ဝဇိရဗုဒ္ဓိ-ဋီကာ

အနွဒ္ဓမာသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အနုဗဒ္ဓေါ အဒ္ဓမာသော, အဒ္ဓမာသဿ ဝါ အနူ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘အန္တရဝါသကော တေမိယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တတ္တကပ္ပမာဏဥဒကေယေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ။ တေမိယတီတိ ဣမိနာ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ နဒိလက္ခဏံ ဝုတ္တံ။ ဧဝရူပါယ နဒိယာ ယသ္မိံ ဌာနေ စတ္တာရော မာသေ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဥဒကံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ပဝတ္တတိ, တသ္မိံ ဌာနေ အပ္ပေါဒကေပိ ဌတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ‘‘ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ နဒိနိမိတ္တ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သေတုတော ပရတော တတ္တကံ ဥဒကံ ယဒိ ပဝတ္တတိ, နဒီ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဇာတဿရာဒီသု ဌိတောဒကံ ဇာတဿရာဒိပဒေသေန အနန္တရိကမ္ပိ နိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ နဒိပါရသီမာယ နိမိတ္တံ ဝိယ။ သစေ သော ပဒေသော ကာလန္တရေန ဂါမခေတ္တဘာဝံ ပါပုဏာတိ, တတ္ထ အညံ သီမံ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥက္ခေပိမန္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗကံ။

အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာနံ သီမာယ ဥပစာရံ ဌပေတွာတိ ‘‘အာယတိံ သမ္မန္နိတဗ္ဗာယ ဩကာသံ ဌပေတွာ’’တိ လိခိတံ။ အန္တောနိမိတ္တဂတေဟိ ပနာတိ ‘‘ဧကဿ ဥပဍ္ဎံ အန္တောကတ္တုကာမတာယ သတိ သဗ္ဗေသံ အာဂမနေ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ကတွာ ‘အန္တောနိမိတ္တဂတေဟီ’တိ ဝုတ္တံ, တဉ္စ သာမီစိဝသေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ အနာဂမနမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘သီမာယ အဗဒ္ဓတ္တာ ဝဂ္ဂံ နာမ န ဟောတီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘အညသ္မိံ ဂါမခေတ္တေ ဌတွာ နိမိတ္တကိတ္တနကာလေ, သမာနသံဝါသကသီမာယ သမ္မန္နနကာလေ စ အာဂမနပယောဇနံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဘေရိသညံ ဝါတိ ‘‘သမ္မန္နနပရိယောသာနံ ကရောမာတိ ဝတွာ’’တိ လိခိတံ, တေန တာဒိသေ ကာလေ တံ ကပ္ပတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ ကိံ ဣမိနာ? သုခကရဏတ္ထန္တိ မဟာဇနသန္နိပါတနပရိဿမံ အကတွာ အပ္ပတရေဟိ သုခကရဏတ္ထံ။ ယဒိ မဟာသီမာဗန္ဓနကာလေ အန္တရာယော ဟောတိ, တတ္တကေနပိ သုခဝိဟာရောတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဌမ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတီတိ ကထံ ပညာယတီတိ? ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏီယပရမတ္တာ သံဃကမ္မဿ။ ကမ္မာရဟေန သဒ္ဓိံ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ စေ ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတိ။ တတ္တကပ္ပမာဏံ သုခနိသဇ္ဇဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တမေဝ နိမိတ္တံ အညေပိ ကိတ္တေတွာ သစေ ဗန္ဓန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။

‘‘ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန…ပေ… သီမန္တရိကာ ဟိ ဂါမခေတ္တံ ဘဇတီ’’တိ န အာဝါသဝသေန သာမဂ္ဂီပရိစ္ဆေဒေါ, ကိန္တု သီမာဝသေနေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ‘‘နိမိတ္တုပဂပါသာဏေ ဌပေတွာ’’တိ သဉ္စာရိမနိမိတ္တဿ တပ္ပရတော ဝုတ္တံ။ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဂဏ္ဌိပဒက္ကမော ဟောတိ – န သက္ခိဿန္တီတိ တေ အဝိပ္ပဝါသံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘သမာနသံဝါသကမေဝ သမူဟနိဿာမာ’’တိ ဝါယာမန္တာ သမူဟနိတုံ န သက္ခိဿန္တိ။ ‘‘ဧကရတနပ္ပမာဏာ’’တိ သုဝိညေယျန္တရာ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတေဝ။ ခဏ္ဍသီမတော ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓနံ အာစိဏ္ဏံ။ အာစိဏ္ဏကရဏေန ဝိဂတသမ္မောဟော ဟောတီတိ။ ကုဋိဂေဟေတိ ကုဋိဃရေ ဘူမိဃရေ။ ဥဒုက္ခလံဝါတိ ဘူမိဥဒုက္ခလံ ဝိယ ခုဒ္ဒကာဝါဋံ။ ‘‘ပမုခေ’’တိ ဘူမိကုဋိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတီတိ ဘိတ္တိတော ဩရံ နိမိတ္တာနိ ဌပေတွာ ကိတ္တိတတ္တာ ဟေဋ္ဌာ အာကာသေ န ဩတရတိ, ဥပရိ ကတေ ပါသာဒေတိ အတ္ထော။ ဘိတ္တိလဂ္ဂေတိ ဘိတ္တိနိဿိတကေ။ ဣမေ ကိရ ဘိတ္တိလဂ္ဂါပိ ‘‘ဧကာဗဒ္ဓါ’’တိ န ဝုစ္စန္တိ။ သဗ္ဗော ပါသာဒေါ သီမဋ္ဌော ဟောတီတိ ဧကာဗဒ္ဓေါ ဝါ ဟောတု, မာ ဝါ။ တာလမူလကပဗ္ဗတော နာမ အနုပုဗ္ဗေန တနုကော။ အာကာသပဗ္ဘာရန္တိ အပရိက္ခေပပဗ္ဘာရံ။ သုသိရပါသာဏော နာမ လေဏံ ဟောတိ။ အန္တောလေဏန္တိ ပဗ္ဗတဿ အန္တောလေဏံ။ ဒွါရံ ပန သန္ဓာယ ပရတော ‘‘ဩရတော’’တိ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗထာပိ သီမတော ဗဟိလေဏေန ဩတရတီတိ အဓိပ္ပါယော။

