ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ သုတ္တာနုသန္ဓိပကအာသနတ္ထံ အယမနုက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာဝုတ္တံ ပဋိပဒံ သုတွာ ကိရ ကောဏ္ဍညော အာဟ ‘‘ကထံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တပဋိပဒါယ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ။ အယဉှိ ပဋိပဒါ ကိလေသာနံ အနုပ္ပတ္တိယာ သတိ သမ္ဘဝတိ, န အညထာ။ ကိလေသာနဉ္စ ယဒိ လောဘတော ဥပ္ပတ္တိ ခုပ္ပိပါသာနံ ဝိယ, တဒါသေဝနာယ အနုပ္ပတ္တိ သိယာ, တဒဝတ္ထုဿ ဝါ တေသံ ဥပ္ပတ္တိ။ တဒဝတ္ထုဝိပရီတကာယကိလမထာသေဝနာယ အနုပ္ပတ္တိ သိယာ။ ဥဘောပေတာ ဘဂဝတာ ‘အန္တာ’တိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ကထံ ပနေတိဿာယ သမ္မာပဋိပဒါယ ဥပ္ပတ္တိ သမ္ဘဝေယျာ’’တိ။ ဘဂဝါ အာဟ အနုပါယာသေဝနတော။ ကထန္တိ စေ? –

‘‘သံသာရမူလတော ဉာဏံ, တဉ္စ ဉာဏာ ပဟိယျတိ၊

ဇီဝိတေ သတိ တံ ဟောတိ, တဉ္စ ဇီဝိတသာဓနေ။

‘‘တသ္မာ ဉာဏာယ မေဓာဝီ, ရက္ခေ ဇီဝိတမတ္တနော၊

ဉာဏသာဓနဘူတဉ္စ, သီလဉ္စ ပရိပါလယေ။

‘‘ဇီဝိတဉ္စ ယထာ လောကေ, ဘိန္နေ ကာယေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

တထေဝ ဘိန္နသီလဿ, နတ္ထိ ဉာဏဿ သမ္ဘဝေါ။

‘‘တသ္မာ အာယုဉ္စ သီလဉ္စ, ဉာဏတ္ထံ ရက္ခတာ သတာ၊

သေဝိတဗ္ဗာ န ကာမာပိ, နာပိ ကာယဝိနာသနာ။

‘‘ကာမေသု ဂေဓမုပဂမ္မ ဟိနော ဂမ္မဉ္စ,

အစ္စုဒ္ဓနော ကိလမထံ ဂမုပေတိ မူဠှော၊

ယော မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ ပရမံ ဥပေတိ,

သော ခိပ္ပမေဝ လဘတေ ပရမံ ဝိမောက္ခ’’န္တိ။

သုတွာ တဒေတံ သုဂတဿ ဝါကျံ,

ပညံ မုနီ သော သုတဇံ လဘိတွာ၊

စိန္တာမယံ ဉာဏ ပဝေသမာနော,

ဥစ္ဆိန္ဒယံ ပဉှမိမံ အပုစ္ဆိ။

‘‘နိဗ္ဗေဓပဒဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဃောရံ,

တပံ ကထမိဝါတိ သော တွံ၊

ဗြူဟိ တဒေဝ ဟောတိ ဘိက္ခု စရ,

ဝိရာဂမုပယာတိ စ ဒုက္ခသစ္စဿ၊

ဒဿနေနေဝ ဒုက္ခာနုဘဝနာ,

တမှိ ဒေါသဿ ပစ္စယော’’တိ။

သုတွာဝ ကောဏ္ဍညော မုနိဝစနံ,

ဝုဋ္ဌာယ ဟဋ္ဌော သဟသာ အဝေါစ၊

‘‘ဥဒါဟရ တွံ ဘဂဝါ မမေတံ,

ဘိက္ခု ယထာ ပဿတိ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိ။

စိန္တာမယိဿ ပညာပရိပုဏ္ဏာ ဘာဝနာမယိပညာသမ္ပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ ဣမေဟိ ဣတိ ဘဂဝါ သုတ္တမိဒမာဟာတိ ကိရ။ ကသ္မာ ဘဂဝါ ကောဏ္ဍညဿ ပုရိမမေဝ သစ္စဒေသနံ အဝဍ္ဎေတွာ အတ္တနော အဓိဂတက္ကမမာဟာတိ? နာဟံ ကဿစိ အာဂမံ ဒေသေမိ, အပိစ ခေါ သယမေဝ ဧဝမဓိဂတောမှီတိ ဒဿနတ္ထံ။ တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသူ’’တိ ဣမိနာ ဣဒံ အတ္ထဒွယံ ဒဿေတိ, န မယာ အာဠာရတော, ဥဒကတော ဝါ အယံ ဓမ္မော သုတော, ကိန္တု ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသွေဝ ဉာဏံ မေ ဥဒပါဒီတိ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ အာနုဘာဝံ ပကာသေတိ။ အပိစ ယသ္မာ ဧဝံ ပဋိပန္နော ဝိနာပိ ပရောပဒေသေန အရိယသစ္စာနိ ပဿတိ, တသ္မာ ကထံ တုမှေဝ မမာပဒေသေန န ပဿထာတိ။

၁၅။ စက္ခုန္တိအာဒီနိ ပဉ္စ ပဒါနိ ဉာဏဝေဝစနာနေဝ။ ဉာဏဉှိ သစ္စာနံ အာလောစနတော စက္ခုဘူတတ္ထဇာနနတော ဉာဏံ။ ပကာရေဟိ ဇာနနတော ပညာ။ ကိလေသဝိဒါရဏတော, ဝိဇ္ဇနတော စ ဝိဇ္ဇာ။ သစ္စစ္ဆာဒကတမဝိနာသနတော, တေသံ ဂတိကောဋိပကာသနတော အာလောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ပဌမေန ပရိဝဋ္ဋေန သစ္စာနံ အညမညံ အသင်္ကရတော ဌပနပညံ ဒဿေတိ, ဒုတိယေန တေသံ ကတ္တဗ္ဗာကာရပရိစ္ဆိန္ဒနပညံ, တတိယေန သစ္စေသု ဉာဏကိစ္စသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ။

၁၆။ ယာဝကီဝဉ္စာတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ယာဝဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဣတိ စိတ္တမနော’’တိအာဒိ ဝိယ။ ရာဂါဒီဟိ အကုပ္ပတာယ အကုပ္ပါ ဝိမုတ္တိ။ ဝေယျာကရဏန္တိ ဓမ္မဒေသနာ။ သာ ဟိ ဓမ္မာနံ ဗျာကရဏတော ပကာသနတော ‘‘ဝေယျာကရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိရဇံ ဝီတမလန္တိ ဧတ္ထ ဝိရဇံ ဝိသမဟေတုဝါဒဝိဂမတော။ ဝီတမလံ အဟေတုကဝါဒဝိဂမတော။ ဝိရဇံ သဿတဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနတော။ ဝီတမလံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနတော။ ဝိရဇံ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနတော။ ဝီတမလံ အနုသယပ္ပဟာနတော။ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဓမ္မမတ္တဒဿနံ, န တတ္ထ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ ကာရကော ဝါ ဝေဒကော ဝါတိ, တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗန္တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ။ ဣဒဉှိ တဿ ဓမ္မစက္ခုဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝ သင်္ခတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

၁၇။ ဓမ္မစက္ကန္တိ ဧတ္ထ ဒေသနာဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ, ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ လဗ္ဘတေဝ။ ဧတ္ထ ကိမတ္ထံ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိ? နာနာဒိဋ္ဌိဂတန္ဓကာရဝိဓမနတော လဒ္ဓါလောကတ္တာ, အပါယဘယသမတိက္ကမနတော အဿာသံ ပတ္တတ္တာ, ဒေဝကာယဝိမာနဒဿနတော ပီတိပါမောဇ္ဇစလိတတ္တာ စာတိ ဧဝမာဒီနေတ္ထ ကာရဏာနိ ဝဒန္တိ။ ပထဝိကမ္ပနမဟာသဒ္ဒပါတုဘာဝေါ စ ဓမ္မတာဝသေနေဝ ဟောတီတိ ဧကေ။ ဒေဝတာနံ ကီဠိတုကာမတာယ ပထဝိကမ္ပော။ ဗဟုနော ဒေဝသံဃဿ သန္နိပါတတော, ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာဇာလဝိသဇ္ဇနတော စာတိ ဧကစ္စေ။

၁၈။ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါဝိသေသန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ တဿ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါပဋိလာဘနိမိတ္တဝစနပရိယောသာနဒဿနော။ တဒဝသာနော ဟိ တဿ ဘိက္ခုဘာဝေါ။ သွာက္ခာတောတိအာဒိ ‘‘ဧဟီ’’တိ အာမန္တနာယ ပယောဇနဒဿနဝစနံ။ ‘‘ဧဟိဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ ‘‘သွာက္ခာတော ဓမ္မော စရ…ပေ… ကိရိယာယာ’’တိ စ အဝေါစာတိ ပဒသမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထ စရ ဗြဟ္မစရိယန္တိ အဝသိဋ္ဌံ မဂ္ဂတ္တယဗြဟ္မစရိယံ သမဓိဂစ္ဆ။ ကိမတ္ထံ? သမ္မာဒုက္ခဿန္တကိရိယာယာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဧဟိဘိက္ခူ’’တိ ဣမိနာ ဘဂဝတော ဝစနေန နိပ္ဖန္နတ္တာ ကာရဏူပစာရေန ‘‘ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ’’တိ ဝုတ္တာ။ သာဝ တဿာယသ္မတော ယာဝဇီဝံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသီတိ အတ္ထော။ တေန တဿာ ဥပသမ္ပဒါယ သိက္ခာပစ္စက္ခာတာဒိနာ ဝိစ္ဆေဒါ ဝါ တဒညာယ ဥပသမ္ပဒါယ ကိစ္စံ ဝါ နတ္ထီတိ ဣဒမတ္ထဒွယံ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿေတိ။ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ဥပသမ္ပဒါနံ ဧဟိဘိက္ခုဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏပဉှဗျာကရဏဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါနံ စတုန္နံ အညတရာယ ဥပသမ္ပန္နဿ အန္တရာ ဝိစ္ဆေဒေါ ဝါ တဒညူပသမ္ပဒါယ ကိစ္စံ ဝါ နတ္ထိ, ဣတရဿတ္ထီတိ။ နိကာယန္တရိကာ ပနာဟု ‘‘ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိယာမောက္ကန္တိသင်္ခါတာယ ဥပသမ္ပဒါယ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မုပသမ္ပဒဉ္စ ဒသဝဂ္ဂပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယဝသေန ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒသဝိဓောပသမ္ပဒါ’’တိ။ ကာ ပနေတ္ထ အတ္ထတော ဥပသမ္ပဒါ နာမာတိ? တဒဓိဂတကိရိယာဝသေန နိဗ္ဗတ္တိယာ အသေက္ခာ တဒဓိဝါသနစေတနာယ ပရိဘာဝိတပဉ္စက္ခန္ဓိကာ အဇ္ဈတ္တသန္တတိ။ ကာ ပနေတ္ထ ပရိဘာဝနာ နာမ? တဗ္ဗိပက္ခဓမ္မဇ္ဈာစာရဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ, တဿ ပတ္တိယာ တာယ ပရိဘာဝနာယ ဝသေန ကတ္ထစိ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ ‘‘လောဘေန သမန္နာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗော စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနိ ဘာဝေတု’’န္တိအာဒိ။ ဧတ္ထာဟု နိကာယန္တရိကာ ‘‘ယထာဝုတ္တာယ ဥပသမ္ပဒါယ ပတ္တိသင်္ခါတော စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နော ဓမ္မော အတ္ထိ, တဿ သန္တတိဝသေန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ယာဝ အဝိစ္ဆေဒေါ, တာဝ ဥပသမ္ပန္နောတိ, အညထာ တတော ဓမ္မန္တရုပ္ပတ္တိက္ခဏေ တဿ ဥပသမ္ပန္နဿ အနုပသမ္ပန္နဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတီ’’တိ။ တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘သုတ္တံ အာဟရထာ’’တိ။ တေ စေ ဝဒေယျုံ ‘‘ယော တေသံ ဒသန္နံ အသေက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဥပါဒါယ ပဋိလာဘသမန္နာဂမော အရိယော ဟောတိ ဝိပ္ပဟီနောတိ ဧဝမာဒီနိ နော သုတ္တာနီ’’တိ။ ဧဝံ သတိ အသန္တဓမ္မေဟိ, ပရသတ္တေဟိ စ သမန္နာဂမဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ နေသံ ပါပုဏာတိ။ ကိံကာရဏံ? သုတ္တသမ္ဘဝတော။ ယထာဟ – ‘‘ရာဇာ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တီ သတ္တဟိ ရတနေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၉၉-၂၀၀ အတ္ထတော သမာနံ) ဝိတ္ထာရော။ ဝသိဘာဝေါ တတ္ထ သမန္နာဂတသဒ္ဒေန ဝုတ္တော။ တဿဟိတေသု ရတနေသု ဝသိဘာဝေါ ကာမစာရော အတ္ထီတိ စေ? ဧတ္ထ ဝသိဘာဝေါ သမန္နာဂမသဒ္ဒေန ဝုတ္တော, အညတ္ထ ပတ္တိသင်္ခါတော, တံ ဓမ္မန္တရန္တိ။ ကိမေတ္ထ ဝိသေသကာရဏံ? နတ္ထိ စ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာဝ ဥပသမ္ပဒါ။ အယမေဝ နယော ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီသုပိ နေတဗ္ဗော။

၁၉။ ကိဉ္စာပိ ဝပ္ပတ္ထေရဿ ပါဋိပဒဒိဝသေ…ပေ… အဿဇိတ္ထေရဿ စတုတ္ထိယန္တိ ဧဝံ နာနာဒိဝသေသု ပါဋေက္ကံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ, တထာပိ ဩဝါဒသာမညေန ဝပ္ပဘဒ္ဒိယာနံ, မဟာနာမအဿဇီနဉ္စေတ္ထ ဧကတော ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၀။ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနတ္တာ’’တိ ကိမတ္ထံ အာဒိတောဝ အနတ္တလက္ခဏံ ဒီပေတီတိ? တေသံ ပုထုဇ္ဇနကာလေပိ ဣတရလက္ခဏဒွယဿ ပါကဋတ္တာ။ တေ ဟိ မနာပါနံ ကာမာနံ အနိစ္စတာဒဿနေန သံဝိဂ္ဂါ ပဗ္ဗဇိံသူတိ အနိစ္စလက္ခဏံ တာဝ နေသံ ဧကဒေသေန ပါကဋံ, ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ အတ္တကိလမထာနုယောဂတော ကာယိကဒုက္ခံ, တဉ္စ မာနသဿ ပစ္စယောတိ မာနသိကဒုက္ခဉ္စ ပါကဋံ, တသ္မာ တဒုဘယံ ဝဇ္ဇိတွာ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ဒီပေတုံ အာရဘိ။ တဉ္စ ဒီပေန္တော ဒုက္ခလက္ခဏေနေဝ ဒီပေတုံ ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာ အဘဝိဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ ကိမတ္ထန္တိ? အနိစ္စလက္ခဏတောပိ တေသံ ဒုက္ခလက္ခဏဿ သုဋ္ဌုတရံ ပါကဋတ္တာ။ တေသဉှိ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တတ္တာ, တပ္ပရာယဏဘာဝတော စ ဒုက္ခလက္ခဏံ သုဋ္ဌု ပါကဋံ, တသ္မာ တေန တာဝ သုဋ္ဌု ပါကဋေန အနတ္တလက္ခဏံ ဒီပေတွာ ပုန တဒေဝ တဒုဘယေနာပိ ဒီပေတုံ ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ ဝက္ခတိ။ ကလ္လံ နူတိ ယုတ္တံ နု။ ဧတံ မမာတိ တဏှာဂ္ဂါဟော။ ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂ္ဂါဟော။ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော။ တဏှာဂ္ဂါဟော စေတ္ထ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတဝသေန, မာနဂ္ဂါဟော နဝဝိဓမာနဝသေန, ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၅။ ယေန သမယေန ဘဂဝါ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ပဉ္စမိယံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သတ္တမိယံ နာဠကတ္ထေရဿ နာဠကပဋိပဒံ အာစိက္ခိတွာ ဘဒ္ဒပဒပုဏ္ဏမာယံ ယသဿ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပက္ကဘာဝံ ဉတွာ တံ ဥဒိက္ခန္တော ဗာရာဏသိယံ ဝိဟာသိ, တေန သမယေန ယသော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော။ တဿ ကိရ ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ တဿ ကုလဿ ကိတ္တိသဒ္ဒသင်္ခါတော, ပရိဇနသင်္ခါတော ဝါ ယသော ဝိသေသတော ပဝဍ္ဎတိ။ တေန တဿ မာတာပိတရော ဧဝံ နာမမကံသု။ ‘‘သုခုမာလော’’တိအာဒိ ကိမတ္ထံ အာယသ္မတာ ဥပါလိတ္ထေရေန ဝုတ္တန္တိ? ပစ္ဆိမဇနဿ နေက္ခမ္မေ သမုဿာဟနဇနနတ္ထံ။ ဧဝံ ဥတ္တမဘောဂသမပ္ပိတာနမ္ပိ ဥတ္တမေသု ဘောဂေသု အပ္ပမတ္တကေနာပိ အသုဘနိမိတ္တေန ဝိတဇ္ဇေတွာ ကာလာကာလံ အဂဏေတွာ ဝိဝေကာဘိရတိယာ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ တိဏံ ဝိယ ပဟာယ ဂေဟတော နိက္ခမနာ အဟောသိ, ကဿ ပနညဿ န သိယာတိ အဓိပ္ပါယော။ သမင်္ဂီဘူတဿာတိ တေဟိ ဧကတ္တံ ဥပဂတဿ, အဝိဝိတ္တဿာတိ အတ္ထော။ နိဒ္ဒါ ဩက္ကမီတိ မနာပေသုပိ ဝိသယေသု ပဝတ္တိံ နိဝါရေတွာ တဿ စိတ္တံ အတိက္ကမိတွာ အဘိဘဝိတွာ အတ္တနော ဝသံ ဥပနေသီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗရတ္တိယော စာတိ တယောပိ ယာမေ။ တေန ပရိဇနဿ ဝိကာရဒဿနေ ကာရဏံ ဒဿေတိ။ ရတ္တိ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ကာလေ သူရိယာဘာဝေ, ယာမေ စ ပဝတ္တတီတိ ဝိညေယျော။ ယာမေဝိဓ ဝိညေယျော တိစီဝရဝိပ္ပဝါသေ စ။ ကစ္ဆေတိ ကစ္ဆပဿေ။ ကဏ္ဌေတိ ကဏ္ဌဿ ဟေဋ္ဌာ။ မုဒိင်္ဂဿ ဟိ ဥပရိ ကဏ္ဌံ ဌပေတွာ သယန္တိယာ ကဏ္ဌေ မုဒိင်္ဂံ အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော။ အာဠမ္ဗရန္တိ ပဏဝံ။ ဥဘတောမုခဿ တနုကာ ဒီဃာ။ ဝိတ္ထိန္နသမတလဿ ဝါဒိတဿ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဝိပ္ပလပန္တိယောတိ သုပိနဒဿနာဒိဝသေန အသမ္ဗန္ဓပလာပံ ဝိပ္ပလပန္တိယော။ သုသာနံ မညေတိ သုသာနံ ဝိယ အဒ္ဒသ သကံ ပရိဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ အာဒီနဝေါတိ အသုဘဘာဝေါ။ နိဗ္ဗိဒါယ စိတ္တံ သဏ္ဌာတီတိ ဝိမုစ္စိတုကာမတာသင်္ခါတာယ ဥက္ကဏ္ဌာယ စိတ္တံ နမီတိ အတ္ထော။ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမာဟိ ဣတ္ထီဟိ သဟ နာဟံ ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ။ ဒွေ ကိရ အာကာရာ တဿ ပမာဒသုတ္တပရိဇနဒဿနေ ပါကဋာ ဇာတာ ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝေါ, အသုဘာကာရဿ အတိဩဠာရိကဘာဝေါ စ။ ဧဝံ သတိ ဩဠာရိကတရေ စ အသုဘာကာရေ ကိလေသဝသေနာယံ သဗ္ဗောပိ လောကော ဧတ္ထ ပီဠိတော မုစ္ဆိတော။ အဟော ကိလေသာ ဗလဝတရာတိ ဟိ ပဿတော ပဿတော တဿ ဒွေပိ တေ အာကာရာ ပါကဋာ ဇာတာ, ယေနေဝမဝေါစာတိ။