မဟာသီမံ သောဓေတွာတိ သီမဋ္ဌံ ဒူရဂတမ္ပိ သီမဂတံ သီမသမ္ဗန္ဓံဝ, တသ္မာ တံ အနာမသိတွာ ဌာတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘တန္နိဿိတကံ အပနေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘သီမံ သောဓေတွာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ။ မဟာထေရာပိ ‘‘သောဓေတဗ္ဗ’’မိစ္စေဝ ဝဒန္တီတိ ဧကေ။ ‘‘မဟာသီမံ သောဓေတွာ ဝါ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ စ ပါဌော အတ္ထိ။ ‘‘ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ စ ပရတော ဝက္ခတိ, တသ္မာ သာဓာရဏပါဌောဝ သုန္ဒရောတိ ဧကေ။ ပုရိမနယေပီတိ ခဏ္ဍသီမာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ မဟာသီမာယ ဩနတေပီတိ အတ္ထော။ ဥက္ခိပါပေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? အန္တော ဌိတတ္တာ။ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ ပထဝိဂတံ မူလံ ခဏ္ဍသီမာဝ ဟောတိ, အဗ္ဗောဟာရိကံ ဝါတိ အပရေ။ ‘‘မဇ္ဈေ ပန ဆိန္နေ မဟာသီမာယ ဌိတမူလံ မဟာသီမမေဝ ဘဇတိ, ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတံ ခဏ္ဍသီမမေဝ ဘဇတိ တဒါယတ္တပထဝိရသာဒီဟိ အနုဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သီမာယ ပစ္ဆာ ဥဋ္ဌိတရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ပစ္ဆာသီမာယံ ကတဂေဟေ ဝိယာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဗန္ဓနကာလေ ဌိတရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ ဥပရိသီမာယ အဂမနတော’’တိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ သတိ ဗန္ဓနကာလေ ပုန အာရောဟဏံ နာမ နတ္ထိ, ဗန္ဓိတကာလေ ဧဝ အာရုဟတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ ပစ္ဆာ ဥဋ္ဌိတရုက္ခော ပန တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ သီမသင်္ချမေဝ ဂတော, ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဥဋ္ဌိတရုက္ခောပီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိပီ’’တိ ဝစနတော တိဏာဒိပိ သင်္ဂဟိတံ။ မဟာထေရာပိ တိဏံ သောဓေတွာဝ ကရောန္တီတိ။

၁၄၀။ ယသ္မာ မဇ္ဈတော ကောဏံ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကောဏတော ကောဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အာပတ္တိဉ္စ အာပဇ္ဇတိ အစိတ္တကတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပါရယတီတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ။ ကာ သာ? သီမာ။ ‘‘ယာ သဗ္ဗန္တိမေန…ပေ… ဝဟတီ’’တိ တတော ဟေဋ္ဌိမာ နာဝါသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ, တံ န ယုတ္တံ ဒုတိယပါရာဇိကေ နာဝဋ္ဌဘဏ္ဍာဓိကာရေ တဿာပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ မဇ္ဈိမပုရိသဿ ဘာရပ္ပမာဏေန ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ နဒီပါရသီမာသမ္ဘဝတော တာသံ ‘‘ဧကာ ဝါ နဒီပါရံ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဝုတ္တဒေါသပရိဟရဏတ္ထန္တိ အာစရိယဿ တက္ကော။ ဥဘယတ္ထာပိ ဓုဝ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတော။ တေန ဥပေါသထန္တရာယ ပရိဟရဏတ္ထံ ဥပေါသထဒိဝသော နိယမတောဝ ဝုတ္တော။ ဧတ္ထ စ နာဝါ နာမ ပမာဏယုတ္တာ သဗ္ဗသာဓာရဏာ ထမ္ဘနာဝါ အဓိပ္ပေတာ, န ကုလ္လနာဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ကတောတိ အတ္ထော။ သစေ ဧကံ ဂါမခေတ္တံ, သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အန္တော ဌိတေ ဘိက္ခူ ဟတ္ထပါသဂတေ ကတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ။ နာနာဂါမခေတ္တံ စေ, အနာဂမနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဥဘယတီရေ နိမိတ္တကိတ္တနမတ္တေန ဒီပကော သင်္ဂဟိတော န ဟောတိ, တသ္မာ ဒီပကေ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတဗ္ဗာနေဝ။ ‘‘နဒိယာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နဘိက္ခု ကမ္မံ ကောပေတိ။ ဥပရိယေဝ ဟိ နဒီ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

သီမာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပေါသထာဂါရာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၁။ ‘‘ယံ သံဃော အာကင်္ခတိ ဝိဟာရံ ဝါ…ပေ… ဂုဟံ ဝါ’’တိ ဝစနတော န ကေဝလံ ပထဝိယံယေဝ, ဝိဟာရာဒီနံ ဥပရိပိ သီမာ အနုညာတာ ဟောတိ ဥပေါသထကမ္မပဓာနတ္တာတိ သိဒ္ဓံ။ တပ္ပဓာနာ သီမာတိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? တဒဓိကာရာနုညာတတ္တာ, သမ္မုတိယံ ‘‘သမာနသံဝါသာ’’တိ ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓေ ဝိသုံ ‘‘ဧကူပေါသထာ’’တိ ဝစနတော စ။ ‘‘ဥပေါသထံ ဌပေတွာ သေသကမ္မာနိ သမာနသံဝါသာ နာမာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဧကံ သမူဟနိတွာ’’တိ ပါဠိပါဌော။

၁၄၂။ ကတောဝဿာတိ ဧကသီမာယ သမဂ္ဂေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အညထာ နာနာသီမာယံ ဌိတာနံ သဝနံ ပမာဏံ, ဧကသီမာယပိ ဟတ္ထပါသံ မုဉ္စိတွာ ဌိတာနံ ဝါ သဝနမေဝ ပမာဏန္တိ အနိဋ္ဌံ အာပဇ္ဇတိ။ တတ္ထ သမ္မတာယ ဝါ အသမ္မတာယ ဝါတိ ဥပေါသထာဂါရသမ္မုတိယာ, န သီမာသမ္မုတိယာ။ ကထံ ပညာယတီတိ? အဓိကာရတော, ပရတော ဆန္ဒဒါနပညတ္တိတော, ပါရိသုဒ္ဓိဒါနပညတ္တိတော စ။ တတ္ထ ပုရိမံ ကာရဏံ ပုရိမံ အနိဋ္ဌံ နိဝါရေတိ, ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဥပေါသထမုခန္တိ ဥပေါသထဋ္ဌာနံ။ ‘‘ဥပေါသထမုခဿာတိ ဥပေါသထာဂါရဋ္ဌာနဿာ’’တိ လိခိတံ။ ယာနိ ကာနိစိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋေတီတိ ဣဒံ ကထံ ပညာယတီတိ? ‘‘ပဌမံ နိမိတ္တာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ နိမိတ္တေ ကိတ္တေတွာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တတ္တာ။ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ န ဝုစ္စန္တီတိ စေ? တံ ပန အကာရဏံ, န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာယ အာလသိယံ အတ္ထိ။ သီမာသမူဟနနကာလေ ဥပေါသထာဂါရံ သမူဟနိတွာဝ သီမာသမူဟနနံ ဣဇ္ဈတီတိ ဧကေ။ တံ အယုတ္တံ အဗဒ္ဓါယ သီမာယ ဥပေါသထာဂါရသမ္မုတိသိဒ္ဓိတောတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ ဥပေါသထမုခန္တိ ဥပေါသထာဂါရဿ မုခန္တိ အာစရိယာ။ ဥပေါသထမုခဿ နိမိတ္တကိတ္တနာ သီမာယ ဝုတ္တနယေန ကာတဗ္ဗာ။ ဧကေနာပိ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ‘‘ပါသာဒေါ ဝါ ဟောတု, မဏ္ဍပါဒီသု ဝါ အညတရော။ ကမ္မဝါစာယ ပန ‘ဥပေါသထမုခ’မိစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ပေါရာဏကော အာဝါသော နာမ မူလာဝါသော’’တိ လိခိတံ။ ဝဒတိ ဃဋမတ္တာ ဣတိ ဟိ လက္ခဏံ။