‘‘သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော အာရောဟိတွာ’’တိ ဧတေနဿ နိဿင်္ဂတာယ ဝိဿဋ္ဌဂမနံ ဒီပေတိ။ သော ဟိ ဗလဝသံဝေဂါဘိတုန္နဟဒယတ္တာ ပရိဇနဿ ပဗောဓေ သတိပိ အတ္တနော ဂမနနိဝါရဏသမတ္ထဘာဝံ အသဟမာနော အတ္တာနံ တက္ကေန္တော ဝိဿဋ္ဌော အဂမာသိ။ အမနုဿာတိ ဒေဝတာ။ တာ ဟိ မနုဿေဟိ သုဂတိပဋိဝေဓဉာဏသဏ္ဌာနာဒိဂုဏသာမညေန ‘‘အမနုဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ န ဟိ အသမာနဇာတိကာ တိရစ္ဆာနာဒယော ‘‘အဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝါ ‘‘အဝသလာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စန္တိ, ကိန္တု ဇာတိသဘာဂတာယ ဧဝ ဝသလာဒယော ‘‘အဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝံ မနုဿေဟိ ကေနစိ အာကာရေန သဘာဂတာယ ဒေဝတာ ‘‘အမနုဿာ’’တိ ဝုတ္တာ။ အညထာ မနုဿာ န ဟောန္တီတိ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ‘‘အမနုဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဘဝေယျုံ။

၂၆။ ဝနဂဟနံ ဒိသွာ ‘‘သုမုတ္တောဟံ နဂရတော’’တိ ပမုဒိတတ္တာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဥဒါနေသိ။ ဣဒံ ခေါ ယသာတိ ဘဂဝါ နိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယာဟ။ တဉှိ တဏှာဒိကိလေသေဟိ အနုပဒ္ဒုတံ, အနုပသဋ္ဌတဉ္စ ဒဿနမတ္တေနာပိ အဿာဒဇနနတော။ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ ယေန တံ နိဗ္ဗာနံ ဣဓ နိသိန္နမတ္တောဝ တွံ အဓိဂမိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကိရာတိ အဿဒ္ဓေယျအဗျတ္တိပရိဟာသေသု နိပါတော, ဣဓ အဗျတ္တိယံ။ သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော ဩရောဟိတွာတိ စ သုဝဏ္ဏပါဒုကာဟိ ဩတရိတွာ။ နိဿက္ကတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ။ တဿ နိသိန္နမတ္တဿေဝ အညံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ အကတွာ အနာမန္တေတွာ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ။ သုပရိပက္ကိန္ဒြိယတ္တာ, ပဋိဝေဓက္ခဏာနတိက္ကမနတ္ထံ အနုပဒ္ဒုတာနုပသဋ္ဌတာနံ ပါပကဓမ္မဒေသနာဘိမုခစိတ္တတ္တာ, သေဋ္ဌိဿ ဂဟပတိနော အစိရာဂမနဒဿနတော စ။ ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ တဿ သုဋ္ဌုတရံ သံဝိဂ္ဂဟဒယဿ ဘဝတော မုစ္စိတုကာမဿ ဘဝါဘဝူပါယာနိသံသကထံ ပဌမမေဝ ကထေသီတိ? သဗ္ဗဘဝါဒီနဝဒဿနတ္ထံ။ သော ဟိ မနုဿလောကဿေဝ ဥပဒ္ဒုတဥပသဋ္ဌဘာဝံ အဒ္ဒသ, န သဂ္ဂါနန္တိ ကဒါစိ သဂ္ဂလောကံ သုခတော မညေယျ။ တတ္ထ သုခသညေန နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ စိတ္တံ ပေသေယျာတိ သဂ္ဂါနမ္ပိ အာဒီနဝံ ဒဿေတုကာမတာယ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ အာရဘိ။ ဧတ္ထ ဒါနံ, ဒါနာနိသံသံ, သီလာနိသံသဉ္စ ကထေန္တော ဒါနသီလကထံ ကထေတိ နာမ။ သဂ္ဂဝဏ္ဏံ ကထေန္တော သဂ္ဂကထံ ကထေတိ နာမ။ တတ္ထ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာနံ အနိစ္စတံ, အပသာဒတံ, မဟာဒီနဝတဉ္စ ကထေန္တော ကာမာနံ အာဒီနဝံ, ဩကာရံ, သံကိလေသဉ္စ ပကာသေတိ။ နေက္ခမ္မေ တဒဘာဝတော စ တံနိဿရဏတော စ တဗ္ဗိပရီတံ အာနိသံသံ ကထေန္တော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေတိ နာမ။ တတ္ထ ဩကာရန္တိ အဝကာရံ လာမကဘာဝံ။ သံကိလေသန္တိ သံကိလိဿနံ ဗာဓနံ ဥပတာပနံ ဝါတိ အတ္ထော။ ကလ္လစိတ္တံ ပညိန္ဒြိယဿ အာနုဘာဝေန, ဒိဋ္ဌိယောဂဝိစိကိစ္ဆာယောဂါနံ ပညိန္ဒြိယေန ဝိဟတတ္တာ။ မုဒုစိတ္တံ သတိန္ဒြိယသမာယောဂေန, ဝိဟိံသာသာရမ္ဘာဒိကိလေသပဝေသံ နိဝါရေတွာ စိတ္တမုဒုတာဒိကုသလဓမ္မပ္ပဝေသနံ ကရောန္တံ သဟဇာတံ စိတ္တံ မုဒုံ ကရောတိ။ သမာဓိန္ဒြိယဿ အာနုဘာဝေန ဝိနီဝရဏစိတ္တံ။ တဉှိ ဝိသေသတော နီဝရဏဝိပက္ခဘူတန္တိ။ ဝီရိယိန္ဒြိယဝသေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ။ တဉှိ ထိနမိဒ္ဓသင်္ခါတလီနဘာဝဝိပက္ခန္တိ။ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အာနုဘာဝေန ပသန္နစိတ္တံ တဿ ပသာဒလက္ခဏတ္တာ။ သာမုက္ကံသိကာတိ ဧတံ ဝိသယဝသေန ဒေသနံ ဥပါလိတ္ထေရော ပကာသေတိ။ သစ္စာနိ ဟိ သာမုက္ကံသိကဒေသနာယ ဝိသယာနိ။ အညထာ ဒုက္ခာဒီနိ သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာတိ အာပဇ္ဇတိ တဿ ဝိဘာဝနေ သစ္စာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ။

၂၇။ စတုဒ္ဒိသာတိ စတူသု ဒိသာသု။ အဘိသင်္ခရေသီတိ အဘိသင်္ခရိ။ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဥဘိန္နံ ပဋိလဘိတဗ္ဗဝိသေသန္တရာယနိသေဓနတ္ထံ။ ယဒိ သော ပုတ္တံ ပဿေယျ, ပုတ္တဿပိ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ, သေဋ္ဌိဿပိ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော န သိယာ။ ဒိဋ္ဌသစ္စောပိ ‘‘ဒေဟိ တေ မာတုယာ ဇီဝိတ’’န္တိ ဝဒန္တော ကိမညံ န ကရေယျ။ ယသောပိ တံ ဝစနံ သုတွာ အရဟာပိ သမာနော သယံ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥလ္လောကေန္တော ကိမညာယ သဏ္ဌဟေယျ။

၂၈။ ဥဘောဟိပိ ပတ္တဗ္ဗဝိသေသကောဋိယာ ပတ္တတ္တာ ဘဂဝါ ပုန တံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေသိ။ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတောတိ တဿ သောတာပန္နကာလံ သန္ဓာယာဟ။ သောတာပန္နော ဟိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသနာရဟတ္တာ အဂါရိယဘူတော နာမ ဟောတိ အပဗ္ဗဇိတော။ သမ္ပတိ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အဂါရမဇ္ဈဝသနဿ အဘဗ္ဗတ္တာ ‘‘အဂါရိကော’’တိ န ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ယဿ ဒိဋ္ဌောတိ သမ္ဗန္ဓော, ယေန ဒိဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတော’’တိ ဝစနေန လဒ္ဓနယတ္တာ ပစ္ဆာ ဂဟပတိ ဂိဟိဝေသဓာရိမေဝ ယသံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယသေန ကုလပုတ္တေန ပစ္ဆာသမဏေနာ’’တိ။ တတ္ထ စရ ဗြဟ္မစရိယန္တိ အာဘိသမာစာရိကသီလံ ဗြဟ္မစရိယံ စရ ပရိပူရေဟိ တာဝ, ယာဝ သမ္မာဒုက္ခဿန္တကိရိယာ, ယာဝ စုတိစိတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ လိင်္ဂဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာယာတိ ပေါရာဏာ, တဉ္စ ယုတ္တံ။ လိင်္ဂမတ္တဉှိ သန္ဓာယ သော အာယသ္မာ ‘‘လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ အာဟ။

ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ ယသဿ မာတု, ပဇာပတိယာ စ ဘတ္တကိစ္စံ အကတွာဝ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? ယသဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သောကသလ္လသမပ္ပိတတ္တာ ဒါနဉ္စ သောမနဿိကစိတ္တေန န ဒဒေယျုံ, သတ္ထရိ စ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိဝေဓမ္ပိ န လဘေယျုန္တိ ဘဂဝါ ပဌမံ တာဝ တာ ဝိဂတသောကသလ္လဟဒယာယော ကတွာ ပုန ဘတ္တကိစ္စံ အကာသိ။

၃၀။ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနန္တိ အနုက္ကမသေဋ္ဌီနန္တိ ပေါရာဏာ။ ‘‘သေဋ္ဌိနော စာနုသေဋ္ဌိနော စ ယာနိ ကုလာနိ, တာနိ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌာနိ ကုလာနိ, တေသံ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနံ ကုလာန’’န္တိ လိခိတံ။ ဓမ္မဝိနယောတိ သာသနဗြဟ္မစရိယံ ပါဝစနန္တိ ဣဓ အတ္ထတော ဧကံ။ အထ ဝါ ဓမ္မေန ဝိနယော, န ဒဏ္ဍသတ္ထေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မာယ ဝိနယော, န ဟိံသတ္ထန္တိ ဝါ ဓမ္မတော ဝိနယော, နာဓမ္မတောတိ ဝါ ဓမ္မော ဝိနယော, နာဓမ္မောတိ ဝါ ဓမ္မာနံ ဝိနယော, န အညေသန္တိ ဝါ ဓမ္မကာယတ္တာ, ဓမ္မသာမိတ္တာ ဝါ ဓမ္မော ဘဂဝါ, တဿ ဓမ္မဿ ဝိနယော, န တက္ကိကာနန္တိ ဝါ ဓမ္မဝိနယော။ သမာနာဓိကရဏဝသေန ဝါ ဓမ္မဝိနယော နီလုပ္ပလံ ဝိယ, ဓမ္မော စ ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော ဖလာဖလံ ဝိယ နပုံသကမိတိ ပုလ္လိင်္ဂါပဒေသတော အဿ လိင်္ဂဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ, ယဿ ဝါ ဓမ္မော ဝိနယော, သော ဓမ္မဝိနယော သေတပဋော ပုရိသော ဝိယ, ဓမ္မေန ယုတ္တော ဝါ ဝိနယော ဓမ္မဝိနယော အဿရထော ဝိယာတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၄။ ‘‘ခဏ္ဍသီမံ နေတွာ’’တိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပဋိဟရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တေန ‘‘သဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ အညမ္ပိ ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ။ ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ဣမဿ အဓိပ္ပါယပကာသနတ္ထံ ‘‘ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥပဇ္ဈာယော စေ ကေသမဿုဩရောပနာဒီနိ အကတွာ ပဗ္ဗဇတ္ထံ သရဏာနိ ဒေတိ, န ရုဟတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။ ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ, ရုဟတိ ဥပသမ္ပဒါ။ အပ္ပတ္တစီဝရာနံ ဥပသမ္ပဒါသိဒ္ဓိဒဿနတော, ကမ္မဝိပတ္တိယာ အဘာဝတော စေတံ ယုဇ္ဇတေဝါတိ ဧကေ။ ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘သလိင်္ဂဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဝိလိင်္ဂဿာပိ စေတရာ၊

အပေတပုဗ္ဗဝေသဿ, တံ ဒွယံ ဣတိ စာပရေ’’တိ။

ဘိက္ခုနာ ဟိ သဟတ္ထေန ဝါ အာဏတ္တိယာ ဝါ ဒိန္နမေဝ ကာသာဝံ ဝဋ္ဋတိ, အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပန သန္တေသွေဝ ကာသာဝေသု, နာသန္တေသု အသမ္ဘဝတောတိ တေသံ အဓိပ္ပါယော။ ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော။ ပဌမံ…ပေ…အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဒိန္နေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနာမိ ကေဝလေဟီတိ အဓိပ္ပါယဒဿနတော –

အာဒိန္နပုဗ္ဗလိင်္ဂဿ, နဂ္ဂဿာပိ ဒွယံ ဘဝေ၊

နေတရဿာတိ နော ခန္တိ, သဗ္ဗပါဌာနုလောမတောတိ။ –

အာစရိယော။ အာစရိယေန အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ လိခိတံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေပိ တထေဝ လိခိတံ။ ဥရာဒီနိ ဌာနာနိ နာမ။ သံဝုတာဒီနိ ကရဏာနိ နာမ။ ‘‘အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဧကသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာ အဋ္ဌတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒါနေပိ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧဝ ဝိစ္ဆေဒေါ, အညတြ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ အနုနာသိကန္တေ ဒိယျမာနေ ခလိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ မကာရေန မိဿီဘူတေ ခေတ္တေ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ဝဋ္ဋတီတိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ မိဿံ ကတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဝစနကာလေ ပန အနုနာသိကဋ္ဌာနေ ဝိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော။ ‘‘ဧဝံ ကမ္မဝါစာယမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥဘတောသုဒ္ဓိယာဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ မဟာထေရော ပတိတဒန္တာဒိကာရဏတာယ အစတုရဿံ ကတွာ ဝဒတိ, ဗျတ္တသာမဏေရော သမီပေ ဌိတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဗျတ္တံ ဝဒါပေတိ။ မဟာထေရေန အဝုတ္တံ ဝဒါပေတီတိ န ဝဋ္ဋတိ။ ကမ္မဝါစာယ ဣတရော ဘိက္ခု စေ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ။ သံဃော ဟိ ကမ္မံ ကရောတိ, န ပုဂ္ဂလောတိ။ န နာနာသီမပဝတ္တကမ္မဝါစာသာမညနယေန ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗတ္တာ။ အထ ထေရေန စတုရဿံ ဝုတ္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တံ သာမဏေရော သယံ ဝတွာ ဝဒါပေတိ, ဥဘတောသုဒ္ဓိ ဧဝ ဟောတိ ထေရေန ဝုတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ။ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော အသာဓာရဏေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော နိဗ္ဗာနံ, သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော သေက္ခဓမ္မံ, အသေက္ခဓမ္မဉ္စ သရဏံ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ အညထာ သရဏတ္တယသင်္ကရဒေါသော။ သဗ္ဗမဿ ကပ္ပိယာကပ္ပိယန္တိ ဒသသိက္ခာပဒဝိနိမုတ္တံ ပရာမာသာပရာမာသာဒိ။ ‘‘အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော သေခိယဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒိအာဘိသမာစာရိကသီလမနေန ပူရေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ စာရိတ္တဿ အကရဏေ ဝါရိတ္တဿ ကရဏေ ဒဏ္ဍကမ္မာရဟော ဟောတီတိ ဒီပေတိ။

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယမာရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅။ ‘‘တေန ဟေတုနာ’’တိ ဝစနတော ပါဠိယံ ‘‘ယောနိသောမနသိကာရာသမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ ဟေတွတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒုတိယမာရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇-၈။ ဝသေယျာမာတိ ‘‘တွဉ္စ အဟဉ္စ ဝသေယျာမာ’’တိ ပိယဝစနေန တဿ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဝုတ္တံ ကိရ။ တေဇသာ တေဇန္တိ အာနုဘာဝေန အာနုဘာဝံ။ တေဇောဓာတုယာ ဝါ တေဇောဓာတုံ။ ဥဘိန္နံ သဇောတိဘူတာနန္တိ အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ, ဘာဝသတ္တမီအတ္ထေ ဝါ။ အဂျာဂါရမေဝ အာဒိတ္တံ, န တတ္ထ ဝသနကော သတ္တဇာတိကော။ အစိန္တေယျော ဟိ ဣဒ္ဓိဝိသယော။ ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ အဂျာဂါရမ္ပိ အနာဒိတ္တံ နာဓိဋ္ဌာသီတိ? အတ္တနော ဒုက္ခုပ္ပါဒါဘာဝဿ အနတိဝိမှာဒိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော။ ကိမတ္ထံ ပရသန္တကံ မဟာသမ္ဘာရပဝတ္တံ တံ ဝိနာသေတီတိ? ပုန ယထာပေါရာဏံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ကတ္တုကာမတာဓိပ္ပါယတော။ ပရိယာဒိန္နောတိ ခယံ နီတော။ တေဇသာ တေဇန္တိ အာနုဘာဝေန အာနုဘာဝံ။ အဂျာဂါရဿ ပရိတ္တတ္တာ ဣတရော အတ္ထော န သမ္ဘဝတိ။ အယမတ္ထော ‘‘မက္ခံ အသဟမာနော’’တိ ဣမိနာ အတိဝိယ သမေတိ။ ဣဒ္ဓါနုဘာဝမက္ခနဉှိ တတ္ထ မက္ခော နာမ။ ပတ္တေနာတိ ပဒုမပတ္တေနာတိပိ ပေါရာဏာ။ ပဒုမိနိသဏ္ဍေ ဌိတော ဟိ ဘဂဝါ တတ္ထ အဟောသီတိ တေသံ မတိ။

၃၉။ ဒိန္နန္တိ အနုမတိန္တိ အတ္ထော။ အဘီတော နိဗ္ဘယော။ ကသ္မာ? ယတော သော မဂ္ဂေန ဘယမတီတော။ ‘‘သုမနမနသောတိ သုန္ဒရစိတ္တသင်္ခါတမနော။ သုမနော ဧဝ ဝါ’’တိ လိခိတံ။ တေဇောဝါတိ အဂ္ဂိ ဝိယ။ ဓာတုကုသလောတိ တေဇောဓာတုမှိ ကုသလော။ ‘‘ဗျဝဟိတာ စေ’’တိ သဒ္ဒလက္ခဏတ္တာ စ ဥပသဂ္ဂေါ။ တေဇောဓာတုသမာပတ္တီသု ကုသလော ဣစ္စေဝတ္ထော။ ဥဒိစ္ဆရေတိ ဥလ္လောကေသုံ။ ‘‘သံပရိဝါရေသု’’န္တိ စ လိခိတံ။ ဣတိ ဧဝံ ဘဏန္တီတိ အတ္ထော။ ဟတာတိ သမာတိ အတ္ထော, ကာဠကာဝ ဟောန္တီတိ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ ဤသကမ္ပိ ဗျာပါရံ အကတွာ ဥပသမာနုရူပံ တိဋ္ဌန္တိ။ ယေ စ အနေကဝဏ္ဏာ အစ္စိယော ဟောန္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘နီလာ အထ လောဟိတိကာ’’တိအာဒိမာဟ။

၄၀။ စတုဒ္ဒိသာတိ စတူသု ဒိသာသု။

၄၄။ ပံသုကူလံ ဥပ္ပန္နန္တိ ပရိယေသမာနဿ ပဋိလာဘဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ။ စိတ္တဝိစိတ္တပါဋိဟီရဒဿနတ္ထာယ စ သာ ပရိယေသနာ။ သာ အယံ သာယံ။ တာ ဣမာ တယိမာ။ ဒွေ ဧကတော ဂဟေတွာ ဝဒတိ။ အာယာမိ အဟံ အာယမဟံ။ ဧတန္တိ ဧတဿ။ ယထာ မယန္တိ ယသ္မာ မယံ။

၅၀-၅၁။ ဥဒကဝါဟကောတိ ဥဒကောဃော။ ဥဒကသောတောတိ ပေါရာဏာ။ ‘‘ယာယ တွ’’န္တိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာပဋိပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ စိရပဋိကာတိ စိရပဘုတိ, နာဂဒမနတော ပဋ္ဌာယ စိရပဋိကာ။ ‘‘စိရပဋိသင်္ခါ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ကေသမိဿန္တိအာဒိမှိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဗန္ဓိတွာ ပက္ခိတ္တတ္တာ ကေသာဒယောဝ ကေသမိဿာတိ ပေါရာဏာ။ ခါရိကာဇမိဿန္တိ ဧတ္ထ ခါရီ ဝုစ္စတိ တာပသပရိက္ခာရော။ ဇဋိလေ ပါဟေသီတိ ဒွေ တယော တာပသေ ပါဟေသိ။ ‘‘သောဠသာတိရေကအဍ္ဎဥဍ္ဎာနိ ပါဋိဟာရိယသဟဿာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၅၄။ အဂ္ဂိဟုတ္တေ ကတပရိစယတ္တာ ဘဂဝါ တေသံ အာဒိတ္တပရိယာယ-မဘာသိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၈)။ တတ္ထ ဧကစ္စံ အာရမ္မဏဝသေန အာဒိတ္တံ စက္ခာဒိ ရာဂဂ္ဂိနာ, ဧကစ္စံ သမ္ပယောဂဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဝေဒယိတာဒိကေနေဝ, ဧကစ္စံ အဘိဘူတတ္ထေန စက္ခာဒိ ဧဝ ဇာတိအာဒိနာ, ဧကစ္စံ ပစ္စယတ္ထေန, တဒေဝ သောကာဒိနာတိ ယထာသမ္ဘဝမေတ္ထ အာဒိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒုက္ခလက္ခဏမေဝေကံ ပါကဋံ, တဒနုသာရေန ပန ဣတရံ လက္ခဏဒွယမ္ပိ တေဟိ ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဒုက္ခာကာရဿ ဣတရာကာရဒီပနတော။ သန္တသုခတဏှာဘိနိဝိဋ္ဌတ္တာ ပနေသံ ဒုက္ခလက္ခဏပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာဝဏ္ဏနာ

၅၅-၇။ ဝတ္ထုကာမဘူတာ ဣတ္ထိယော ကာမိတ္ထိယော။ ဒုတိယာဒယော အဿာသကာ။ ယသ္မာ အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ဘဂဝတိ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ လောကေ ပဌမမေဝ ဝဿသဟဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဗြဟ္မာနော စ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဝေဒေသု သဟဿတ္တယမတ္တံ ဗုဒ္ဓပဋိသံယုတ္တံ ပရိယတ္တိံ ပက္ခိပိတွာ ဝါစေန္တိ, ဘဂဝတော ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ စ ဗုဒ္ဓကထာ လက္ခဏညူဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဥပ္ပါဒိတာ, ပတ္ထဋာ လောကေ, တသ္မာ ယုဇ္ဇန္တိ, န အညထာ။ ‘‘တမဒ္ဒသ ဗိမ္ဗိသာရော, ပါသာဒသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတော’’တိအာဒိဂါထာဟိ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဧဝ အဘိသိတ္တတာ ဗိမ္ဗိသာရဿ သိဒ္ဓါ။

၅၈။ ဣဓာဝုသော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဧကာရက္ခော စတုရာပဿေနော ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော သမဝယသဋ္ဌေသနော အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညောတိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၄၈, ၃၆၀၊ အ။ နိ။ ၁၀။၁၉) ဒသ အရိယဝါသာ နာမ။ ရူပါရူပသမာပတ္တိယော အဋ္ဌ နိရောဓသမာပတ္တိ မဟာကရုဏာသမာပတ္တီတိပိ ပေါရာဏာ။ တတ္ထ နီဝရဏာ ပဉ္စင်္ဂါ စ။ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဆဠင်္ဂါ။ သတာရက္ခေန ဧကာရက္ခာ။ သင်္ခါယ ဧကံ ပဋိသေဝတိ, အဓိဝါသေတိ, ပရိဝဇ္ဇေတိ, သင်္ခါယ ဧကံ ဝိနောဒေတီတိ အယံ စတုရာပဿေနော။ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ပုထုပစ္စေကသစ္စာနိ စတ္တာရိ ပဟီနာနိ, ဧဝံ ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော။ ကာမေသနာ ဘဝေသနာ ပဟီနာ ဟောတိ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, ဧဝံ သမဝယသဋ္ဌေသနော။ ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပေါ ပဟီနော ဟောတိ, ဧဝံ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ, သုခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဧဝံ သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ။ ရာဂေါ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော…ပေ… အနုပ္ပါဒဓမ္မောတိ ပဇာနာတိ, ဒေါသော, မောဟော အနုပ္ပါဒဓမ္မောတိ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သုဝိမုတ္တပညောတိ။

‘‘ဌာနာဌာနံ ဝိပါကဉ္စ, ဉာဏံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိံ၊

အနေကဓာတုယော လောကံ, အဓိမုတ္တိဉ္စ ပါဏိနံ။

‘‘ဇာနာတိ ဣန္ဒြိယာနဉ္စ, ပရောပရိယတံ မုနိ၊

ဈာနာဒိသံကိလေသာဒိ-ဉာဏံ ဝိဇ္ဇတ္တယံ တထာ’’တိ။ –

ဣမာနိ ဒသ ဗလာနိ။ အသေက္ခင်္ဂါနိ နာမ အသေက္ခာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… အသေက္ခဝိမုတ္တိ အသေက္ခဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ။ တတ္ထ ဒသမံ အသေက္ခံ။ ဧတေဟိ ဒသဟိ စုပေတော ပါရမီဟီတိ ပေါရာဏာ။

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၆၀။ ကိံ ကာဟသီတိ ကိံ ကာဟတိ။ ‘‘ကိံ ကရောတိ, ကိံ ကရောသီ’’တိ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဗဟုံ ဝတွာတိ အတ္ထော။ ပဋိပါဒေန္တောတိ နိဂမေန္တော။ ‘‘ပစ္စဗျထာ, ပစ္စဗျထ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။ ကပ္ပနဟုတေဟီတိ ဧတ္ထ ဒသကာနံ သတံ သဟဿံ, သဟဿာနံ သတံ သတသဟဿံ, သတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိ, ကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ ပကောဋိ, ပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိပကောဋိ, ကောဋိပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ နဟုတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကပ္ပနဟုတေဟီတိ ဧဝမနုသာရတော အဗ္ဘတီတံ နာမာတိ ခန္ဓကဘာဏကာနံ ပါဌောတိ။

၆၃။ ‘‘ကုလစ္ဆေဒါယာ’’တိ ပါဌော, ကုလုပစ္ဆေဒါယာတိ အတ္ထော။ မနုဿာ ‘‘ဓမ္မေန ကိရ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ နယန္တိ, နာဓမ္မေနာ’’တိ န ပုန စောဒေသုန္တိ ဧဝံ ပါဌသေသေန သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော။

ဧတ္တာဝတာ ထေရော နိဒါနံ နိဋ္ဌပေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘ယံ ဓမ္မသေနာပတိ ဧတ္ထ မူလ-

ဂန္ထဿ သိဒ္ဓိက္ကမဒဿနေန၊

နိဒါနနိဋ္ဌာနမကံသု ဓမ္မ-

သင်္ဂါဟကာ တေ ဝိနယက္ကမညူ။

‘‘နိဒါနလီနတ္ထပဒါနမေဝ,

နိဒါနိဋ္ဌာနမိဒံ ဝိဒိတွာ၊

ဣတော ပရံ စေ ဝိနယတ္ထယုတ္တ-

ပဒါနိ ဝီမံသနမေဝ ဉေယျ’’န္တိ။

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄။ ဗုဒ္ဓုပဇ္ဈာယကာနံ ဣတရေသံ ဧဟိဘိက္ခူနံ နိဝါသနပါရုပနကပ္ပတော နေသံ ဝိသုံ ဝိသုံ သဒိသတ္တာ ‘‘ဒုန္နိဝတ္ထာ ဒုပ္ပါရုတာ အနာကပ္ပသမ္ပန္နာ’’တိ ဝုတ္တာ။ န ကေဝလဉ္စ ဣတ္ထမ္ဘူတာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ, အပိစ မနုဿာနံ ဘုဉ္ဇမာနာနံ ဥပရီတိအာဒိ။ မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ပိပါသာသဟနတော, ဣတရေသံ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နတ္တာ စ။

၆၅။ ကေန ကော ဥပဇ္ဈာယော ဂဟေတဗ္ဗောတိ? ‘‘တဒါ သော ယဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇိတော, ဧတရဟိ ယဿ သန္တိကေ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော ဟောတိ။ ဥပဇ္ဈာယေန စ သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ သန္ဓာယာ’’တိ ကေဟိစိ လိခိတံ။ တံ တေ ဧဝံ ဇာနန္တိ ‘‘ဥပဇ္ဈာယေန ‘သာဟူ’တိအာဒိနာ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ‘သာဓု သုဋ္ဌု သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’တိ ဝစနံ ကေဝလံ ဘိက္ခူဟိ အာစိဏ္ဏမေဝ, န ကတ္ထစိ ဒိဿတိ, တသ္မာ ဝိနာပိ တေန ဥပဇ္ဈာယော ဂဟိတောဝ ဟောတီ’’တိ။ တတ္ထ သာဟူတိ သာဓူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ လဟူတိ လဟု, တွံ မမ န ဘာရိယောသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဩပါယိကန္တိ ဥပါယပဋိသံယုတ္တံ, ဣမိနာ ဥပါယေန တွံ မေ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘာရော ဇာတောသီတိ အတ္ထော။ ပတိရူပန္တိ အနုရူပံ တေ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏန္တိ အတ္ထော။

၆၆။ တာဒိသမေဝ မုခဓောဝနောဒကံ ဥတုမှိ ဧကသဘာဂေတိ။ ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တန-ကာရတော ပဋ္ဌာယ။ တေန ‘‘နာတိဒူရေ ဂန္တဗ္ဗံ, နာစ္စာသန္နေ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တန-ကာရေန အနာပတ္တီတိ ဒီပေတီတိ ဧကေ။ သစိတ္တကာ အယံ အာပတ္တိ, ဥဒါဟု အစိတ္တကာတိ? အနာဒရိယပစ္စယတ္တာ သစိတ္တကာ။ အနာဒရိယပစ္စယတာ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? အနာဒရိယပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟိတန္တိ။ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ သေခိယာနံ ဂဏပရိစ္ဆေဒါကရဏဉှိ ခန္ဓကပရိယာပန္နာပတ္တိယာ သင်္ဂဏှနတ္ထံ။ ဣဒံ ပန လက္ခဏံ စာရိတ္တေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ဝါရိတ္တေ အကပ္ပိယမံသခါဒနာဒိအာပတ္တီနံ အစိတ္တကတ္တာ။ ခန္ဓကဝါရိတ္တာနံ တေဟိ သင်္ဂဟော, သေခိယဝါရိတ္တေယေဝ အစိတ္တကေဟိ သူပေါဒနဝိညတ္တိပစ္စယာဒီဟီတိ အာစရိယော။ ယတ္ထ ယတ္ထ န-ကာရေန ပဋိသေဓော ကရီယတိ, ကိံ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ? အာမ။ ယတ္ထ အဋ္ဌကထာယ နယော န ဒဿိတော, တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ။ ပရတော ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန ကာဠဝဏ္ဏကတာ ဝါ သုဓာဗဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ နိရဇမတ္တိကာ, တထာရူပါယ ဘူမိယာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိနာ နယေန နယော ဒဿိတော။

ဧတ္ထာဟ – ယသ္မာ ပါဠိယံယေဝ ‘‘သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၆၆) ဘဂဝတော ဝစနဝသေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယော ယုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ‘‘နာတိဒူရေ နာစ္စာသန္နေ’’တိ ဧတ္ထ ကော ဘဂဝတော ဝစနလေသောတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အာသနံ ပညာပေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တိ ဒေသနိယမနတော။ ဥပဇ္ဈာယေန အနုမတံယေဝ ပဌမဂမနန္တိ စေ? န, အသိဒ္ဓတ္တာ, သိဒ္ဓေပိ ယထာဝုတ္တနယသိဒ္ဓိတော စ။ န ဟိ ဝါရိတ္တဿ အနုမတိ အနာပတ္တိကရာ ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကောဋ္ဌကန္တိ ဒွါရကောဋ္ဌကံ။ န နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ, န နိဒဟိတဗ္ဗံ ဝါ။

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၆၈။ အဓိမတ္တံ ဂေဟဿိတပေမံ န ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဂေဟဿိတပေမံ န အကုသလမိစ္စေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ခီဏာသဝါနမ္ပိ သာဓာရဏတ္တာ ဣမဿ လက္ခဏဿ။ န ခီဏာသဝါနံ အသမ္မာဝတ္တနာဘာဝတောတိ စေ? န, တေသံ န ပဏာမေတဗ္ဗံ တံသမန္နာဂမနသိဒ္ဓိတော, တသ္မာ ‘‘မမေသ ဘာရော’’တိ မမတ္တကရဏံ တတ္ထ ပေမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဧကော ဝတ္တသမ္ပန္နော…ပေ… တေသံ အနာပတ္တီ’တိ ဧတ္ထ ဝိယ သစေ ဧကော ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ‘ဘန္တေ, တုမှေ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဟောထ, အဟံ တုမှာကံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, အန္တေဝါသိကံ ဝါ ဂိလာနံ ဝါ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ, ဩဝဒိတဗ္ဗံ ဩဝဒိဿာမိ, ဣတိ ကရဏီယေသု ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇိဿာမီ’တိ ဝဒတိ, တေ ဧဝါသဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ‘ဘန္တေ, တုမှေဝ ကေဝလံ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဟောထာ’တိ ဝဒန္တိ, ဝတ္တံ ဝါ န သာဒိယန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၇၃။ ‘‘ပူတိမုတ္တန္တိ မုတ္တံ ပူတိကာယော ဝိယာ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘ပူတိဘာဝေန မုတ္တံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ ဘေသဇ္ဇံ ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇ’’န္တိ လိခိတံ။ သဗ္ဗတ္ထ ဣတ္ထန္နာမောတိ ဧကောဝ န-ကာရော ဟောတိ။

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၇၆။ ‘‘အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အာယသ္မတော ဩဝါဒံ နိဿာယ ဝသာမီ’’တိ ပါဌသေသဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နိဿာယာတိ ဝါ နိဿယာ, နိဿယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာယသ္မတောတိ ဝါ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။

အာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၈၃။ ဒိသံ ဂတောတိ တတ္ထ ဓုရနိက္ခိတ္တဝါသော ဟုတွာ တိရောဂါမံ ဂတော။ ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ ဥပဇ္ဈာယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ကတိပါဟေန ဂမိဿာမီ’’တိ ဂမနေ စေသ ဥဿာဟော ရက္ခတိ။ မာ ဣဓ ပဋိက္ကမီတိ မာ ဣဓ ဂစ္ဆ။ သဘာဂါ နာမ ဥပဇ္ဈာယဿ သိဿာ။ တတ္ထ နိဿယံ ဂဟေတွာ။ ယဒိ ဧဝံ ကော ဝိသေသောတိ စေ? တေန ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ခမေယျာ’’တိ။ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥပဇ္ဈာယေန ပရိစ္စတ္တတ္တာ ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနံ နိရတ္ထကန္တိ အတ္ထော။ သစေ ဥပဇ္ဈာယော စိရေန အနုဂ္ဂဟေတုကာမော ဟောတိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဥပဇ္ဈာယောဝ နိဿယော။ ဥပဇ္ဈာယော စေ အလဇ္ဇီ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန အနေကက္ခတ္တုံ ဝါရေတွာ အဝိရမန္တံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဟာယ ဝိနာပိ နိဿယပဏာမနေန အညဿ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတဗ္ဗံ။ ဥပဇ္ဈာယဿ စေ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, ဧကဒိဝသမ္ပိ န ရက္ခတိ။ ပက္ခပဏ္ဍကော စေ ဟောတိ, နိဿယဇာတိကော စေ ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ သုက္ကပက္ခံ အာဂမေဟီ’’တိ ဝဒတိ, သယမေဝ ဝါ အာဂမေတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ဥပဇ္ဈာယော စေ ဥက္ခေပနိယကမ္မကတော ဟောတိ, နာနာသံဝါသကဘူမိယံ ဌိတတ္တာ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ သမ္မာဝတ္တန္တံ ပန ပဿိတွာ ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ အာဂမေတုံ လဘတိ။ မာနတ္တာစာရီ စေ ဟောတိ, အဗ္ဘာနံ အာဂမေတဗ္ဗံ။ ဒီဃံ စေ ပရိဝါသံ စရတိ, အညဿ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော, ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနံ အပ္ပမာဏံ။ ပရိဝါသမာနတ္တစာရိနာ ဟိ န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော။ ယံ ပန ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနမ္ပိ သာဒိယန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိအာဒိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၇၅), တံ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ သာဓေတိ ဧဝ။ ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သစေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ ‘တုမှေ, ဘန္တေ, ဝိနယကမ္မမတ္တံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိယေဝ, ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆန္တိယေဝ, တံ ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အနာပတ္တီ’’တိ။ တံ ဝတ္တသာဒိယနပစ္စယာ ဒုက္ကဋာဘာဝမတ္တဒီပနတ္ထံ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ သာပေက္ခတံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ တေ စေ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါရိတာနုရူပမေဝ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, နိဿယော တေသံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။

ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ နိဝတ္တတီတိ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ဒိသာပက္ကန္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အန္တေဝါသိကေ အနိက္ခိတ္တဓုရေပိ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အနတိက္ကမ္မ လေဍ္ဍုပါတဒွယဗ္ဘန္တရေ တိရောဝိဟာရေပိ ပရိက္ခိတ္တေ, အပရိက္ခိတ္တေ ဝါ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ အပရိက္ခိတ္တေယေဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော, ဧတ္ထ ပန အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဝိမုတ္တေ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝိဟာရောတိ စေတ္ထ ‘‘တာဒိသဿ ဝိဟာရဿ အန္တေ ဌိတာ ဧကာ ကုဋိကာ အဓိပ္ပေတာတိ ဥပတိဿတ္ထေရော’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘သစေ ဥဘောပိ အာစရိယန္တေဝါသိကာ ကေနစိ…ပေ… နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ဣမိနာ သာမညတော ဝုတ္တေန အဋ္ဌကထာဝစနေန ဓမ္မသိရိတ္ထေရဝါဒေါ သမေတိ။ အပရိက္ခိတ္တေ ဝါတိ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တော ပရိက္ခိတ္တော ဝါ ဟောတိ အပရိက္ခိတ္တော ဝါ။ ‘‘ဗဟိသီမ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ အန္တောဝိဟာရသီမာယံ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာပိ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓတ္တာ ပန ဥပတိဿတ္ထေရဝါဒေါ န သမေတိ။ ဧကာဝါသေ ဟိ ပရိက္ခိတ္တေ ဝါ အပရိက္ခိတ္တေ ဝါ အန္တမသော အန္တောတိယောဇနေပိ ဝသတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ သော စ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆိန္နော, သာ စ ဥပစာရသီမာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေန အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နော ဧကာဝါသော။

ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဧကာဝါသဝိမတိယံ သီမာယ အနုညာတတ္တာတိ စေ? န, စီဝရက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယ ဝိစာရိတတ္တာ။ ယထာဟ ‘‘သီမဋ္ဌကသံဃော ဘာဇေတွာ ဂဏှာတူ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၉)။ ကတရသီမာယ ဘာဇေတဗ္ဗံ? မဟာသိဝတ္ထေရော ကိရာဟ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယာ’’တိ။ တတော နံ အာဟံသု ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ နာမ တိယောဇနာပိ ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေ တိယောဇနေ ဌိတာ လာဘံ ဂဏှိဿန္တိ, တိယောဇနေ ဌတွာ အာဂန္တုကဝတ္တံ ပူရေတွာ အာရာမံ ပဝိသိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ဂမိကော တိယောဇနံ ဂန္တွာ သေနာသနံ အာပုစ္ဆိဿတိ, နိဿယပဋိပ္ပန္နဿ တိယောဇနာတိက္ကမေ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိဿတိ, ပါရိဝါသိကေန တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ဘိက္ခုနိယာ တိယောဇနေ ဌတွာ အာရာမပ္ပဝေသနာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဘဝိဿတိ, သဗ္ဗမေတံ ဥပစာရသီမာပရိစ္ဆေဒဝသေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ တသ္မာ အန္တောဥပစာရသီမာယ လေဍ္ဍုပါတဒွယံ အတိက္ကမိတွာပိ ဝသတော နိဿယော တိယောဇနာတိက္ကမေ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ သိဒ္ဓံ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ဥပစာရသီမာယ တိယောဇနပ္ပမာဏာယ, အတိရေကာယ ဝါ ယထာဝုတ္တဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ။ သာ ဟိ အာဝါသေသု ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတိ, ပရိဟာယန္တေသု ပရိဟာယတီတိ ဝုတ္တတ္တာ, တသ္မာ တာဒိသဿ ဝိဟာရဿ အန္တေ ဌိတာ ဧကာ ကုဋိ ဝိဟာရောတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။ သာပိ တဿေဝ ဝိဟာရဿ ကုဋိကာဝ ဟောတီတိ ကတွာ သော အာဝါသော ဟောတိ။ နာနာဝါသော ဧဝ စေ အဓိပ္ပေတော, ‘‘အန္တေ ဌိတာ ကုဋိကာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အဗ္ဘန္တရေ ပန အပရိက္ခိတ္တေ နာနာဝါသေ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ယွာယံ ‘‘နော တက္ကော’’တိ ဝုတ္တော, သော တာဒိသေ နာနာဝါသေ သေနာသနဂ္ဂါဟဿ အပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနယေန ဝုတ္တော။ သေနာသနဂ္ဂါဟော ဟိ ‘‘ဂဟဏေန ဂဟဏံ အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ လက္ခဏတ္တာ ဣတရတ္ထ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ တတြာယံ ပါဠိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော ဧကော ဒွီသု အာဝါသေသု ဝဿံ ဝသိ…ပေ… ဒေထ, ဘိက္ခဝေ, မောဃပုရိသဿ ဧကာဓိပ္ပါယ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၆၄)။ အဋ္ဌကထာယဉ္စဿ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စ နာနာလာဘေဟိ နာနူပစာရေဟိ ဧကသီမဝိဟာရေဟိ ကထိတံ, နာနာသီမဝိဟာရေ ပန သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၄)။ အပရိက္ခိတ္တာ နာနာဝါသာ ဧကူပစာရသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ။ ပရိက္ခိတ္တဉ္စ ဧကူပစာရံ အပရိက္ခိတ္တသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ဧတ္တာဝတာ လေဍ္ဍုပါတဒွယဗ္ဘန္တရေ အပရိက္ခိတ္တေ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသတော နိဿယော ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ပရိက္ခိတ္တေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ဧဝါတိ အယမတ္ထော သာဓိတောတိ။ ဧတ္ထာဟ – ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာဝ သတောပိ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ဝုတ္တဉှိ နိဿဂ္ဂိယဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ဂစ္ဆန္တာနံယေဝ အသမ္ပတ္တေသု ဒဟရေသု အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, စီဝရံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, နိဿယော ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၉၅)? ဝုစ္စတေ – တံ ဥပဇ္ဈာယေန သမာဂမေ သဥဿာဟတာယ ဝုတ္တံ။ ဣဓ ဓုဝဝါသံ သန္ဓာယ, တသ္မာ အညမညံ န ဝိလောမေန္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဒွေ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမ္မာတိ ဣဒံ ဒေဝသိကံ အာရောစေတွာ ဝသနဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တမေဝါတိ မမ တက္ကော။ ဒေဝသိကံ အာရောစေတွာ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ ဟိ နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ, တဉ္စ ပန အပကတညူဟိ အာစိဏ္ဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာဝဏ္ဏနာ