အဝိပ္ပဝါသသီမာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၃-၄။ ‘‘မနမှိ ဝူဠှော’’တိ ဝါ ပါဌော။ တတ္ထ မနမှိ ဝူဠှောတိ မနံ ဝူဠှော အမှီတိ အတ္ထော။ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာတိ အန္တရဃရသင်္ခါတံ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ ဌပေတွာ။ ကေစိ ‘‘ပရိက္ခိတ္တံ ဂါမံ သန္ဓာယ ‘ဂါမ’န္တိ ဝုတ္တံ, အပရိက္ခိတ္တံ သန္ဓာယ ‘ဂါမူပစာရ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ ပန အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ။ တသ္မာ နိဝေသနရစ္ဆာဒယော သန္ဓာယ ဂါမံ, ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဂါမူပစာရ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ပန အနေကဓာ ပဌန္တိ။ ကိံ တေန, ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတွာ ယထာ သမေန္တိ, တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခူနံ ပုရိမကမ္မဝါစာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဂါမဂါမူပစာရေ အန္တောကတွာ သမာနသံဝါသကသီမာယ သမ္မတာယ ဥပရိ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိယံ ယုဇ္ဇတိ။ ယတ္ထ ပန ကေဝလံ အရညံယေဝ သမ္မတံ, တတ္ထ ကထံ န ဝဋ္ဋတီတိ။ တတ္ထ ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာ’’တိ ဝစနံ န သာတ္ထကန္တိ စေ? ဝုစ္စတေ – ဧဝမေတံ, ကိန္တု အနုဿာဝနဟာနိပ္ပသင်္ဂတော တံ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပုရိမကမ္မဝါစာ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ။ ဧကသ္မိံ ဝါ အတ္ထေ ကမ္မဝါစာဒွယအာဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ။ ‘‘န ဟိ တေ အညမညဿ ကမ္မေ ဂဏပူရကာ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဘိန္နံ နာနာသံဝါသကသံဃာနမ္ပိ အယမေဝ ဝိဓိ အာပဇ္ဇေယျာတိ စေ? နာပဇ္ဇတိ ပဋိဂ္ဂဟသန္နိဓီနံ အနုညာတတ္တာ, ဩမသနာဒိပစ္စယာ အဝိသေသတော, ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိမတ္တာပေက္ခတာယ စ။ တဿာတိ ဘိက္ခုနိသံဃဿ။ န ကမ္မဝါစံ ဝဂ္ဂံ ကရောန္တီတိ ကမ္မံ န ကောပေန္တီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထာတိ ဌပေတွာ ဂါမန္တိ ဧတ္ထ။ ‘‘ယဒိ ဘိက္ခူနံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ န ဩတရတိ, အထ ကသ္မာ ဂါမေ သီမာဗန္ဓနကာလေ အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နန္တီတိ စေ? အာစိဏ္ဏကပ္ပေန, န တတော အညံ ကဉ္စိ အတ္ထံ အပေက္ခိတွာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘အတ္ထတော ဟိ သာ ဗဟိဒ္ဓါပိ အဗဒ္ဓါ ဧဝ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အန္တရဂါမေ ဗဒ္ဓါ သမာနသံဝါသသီမာ ယသ္မာ ဂါမသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ, တသ္မာတိ ဧကေ။ သောပိ သီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အဝိပ္ပဝါသသီမာသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ဂါမံ အန္တောကတွာ ဗဒ္ဓါယ သီမာယ ပုန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိယံ အရညပဒေသေ ဌတွာ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ, ဥဒါဟု ဂါမေ ဌတွာတိ? ဂါမေ ဌတွာ ကတာယပိ ကပ္ပိယဘူမိယာ ဖရတီတိ။ ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတဒေါသာနုလောမတ္တာ အကပ္ပိယဘူမိယံ ဌတွာ န ကာတဗ္ဗာတိ နော တက္ကော, ဧသ နယော သမူဟနနေပီတိ အာစရိယော။ ခဏ္ဍသီမာယံ ဌတွာ အဝိပ္ပဝါသသီမာတိအာဒီသု မဟာသီမာ ကိရ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ’’တိ ဝုတ္တာ။

၁၄၆။ ‘‘ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဧတိဿာ သီမာယ သမာနသံဝါသာယ ဧကူပေါသထာယ သမုဂ္ဃါတော, သော တုဏှဿာ’’တိ အန္ဓကပေါတ္ထကေ, သီဟဠပေါတ္ထကေသု စ ကေသုစိ ပါဌော အတ္ထိ။ ကေသုစိ ‘‘သမုဂ္ဃါတော ဧတိဿာ သီမာယာ’’တိ ပဌမံ လိခန္တိ, ကေသုစိ ‘‘ဧတိဿာ သီမာယ သမုဂ္ဃါတော’’တိ စ။

ဂါမသီမာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၇။ သာ စာတိ သာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိန္နဂါမသီမာ စ ဣတရာ စ။ သာ ကတမာတိ စေ? ‘‘ပကတိဂါမာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာယေဝ ဟောန္တီတိ သာ စ ဟောတိ ဣတရာ စ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော, တသ္မာယေဝ ‘‘တိစီဝရဝိပ္ပဝါသပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ ဧကဝစနံ ကတံ, တံ န ယုတ္တံ ဥဘိန္နမ္ပိ ဂါမတ္တာတိ ဧကေ။ ‘‘ဟောန္တိ, န လဘန္တီ’’တိ စ ဗဟုဝစနမ္ပိ ကရောန္တီတိ။ ‘‘သာ စ ဣတရာ စာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒိန္နဂါမသီမာ ပကတိဂါမာဒယော အဘိန္နာ’’တိ စ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဘိက္ခုဝသတီ’’တိ ပါဌော, ‘‘ဝသန္တီ’’တိ စ လိခိတံ။ ‘‘အထဿ ဌိတောကာသတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကဝစနမေဝ ယုတ္တံ။ သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာတိ ကတရံ သီမံ ပဋိက္ခိပတိ? ဗဒ္ဓသီမံ, ဧကာဒသဝိပတ္တိသီမညတရပ္ပသင်္ဂတောတိ အာစရိယာ။ သစေ ပဌမံ သီမာယ ဗဒ္ဓါယ ပစ္ဆာ နဒိအာဒယော ဟောန္တိ, ပဋိက္ခေပေါတိ ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ အဗဒ္ဓသီမမေဝ ပဋိက္ခိပတိ။ ယထာ သဗ္ဗော ဂါမော ဂါမသီမာ, တထာ သဗ္ဗာ နဒီ အသီမာ။ ကိန္တု တဿ တဿ ဘိက္ခုနော ဥဒကုက္ခေပသီမာတိ သီမာနာနတ္တံ ဒဿေတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော။ ယံ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သမန္တာ ဥဒကုက္ခေပါတိ ပန ဧကိဿာ နဒိယာ စတုဝဂ္ဂါဒီနံ သံဃာနံ ဝိသုံ စတုဝဂ္ဂကရဏီယာဒိကမ္မကရဏကာလေ သီမာပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝါသာဝိပ္ပဝါသပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထမ္ပိ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယ ပရိစ္ဆေဒဒဿနံ ဝိယာတိ အာစရိယာ, တသ္မာ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒါဘာဝေပိ အန္တောနဒိယံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။

အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ နာဝါဂတော စေ, နာဝါယံ ဝုတ္တနယေန။ သတ္ထဂတော စေ, သတ္ထေ ဝုတ္တနယေန။ သော စေ အတိရေကစာတုမာသနိဝိဋ္ဌော, ဂါမေ ဝုတ္တနယေန တိစီဝရာဝိပ္ပဝါသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထာပိ အယံ ဝိသေသော – သစေ သတ္ထော ဥဒကုက္ခေပဿ အန္တော ဟောတိ, ဥဒကုက္ခေပသီမာပမာဏန္တိ ဧကေ။ သတ္ထောဝ ပမာဏန္တိ အာစရိယာ။ သစေ ပနေတ္ထ ဗဟူ ဘိက္ခူတိအာဒိမှိ ကေစိ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထံ, ကေစိ ဂဏုပေါသထံ, ကေစိ သံဃုပေါသထန္တိ ဝတ္တုကာမတာယ ‘‘ဗဟူ သံဃာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ သီမာသမ္ဘေဒသမ္ဘဝတောတိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ ဌပေန္တေ ဟိ ဦနကံ န ဌပေတဗ္ဗံ။ ‘‘အဌပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂစ္ဆန္တိယာ ပနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဒကုက္ခေပမနတိက္ကမိတွာ ပရိဝတ္တမာနာယ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ အညိဿာ သီမာယ ဉတ္တီတိအာဒိ ကိံ သီမတော ကမ္မဝိပတ္တိဘယာ ဝုတ္တံ, ဥဒါဟု ပရိသတောတိ? ဧကကမ္မဿ နာနာသီမာယ အသမ္ဘဝတော သီမတောတိ။ ဧကကမ္မဿ နာနာသီမဋ္ဌသံဃေန အသမ္ဘဝတော ပရိသတောတိပိ ဧကေ။ ‘‘သဝနံ ဟာပေတီ’’တိ ဝုတ္တဒေါသပ္ပသင်္ဂတောတိ နော တက္ကော။ ဧကိဿာ ဟိ သီမာယ ဧကံ ကမ္မံ အနိဋ္ဌပေန္တော ဟာပေတီတိ အာစရိယော။