၈၄။ န အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ ‘‘အတ္တာနမေဝ ပဌမံ, ပတိရူပေ နိဝေသယေ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁၅၈) ဝစနဝသေန ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန။ နီလသမာယောဂတော နီလံ ဝိယ ဝုတ္တံ ‘‘အသေက္ခေန ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေနာ’’တိ။ အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော နာမ အာပဇ္ဇိတွာ အဝုဋ္ဌိတော။

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၈၆။ ယော သော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဒွေ အတ္ထဝိကပ္ပါ – တဿ ပသူရဿ ဘိက္ခုဘာဝံ သန္ဓာယ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော, သော ဘိက္ခု တံယေဝ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကမီတိ အယမေကော အတ္ထော။ ဧဝံ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ပုန ဂိဟိဝေသေန အာဂတော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော, သော အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ အယမေကော အတ္ထော။ တံ အညတိတ္ထိယပက္ကန္တကံ ဌပေတွာ ‘‘ယော သော, ဘိက္ခဝေ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’’တိ ဧတ္ထ န ဂိဟိဝေသဓာရဏောဝ ပုဗ္ဗသဒ္ဒေန ဝုတ္တော, ကိန္တု တသ္မိံ အတ္တနော ယထာသမာဒိန္နတိတ္ထိယဝေသေ ဌိတောပိ။ ဒိဋ္ဌိဝသေန အတိတ္ထိယဘူတတ္တာ အတိတ္ထိယပုဗ္ဗော, သော ပနာဂတော ဝိဗ္ဘန္တော အာဂစ္ဆတိ, တဿ ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ။ ကိံ ဣမဿ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဿ ဘိက္ခုဝေသံ ဂဟေတွာ သရဏဂမနေန သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ ဇာတာ, န ဇာတာတိ? ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ ဇာတာ, ‘‘ယော သော, ဘိက္ခဝေ, အညောပိ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ, တဿ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၈၆) ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတိ။ အထ န ဇာတာ, ပရိဝါသကမ္မဝါစာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အပရာမသနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ။ တတ္ထ မဟာဝိဟာရဝါသိနော ‘‘သာမဏေရဿေဝ သတော ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣတရေ တထာ န ဝဒန္တိ။ တေ ဟိ ‘‘ဧဝံ အာရာဓကော ခေါ ဘိက္ခဝေ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အာဂတော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’တိ (မဟာဝ။ ၈၇) သုတ္တပဒံ ပရိဟရိတဗ္ဗံ, ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ ‘အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’တိ ဝစနသာမညတော န သာမဏေရော ဇာတောတိ စေ, ယဒိ ဧဝံ အပဗ္ဗာဇေတွာဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ။ တတော စ သဗ္ဗပဌမံ ဝုတ္တသုတ္တံ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ‘တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တော’တိ ပါဌောပိ န သုန္ဒရံ။ ပါဏာတိပါတာဒီသု အညတရံ သစေ ဘိန္ဒတိ, စတ္တာရော မာသေ ပရိပုဏ္ဏေပိ ပုန ပရိပူရေတဗ္ဗံ ဝိယ ဒိဿတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ တဿ သံဝရံ ဘိက္ခုကရဏတ္ထာယ အနုညာတတ္တာ သီလေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ သရဏာနိ သစေ ဘိဇ္ဇန္တိ သာမဏေရဿေဝ။

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စာဗာဓဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၈၈။ နခပိဋ္ဌီတိ စူဠင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိ အဓိပ္ပေတာ။ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နေ နခပိဋ္ဌိတော မဟန္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ သေသေသုပီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ ဝိယ။ ပဒုမကဏ္ဏိကာပိ အာရုဠှေ ရတ္တပဒုမဝဏ္ဏစိတြံ။

ပဉ္စာဗာဓဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စောရဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၉၁-၂။ ဓမ္မသာမီတိ ယသ္မာ သယံ ဓမ္မသာမီ, တသ္မာ ဘိက္ခူဟိ အပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗကမ္ပိ စောရံ အင်္ဂုလိမာလံ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာယတိံ ဧဝမာဟာတိ အတ္ထော။ ပါဠိပေါတ္ထကေသု ‘‘ခရဘေဒကော’’တိပိ လိခိတံ။ သန္နိသိန္နာသူတိ ဝူပသန္တာသု။

စောရဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣဏာယိကဒါသဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၉၆။ ပဿ မေ ပတ္တစီဝရမတ္တံ, အဟံ ဣဒံ ဒဿာမီတိ သာမီစိ, ယတော နတ္ထိ အာပတ္တိ။ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎန္တိ ထောကံ ထောကံ။

၉၇။ ဒေသစာရိတ္တန္တိ သာဝနပဏ္ဏာရောပနာဒိ တံ တံ ဒေသစာရိတ္တံ။ ‘‘ဒေဝဒါသိပုတ္တေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘အာရာမိကံ စေ ပဗ္ဗာဇေတုကာမော, အညမေကံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ မဟာပစ္စရိဝါဒဿ အယမိဓ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမိကေ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နတ္တာ န တေ တေသံ ဒါသာ။ ‘‘အာရာမိကော စ နေဝ ဒါသော န ဘုဇိဿောတိ ဝတ္တဗ္ဗတော န ဒါသော’’တိ လိခိတံ။ တက္ကာသိဉ္စနံ သီဟဠဒီပေ စာရိတ္တံ။ တေ စ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ သံဃဿာရာမိကတ္တာ။ နိဿာမိကံ ဒါသံ အတ္တနာပိ ဘုဇိဿံ ကာတုံ လဘတိ။ ‘‘ဒါသဿ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော သာမိကေ ဒိသွာ ပလာယန္တဿ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တီ’’တိ စ လိခိတံ။ အတ္တနော ဝါ ဒါသော အဿ ဘိက္ခုနောတိ အတ္ထော။ နိဿာမိကဿ ဒါသဿ ရာဇာ သာမိ, တသ္မာ ရာဇာနံ ဝါ တသ္မိံ ဂါမေ မနုဿေ ဝါ အာပုစ္ဆိတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဧကေ။ ‘‘ဘုဇိဿံ ကတွာ’’တိ လိခိတံ။ တဿ ပရိဟာရံ ဘဏန္တိ ‘‘ယထာ ဘုဇိဿော ဟောတိ, တထာ ကတ္တဗ္ဗော’’တိ။ ဧဝံ သင်္ကပ္ပေန ဝတွာ ‘‘ပယောဇနံ နတ္ထီ’’တိ ကေဟိစိ လိခိတံ။ ဘုဇိဿံ ကာတုမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘သစေ ပဿန္တိ, အနုဗန္ဓိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာပတ္တိ နတ္ထိ။ ‘‘အသုဒ္ဓါ ကိရ မေတိပိ တံ သန္ဓာယေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။

ဣဏာယိကဒါသဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကမ္မာရဘဏ္ဍုဝတ္ထာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၉၈။ ကမ္မာရဘဏ္ဍူတိ ဧတ္ထ ဒါရကော စူဠာမတ္တံ ဌပေတွာ အာဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အာပုစ္ဆိတုံ လဘတိ။ တဉ္စေ သော ဝါ အညော ဝါ အဝဟရတိ, ဒေါသော နတ္ထိ။ ‘‘ကေသမဿုဩရောဟနံ အကတွာ အသတိယာ သရဏာနိ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေတိ, ရုဟတေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

၁၀၁-၃။ ဧတ္ထ ကုလေ။ ‘‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ…ပေ… အနုဗျဉ္ဇနသောတိ သဗ္ဗောပါယံ ပဘေဒေါ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဉာတော ဟောတီ’’တိ စ ‘‘အာပတ္တိံ ဇာနာတီတိ ပါဌေ အဝတ္တမာနေပိ ဣဒံ နာမ ကတွာ ဣဒံ အာပဇ္ဇတီတိ ဇာနာတိ စေ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ လိခိတံ။ ‘‘တဉ္စ ခေါ တတော ပုဗ္ဗေ ပါဌေ ပဂုဏေ ကတေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာနမ္ပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဝုတ္တံ။

ကမ္မာရဘဏ္ဍုဝတ္ထာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ရာဟုလဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၅။ ‘‘အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ’’တိအာဒီဟိ (ထေရဂါ။ ၅၂၇) သဋ္ဌိမတ္တာဟိ။ ဒဿေဟိ ဣတိ မံ အာဏာပေသိ။ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဟရိတဗ္ဗော။ ပေါက္ခရဝဿန္တိ ပေါက္ခရပတ္တဝဏ္ဏံ ဥဒကံ, တမှိ ဝဿန္တေ တေမိတုကာမာဝ တေမေန္တိ။ ဥဏှီသတော ပဋ္ဌာယာတိ မုဒ္ဓတော ပဋ္ဌာယ။

‘‘သိနိဒ္ဓနီလမုဒုကုဉ္စိတကေသော,

သူရိယနိမ္မလတလာဘိနလာဋော၊

ယုတ္တတုင်္ဂမုဒုကာယတနာသော,

ရံသိဇာလဝိတတော နရသီဟော’’တိ။ (အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။သန္တိကေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။သန္တိကေနိဒါနကထာ) –

အာဒိဂါထာဟိ။ အထ ဝါ –

‘‘စက္ကဝရင်္ကိတရတ္တသုပါဒေါ,

လက္ခဏမဏ္ဍိတအာယတပဏှိ၊

စာမရဆတ္တဝိဘူသိတပါဒေါ,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘သကျကုမာရဝရော သုခုမာလော,

လက္ခဏစိတ္တိကပုဏ္ဏသရီရော၊

လောကဟိတာယ ဂတော နရဝီရော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘ပုဏ္ဏသသင်္ကနိဘော မုခဝဏ္ဏော,

ဒေဝနရာန ပိယော နရနာဂေါ၊

မတ္တဂဇိန္ဒဝိလာသိတဂါမီ,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘ခတ္တိယသမ္ဘဝအဂ္ဂကုလီနော,

ဒေဝမနုဿနမဿိတပါဒေါ၊

သီလသမာဓိပတိဋ္ဌိတစိတ္တော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘အာယတယုတ္တသုသဏ္ဌိတနာသော,

ဂေါပခုမော အဘိနီလသုနေတ္တော၊

ဣန္ဒဓနူ အဘိနီလဘမူကော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘ဝဋ္ဋသုဝဋ္ဋသုသဏ္ဌိတဂီဝေါ,

သီဟဟနူ မိဂရာဇသရီရော၊

ကဉ္စနသုစ္ဆဝိဥတ္တမဝဏ္ဏော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘သုဒ္ဓသုဂမ္ဘီရမဉ္ဇုသဃောသော,

ဟိင်္ဂုလဗဒ္ဓသုရတ္တသုဇိဝှေါ၊

ဝီသတိ ဝီသတိ သေတသုဒန္တော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘အဉ္ဇနဝဏ္ဏသုနီလသုကေသော,

ကဉ္စနပဋ္ဋဝိသုဒ္ဓနလာဋော၊

ဩသဓိပဏ္ဍရသုဒ္ဓသုဥဏ္ဏော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော။

‘‘ဂစ္ဆတိနီလပထေ ဝိယ စန္ဒော,

တာရဂဏာပရိဝေဌိတရူပေါ၊

သာဝကမဇ္ဈဂတော သမဏိန္ဒော,

ဧသ ဟိ တုယှ ပိတာ နရသီဟော’’တိ။ (ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။သန္တိကေနိဒါနကထာ) –

ဣမာဟိ။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌေတိ ဧဝံ စရိတဗ္ဗန္တိ အတ္တနော, ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ’’တိ ဓမ္မပဒပါဌော။ ဓမ္မန္တိ သပဒါနစာရိကဝတ္တံ။ အနေသနံ ဝဇ္ဇေတွာ သုစရိတံ စရေ။

ကေသဝိဿဇ္ဇနန္တိ ပဉ္စသိခါကာရံ ဝဇ္ဇေတွာ ဧကသိခါကာရံ။ ပဋ္ဋဗန္ဓောတိ ဧတ္ထ ပဋ္ဋောတိ တသ္မိံ ကုလေ အာစိဏ္ဏော အလင်္ကာရဝိသေသော။ ဃရမင်္ဂလန္တိ ဃရမဟော။ ဆတ္တမင်္ဂလန္တိ ယုဝရာဇဆတ္တပဋ္ဋိ။ ဝဋ္ဋာနုဂတန္တိ ကိလေသဝဋ္ဋာနုဂတံ။ ဝိဃာတပစ္စယတ္တာ သဝိဃာတကံ။ ထေရော ရာဓံ ဗြာဟ္မဏံ ပုဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသ္မာ ဣဒါနိ ‘‘ကထာဟံ, ဘန္တေ, ရာဟုလံ ပဗ္ဗာဇေမီ’’တိ အာဟာတိ စေ? တတ္ထ ဥပသမ္ပဒါပဋိက္ခေပေါ အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ ‘‘ဘဂဝါ ဥပသမ္ပဒမေဝ ပဋိက္ခိပိ, ဣဒါနိ အနာဂတေ သံသယာပနယနာဓိပ္ပါယော ဘဂဝါ’’တိ ဉတွာ အာဟ။ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဝသေန ‘‘အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ ကိရ။ ဗုဒ္ဓါနံ, စက္ကဝတ္တီနဉ္စ ဗျတ္တာဒိဝသေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အညထာ နန္ဒာဒယောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗုဒ္ဓါ သိယုံ ‘‘သစေ ပဗ္ဗဇတိ, ဗုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ ဝစနတော။

ပေသေတွာ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပုစ္ဆိဿာမာတိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ ဣဒံ ယသ္မာ ဝိဒေသပ္ပတ္တော နာမ လောကသင်္ကေတေနာပိ မာတာပိတုဝါသတော မုတ္တော သေရိဝိဟာရီတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာဿ တေ အသန္တပက္ခေ ဌိတာ ဝိယ ဟောန္တီတိ ကတွာ ‘‘န တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာစရိယေ ဝါ အပ္ပသာဒံ ကရောန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ နဋ္ဌမေဝ။ ပဗ္ဗဇိတာ သမဂတိကာတိ လောကဝေါဟာရော။ တေနေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခပ္ပတ္တာဒိနာ ဒေသန္တရဂမနဉ္စ သမဂတိကံ ကတံ။ ဝိဒေသံ ဂန္တွာတိ စေတ္ထ ဝိဒေသော နာမ မာတာပိတုဝါသတော အညော ဒေသော, န ဥပ္ပတ္တိဒေသတော။ ဗျဉ္ဇနတ္ထော ဧဝ စေ ပမာဏံ, န ယုတ္တိ။ မတမာတာပိတိကောပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ အနုပ္ပတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတေဟိယေဝ မာတာပိတူဟိ အနနုညာတော ပုတ္တော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဧဝမိဓာဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော, အညထာ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈေယျ, အာပတ္တိဋ္ဌာနဿ စ သိထိလကရဏံ အဋ္ဌကထာယ န ယုဇ္ဇတိ။ ဣဒံ တာဝ ဧဝံ ဟောတု, ‘‘ဝိဟာရံ ဝါ ဈာပေမီ’’တိအာဒိနယော ကထံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? အတ္တပရူပဒ္ဒဝပ္ပသင်္ဂဘယေန အဝသေန ပဗ္ဗဇိတတ္တာ, ပုတ္တရက္ခဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ စ။ ဧဝဉှိ သတိ သယမေဝ သော အတ္တနာ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ, န ကေနစိ ဥပလာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတော။ ‘‘ပုတ္တပေမံ ဝါ ပုတ္တရက္ခေ ပိယော ဟောတီ’’တိ နိဒါနာနုလောမတော န ဝိရုဇ္ဈတိ။

ရာဟုလဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သိက္ခာပဒဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၇။ အတ္တနော ပရိဝေဏဉ္စာတိ ပုဂ္ဂလိကံ။ မုခဒွါရိကန္တိ မုခဒွါရေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ နိယောဇိတဗ္ဗကံ, တဿ အာဝရဏံ နိဝါရဏံ ကရောန္တိ။ အထ ဝါ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏံ ကာတု’’န္တိ ယံ အာဝရဏံ အနုညာတံ, တံ အာဝရဏံ မုခဒွါရိကံ အာဟာရံ ကရောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

သိက္ခာပဒဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အနာပုစ္ဆာဝရဏဝတ္ထုအာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၈။ ပရဿ ဒုဿီလဘိက္ခုဿပီတိ အတ္ထော။ ကေစိ ‘‘ဒုဿီလဘိက္ခူပီ’’တိ လိခန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ။ ပေါရာဏာ ပန ‘‘ယာဝတတိယံ ဝုစ္စမာနော စေ န ဩရမတိ, သံဃံ အပလောကေတွာ နာသေတဗ္ဗော, ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနောပိ အပလောကေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ။ ဘိက္ခူနံ ဥပသမ္ပဒကမ္မဝါစာသဒိသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယထာ ဥပသမ္ပန္နော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ယထာနိဝတ္ထပါရုတောဝ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ဥပသမ္ပန္နော ပုဗ္ဗေ အတ္တနော နဝကတရဿ သမာနဝဿိကဿ ပုန ဝန္ဒနာဒီနိ ကရောတိ, ဧဝံ သာမဏေရောပိ ပုန ဂဟိတသရဏော တတော ပုဗ္ဗေ အတ္တနော နဝကတရဿ သမာနဝဿိကဿ သာမဏေရဿ ပုန ဝန္ဒနာဒီနိ ကရောတိ။ လိင်္ဂံ ပနေတ္ထ ဝုဍ္ဎတရဘာဝံ န သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိကာလဘောဇနံ သာမဏေရာနံ ဝီတိက္ကမေဝါတိ ဧကေ။ ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ, အစ္စာဂမာ’’တိအာဒိနာ နယေန အစ္စယံ ဒေသာပေတဗ္ဗော။ ‘‘ဒိဋ္ဌိယာ အနိဿဇ္ဇနေန ‘တွံ, သာမဏေရ, ဂစ္ဆာ’တိ ဝုတ္တေယေဝ ပါရာဇိကော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ယာဝတတိယန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အဝဏ္ဏဘာသိတမတ္တေန စ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟိတမတ္တေန စ သရဏာနိ န ဘိဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ သန္တေ ပါဏာတိပါတာဒိံ ကရောန္တဿာပိ တံ သမ္ဘောတီတိ မမ တက္ကော။ ‘‘နိဿီလဿ ပုန နာသနာ ဝုတ္တာ’’တိ စ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ ဝိယ။ န ဟိ ဘဂဝါ သီလဝန္တဿ လိင်္ဂနာသနံ အနုဇာနာတီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ, ဘိက္ခုနိဒူသကာပဒေသေန ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ သင်္ဂဏှာတီတိ ပေါရာဏာ။ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတီတိ ယထာ စေတ္ထ အယမတ္ထော ဒဿိတော, တထာ ‘ပဏ္ဍကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’တိ (မဟာဝ။ ၁၀၉) အာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ နတ္ထီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ န ဟိ ဣဒံ ဌာနံ ဌပေတွာ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါရိတဋ္ဌာနံ အတ္ထိ။ ‘ဘိက္ခုနိဒူသကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’တိ (မဟာဝ။ ၁၁၄) ဝုတ္တေနပိ သမာနတ္တာ တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝိယ တေသမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာဝ ဟောတီတိပိ ဒဿေတုံ ပုန ဘိက္ခုနိဒူသကောတိ ဂဟိတန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိံ ဣမိနာ? နနု အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ယဿ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာ, တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ။

အနာပုစ္ဆာဝရဏဝတ္ထုအာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဏ္ဍကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၉။ ဩပက္ကမိကပဏ္ဍကဿ ဟီနင်္ဂတ္တာ အပဗ္ဗဇိတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာ, ပဗ္ဗဇိတဿ ဥပသမ္ပဒါ န ကာတဗ္ဗာ။ ပုဗ္ဗေ ဥပသမ္ပန္နဿ စေ ဥပစရဏံ အတ္ထိ, န နာသနာ ကာတဗ္ဗာတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ ဆိန္နင်္ဂဇာတော န ပဏ္ဍကော။ ပဉ္စသု နပုံသကပဏ္ဍကောဝ အဘာဝကော။ ဣတရေ စတ္တာရော သဘာဝကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဘာဝေါ ပန တေသံ ပဏ္ဍကော ဟောတိ။ ဧတေ စတ္တာရောပိ ကိရ ပုရိသာဝါတိ ဧကေ။ ဣတ္ထီပိ ပက္ခပဏ္ဍကီ ဟောတီတိ ဧကေ။ ဥပက္ကမေ ကတေ ပဏ္ဍကဘာဝေါ အဝဿံ ဟောတိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘတိ။ ‘‘ယဒိ ပန ကဿစိ န ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ဝါရိတာတိ ဝိနိစ္ဆယံ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာတိ အပဏ္ဍကပက္ခေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပဏ္ဍကပက္ခေ နာသေတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ လိခိတံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန မာသပဏ္ဍကလေခပဏ္ဍကေဟိ သဟ သတ္တ ပဏ္ဍကာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ လေခပဏ္ဍကော နာမ ကိရ မန္တဝသေန ဥပဟတဗီဇော။ တတ္ထ ‘‘ဩပက္ကမိကလေခပဏ္ဍကာ ပဗ္ဗဇိတာ န နာသေတဗ္ဗာ။ ယော ပဗ္ဗာဇေတိ, တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။

ပဏ္ဍကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ထေယျသံဝါသကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၀။ ထေယျသံဝါသကောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဗျဉ္ဇနတ္ထဝသေန သံဝါသတ္ထေနကောဝ ထေယျသံဝါသကောတိ ပညာယတိ, အထ ခေါ တယော ထေယျသံဝါသကာ။ သံဝါသောတိ စေတ္ထ န ဧကကမ္မာဒိကော သံဝါသော, ကိန္တု ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကော ကိရိယဘေဒေါ ဣဓ သံဝါသော နာမ။ ဣမဉှိ သက္ကာ ထေယျာယ ကာတုံ, နေတရန္တိ အဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပါယော။ ဝိဒေသံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘ဒသဝဿော’’တိအာဒိံ ဘဏန္တဿ ဒေါသော။ ဂိဟီနံ ဝုတ္တေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ကေစိ။ ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂါနံ ‘‘ဂိဟီ မံ သမဏောတိ ဇာနာတူ’’တိ ဝဉ္စနစိတ္တေ သတိပိ ဘိက္ခူနံ ဝဉ္စေတုကာမတာယ, တေဟိ သံဝသိတုကာမတာယ စ အဘာဝါ ဒေါသော န ဇာတော။ ‘‘သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနီတိ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ သံဃိကံ ဂဏှန္တဿ သံဝါသံ ပရိဟရိတုံ ဒုက္ကရံ, တသ္မာ ဝုတ္တ’’န္တိ စ လိခိတံ။ ‘‘သူပသမ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဂဟဋ္ဌမ္ပိ သစေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, သူပသမ္ပန္နောတိ အာပန္နံ, ‘‘အနုပသမ္ပန္နကာလေယေဝါ’’တိ ဣမိနာ သစေ ဥပသမ္ပန္နကာလေ သုဏာတိ, သူပသမ္ပန္နော ဧဝ အနာရောစေန္တောပီတိ ဒဿေတိ။ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ, ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေသု စ ဒုဿီလဘိက္ခု ‘‘ထေယျသံဝါသကော’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ထေယျာယ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ဘုတ္တော’’တိ (ပါရာ။ ၁၉၅) ဣမိနာ ကိရ ပရိယာယေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘မဟာပေဠာဒီသူ’’တိ ဧတေန ဂိဟိသန္တကံ ဒဿိတံ။

သယံ သာမဏေရောဝ ကူဋဝဿာနိ ဂဏေတွာ ဂဏှန္တော ပါရာဇိကော ဟောတိ, ထေယျသံဝါသကော ပန န ဟောတိ, တထာ ဘိက္ခုပိ, သော ပန ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘သယံ သာမဏေရောဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အယံ ပန ထေယျသံဝါသကော နာမ ယသ္မာ ပဗ္ဗဇိတောဝ ဟောတိ, နာပဗ္ဗဇိတော, တသ္မာ ‘‘ထေယျသံဝါသကော, ဘိက္ခဝေ, အပဗ္ဗဇိတော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ပဗ္ဗဇိတော နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ ကတွာ ဣမဿ ဝသေန ပဏ္ဍကတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပါဠိ ဌပိတာ, န ဥပသမ္ပဒါမတ္တဿေဝ အဘဗ္ဗတ္တာ ဧကာဒသန္နမ္ပိ နေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာရဟဘာဝပ္ပသင်္ဂတော။ အပိစ အနိဋ္ဌဒေါသပ္ပသင်္ဂတော တထာ ဧဝ ပါဠိ ဌပိတာ။ ယသ္မာ တိတ္ထိယပက္ကမနံ, သံဃဘေဒနဉ္စ ဥပသမ္ပန္နဿေဝ ဟောတိ, နာနုပသမ္ပန္နဿ, သော ဒုဝိဓောပိ ပဗ္ဗဇိတောဝ ဟောတိ, နာပဗ္ဗဇိတော, တသ္မာ ‘‘တိတ္ထိယပက္ကန္တကော, ဘိက္ခဝေ, အပဗ္ဗဇိတော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိအာဒိပါဠိယာ သတိ တေ ဥဘောပိ အပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတီတိ။ တီသု ပန ထေယျသံဝါသကေသု သာမဏေရာလယံ ကရောန္တော လိင်္ဂတ္ထေနကော, ဥပသမ္ပန္နာလယံ ကရောန္တော သံဝါသတ္ထေနကော, ဥဘယတ္ထေနကော စ။ န ဟိ သာမဏေရသံဝါသော ဣဓ သံဝါသော နာမ, တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကော ဟိ သဗ္ဗောပိ ကိရိယဘေဒေါ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ သံဝါသော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနသာဒိယနာသနပဋိဗာဟနာနံ သာမဏေရသံဝါသသာမညတော နေဝါတိ အာစရိယော။

ထေယျသံဝါသကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာဝဏ္ဏနာ

တိတ္ထိယပက္ကန္တကော, ဘိက္ခဝေတိအာဒိ အတ္တနော နိဒါနဘူတေ ပသူရဝတ္ထုသ္မိံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သမာနမ္ပိ တတ္ထ ဝါရိတအဓိကာရာဘာဝါ အဘဗ္ဗာ။ ဣဓေဝ ထေယျသံဝါသကေန ဝိနာ သမ္ဘဝတော ဝုတ္တော။ တတ္ထ ‘‘အထ ခေါ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောပီ’’တိ ဣဓေဝ ဝစနံ ပသူရဿ ဥပသမ္ပဒါယ ဧဝ ယာစနိစ္ဆာယ ဒဿနေန, ‘‘သော အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ ဘဂဝတော ဥပသမ္ပဒါမတ္တပဋိသေဓနေန စ ပဗ္ဗဇ္ဇာနုမတိဒေါသပ္ပသင်္ဂဘယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေသံ လိင်္ဂေ အာဒိန္နမတ္တေ လဒ္ဓိယာ ဂဟိတာယပိ အဂ္ဂဟိတာယပိ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ, အဝန္ဒနီယဿေဝ နဂ္ဂလိင်္ဂဿ သေဋ္ဌဘာဝံ ဝါ ဥပဂစ္ဆတိ, န မုစ္စတိ, ဧတ္ထ ‘‘ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ, အာဇီဝကော ဘဝိဿန္တိ ဝိသမစိတ္တဝသေန ဂတတ္တာ နဂ္ဂေါ ဟုတွာ န ဂမနေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝသေန ယုတ္တန္တိ မမ တက္ကော။ တာဝ နံ လဒ္ဓိ ရက္ခတိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ။ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနာ ကထိတောတိ ကထံ ပညာယတိ? အဋ္ဌကထာဝစနပ္ပမာဏတောဝါတိ ဧကေ။ နိဒါနဝသေနာတိ ဧကေ။ ပသူရဿ ဥပသမ္ပန္နတ္တာ ဥပသမ္ပန္နာနံ ဧဝ တိတ္ထိယပက္ကန္တတာဝစနတောတိ ဧကေ။ ယထာဟ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော ပက္ကန္တောဝါ ဟောတိ, ဝိဗ္ဘန္တော ဝါ, ကာလံကတော ဝါ, ပက္ခသင်္ကန္တော ဝါ’’တိ အာစရိယော။ ပက္ခသင်္ကန္တော ဝါတိ သာမဏေရနာသနာဝတ္ထူသု အဘာဝတောတိ ဧကေ။ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဿ ဥပသမ္ပန္နဿ သတော ပက္ခသင်္ကန္တဘယာ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ဥပသမ္ပဒတ္ထံ ပရိဝါသပညာပနေနာတိ ဧကေ။ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထမ္ပီတိ စေ? န, ပုဗ္ဗေ ဝိစာရိတတ္တာ, အပဗ္ဗဇိတဿ အဓိသီလာဘာဝတော စ။ ပါတိမောက္ခသီလဉှိ အဓိသီလံ နာမ, တဉ္စ အပဗ္ဗဇိတဿ နတ္ထိ။ ဣမဿ စ ပရိဝါသဝတ္တေ အဓိသီလံ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ ဥဒ္ဒေသေ ပရိပုစ္ဆာယ အဓိသီလေ’’တိ (မဟာဝ။ ၈၇)။ အပိစ ‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိယာ သာကိယော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အာဂစ္ဆတိ, သော အာဂတော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၈၇) ဧတ္ထ ဥပသမ္ပဒါမတ္တပရိဒီပနတော။ ဥပသမ္ပဒါမတ္တပရိဒီပနဉှေတ္ထ တဿေဝ ပရိဝါသဒါနသိဒ္ဓိတော။ ပရိဝါသဒါနတ္တနိဒဿနတ္ထေ ဟေသာ ပါဠိ။

တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တိရစ္ဆာနဂတဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၁။ နာဂယောနိယာတိ နာဂယောနိတော, အတ္တနော နာဂဇာတိဟေတူတိ အဓိပ္ပါယော။ ကိံကာရဏာ? အဘိက္ခဏံ သကဇာတိယာ မေထုနပဋိသေဝနေ, ဝိဿဋ္ဌနိဒ္ဒေါက္ကမနေ စ သဗ္ဗေသမ္ပိ။

တိရစ္ဆာနဂတဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

မာတုဃာတကာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၂-၅။ အပဝါဟနန္တိ ပက္ခလနံ, ကာသာယဝတ္ထနိဝါသနံ ဣစ္ဆမာနန္တိ အတ္ထော။ ဒုဋ္ဌစိတ္တေန။ ကီဒိသေန? ဝဓကစိတ္တေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ လောဟိတုပ္ပါဒနဝသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ ကေစိ, တံ န သုန္ဒရံ။

မာတုဃာတကာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၆။ ‘‘ယဒိ ပဋိသန္ဓိယံ ဥပ္ပန္နလိင်္ဂေန ဧတံ နာမံ လဘန္တီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ လိခိတံ။

ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အနုပဇ္ဈာယကာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၇။ ‘‘ကေစိ ‘ကုပ္ပတီ’တိ ဝဒန္တိ, တံ ‘န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယဉ္စေ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ ဘိက္ခုနိပဉ္စမော ကမ္မံ ကရေယျ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၃၉၀) နယေန ဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကာဒီနံ ဂဏပူရဏဘာဝေ ဧဝ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ, န သဗ္ဗန္တိ ကတွာ သုဝုတ္တံ, ဣတရထာ ‘‘ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယေန ကမ္မံ ကရေယျ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိအာဒိကာယ ပါဠိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ။ ယထာ အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရဿ ဥပသမ္ပာဒနကာလေ ကမ္မဝါစာယံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ အသန္တံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ဥပသမ္ပဒါယ ကတာယ တသ္မိံ အသန္တေပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ, ဧဝံ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာယသ္မတော ဓမ္မရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ အဝတ္ထုံ ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယာဒိံ, အသန္တံ ဝါ, ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ကတာယပိ ဂဏပူရကာနမတ္ထိတာယ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတေဝ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ, သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိအာဒိဝစနဿာဘာဝါ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါဝ ဟောတိ။ န ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တံ န ဝဒန္တိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယော ပန, ဘိက္ခု, ဇာနံ ဦနဝီသတိဝဿံ…ပေ… သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၄၀၃)။ တထာ ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော’တိ (မဟာဝ။ ၇၁) ဝစနတော ထေယျသံဝါသကာဒိအာစရိယေဟိ အနုဿာဝနာယ ကတာယ ဥပသမ္ပဒါ န ရုဟတိ တေသံ အဘိက္ခုတ္တာ’’တိ ဝစနမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကိဉ္စ ဘိယျော ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ။ ၄၈၂) နယေန ကမ္မာနံ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိယာ ကထိယမာနာယ ‘‘သတ္တဟိ အာကာရေဟိ ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တိ ဝတ္ထုတော ဝါ ဉတ္တိတော ဝါ အနုဿာဝနတော ဝါ သီမတော ဝါ ပရိသတော ဝါ ဥပဇ္ဈာယတော ဝါ အာစရိယတော ဝါ’’တိ အကထိတတ္တာ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘ပရိသတော ဝါ’’တိ ဝစနေန အာစရိယဥပဇ္ဈာယာနံ ဝါ သင်္ဂဟော ကတောတိ စေ? န, ‘‘ဒွါဒသဟာကာရေဟိ ပရိသတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ တေသမနာမဋ္ဌတ္တာ။ အယမတ္ထော ‘‘ယသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ သရူပေန ဝုတ္တပါဠိဝသေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ, တသ္မာ နယမုခံ ဒဿေတွာ သံခိတ္တောတိ အယမဿ ယုတ္တိဂဝေသနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတြိဒံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တာ တေ ဘိက္ခူ ယထာဝုတ္တနယေန အဘူတံ တံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တယိံသု, ဥဒါဟု မုသာဝါဒဘယာ တာနေဝ ပဒါနိ န သာဝေသုန္တိ။ ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ တာဝ ဥပဇ္ဈာယာဘာဝတော န သာဝေသုံ, ‘‘ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတီ’’တိ ဝုတ္တဝိပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ ဟောတိ, အထ သာဝေသုံ, မုသာဝါဒေါ နေသံ ဘဝတီတိ? ဝုစ္စတေ – သာဝေသုံယေဝ ယထာဝုတ္တဝိပတ္တိပ္ပသင်္ဂဘယာ, ‘‘ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ စ, န မုသာဝါဒဿ အသမ္ဘဝတော, မုသာဝါဒေနာပိ ကမ္မသမ္ဘဝတော စ။ န ဟိ သက္ကာ မုသာဝါဒေန ကမ္မဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိံ ကာတုန္တိ။ တသ္မာ ‘‘အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ ဝစနဿ ဥဘယဒေါသဝိနိမုတ္တော အတ္ထော ပရိယေသိတဗ္ဗော။

အယဉ္စေတ္ထ ယုတ္တိ – ‘‘ယထာ ပုဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒုပဇ္ဈာယေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏက္ကမေန အဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ အနုပဇ္ဈာယက’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တထာ ဣဓာပိ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ သတော အဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’တိ ဝုတ္တံ။ ကမ္မဝါစာစရိယေန ပန ဂဟိတော တေန ဥပဇ္ဈာယောတိ သညာယ ဥပဇ္ဈာယံ ကိတ္တေတွာ ကမ္မဝါစံ သာဝေတဗ္ဗံ, ကေနစိ ဝါ ကာရဏေန ကာယသာမဂ္ဂိံ အဒေန္တဿ ဥပဇ္ဈာယဿ ဆန္ဒံ ဂဟေတွာ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ, ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ဥပဇ္ဈံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဥပသမ္ပန္နေ တသ္မိံ တာဒိသေ ဝတ္ထုသ္မိံ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော ဝါ အသမနုယုဉ္ဇိယမာနော ဝါ ဥပဇ္ဈာယဒါနတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ သာမဏေရော ပဋိဇာနာတိ, သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော ဝါ အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နကော ဝါ ပဋိဇာနာတိ, ဆန္ဒဟာရကာဒယော ဝိယ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အညသီမာဂတော ဟောတိ, ‘ကမ္မဝါစာ ရုဟတီ’တိ ဝတွာ ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒ’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၅၉) ဝုတ္တတ္တာ ကေစိ ‘ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဥပဇ္ဈာယေန သန္နိဟိတေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒန္တီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ သော စေ ပါဌော ပမာဏော မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု တဿ ဝစနဿာဘာဝတော။ အသန္နိဟိတေပိ ဥပဇ္ဈာယေ ကမ္မဝါစာ ရုဟတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န, ကသ္မာ? ကမ္မသမ္ပတ္တိယံ ‘‘ပုဂ္ဂလံ ပရာမသတီ’’တိ ဝုတ္တပါဌောဝ နော ပမာဏံ။ န ဟိ တတ္ထ အသန္နိဟိတော ဥပဇ္ဈာယသင်္ခါတော ပုဂ္ဂလော ပရာမသနံ အရဟတိ, တသ္မာ တတ္ထ သံဃပရာမသနံ ဝိယ ပုဂ္ဂလပရာမသနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သံဃေန ဂဏေန ဥပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေန္တိ တေသံ အတ္ထတော ပုဂ္ဂလတ္တာ။ ပဏ္ဍကာဒိဥပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေန္တိ ဥပသမ္ပာဒနကာလေ အဝိဒိတတ္တာတိ ပေါရာဏာ။

အပတ္တကာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၈။ အပတ္တစီဝရံ ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ ကမ္မဝါစာစရိယော ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ သညာယ, ကေဝလံ အတ္ထသမ္ပတ္တိံ အနပေက္ခိတွာ သန္တပဒနိဟာရေန ဝါ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ။ ယထာ ဧတရဟိ မတဝိပ္ပဝုတ္ထမာတာပိတိကောပိ ‘‘အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ ဝဒတိ။ ကိံ ဗဟုနာ, အယံ ပနေတ္ထ သာရော – ‘‘တသ္မိံ သမယေ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ လက္ခဏဿ န တာဝ ပညတ္တတ္တာ အနုပဇ္ဈာယကာဒိံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလာနံ အဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကုပဇ္ဈာယာဒိံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ။ တေရသန္တရာယပုစ္ဆာယ အဒဿနတ္တာ အပတ္တစီဝရကံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၆၉) ဧဝံ သဗ္ဗပဌမံ အနုညာတကမ္မဝါစာယ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ အဝစနမေတ္ထ သာဓကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဉှိ ဝစနံ အနုက္ကမေနာနုညာတန္တိ။

ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၁၉။ ဣဒံ တာဝ သဗ္ဗထာ ဟောတု, ‘‘မူဂံ ပဗ္ဗာဇေန္တိ, ဗဓိရံ ပဗ္ဗာဇေန္တီ’’တိ ဣဒံ ကထံ သမ္ဘဝိတုမရဟတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၃၄) အနုညာတတ္တာတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ။ ဧဝံ ဝဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော…ပေ… တတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ဝဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဣမဿ ဝစနဿ မိစ္ဆာ အတ္ထံ ဂဟေတွာ မူဂံ ပဗ္ဗာဇေသုံ။ ‘‘ဧဝံ ဝဒေဟီ’’တိ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ အာဏာပေတွာ သယံ ဥပဇ္ဈာယေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘တတိယံ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ, သော ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော တထာ အာဏတ္တော ဥပဇ္ဈာယဝစနဿ အနု အနု ဝဒတု ဝါ, မာ ဝါ, တတ္ထ တတ္ထ ဘဂဝါ ‘‘ကာယေန ဝိညာပေတိ, ဝါစာယ ဝိညာပေတိ, ကာယေန ဝါစာယ ဝိညာပေတိ, ဂဟိတော ဟောတိ ဥပဇ္ဈာယော။ ဒိန္နော ဟောတိ ဆန္ဒော။ ဒိန္နာ ဟောတိ ပါရိသုဒ္ဓိ။ ဒိန္နာ ဟောတိ ပဝါရဏာ’’တိ ဝဒတိ။ တဒနုမာနေန ဝါ ကာယေန တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခေန ဝိညတ္တံ ဟောတိ သရဏဂမနန္တိ ဝါ လောကေပိ ကာယေန ဝိညာပေန္တော ‘‘ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တံ ပရိယာယံ ဂဟေတွာ မူဂံ ပဗ္ဗာဇေန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘မူဂံ ကထံ ပဗ္ဗာဇေန္တီ’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာ တဿ ကာယပ္ပသာဒသမ္ဘဝတော ကာယေန ပဟာရံ ဒတွာ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝိညာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေသု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကိံ ဗဟုနာ, အယံ ပနေတ္ထ သာရော – ယထာ ပုဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇ္ဇာဓိကာရေ ဝတ္တမာနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ပဏ္ဍကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥပသမ္ပဒဝသေနေဝ အဘိလာပေါ ကတော။ ထေယျသံဝါသကပဒေ အသမ္ဘဝတော ကိဉ္စာပိ သော န ကတော ပဗ္ဗဇ္ဇာဝ တတ္ထ ကတာ, သဗ္ဗတ္ထ ပန ဥပသမ္ပဒါဘိလာပေန အဓိပ္ပေတာ တဒနုဘာဝတော။ ဥပသမ္ပဒါယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါရိတာယ ဥပသမ္ပဒါ ဝါရိတာ ဟောတီတိ ကတွာ။ တထာ ဣဓ ဥပသမ္ပဒါဓိကာရေ ဝတ္တမာနေ ဥပသမ္ပဒါဘိလာပံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဥပသမ္ပဒမေဝ သန္ဓာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကာမံ သော န ကတ္တဗ္ဗော, မူဂပဒေ အသမ္ဘဝတော တဿ ဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဥပသမ္ပဒါဘိလာပေါဝ ကတ္တဗ္ဗော ဝိယ ဒိဿတိ, တထာပိ တဿေဝ မူဂပဒဿ ဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေါဝ ကတော မိစ္ဆာဂဟဏနိဝါရဏတ္ထံ။ ကထံ? ‘‘မူဂေါ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, သောသာရိတော’’တိ (မဟာဝ။ ၃၉၆) ဝစနတော မူဂေါ ဥပသမ္ပန္နော ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ။ သော ‘‘ကေဝလံ ဥပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ, န ပန ပဗ္ဗဇိတော တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အသမ္ဘဝတော’’တိ မိစ္ဆာဂါဟော ဟောတိ။ တံ ပရိစ္စဇာပေတွာ ယော ဥပသမ္ပန္နော, သော ပဗ္ဗဇိတောဝ ဟောတိ။ ပဗ္ဗဇိတော ပန အတ္ထိ ကောစိ ဥပသမ္ပန္နော, အတ္ထိ ကောစိ အနုပသမ္ပန္နော။ ဣမံ သမ္မာဂါဟံ ဥပ္ပါဒေတိ ဘဂဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အပိစ တေသံ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒီနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ သုပဗ္ဗဇိတဘာဝဒီပနတ္ထံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာဘာဝါသင်္ကာနိဝါရဏတ္ထဉ္စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေါ ကတော။ ကထံ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဟတ္ထစ္ဆိန္နော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပဋိက္ခေပေန, ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ သုပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနာဘာဝေန စ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘာဝပ္ပသင်္ကာ ဘဝေယျ။ ယထာ ပသင်္ကာဘဝေ, တထာ ပသင်္ကံ ဌပေယျ။ ခန္ဓကေ ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နော, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, သောသာရိတော’’တိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝါ နိဝါရေတိ။ တေနေဝ ပန နယေန ပဗ္ဗဇိတာ တေ သဗ္ဗေပိ သုပဗ္ဗဇိတာ ဧဝါတိ ဒီပေတိ, အညထာ သဗ္ဗေပေတေ ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ, န ပဗ္ဗဇိတာတိ အယမနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတိ။ ကထံ? ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နော, ဘိက္ခဝေ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ပဗ္ဗဇိတော နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဟတ္ထစ္ဆိန္နော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ယော ပဗ္ဗာဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ, သော စ အပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဝါ တန္တိယာ ဌပိတာယ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ‘‘သောသာရိတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေဝလံ ‘‘ဣမေ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ, န ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဝါ ‘‘ဥပသမ္ပန္နာပိ စေ ပဗ္ဗဇိတာ, နာသေတဗ္ဗာ’’တိ ဝါ အနိဋ္ဌကောဋ္ဌာသော အာပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ‘‘သော စ အပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဝစနာဘာဝတော မူဂဿ ပဗ္ဗဇ္ဇသိဒ္ဓိပ္ပသင်္ဂတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဧကတောသုဒ္ဓိယာ ဟောတီတိ အယမနိဋ္ဌကောဋ္ဌာသော ကထံ နာပဇ္ဇတီတိ? ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေန ဥပသမ္ပဒါ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ သမ္မာဂါဟေန နာပဇ္ဇတိ, အညထာ ယထာဗျဉ္ဇနံ အတ္ထေ ဂဟိတေ ယထာပညတ္တဒုက္ကဋာဘာဝသင်္ခါတော အပရောပိ အနိဋ္ဌကောဋ္ဌာသော အာပဇ္ဇတိ။ ကထံ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, မူဂေါ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ယော ပဗ္ဗာဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တဒုက္ကဋံ ပဗ္ဗဇ္ဇပရိယောသာနေ ဟောတိ, န တဿာဝိပ္ပကတာယ။ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋမေဝ ဟိ ပဌမံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ မူဂဿ ပဗ္ဗဇ္ဇပရိယောသာနဿေဝ အဘာဝတော ဣမဿ ဒုက္ကဋဿ ဩကာသော စ သဗ္ဗကာလံ န သမ္ဘဝေယျ။ ဥပသမ္ပဒါဝသေန ပန အတ္ထေ ဂဟိတေ သမ္ဘဝတိ ကမ္မနိပ္ဖတ္တိတော။ တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍကော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဒုက္ကဋံ န ပညတ္တံ။ အပညတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋမေဝ စေတ္ထ သမ္ဘဝတိ, နေတရံ, ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓမေတံ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိလာပေန ဥပသမ္ပဒါ စ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာ, န ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ။

ဧတ္ထာဟ – သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ န ကာယပယောဂတော ဟောတီတိ ကထံ ပညာယတီတိ? ဝုစ္စတေ – ကာယေန ဝိညာပေတီတိအာဒိတ္တိကာဒဿနတော။ ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘အပ္ပေဝ သသကော ကောစိ, ပတိဋ္ဌေယျ မဟဏ္ဏဝေ၊

န တွေဝ စတုဂမ္ဘီရေ, ဒုဂ္ဂါဟော ဝိနယဏ္ဏဝေ’’တိ။

ဗြဟ္မုဇုဂတ္တောတိ ဧတ္ထ ‘‘နိဒ္ဒေါသတ္ထေ, သေဋ္ဌတ္ထေ စ ဗြဟ္မ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ နိဒ္ဒေါသံ ဟုတွာ ဥဇု ဂတ္တံ ယဿ သော ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော’’တိ လိခိတံ။ အထ ဝါ ကာမဘောဂိတ္တာ ဒေဝိန္ဒာဒယော ဥပမာဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော။ မဟာကုစ္ဆိတော ဃဋော မဟာကုစ္ဆိဃဋော။ တေန သမာနော ဝုစ္စတိ ‘‘မဟာကုစ္ဆိဃဋသဒိသော’’တိ။ ဂလဂဏ္ဍီတိ ဒေသနာမတ္တမေဝေတန္တိ ကထံ ပညာယတီတိ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော။ ကိလာသောပိ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ န ကေဝလံ သော ဧဝေကော, ကိန္တု ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌော, ပါဠိယံ အာဂတာ ရာဇဘဋာဒယော ဒါသပရိယောသာနာ, ရာဟုလဝတ္ထုမှိ အာဂတာ အနနုညာတမာတာပိတရော စာတိ ဒသပိ ဇနာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။ တဒတ္ထဒီပနတ္ထမေဝ လိခိတကကသာဟတလက္ခဏာဟတေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေပိ အာနေတွာ ဥပါလိတ္ထေရော ဣဓ ဟတ္ထစ္ဆိန္နပါဠိယံ အာဟ။ တေနေဝ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, ဧကစ္စော သောသာရိတော, ဧကစ္စော ဒေါသာရိတော’’တိ (မဟာဝ။ ၃၉၆) ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌာ, ရာဇဘဋာ, စောရကာရဘေဒကဣဏာယိကဒါသာ, အနနုညာတမာတာပိတရော စာ’’တိ သတ္တ ဇနာ န ဂဟိတာ, န စ လဗ္ဘန္တိ, အညထာ ဣမေပိ တဿ ဝိဘင်္ဂေ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ။ န ဝတ္တဗ္ဗာ တတ္ထ အဘဗ္ဗတ္တာတိ စေ? ဧဝံ သန္တေ ‘‘သံဃော ဩသာရေတိ, ဧကစ္စော ဒေါသာရိတော’’တိ ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ဝတ္တဗ္ဗာ ပဏ္ဍကာဒယော ဝိယ, န စ ဝုတ္တာ။ ဥဘယတ္ထ အဝုတ္တတ္တာ န စိမေ အနုဘယာ ဘဝိတုမရဟန္တိ, တသ္မာ အဝုတ္တာနမေဝ ဒသန္နံ ယထာဝုတ္တာနံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ပုန လိခိတကာဒယော ဝုတ္တာတိ။ အထ ကိမတ္ထံ တေ ဣဓ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တာတိ? ဣဏာယိကဒါသာနံ သောသာရိတဘာဝေပိ ဣဏာယိကဒါသာ သာမိကာနံ ဒါတဗ္ဗာတိ တဒဓီနဘာဝဒဿနတ္ထံ။ တေနေဝ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ပလာတောပိ အာနေတွာ ဒါတဗ္ဗော’’တိအာဒိ။ ယော ပနေတ္ထ စောရော ကတကမ္မော ပဗ္ဗဇတိ, ရာဇဘဋော ဝါ သစေ ကတဒေါသော, ဣဏာယိကဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အထ ဝါ ယထာဝုတ္တလက္ခဏော သဗ္ဗောပိ ဣဏာယိကဒါသာနံ ‘‘သောသာရိတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာရဟော န ဟောတီတိ ကတွာ တေသံ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဒေသနာ ဥပရိ အာရောဟတိ, န ဟေဋ္ဌာတိ ဒီပနတော။ လိခိတကော ‘‘သောသာရိတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒေသန္တရံ နေတဗ္ဗော။ တထာကာရဘေဒကာဒယောပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတာ အတ္တနော ဒေသနာကုသလတာယ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ယထာဝုတ္တာနံ ဒသန္နမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါကမ္မနိပ္ဖတ္တိ, ဥပ္ပဋိပါဋိဝစနေန ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတဉ္စ ဒေသနာယ ကောဝိဒါနံ ဒီပိတံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တံ ဝစနေန ဝတွာ, အယုတ္တမိဋ္ဌံ နယဒေသနာယ၊

သန္ဒီပယန္တံ သုဂတဿ ဝါကျံ, စိတ္တံ ဝိစိတ္တံဝ ကရောတိပီ’’တိ။

ဧတ္ထာဟ – စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ဦနဝီသတိဝဿော ဥဘယတ္ထ အဝုတ္တတ္တာ အနုဘယော သိယာတိ? န သိယာ အဝုတ္တတ္တာ ဧဝ။ ယဒိ ဟိ တတိယာယ ကောဋိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ, သာ အဝဿံ ဘဂဝတာ ဝတ္တဗ္ဗာဝ ဟောတိ, န စ ဝုတ္တာ, တသ္မာ န သော အနုဘယော ဟောတိ။ အထ ကတရံ ပက္ခံ ဘဇတီတိ? ဒေါသာရိတပက္ခံ ဘဇတိ။ အထ ကသ္မာ န ဝုတ္တောတိ? သိက္ခာပဒေန ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ။ ဥပနာဟံ ဗန္ဓိတွာတိ ပုန ဗန္ဓနံ ကတွာ။ ‘‘နာနာဝိဓေဟိ ဩသဓေဟိ ပါဒံ ဗန္ဓိတွာ အာဝါဋကေ ပဝေသေတွာ ကတ္တဗ္ဗဝိဓာနဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ လိခိတံ။ ကပ္ပသီသော ဝါ ဟတ္ထီ ဝိယ။ ဂေါဘတ္တနာဠိကာ နာမ ဂုန္နံ ဘတ္တပါနတ္ထံ ကတနာဠိကာ။ ဥပက္ကမုခေါ နာမ ကုဓိတမုခေါ ဝုစ္စတိ, ဝါတဏ္ဍိကော နာမ အဏ္ဍကေသု ဝုဍ္ဎိရောဂေန သမန္နာဂတော။ ဝိကဋော နာမ တိရိယံ ဂမနကပါဒေဟိ သမန္နာဂတော။ ‘‘ဂုဏိ ကုဏီ’’တိ ဒုဝိဓော ကိရ ပါဌော။ ယေသဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဋိက္ခိတ္တာ, ဥပသမ္ပဒါပိ တေသံ ပဋိက္ခိတ္တာဝါတိအာဒိ ယသ္မာ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ဥပသမ္ပဒါဝသေနေဝ ဝုတ္တာ, တသ္မာ တေ ဧဝ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော သန္ဓာယာဟ။

ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အလဇ္ဇီနိဿယဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၂၀။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အလဇ္ဇီနံ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ အလဇ္ဇီဟိ ဘိက္ခူဟိ, သာမဏေရေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဒွေပိ ဓမ္မာမိသပရိဘောဂါ ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ နိဿယဘာဝေ ဘာဝတော တေသံ။ ယထာဟ ‘‘အာစရိယေန, ဘိက္ခဝေ, အန္တေဝါသိကော သင်္ဂဟေတဗ္ဗော အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဥဒ္ဒေသေန ပရိပုစ္ဆာယ ဩဝါဒေန အနုသာသနိယာ’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၇၉) ဥပဇ္ဈာယဿပိ နိဿယပ္ပဏာမနသမ္ဘဝတော, သောပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ နိဿယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဥပဇ္ဈာယော စေ အလဇ္ဇီ ဟောတိ, န တံ နိဿာယ ဝသိတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ ဘိက္ခူနံ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သမာနဘာဂေါ ဘိက္ခု သဘာဂေါ။ တဿဘာဝေါ ဘိက္ခုသဘာဂတာ။ တံ ဘိက္ခုသဘာဂတံ။ ယာဝ ဇာနာမီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခူဟိ သဘာဂတံ။ ကိံ တံ? လဇ္ဇိဘာဝံ။ ‘‘သတ္တာဟံ…ပေ… ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သတ္တာဟမတ္တံ ဝသိဿာမိ, ကိံ ဘိက္ခုသဘာဂတာဇာနနေနာတိ ဇာနနေ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ဝသိတုံ န လဘတီတိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဘိက္ခုသဘာဂတံ ပန ဇာနန္တော သွေဝ ဂမိဿာမိ, ကိံ မေ နိဿယာရောစနေနာ’’တိ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတုံ န လဘတိ။ ‘‘ပုရေ အရုဏံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဘောဂေန သယန္တဿ စေ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ။

ဂမိကာဒိနိဿယဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၂၁။ ‘‘အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေန ဘိက္ခုနာ နိဿယံ အလဘမာနေန အနိဿိတေန ဝတ္ထုန္တိ အဝဿကာလေယေဝ ဝဿကာလေ အဒ္ဓါနဂမနဿ ပါဠိယံယေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အပ္ပမာဏံ သတ္တာဟံ ဝဿစ္ဆေဒါဒိဝသေန အဒ္ဓါနဂမနသမ္ဘဝတော, ဂစ္ဆန္တဿေဝ ဝဿကာလဂမနသမ္ဘဝတော စ။ အန္တရာမဂ္ဂေ…ပေ… အနာပတ္တီတိ နိဿယဒါယကာဘာဝေယေဝ။ ‘‘တဿ နိဿာယာ’’တိ ပါဌာနုရူပံ ဝုတ္တံ, တံ နိဿာယာတိ အတ္ထော။ ‘‘ယဒါ ပတိရူပေါ နိဿယဒါယကော အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ဝစနေန အယံ ဝိဓိ အဝဿကာလေ ဧဝါတိ သိဒ္ဓံ။ ‘‘အန္တောဝဿေ ပန ကဿစိ အာဂမနာဘာဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ သစေ သော ဇလပဋ္ဋနေ ဝါ ထလပဋ္ဋနေ ဝါ ဝသန္တော ဝဿူပနာယိကာယ အာသန္နာယ ဂန္တုကာမော သုဏာတိ ‘‘အသုကော မဟာထေရော အာဂမိဿတီ’’တိ, တံ စေ အာဂမေတိ, ဝဋ္ဋတိ။ အာဂမေန္တဿေဝ စေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသော ဟောတိ, ဟောတု, ဂန္တဗ္ဗံ တတ္ထ, ယတ္ထ နိဿယဒါယကံ လဘတီတိ။ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကာဘာဝေန စေ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ပဂေဝ နိဿယဒါယကာဘာဝေန။ သစေ သော ဂစ္ဆန္တော ဇီဝိတန္တရာယံ, ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ဝါ ပဿတိ, တတ္ထေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ ဧကေ။

၁၂၂။ ‘‘နာဟံ ဥဿဟာမိ ထေရဿ နာမံ ဂဟေတု’’န္တိ ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတောတိ လက္ခဏတော အာဟ။ ‘‘ဂေါတ္တေနာပီ’တိ ဝစနတော ယေန ဝေါဟာရေန ဝေါဟရိယန္တိ, တေန ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ, တသ္မာ ‘ကော နာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော’တိ ပုဋ္ဌေနာပိ ဂေါတ္တမေဝ နာမံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, တသ္မာ စတုဗ္ဗိဓေသု နာမေသု ယေန ကေနစိ နာမေန အနုဿာဝနာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧကဿ ဗဟူနိ နာမာနိ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဧကံ နာမံ ဉတ္တိယာ, ဧကံ အနုဿာဝနာယ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အတ္ထတော, ဗျဉ္ဇနတော စ အဘိန္နာဟိ အနုဿာဝနာဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။ ကတ္ထစိ ‘‘အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရဿာ’’တိ ဝတွာ ကတ္ထစိ ကေဝလံ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ သာဝေတိ, ‘‘သာဝနံ ဟာပေတီ’’တိ န ဝုစ္စတိ နာမဿ အဟာပိတတ္တာတိ ဧကေ။ သစေ ကတ္ထစိ ‘‘အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝတွာ ကတ္ထစိ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာယသ္မတော’’တိ သာဝေတိ, ပါဌာနုရူပတ္တာ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏန္တိပိ ဧကေ။ ဗျဉ္ဇနဘေဒပ္ပသင်္ဂတော အနုဿာဝနေ တံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ သစေ ပန သဗ္ဗဋ္ဌာနေပိ တထေဝ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ ဘဂဝတာ ဒိန္နလက္ခဏာနုရူပတ္တာ။ လက္ခဏဝိရောဓတော အညထာ န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? န, ပယောဂါနုရူပတ္တာ။ တတ္ထ တထာ, ဣဓ အညထာ ပယောဂေါတိ စေ? န, ဝိပတ္တိလက္ခဏာနံ ဝိရောဓတော။ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ, သာဝနာဟာပနာ ဧဝ ဟိ ပါဠိယံ တဒတ္ထဝိဘာဝနေ အာဂတာတိ အညပဒေသု သာဝနေသု ပရိဟာရော န သမ္ဘဝတိ အာစိဏ္ဏကပ္ပဝိရောဓတော။ သောပိ ကိံပမာဏန္တိ စေ? ပမာဏံ အာစရိယုဂ္ဂဟဿ ပမာဏတ္တာ။