ဗဟိနဒိတီရေ ဇာတရုက္ခဿ အန္တောနဒိယံ ပဝိဋ္ဌသာခါယ ဝါတိ ဧတ္ထ စ နဒိတီရေ ခါဏုကံ ကောဋ္ဋေတွာတိ ဧတ္ထ စ သစေ ပန သေတု ဝါ သေတုပါဒါ ဝါ ဗဟိတီရေ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ စ သီမာသောဓနံ နာမ ဂါမသီမဋ္ဌေ ဟတ္ထပါသာနယနံ။ ခဏ္ဍသီမာယ ဥဋ္ဌိတရုက္ခတော ဝိယောဇေတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? တီရဋ္ဌေ ရုက္ခေ ဗဒ္ဓနာဝါယ ဂါမော အာဓာရောတိ။ ‘‘ဥဘတောဘာဂေန ဂါမသီမံ ဖုသိတွာ ဌိတသေတု ခဏ္ဍသီမာမဟာသီမာယော ဖုသိတွာ ဌိတရုက္ခေန ဥပမေတဗ္ဗော’’တိ စ လိခိတံ။ တတ္ထ ပုရိမနယေ တာဝ ဣဒံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – တာဒိသေ ဌာနေ ကတကမ္မံ ကိံ နဒိယံ ကတသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဥဒါဟု ဂါမသီမာယံ, အထ ဥဘယတ္ထာတိ? ကိဉ္စေတ္ထ တံ စေ နဒိယံ ကတသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဥဒကုက္ခေပသီမာဝ သောဓေတဗ္ဗာ, န ဣတရာ။ အထ ဂါမသီမာယံ ကတသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဥဒကုက္ခေပသီမာ န သောဓေတဗ္ဗာ။ ယဒိ ဥဘယတ္ထ ကတသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဒွီသု သီမာသု ဧကကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတိ။ တတော ‘‘အညိဿာ သီမာယ ဉတ္တိ, အညိဿာ အနုဿာဝနာ ဟောတီ’’တိ ဣဒဉ္စ ‘‘ခဏ္ဍသီမာမဟာသီမဋ္ဌာနံ ကာယသာမဂ္ဂိယာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒဉ္စာနိဋ္ဌံ အာပဇ္ဇတီတိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ယထာဝုတ္တံ ကမ္မံ ဥဘယတ္ထ ကတသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, န စ ယထာဝုတ္တံ အနိဋ္ဌံ အာပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ‘‘ဉတ္တိအနုဿာဝနာနံ ဧကေကသီမာယံ ပဝတ္တတ္တာ, ကာရကဘိက္ခူနံ ဝါ ဧကေကသီမာယံ ဌိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဥဘယတ္ထာပိ ဌာတုံ သက္ကုဏေယျတာယ ပန တံ အကာရဏံ။ ဧကီဘာဝံ ဥပဂတသီမဋ္ဌာနေ ကတတ္တာတိ ဣဒံ အစလကာရဏံ။ ဧကီဘာဝံ ဥပဂတာသု ဟိ ဒွီသု နဒီဂါမသီမာသု ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ။ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယံ စေ နဒီ ဟောတိ, သမုဒ္ဒေါ ဝါ, ဇာတဿရော ဝါ။ တေသု ဌိတဘိက္ခု သတ္တဗ္ဘန္တရသီမာယံ ဌိတသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ။ တတ္ထ စေ နဒိအာဒိလက္ခဏံ အပ္ပတ္တော ဒီပကော, ပါသာဏော, ရုက္ခော ဝါ ဟောတိ, သတ္တဗ္ဘန္တရသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ မနုဿေဟိ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနံ စေ တံ ဟောတိ, ဂါမခေတ္တသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ကတရဂါမခေတ္တံ? ယတော မနုဿာ သဉ္စရန္တိ, သဗ္ဗေ စေ သဉ္စရန္တိ, ဝိသုံ ဂါမခေတ္တသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ စ အာစရိယာ။

ပစ္ဆိမနယေ သစေ သေတု နဒီလက္ခဏဋ္ဌာနံ အဖုသိတွာ ဌိတော, ဂါမသီမာသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ တတ္ထ ဧကော စေ ဂါမော, တံ သောဓေတွာ, ဒွီသု တီရေသု သစေ ဒွေ, ဒွေပိ ဂါမေ သောဓေတွာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ ကတံ ဥဘယတြ ကတံ ဟောတိ။ ဣမိနာ နယေန ဒွီသု နဒီသု, ဇာတဿရေသု စ ဧကကမ္မပသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယံ ပန နယော ခဏ္ဍသီမာမဟာသီမာနမ္ပိ လဗ္ဘတေဝ။ သစေ သေတု နဒီလက္ခဏဋ္ဌာနံ ဖုသိတွာ ဌိတော, ဥဒကုက္ခေပသီမာပိ သောဓေတဗ္ဗာ။