၁၂၃။ ဒွေ ဧကာနုဿာဝနေတိ ဧတ္ထ ဂဏ္ဌိပဒေ တာဝ ဧဝံ လိခိတံ ‘‘ဧကတော ပဝတ္တအနုဿာဝနေ’’။ ဣဒံ သန္ဓာယာတိ နာနုပဇ္ဈာယံ ဧကာစရိယံ အနုဿာဝနကိရိယံ သန္ဓာယ, တဉ္စ အနုဿာဝနကိရိယံ ဧကေနုပဇ္ဈာယေန နာနာစရိယေဟိ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော။ နာနုပဇ္ဈာယေဟိ ဧကေနာစရိယေန န တွေဝ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထောတိ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေပိ တထေဝ ဝတွာ ‘‘တိဏ္ဏံ ဥဒ္ဓံ န ကေနစိ အာကာရေန ဧကတော ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တံ, န ဟိ သံဃော သံဃဿ ကမ္မံ ကရောတီတိ အာစရိယော။ ဣဒံ ပနေတ္ထ စိန္တေတဗ္ဗံ။ ကထံ? စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ သံဃဝေါဟာရံ န လဘန္တိ ဘိက္ခုဘာဝံ အပ္ပတ္တတ္တာ။ ကေဝလံ ဘဂဝတာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘တယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ အနုဂဏ္ဌိပဒေပိ အယမေဝတ္ထော ဗဟုဓာ ဝိစာရေတွာ ဝုတ္တော။ တထာ အန္ဓကဋ္ဌကထာယမ္ပိ။ န သဗ္ဗတ္ထ ဣမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ မတိဘေဒေါ အတ္ထိ။ ယာ ပနေသာ ဥဘော ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿာ, ဥဘိန္နမေကုပဇ္ဈာယော, ဧကာစရိယော, ဧကာ ကမ္မဝါစာ, ဧကော ဥပသမ္ပန္နော, ဧကော အနုပသမ္ပန္နောတိ ပရိဝါရကထာ, တံ ဒဿေတွာ ဧကော စေ အာစရိယော ဒွိန္နံ, တိဏ္ဏံ ဝါ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာနံ ဧကံ ကမ္မဝါစံ ဧကေနုပဇ္ဈာယေန သာဝေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ တံ အယုတ္တံ, န ဟိ သက္ကာ သိထိလဓနိတာဒိဗျဉ္ဇနလက္ခဏသမ္ပန္နံ တသ္မိံ ခဏေ ကမ္မဝါစံ ဒဿေတုံ ဝိမုတ္တဒေါသာဒီသု ပတနတော။ ဝိသုံ ဝိသုံ ကရဏံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒီပနတ္ထံ ‘‘တယော ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿာ, တိဏ္ဏမေကုပဇ္ဈာယော, ဧကာစရိယော, ဧကာ ကမ္မဝါစာ, ဒွေ ဥပသမ္ပန္နာ, ဧကော အနုပသမ္ပန္နော’’တိ န ဝုတ္တော။ ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ သက္ကာ တီသု အာကာသဋ္ဌမပနေတွာ သီမဋ္ဌာနံ ဒွိန္နမနုရူပံ ကမ္မဝါစံ ဒဿေတုံ, တမနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂံ နိဝါရေတုံ ‘‘ဥဘော’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘တတ္ထ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿဝစနေန ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ, ပရိသာယ ပဓာနတ္တာ, အာစရိယုပဇ္ဈာယဝစနေန ပရိသသမ္ပတ္တိ, ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ, သီမသမ္ပတ္တိ ဧဝေကာ န ဒဿိတာ။ တတော ဝိပတ္တိ ဇာတာ ကမ္မဝါစာနံ နာနာက္ခဏိကတ္တာ။ ဧကက္ခဏဘာဝေ သတိ ဥဘိန္နံ သမ္ပတ္တိ ဝါ သိယာ ဝိပတ္တိ ဝါ, န ဧကဿေဝ သမ္ပတ္တိ ဧကဿ ဝိပတ္တီတိ သမ္ဘဝတိ ဝိမုတ္တာဒိဗျဉ္ဇနဒေါသပ္ပသင်္ဂတော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဝစနံ ဥဘောပိ စေတေ သီမဂတာဝ ဟောန္တိ, ဥဘိန္နံ ဧကတော ကမ္မသမ္ပတ္တိဒီပနတော ဒွိန္နံ ဧကတော အနုဿာဝနံ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန ဧကေနာစရိယေန ဝဋ္ဋတီတိ သာဓေတိ။ ဒွိန္နံ, တိဏ္ဏဉ္စ ဧကတော သသမနုဘာသနာ စ ပါဠိယံယေဝ ဒဿိတာ, တဉ္စ အနုလောမေတိ။ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ နာနုညာတံ, န ပဋိက္ခိတ္တံ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာစရိယော, တံ ဓမ္မတာယ ဝိရုဇ္ဈတိ။

အယဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မတာ – ယဒိဒံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဝစနနာနတ္တမတ္ထိ, တတ္ထ တတ္ထ ဂရုကေသု ဌာနေသု ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တံ ဝဒန္တိ။ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါဒယော စေတ္ထ နိဒဿနံ။ ယသ္မာ စေတ္ထ ပုဗ္ဗေ အနုညာတကမ္မဝါစာယ နာနတ္တံ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ကာတဗ္ဗော’’တိ န ဝုတ္တံ။ နာနတ္တေ သတိပိ တတ္ထ တတ္ထ ဒွိန္နံ, ဗဟူနံ ဝါ ဝသေန ဝုတ္တကမ္မဝါစာနုသာရေန ဂဟေတဗ္ဗတော အဝုတ္တန္တိ စေ? န ဟိ လဟုကေသု ဌာနေသု ဝတွာ ဂရုကေသု အဝစနံ ဓမ္မတာတိ အာစရိယော။ အညတရသ္မိံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ဧဝံ ပပဉ္စိတံ ဒွေ ဧကာနုဿာဝနေတိ ဒွေ ဧကတော အနုဿာဝနေ။ ‘‘ဧကေန’’ ဣတိ ပါဌော, ဧကေန အာစရိယေနာတိ အတ္ထော။ ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ အာစရိယေဟီ’’တိ ဝုတ္တနယေန ဧဝ, တသ္မာ ဧကေနာစရိယေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ အနုဿာဝေတဗ္ဗာ။ ‘‘ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ’’တိ ပါဌော။ နာနာစရိယာ နာနုပဇ္ဈာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘တဉ္စ ခေါ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန, န တွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? ဝဋ္ဋတိ။ ကထံ? ဧကေန အနုဿာဝနေ ဧကာနုဿာဝနေတိ ဝိဂ္ဂဟဿ ပါကဋတ္တာ လီနမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကတော အနုဿာဝနေ’’တိ ဝိဂ္ဂဟောဝ ဝုတ္တော, တသ္မာ ဥဇုကတ္တမေဝ သန္ဓာယ တဉ္စ ခေါ ဧကေန အနုဿာဝနံ ဧကာနုဿာဝနံ, ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန အနုဇာနာမိ, န တွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေနာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဟိ ဒွိဓာ ဝိဂ္ဂဟော, တသ္မာ ‘‘နာနာစရိယေဟိ နာနုပဇ္ဈာယာ န ဝဋ္ဋန္တီတိ သိဒ္ဓမေဝါ’’တိ အညထာပိ ဝဒန္တိ။ တဉ္စ ခေါ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန ဧကဿ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ အနုဿာဝနံ, န တွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေန အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘ဧကော အာစရိယော, ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဥပဇ္ဈာယာနံ န တွေဝ အနုဇာနာမီ’’တိ ကိရ ဝုတ္တန္တိ။ အပရသ္မိံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဧကေန အနုဿာဝနေတိ ဝိဂ္ဂဟဿ ပါကဋတ္တာ တံ ပကာသေတုံ ‘ဧကေနာ’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ အဝဿံ ပဏ္ဍိတာ ဇာနန္တိ။ တံပါကဋတ္တာ စေ ဇာနန္တိ, ဧကေနာတိ ဣမိနာ ကိန္တိ စေ? ကိဉ္စာပိ ဇာနန္တိ, ဝိဝါဒေါ ပန ဟောတိ အလဒ္ဓလေသတ္တာ, ဇာနိတုဉ္စ န သက္ကာ, ‘ဧကေနာ’တိ ဝုတ္တေ ပန တံ သဗ္ဗံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။ ဧဝံ ဧတ္ထ အနေကေ အာစရိယာ စ တက္ကိကာ စ အနေကဓာ ပပဉ္စေန္တိ, တံ သဗ္ဗံ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတွာ ဂရုကုလံ ပယိရုပါသိတွာ ဝံသာနုဂတောဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ‘‘န သဗ္ဗတ္ထ ဣမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ မတိဘေဒေါ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တမေဝ။

ဥပသမ္ပဒါဝိဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၂၅။ ကုဋ္ဌံ ဂဏ္ဍောတိ ဧတ္ထ ကုဋ္ဌာဒိဂ္ဂဟဏေန ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယောပိ ဂဟိတာဝ ဟောန္တီတိ ပေါရာဏာ, တသ္မာ ‘‘မနုဿောသိ ပုရိသောသီ’’တိ ဧတေဟိ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနံ ကရောတိ။ ‘‘ဘုဇိဿောသိ အဏဏောသီ’’တိအာဒီဟိ ပုဗ္ဗေ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဓိကာရေ ဝုတ္တအတ္ထဝိကပ္ပေသု ဒုတိယံ ဝိကပ္ပံ ဥပထမ္ဘေတိ။ တတ္ထ ‘‘အဏဏောသိ ဘုဇိဿောသီ’’တိ အနုက္ကမေန အဝတွာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝစနေန ဘုဇိဿော ဟောတိ, န စ ရညော ဘတ္တဝေတနဝသေန ဘဋော။ ရာဇာဓီနတ္တာ ပန သော ရာဇဘဋပက္ခံ ဘဇတီတိ တဗ္ဗိပက္ခဘာဝပုစ္ဆနတ္ထံ ‘‘နသိ ရာဇဘဋော’’တိ ဝုတ္တံ။ အညထာ ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌာနံ ဂဟဏေနေဝ သဗ္ဗေသံ ဂဟဏေ သိဒ္ဓေ ဣတရေ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ အထ ဝတ္တဗ္ဗာ, သဗ္ဗေပိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ။

စတ္တာရောနိဿယာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၂၈-၉။ ‘‘တာဝဒေဝ ဆာယာ မေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ ‘‘ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒာပေတွာ’’တိ ဝစနတော ထေရာထေရဘာဝဇာနနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ‘‘စိရေန အဂမာသီ’’တိ ကိရ ပေါရာဏပါဌော, စိရံ အကာသီတိ စတ္ထိ။

၁၃၀။ အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေ သံဝါသေတိ ဥက္ခိတ္တကေန သဒ္ဓိံ သမ္ဘောဂသံဝါသပစ္စယာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ပညတ္တာ, တတော အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ကထံ ပညာယတီတိ? သံဝါသဂ္ဂဟဏေ။ အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ သမ္ဘောဂပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဒုက္ကဋံ ပန အာပဇ္ဇတိ ဧဝ, န သံဝါသပစ္စယာ။ န ဟိ အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ သံဝါသော ပဋိက္ခိတ္တော။ သံဝါသော ပနေတ္ထ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ အာဝါသေ သဟဝါသော, န ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တသံဝါသော။ အယံ သံဝါသော ဥက္ခိတ္တကေန သဒ္ဓိံ န ဝဋ္ဋတိ။ အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္စော ဝဋ္ဋတိ။ ဓမ္မသမ္ဘောဂဝိနိမုတ္တောဝေတရော။ ဣဒံ ပန ‘‘ဥက္ခိတ္တကော ဝိဗ္ဘမီ’’တိအာဒိသုတ္တံ ဣမသ္မိံ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာနုပသမ္ပာဒေတဗ္ဗဒီပနသာမညတော ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စ ဘိယျော ပဋိပတ္တိက္ကမတောဝ အာပတ္တိတော သုဒ္ဓိ ဟောတိ, န ဝိဗ္ဘမေန, တသ္မာ ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု အန္တမသော ဒုဗ္ဘာသိတမ္ပိ အာပဇ္ဇိတွာ အပရဘာဂေ ဝိဗ္ဘမိတွာ အာဂတော ဥပသမ္ပဇ္ဇတိ, တံ အာပတ္တိံ ဒေသေတွာဝ သုဇ္ဈတိ, န အညထာတိ ဥပသမ္ပန္နဿ သုဒ္ဓိက္ကမဒဿနတ္ထံ။ အသာဓာရဏာပတ္တိယာ အဒဿနပစ္စယာ ဥက္ခိတ္တကဿ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ ပုန စေ ပကတိလိင်္ဂမေဝုပ္ပဇ္ဇတိ, နာနာသံဝါသကတာဝ, ဝိဗ္ဘမိတွာ အာဂတေပိ ယထာဝုတ္တနယေနေဝ ဥပသမ္ပာဒေတွာ န ဝုဋ္ဌိတတ္တာတိ စေ? န လိင်္ဂန္တရပါတုဘာဝါ။ န ဝိဗ္ဘမေန ကမ္မာသုဇ္ဈနတော။ န ကမ္မာသုဇ္ဈနေ ပုန ဥပသမ္ပဒါကမ္မဝိပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော။ န စ ကမ္မဝိပတ္တိ, န စ ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ။ ဝိဗ္ဘမေန စ အနုပသမ္ပန္နော နာနာသံဝါသကဘာဝေန ကမ္မံ ကောပေတိ ဓမ္မိဿရေန အာဟစ္စ ဘာသိတတ္တာ။ တေနေဝ ‘‘ပဿိဿသီ’’တိ အနာဂတဝစနံ ကတံ။ တာဒိသော ပန ဂဟဋ္ဌော နိက္ခိတ္တဝတ္တပါရိဝါသိကော ဝိယ ပကတတ္တဘူမိယံ ဝိဗ္ဘမာဒိနာ အနုပသမ္ပန္နပကတိယံယေဝ တိဋ္ဌတီတိ ဣမဿ သဗ္ဗဿပိ အတ္ထဝိကပ္ပဿ ဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရော ပန ပရိဝတ္တိတလိင်္ဂေါ ဟုတွာ ပုန ပကတိလိင်္ဂေ ဌိတဥက္ခိတ္တကော ပုန ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ပဿသီ’’တိ။ ‘‘အာမ ပဿာမီ’’တိ ဝဒန္တော ဩသာရေတဗ္ဗော။ ‘‘ဒေသေဟီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန ဝုဋ္ဌိတတ္တာ။ တပ္ပဋိကမ္မော ဥက္ခိတ္တကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ပဋိကမ္မံ ကိံ တေ ကတ’’န္တိ, ‘‘အာမ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တော ဩသာရေတဗ္ဗော။ ‘‘ကတ္တဗ္ဗံ မေ ပဋိကမ္မံ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တော န ဩသာရေတဗ္ဗောတိ ဧကေ။ အသာဓာရဏာပတ္တိမှိ ဣဒံ ဝိဓာနံ, န သာဓာရဏာယ။ တတ္ထ ဥက္ခိတ္တကော လိင်္ဂပရိဝတ္တနေနေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကမ္မောတိ ဧကေ။ ဝိစာရေတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာစရိယော။ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အလဇ္ဇိပရိဘောဂေါ သဟတ္ထဒါနာဒိဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော, ‘သာရဏီယဓမ္မပူရကာဒယော ဒဿေတွာ အလဇ္ဇိဿ သဟတ္ထာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝဒန္တာနံ ဝါဒေါ ပဋိသေဓေတဗ္ဗော။ ကထံ? ဥက္ခိတ္တကဿ သဟတ္ထာ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိနိစ္ဆယာနုသာရေန။ ဒါပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတေဝါတိ စ။ ကိဉ္စာပိ အလဇ္ဇိပရိဘောဂဝသေန ဒုက္ကဋံ, အထ ခေါ အယံ အလဇ္ဇီ န ဟောတိ, တသ္မာ သဗ္ဗာကာရေန နိရာပတ္တိတံ သန္ဓာယ ‘အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေ သံဝါသေ’တိ ဝုတ္တံ။ ကထံ ပညာယတီတိ? ဝိညေယျော အတ္ထတော ဥစ္ဆုရသကသဋာနံ သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကတ္တာ ‘ဝဋ္ဋတိ ဝိကာလေ ဥစ္ဆုံ ခါဒိတု’န္တိ သညံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ခါဒိတွာ တပ္ပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ န ပဿတိ, ဝဋ္ဋတီတိ တထာသညိတာယ။ ယော ဝါ ပန အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ ပဋိဇာနိတွာ ‘န ပဋိကရောမီ’တိ အဘိနိဝိသတိ, ဣမေ ဒွေ –

‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိံ ပရိဂူဟတိ၊

အဂတိဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတိ, ဧဒိသော ဝုစ္စတိ အလဇ္ဇီပုဂ္ဂလော’တိ။ (ပရိ။ ၃၅၉) –

ဝုတ္တလက္ခဏေ အပတနတော အလဇ္ဇိနော န ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘ယော အာပတ္တိဒေသနပဋိကမ္မာနိ န ကရောတိ, တေန သဒ္ဓိံ သမ္ဘောဂါဒိကရဏေ အနာပတ္တီ’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တဝစနေန, ဣတရေနပိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စာပိ ရူပိယသံဝေါဟာရော န ဟောတိ, အထ ခေါ ကယဝိက္ကယေန အာပတ္တိ ဟောတိယေဝါတိ နယော ဒိန္နော ဟောတိ, ပဉ္စဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗထာပိ အနာပတ္တီတိ နယော စ။ ဧဝံ သာပတ္တိဋ္ဌာနေသု ဝိသေသေတွာ စ ဝစနတော ဣဓ တထာ အဝုတ္တတ္တာ တေန သဟ အလဇ္ဇိပရိဘောဂေါ နတ္ထိ။ ဘဇာပိယမာနော ပန အလဇ္ဇိပက္ခံ ဘဇတီတိ ဣမိနာပိ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ တံ တံ သံသန္ဒိတွာ အတ္ထော ပရိယေသိတဗ္ဗောတိ အပရေ။ အာစရိယာ ပန ဧဝံ န ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သစာဟံ န ပဿိဿာမီတိ ဝဒတိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗေ အာပန္နာပတ္တိယော ဥပ္ပဗ္ဗဇိတဿာပိ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ သိဒ္ဓံ, တေနေဝ အာစရိယာ အာပတ္တိံ ဒေသာပေတွာဝ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ကာရာပေန္တီတိ စ အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေ သံဝါသေတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ အာပန္နံ သန္တိံ ဧဝ အာပတ္တိံ န ပဿတီတိ အာသင်္ကိတဗ္ဗော။ သာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါတိ ဉာပနတ္ထံ

ဝုတ္တန္တိ စ ဧကေ။ ‘‘ပဿိဿသီ’’တိ ဂဟဋ္ဌတ္တာ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တံ။ ‘‘ဥပသမ္ပာဒေတွာ ပဿိဿသီ’’တိ ပရိဝါသာဒိနာ ကတ္တဗ္ဗဿ အတ္ထိဘာဝေန ‘‘ပဿသီ’’တိ အဝတွာ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တံ, ဩသာရေတွာတိ အဗ္ဘာနဝသေန။ တတ္ထ ပုန ကာတဗ္ဗဿ အဘာဝါ ‘‘ပဿသီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ ပဋိဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧကတြာပိ ပုန န ပဋိဇာနာတိ, ဧတေန သဟ တဿာ အာပတ္တိယာ အနုရူပေန သံဝါသော န ကာတဗ္ဗော, အလဇ္ဇိဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဋ္ဌိယာတိအာဒီသု ဩသာရဏံ နာမ သမာနကမ္မာဒိနာ ကရဏန္တိ အတ္ထော။ အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေတိ ဥက္ခိတ္တကေန သမ္ဘောဂေ အနာပတ္တိ။ ကသ္မာ? ဥက္ခိတ္တကကမ္မဿ ဂဟဋ္ဌဘာဝေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ, တေနေဝ ‘‘အလဗ္ဘမာနာယ သာမဂ္ဂိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒါနိ ဘိက္ခုဘာဝေ ကတ္တဗ္ဗတောတိ ကေစိ။ ဒွီသုပိ ဝါရေသု ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဓာနံ တေယေဝ ဇာနန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗဝါရေသု ယုတ္တမယုတ္တဉ္စ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။

ယော ခန္ဓကံ ပဗ္ဗဇ္ဇနာမဓေယျံ,

နာနာနယံ သာသနမူလဘူတံ၊

ဉတွာ ပကာသေတိ ပရဿ သမ္မာ,

တဿာဓိပစ္စံ မုနိသာသနသ္မိန္တိ။

မဟာခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥပေါသထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

သန္နိပါတာနုဇာနနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၃၂-၃။ တေန သမယေနာတိ အတ္တနော ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ဘိက္ခူနံယေဝ ဝိသုံ ဥပေါသထကရဏံ အနုဇာနိတွာ ဌိတသမယေန။ ကော ပန သောတိ? မဇ္ဈိမဗောဓိယံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပ္ပဟောနကသိက္ခာပဒါနံ ပရိနိဋ္ဌာနကာလော။ တေနေဝါဟ ‘‘တာနိ နေသံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ။ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ နိဒါနုဒ္ဒေသံ ပညာပေတုကာမတာယ စ သိက္ခာပဒါနံ ဥဒ္ဒေသပရိစ္ဆေဒနိဒဿနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တံ။ အညထာ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျထာ’’တိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗက္ကမဿ ဒဿိတတ္တာ ဣဒါနိ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ နိရတ္ထကံ အာပဇ္ဇတိ, ဣဒဉ္စ သဗ္ဗသံဃုပေါသထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၁၃၄။ ‘‘ယံနူန အယျာပိ…ပေ… သန္နိပတေယျု’’န္တိ ဗဟူနံ အဓိကာရပ္ပဝတ္တိ။ တတြာပိ ဝိနယံ အာဂမ္မ ဝုတ္တော ဘိက္ခု သာမိ, န ကေဝလံ သံဃတ္ထေရောတိ ဒဿနတ္ထံ, သံဃဿ ဂါရဝယုတ္တဝစနာရဟတာဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ သယံ စေ ထေရော, ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ‘‘အာဝုသော’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ။ ကထံ ပညာယတိ? ဗုဒ္ဓကာလေ သံဃတ္ထေရော အဗျတ္တော နာမ ဒုလ္လဘော။ သဗ္ဗကမ္မဝါစာယ ပယောဂနိဒဿနေ စ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော’’ ဣစ္စေဝ ဘဂဝါ ဒဿေတီတိ စေ? ဧဝမေတံ တထာ ဒဿနတော။ သံဃံ ဥပါဒါယ သံဃတ္ထေရေနာပိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဘိက္ခုံ ဥပါဒါယ ‘‘အာဝုသော’’တိ မဟာကဿပဿ ကမ္မဝါစာယ ပယောဂဒဿနတော, ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထေ စ ထေရေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ, အာဝုသော’’တိ ပယောဂဒဿနတော စ။ ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လ’’န္တိ ပရတော ပညာပေတဗ္ဗေ ဥပေါသထကရဏန္တရာယေ သန္ဓာယာဟ။ ဥပေါသထဿ ဗဟုဝိဓတ္တာ သရူပတော ဝတ္တုံ ‘‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာ’’တိ အာဟ။ ဧတ္တာဝတာ ဉတ္တိံ နိဋ္ဌပေသိ။ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မတော ဧဝ ဟိ ဥပေါသထကမ္မံ။ န, တတိယာနုဿာဝနသမ္ဘဝတောတိ စေ? န, အညေဟိ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေဟိ အသဒိသတ္တာ။ န ဟိ ဧတ္ထ စတုက္ခတ္တုံ ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ အာရဘီယတီတိ။ အညေဟိ ဉတ္တိဒုတိယေဟိ အသဒိသတ္တာ ဉတ္တိဒုတိယမ္ပိ မာဟောတူတိ စေ? န, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဿ အညထာပိ ကတ္တဗ္ဗတော။ တထာ ဟိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဧကစ္စံ အပလောကနဝသေနပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, န အညံ အညထာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကထံ ပညာယတီတိ? ဣဒမေဝ ဥပေါသထကမ္မံ ဉာပကံ။

‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ ဣဒံ န ဉတ္တိ နိဋ္ဌပေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, တဉှိ ဉတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ကရီယတီတိ။ တသ္မာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော, ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စံ, ယဒိ သံဃဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ? တထာပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, န ဟိ တံ ဉတ္တိယာ အန္တောကရီယတီတိ။ ယဒိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ န ဝတ္တဗ္ဗံ ပယောဇနာဘာဝါတိ စေ? န, ယထာဂတဋ္ဌာနေယေဝ ဝတ္တဗ္ဗတော, ပရပဒါပေက္ခတာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ အကတွာ ဥပေါသထံ ကရောန္တော သံဃော, ပုဂ္ဂလော ဝါ ဌပနက္ခေတ္တာတိက္ကမေ အာပဇ္ဇတိ။ န ဟိ တသ္မိံ ခေတ္တေ အတိက္ကန္တေ သမ္မဇ္ဇနာသနောဒကပဒီပကရဏေ အာပတ္တိမောက္ခော ဟောတိ။ ဥပေါသထကမ္မတော ပုဗ္ဗေ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာကရဏပစ္စယတ္တာ တဿာ အာပတ္တိယာ, န သာ ကမ္မပရိယောသာနာပေက္ခာ ဧတ္ထာဂတသမ္ပဇာနမုသာဝါဒါပတ္တိ ဝိယ, တသ္မာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဘိက္ခု ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ အာယသ္မန္တော အာရောစေထာ’’တိ ဝတ္တုကာမော ပဌမံယေဝ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓပစ္စယံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ သရာပေတိ။ တဉှိ ကတံ ပရိသုဒ္ဓပစ္စယော ဟောတိ, အကတံ အပရိသုဒ္ဓပစ္စယော, တေနေဝ ဥဘယာပေက္ခာဓိပ္ပါယေန ‘‘ကတံ န ကတ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စ’’ မိစ္စေဝါဟ။ တတ္ထ အကတပက္ခေ တာဝ ပါရိသုဒ္ဓိအာရောစနက္ကမနိဒဿနတ္ထံ ပရတော ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိ ကရေယျာ’’တိ စ, ကတပက္ခေ ‘‘အသန္တိယာ အာပတ္တိယာ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝက္ခတိ။

ပါရိသုဒ္ဓိံ အာယသ္မန္တော အာရောစေထ။ ကိံကာရဏာ? ယသ္မာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဥဒ္ဒိသာမီ’’တိ ဝတ္တမာနကာလံ အပရာမသိတွာ ‘‘ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ အနာဂတကာလပရာမသနေန ယွာယံ ‘‘ဒါနိ နေသံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၅၀) ဧတ္ထ ဝုတ္တပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော, တံ သန္ဓာယ ‘‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ ယသ္မာ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝတ္တမာနဿ နိဒါနုဒ္ဒေသသင်္ခါတဿ ပါတိမောက္ခဿ ယဒေတံ အန္တေ ‘‘ကစ္စိတ္ထ ပရိသုဒ္ဓါ’’တိအာဒိကံ ယာဝတတိယာနုဿာဝနံ, တဿေဝ အာပတ္တိခေတ္တတ္တာ, အဝယဝေပိ အဝယဝီဝေါဟာရသမ္ဘဝတော စ ဣဓ အာပတ္တိခေတ္တမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ ယသ္မာ ပရတော အာပတ္တိခေတ္တံ အာဂမိဿတိ, တသ္မာ အာပတ္တိဘီရုကာ တုမှေ သဗ္ဗေဝ ပဌမမေဝ ပါရိသုဒ္ဓိံ အာရောစေထာတိ အယမတ္ထော သမ္ဘဝတိ။ ဝတ္တမာနကာလဝသေန ဝုတ္တေ ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ အာယသ္မန္တော အာရောစေထာ’’တိ ဝစနမေဝ န သမ္ဘဝတိ တဒါရောစနဿ ပဌမံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ, ပဂေဝ တဿ ကရဏာဘာဝေန ‘‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဝစနံ။ အယံ နယော သန္တိယာ အာပတ္တိယာ အာရောစနေ ယုဇ္ဇတိ, န တုဏှီဘာဝေ, အကမ္မပရိယောသာနာ တုဏှီဘာဝပ္ပတ္တိတော, ဧဝံ သန္တေပိ တသ္မိံ ယုဇ္ဇတေဝ။ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဟိ အညမညံ အာပတ္တိအာဝိကရဏံ အကတွာ တုဏှီဘူတေ ဘိက္ခူ ပဿိတွာ တေနေဝ တုဏှီဘာဝေန အာရောစိတပါရိသုဒ္ဓိကော ဟုတွာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ’’တိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အာရဘိ။

ဧတ္ထာဟ – ပဌမံ ‘‘သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ ‘‘သံဃော ဥပေါသထံ ကရိဿတိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, အထ ‘‘ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသာ’’တိ လက္ခဏတ္တာ ယထာရုတမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, တထာပိ ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ လက္ခဏဝိရောဓတော, အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော စ။ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသာ ဧဝ ဟိ သံဃဿ ဥပေါသထော ကတော ဟောတိ, န ပုဂ္ဂလဿ ဥပေါသထကရဏေန။ တဉ္စ သောဝ ကရိဿတိ, န သံဃောတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါဝ အာပဇ္ဇတိ။ ‘‘သုဏာထာ’’တိ ဝုတ္တေ အစိတ္တသာမဂ္ဂိပ္ပသင်္ဂဘယာ ‘‘သုဏောမာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သုဏိဿာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ, အာပတ္တိခေတ္တဒဿနာဓိပ္ပါယနိရပေက္ခတာယ ‘‘သုဏောမ’’ ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧကပဒေနေဝ ဟိဿ တဒဓိပ္ပါယော အတိက္ကန္တောတိ။ ယဒိ ဧဝံ ကိမတ္ထံ တံ သဗ္ဗေဟေဝ အာရဒ္ဓန္တိ စေ? ‘‘ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဣမိနာ အသာဓာရဏဝစနေန အာပန္နဿ အစိတ္တသာမဂ္ဂိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ။ သရမာနေနာတိ ဣမိနာ စဿ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ သစိတ္တကတံ ဒဿေတိ။ အန္တရာယိကော ဓမ္မော ဝုတ္တော ဘဂဝတာတိ ဧဝံ အကိရိယသမုဋ္ဌာနဿာပိ ဧဝံ ပရိတ္တကဿ ဣမဿ မုသာဝါဒဿ မဟာဒီနဝတံ ဒဿေတိ။ ဝိသုဒ္ဓါပေက္ခေနာတိ သာဝသေသံ အာပတ္တိံ ဥပါဒါယ အနာပတ္တိဘာဝသင်္ခါတံ အနဝသေသဉ္စ ဥပါဒါယ ဂိဟိဘာဝသင်္ခါတံ ဝိသုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တေန ကသ္မာ အာဝိ ကာတဗ္ဗာ? အန္တရာယဘာဝါနုပဂမနေန ဖာသုဝိဟာရပစ္စယတ္တာ။ ဣဓ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော’’တိ န ဝုတ္တံ ပရတော ဒိဝသနိယမဿ ကတ္တုကာမတာဓိပ္ပါယေန အဝုတ္တတ္တာ။ ဧဝံ ပန တေ ဘိက္ခူ သဗ္ဗဒိဝသေသု ဥဒ္ဒိသိံသု။

၁၃၅။ ‘‘အာဒိမေတ’’န္တိ သီလပါတိမောက္ခမေဝ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စာပိ ဂန္ထပါတိမောက္ခော အဓိပ္ပေတော။ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဝါ’’တိ မာတိကာယံ ဝုတ္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ။ အနဇ္ဈာပန္နော ဝါတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဒေသနာ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘‘ဥပေါသထံ ကရေယျာ’တိ ဧတ္တာဝတာ ဉတ္တိ ဟောတိ။ ယာဝတတိယာနုဿာဝနာ နာမ ‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’တိအာဒိဝစနတ္တယံ, အန္တေ ‘ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမီ’တိ ဣဒဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ။ တတ္ထ ပဌမံ အာပတ္တိံ သရိတွာ နိသိန္နဿ, ဒုတိယံ အသရန္တဿ သာရဏတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝစီဒွါရေ’’တိ ပါကဋဝသေန ဥဇုကမေဝ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ ကာယဝိညတ္တိယာပိ ကရီယတိ, ကာယကမ္မာဘာဝါ ပန ဝစီဝိညတ္တိယာယေဝ အာဝိ ကာတဗ္ဗာ။ ‘‘သံဃမဇ္ဈေ ဝါ’’တိအာဒိ လက္ခဏဝစနံ ကိရ။ သံဃုပေါသထကရဏတ္ထံ သံဃမဇ္ဈေ စေ နိသိန္နော, တသ္မိံ သံဃမဇ္ဈေ။ ဂဏုပေါသထကရဏတ္ထဉ္စေ ဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော, တသ္မိံ ဂဏမဇ္ဈေ။ ဧကဿေဝ သန္တိကေ စေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကတ္တုကာမော, တသ္မိံ ဧကပုဂ္ဂလေ အာဝိ ကာတဗ္ဗာတိ, ‘‘ဧတေန န ကေဝလံ သံဃမဇ္ဈေ ဧဝါယံ မုသာဝါဒေါ သမ္ဘဝတိ, အထ ခေါ ဧတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏေန အသတိပိ ‘ပါရိသုဒ္ဓိံ အာယသ္မန္တော အာရောစေထာ’တိအာဒိဝိဓာနေ ဂဏုပေါသထေပိ သာပတ္တိကော ဟုတွာ ဥပေါသထံ ကတ္တုကာမော အနာရောစေတွာ တုဏှီဘူတောဝ ကရောတိ စေ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဣမဿတ္ထဿ အာဝိကရဏတော လက္ခဏဝစနံ ကိရေတ’’န္တိ ဝဒန္တိ တက္ကိကာ။ အညထာ ‘‘ဂဏမဇ္ဈေဝါ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ တေသံ အဓိပ္ပါယော။ အာရောစနာဓိပ္ပါယဝသေန ဝုတ္တန္တိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ အာရောစေန္တော ဟိ သံဃဿ အာရောစေမီတိ အဓိပ္ပါယေန အာဝိ ကရောန္တော သံဃမဇ္ဈေ အာဝိ ကရောတိ နာမ။ အတ္တနော ဥဘတောပဿေ နိသိန္နာနံ အာရောစေန္တော ဂဏမဇ္ဈေ။ ဧကဿေဝါရောစေဿာမိ သဘာဂဿာတိ အဓိပ္ပါယေန အာရောစေန္တော ဧကပုဂ္ဂလေ အာရောစေတိ နာမ။ ပုဗ္ဗေ ဝိဘတ္တပဒဿ ပုန ဝိဘဇနံ အတ္ထဝိသေသာဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၃၆-၇။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝသိကံ…ပေ… ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ ဣဒံ အနုပေါသထေ ဧဝ တံ ဒုက္ကဋံ, ဥပေါသထေ ပန ဒေဝသိကမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ, တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ စာတုဒ္ဒသိယံ ဥဒ္ဒိသိတွာပိ ပန္နရသိယံ ဥဒ္ဒိသိံသု, တေနာဟ ‘‘သကိံ ပက္ခဿာ’’တိ။ တတ္ထ ပုရိမေန သာမဂ္ဂီဒိဝသော ဥပေါသထဒိဝသော ဧဝါတိ ဒီပေတိ။ ဥဘယေန အဋ္ဌမိံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒေဝသိကံ ပဋိက္ခေပဿ အတိပ္ပသင်္ဂံ နိဝါရေတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဘိန္နော စေ သံဃော ပါဋိပဒဒိဝသေ သမဂ္ဂေါ ဟောတိ, တသ္မိံ ဒိဝသေ သာမဂ္ဂီဥပေါသထံ ကရောန္တော ဥဘယမ္ပိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တော ဥဘယေန ဧကီဘူတေန နိဝါရိတော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညထာ သာမဂ္ဂီဥပေါသထော န ဒေဝသိကော။ စေ, အဟောရတ္တံ ကာတဗ္ဗော။ တသ္မိဉ္စ ပက္ခေ ပကတိဥပေါသထော န ဒေဝသိကော။ စေ, အဟောရတ္တံ ကာတဗ္ဗော။ တသ္မိဉ္စ ပက္ခေ ပကတိဥပေါသထော အနုဒ္ဒိဋ္ဌော။ စေ ဟောတိ, သာမဂ္ဂီဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ။ န အပဝါဒနယေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာတိ စေ? န, အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သာမဂ္ဂီဒိဝသေ သာမဂ္ဂီဥပေါသထံ ကတွာ ပုန တသ္မိံ ပက္ခေ ပကတိဥပေါသထဒိဝသေ သမ္ပတ္တေ ပကတိဥပေါသထော န ကာတဗ္ဗောတိ။ အပဝါဒေါတိ။ အပဝါဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနတော အညတ္ထ ဥဿဂ္ဂဝိဓာနံ နိဝါရေတိ။

ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ သာမဂ္ဂီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – သာမဂ္ဂီ နာမေသာ သဘာဂါနံ သန္နိပါတော။ သဘာဂါ စ နာမ ယတ္တကာ သဟဓမ္မိကာ, တေ သဗ္ဗေပိ ဟောန္တိ, ဥဒါဟု အာဝါသသဘာဂတာယ သဘာဂါ နာမ ဟောန္တီတိ။ တတ္ထ ယဒိ သဟဓမ္မိကာနံ သာမဂ္ဂီ သာမဂ္ဂီ နာမ, သဗ္ဗေသံ ပုထုဝိဘတ္တာနံ သာမဂ္ဂီ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ အထာဝသထဝသေန, ဧကာဝါသသဘာဂါနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညထာ ဧကာဝါသေ သာမဂ္ဂီတိ အာပဇ္ဇတိ။ မာ နော အဂမာသီတိ အဂတော မာ ဟောတိ။

သီမာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၃၈။ ဧကာဝါသဂတာနံ ဝသေန သာမဂ္ဂိံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကသီမဂတာနံ ဝသေန အနုဇာနိတုကာမော ဘဂဝါ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သီမံ သမ္မန္နိတု’’န္တိ အာဟ။ အထ အာဝါသပရိစ္ဆေဒံ ဝတ္တုကာမော ဘဝေယျ။ ဧတ္တာဝတာ ဧကာဝါသော ယာဝတာ ဧကာသီမာ။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သီမံ သမ္မန္နိတု’’န္တိ ဝဒေယျ။ တသ္မာ န ဣဓ အနုညာတဗဒ္ဓသီမာဝသေန ဧကာဝါသပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ, ဥပစာရသီမာဝသေနေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကထံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စေ? ပါဠိတောဝ, ယထာဟ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော ဧကော ဒွီသု အာဝါသေသု ဝဿံ ဝသိ…ပေ… ဧကာဓိပ္ပါယ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၆၄)။ အညထာ ဝဿစ္ဆေဒေါတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါဝ, ကထံ? ဧကာဝါသဝသေနေဝ စေ သာမဂ္ဂီ, ဗဟုအာဝါသအနာဝါသေသု န သမ္ဘဝေယျ။ တတော သော တံ အာဝါသံ ဂစ္ဆန္တော ဗဟိဒ္ဓါ ဥပေါသထံ ကရောတိ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တဒဟုပေါသထေ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၁၈၁)-ပါဠိဝိရောဓော သတိပိ သံဃေ အနာဝါသေ ဥပေါသထဿ အကတ္တဗ္ဗတော။ အနာဝါသေပိ စေ သာမဂ္ဂီ လဗ္ဘတိ, ‘‘ဧတ္တာဝတာ သာမဂ္ဂီ, ယာဝတာ ဧကာဝါသော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ သဗ္ဗထာ ပုရိမနယော ပစ္ဆိမေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တောတိ ကတွာ နာနာဝါသဝသေနပိ သာမဂ္ဂီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘တံ ကမ္မံ ကရောမာတိ ဝတွာ န အကံသူ’တိအာဒီသု ဝိယ အနာဂတမ္ပိ အပေက္ခတိ, တသ္မာ ‘ကရောမာ’တိ ဝုတ္တေ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘သီမံ အသောဓေတွာပိ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနုဗ္ဗေဓော ဟတ္ထိပ္ပမာဏော။ သစေ ဧကော ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, န ကာတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘စတူသု ဒိသာသု စတုန္နံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဟေဋ္ဌာ ပိဋ္ဌိပါသာဏသဒိသေ ပါသာဏေ ဌိတတ္တာ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေ သတိပိ ပထဝိတော ဥဒ္ဓံ တေသံ သမ္ဗန္ဓေ အသတိ ဟေဋ္ဌာ ပထဝိဂတသမ္ဗန္ဓမတ္တေ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တေနေဝ ‘ပိဋ္ဌိပါသာဏော အတိမဟန္တောပိ ပါသာဏသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီ’တိ ဝုတ္တံ။ ပထဝိတော ဟေဋ္ဌာ တဿ မဟန္တဘာဝေ ဂယှမာနေ ပဗ္ဗတမေဝ ဟောတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ‘‘စိနိတွာ ကတပံသုပုဉ္ဇေ တိဏဂုမ္ဗရုက္ခာ စေ ဇာယန္တိ, ပဗ္ဗတော ဟောတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော။ နေဝါတိ ဥပတိဿတ္ထေရော’’တိ ဝုတ္တံ။

ပါသာဏောတိ ‘‘သုဓာမယပါသာဏောပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဝီမံသိတဗ္ဗံ ဣဋ္ဌကာယ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ။ ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏော တုလတာယ, န တုလဂဏနာယ။ သောပီတိ ခါဏုကော ဝိယ ဥဋ္ဌိတပါသာဏော။

စတုပဉ္စရုက္ခနိမိတ္တမတ္တမ္ပီတိ ဧကစ္စေသု နိမိတ္တသဒ္ဒေါ နတ္ထိ။ ဧတ္ထ တယော စေ သာရရုက္ခာ ဟောန္တိ, ဒွေ အသာရရုက္ခာ, သာရရုက္ခာနံ ဗဟုတ္တံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ။ ‘‘သုသာနမ္ပိ ဣဓ ‘ဝနမေဝါ’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ သယံဇာတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘စတူသု ဒွေ အန္တောသာရာ စေ, ဝဋ္ဋတိ။ အန္တောသာရာ အဓိကာ, သမာ ဝါ, ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ဗဟူသုပိ ဒွေ စေ အန္တောသာရာ အတ္ထိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

ပရဘာဂေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧတေဟိ ဗဒ္ဓဋ္ဌာနတော ဂတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ။ တထာ ဒီဃမဂ္ဂေပိ ဂဟိတဋ္ဌာနတော ဂတဋ္ဌာနဿ အညတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။