သီမာနမေဝ စေကတ္တံ, ဝေဟာသဋ္ဌံ ဝိနာ ဂတော၊

ဝိဒိတွာ ဧကကမ္မဿ, သီမတော ဣဒမာဒိသေ။

ဧကသီမံ ဒွိသီမံ ဝါ, တိသီမံ စတုသီမကံ၊

ဧကကမ္မံ သိယာ တဿ, ကောပေါ ပရိသတော သိယာတိ။

အယံ ပနေတ္ထ ဝိသေသော – နဒိယံ ကရောန္တာနံ ဥဒကုက္ခေပတော ဗဟိ ရုက္ခာဒိသမ္ဗန္ဓော အပ္ပမာဏံ။ ဂါမေ ကရောန္တာနံ နဒိယံ သမ္ဗန္ဓရုက္ခဿ ဥဒကုက္ခေပတော ဗဟိ ဌိတဘိက္ခု အပ္ပမာဏံ, တတော ဩရံ ပမာဏံ။ ဗဒ္ဓသီမာယ သမ္ဗန္ဓရုက္ခဿ ဗဒ္ဓသီမာယ ဌိတဘိက္ခု ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘သီမံ သောဓေတွာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘သစေ ပန သေတု ဝါ သေတုပါဒါ ဝါ ဗဟိတီရေ ပတိဋ္ဌိတာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနမ္ပိ ပါရောဟာဒီသု ဝိယ သကလသီမာသောဓနမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ သာဓေတိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ အတိဝုဋ္ဌိကာလေ ပနာတိ ဧတ္ထ အတိဝုဋ္ဌိ နာမ ယထာ စာတုမာသိကာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တသ္မာ စတုမာသံ အတိဝုဋ္ဌိယေဝ သစေ ဟောတိ, သဗ္ဗောပိ ဩဃေန ဩတ္ထဋောကာသော နဒီ ဧဝ။ အထ ဧကိဿာပိ အတိဝုဋ္ဌိယာ ဩဃော စတုမာသံ တိဋ္ဌတိ, သန္ဒတိ ဝါ, ဗဟိတီရေ ပတိဋ္ဌိတဩဃေန ဩတ္ထဋောကာသော သဗ္ဗောပိ နဒီ ဧဝ။ နဒိံ ဩတ္ထရိတွာ သန္ဒနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယာတိ တမေဝ ဝါ နဒိံ အညံ ဝါ အပုဗ္ဗံ ဝါ ပဒေသံ အတ္တနော ပဝတ္တဝသေန နဒိလက္ခဏပ္ပတ္တံ ဩတ္ထရိတွာ သန္ဒနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဝဋ္ဋတိ။ ဂါမနိဂမသီမံ ဩတ္ထရိတွာတိ စတုမာသပ္ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘အဂမနပထေတိ တဒဟု ဂတပစ္စာဂတံ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျကေ’’တိ လိခိတံ။ ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? နဒိယမ္ပိ တံဒေါသပ္ပသင်္ဂတော။ တိပုသကာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကမလုပ္ပလာဒီနိပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ သဗ္ဗောပိ အဇာတဿရော ဟောတိ, ဂါမသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ ယေဟိ ကတံ, တေသံ ဂါမသီမာသင်္ချံ ဝါ, သမန္တတော တီရဋ္ဌဂါမေဟိ စေ ကတံ, သဗ္ဗဂါမသင်္ချံ ဝါ, အညေဟိ ဂါမခေတ္တေဟိ အသမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ စေ, ဝိသုံဂါမသီမာသင်္ချံ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။

၁၄၈။ သံသဋ္ဌဝိဋပါတိ ဣမိနာ အာသန္နတ္တံ ဒီပေတိ, တေန ပဒေသသမ္ဘိန္ဒနာ ဣဓ သမ္ဘေဒေါတိ ဒီပေတိ။ သော ပန ဝဍ္ဎန္တော သီမာသင်္ကရံ ကရောတီတိ ဗဒ္ဓသီမဋ္ဌာနပ္ပဝေသနဝသေန ‘‘ဧကဒေသဗဒ္ဓသီမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော သင်္ကရဒေါသော ဟောတိ။ န, ဘိက္ခဝေ, သီမာယ သီမာ သမ္ဘိန္ဒိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဌမံ ဗဒ္ဓသီမာယ ပစ္ဆာ အတ္တနာ ဗန္ဓိတဗ္ဗသီမာ န သမ္ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဧကေ အဓိပ္ပါယံ သံဝဏ္ဏယန္တိ။ ပဌမံ သမ္မတသီမာယံ သမ္ဘေဒါဘာဝတော သွာဓိပ္ပါယော အဇ္ဈောတ္ထရဏေန ယုဇ္ဇတိ, တသ္မာ ပစ္ဆာ ဗန္ဓိတဗ္ဗသီမာယ ပဌမံ ဗဒ္ဓသီမာ န သမ္ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ။ သကလံ ဝါ ဧကဒေသတော ဝါ နိမိတ္တာနံ အန္တောကရဏေန ပဌမံ ဗဒ္ဓသီမာယ သီမန္တရိကေ အကိတ္တေတွာ သမ္မန္နနတော ဟိ သမ္ဘိန္ဒတိ နာမ, ပရေသံ ဗဒ္ဓသီမံ သကလံ ဝါ ဧကဒေသတော ဝါ နိမိတ္တာနံ အန္တောကရဏေန အဇ္ဈောတ္ထရတိ နာမ, တေနေဝါဟ ‘‘သီမံ သမ္မန္နန္တေန သီမန္တရိကံ ဌပေတွာ’’တိအာဒိ။ တဿတ္ထော – ပဌမံ ဗဒ္ဓသီမာယ သီမန္တရိကံ ပစ္ဆာ ဗန္ဓိတဗ္ဗသီမာယ နိမိတ္တဘူတံ ဌပေတွာ ပစ္ဆာ သီမံ သမ္မန္နိတုန္တိ။ ဣမာ ဒွေပိ ဝိပတ္တိယော ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသီမာနံ အညမညံ န သမ္ဘဝန္တိ။ သော ပန ဝဍ္ဎန္တော သီမာသင်္ကရံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ သီမာသင်္ကရမေဝ ကရောတိ။ တသ္မိံ ကတကမ္မာနိ န ကုပ္ပန္တီတိ ကေစိ, တံ နယုတ္တံ သာခါပါရောဟဆေဒနသီမာသောဓနာနံ ဝုတ္တတ္တာ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ သုဋ္ဌု ဝိစာရေတွာ ဂရုကုလေ ပယိရုပါသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဂဟေတဗ္ဗံ, ဣတရံ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ။

ဥပေါသထဘေဒါဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၉။ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထာ’’တိ တဒါ သာမဂ္ဂီဥပေါသထဿ အနနုညာတတ္တာ ဝုတ္တံ။ သာမဂ္ဂီဥပေါသထဿ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော သာမဂ္ဂီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, န စ ကမ္မဝါစာယ ဘဂဝတာ ပယောဂေါ ဒဿိတော, ပါဠိနယတော အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗက္ကမော ဒဿိတော။ တထာ ပဉ္စန္နံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနံ ဥဒ္ဒေသက္ကမော သိဒ္ဓေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ, အဓမ္မေန သမဂ္ဂံ နာမ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကာမံ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ နာမ ဟောတိ ဝဂ္ဂကထာယ ယထာကမ္မံ သာမဂ္ဂီဝဝတ္ထာနတော။ တထာပိ ဝဂ္ဂပဋိပက္ခဘာဝေန သမဂ္ဂံ, သမဂ္ဂပဋိပက္ခဘာဝေန စ ဝဂ္ဂံ နာမ ကတံ။ အာဝေဏိကတော ဝါ ဂဏကမ္မာဒိသမ္ဘဝတော, တဿ စ သမဂ္ဂဝဂ္ဂဘာဝသမ္ဘဝတော ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မေန ဝဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ ပါရိသုဒ္ဓိကရဏံ ဓမ္မိကံ, သံဃဿေဝ ဆန္ဒာဂမနံ, န ဂဏဿာတိ ကတွာ ဝဂ္ဂံ နာမ ဟောတိ။ ‘‘ဧကဝါရံ ကတံ သုကတံ, အာပတ္တိံ ပန အာပဇ္ဇတိ, ပုန ကာတုံ န လဘန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ပဉ္စသု ဧကဿ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ စတူဟိ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ, ဆန္ဒဟာရကေ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ပတ္တေ တေန သံဃော ပဟောတိ, တသ္မာ ဆန္ဒော သံဃပ္ပတ္တော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၀။ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော…ပေ… အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတိ, တတ္ထာယသ္မန္တေ ပုစ္ဆာမိ…ပေ… တသ္မာ တုဏှီ။ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’တိ ဝတွာ ‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါန’န္တိအာဒိနာ နယေန အဝသေသေ သုတေန သာဝိတေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမီတိ သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဓာရယာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါန’’န္တိ ဝစနံ သံခိတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, တေနေဝ ခုဒ္ဒကပေယျာလဝသေန လိခိတံ။ ဧဝံ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတိ, တတ္ထာယသ္မန္တေ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါန’’န္တိ ဝစနံ သံခိတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဧကေ။ ကေစိ ‘‘အဝိဝဒမာနေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တေ နိဒါနုဒ္ဒေသော နိဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အနာဝိကရောန္တော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ။ ကသ္မာ? ‘‘နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ’’တိ နိဋ္ဌာနဝစနေန ဟိ နိဒါနဿ နိဋ္ဌိတဘာဝေါ ဝုတ္တော, နိဒါနာဝသာနေ စ အာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ။ ‘‘သရဘညံ နာမ သရေန ဘဏန’’န္တိ လိခိတံ။ သဇ္ဈာယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘သဇ္ဈာယံ ကရောမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ။ ‘‘အာပုစ္ဆာမီတိ ဝုတ္တမတ္တေန ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တံ တုဏှီဘာဝေ ယုဇ္ဇတိ။ ‘‘အထာပိ လာဘာဒိနာ အဘိဘူတော ဝါရေတိ, တံ န ပမာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဧသေဝ နယောတိ ကထေန္တော ယဒိ ဝိစ္ဆိန္ဒတိ, ပုန အာပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ။

အဓမ္မကမ္မပဋိက္ကောသနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၄။ ‘‘တေသံ အနုပဒ္ဒဝတ္ထာယာ’’တိ သံဃော သံဃဿ ကမ္မံ န ကရောတိ, အညောပိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဗဟူနံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ။

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကအဇ္ဈေသနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၅။ ‘‘ထေရာဓိကံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဝတွာပိ ပစ္ဆာ အဝိသေသေန ‘‘ယော တတ္ထ ဗျတ္တော ပဋိဗလော, တဿာဓေယျ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝစနံ ထေရဿာပိ အတ္ထီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော သံခိတ္တေန ဝါ ဝိတ္ထာရေန ဝါ’’တိ ဝစနတော အသတိပိ အန္တရာယေ ထာမံ ပမာဏန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။

ဒိသံဂမိကာဒိဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၃။ ‘‘သစဿ သဒ္ဓိံစရာ ဘိက္ခုဥပဋ္ဌာကာ အတ္ထီ’’တိ ပါဌော။ ‘‘ဥတုဝဿေတိ ဥတုသံဝစ္ဆရေ ဟေမန္တဂိမှေသူ’’တိ လိခိတံ။

ပါရိသုဒ္ဓိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၄။ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒမ္မီတိ ‘‘သာပတ္တိကော ထေရာနံ ဒေတိ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ဒုက္ကဋံ သမ္ဘဝတီ’’တိ အာစရိယေန လိခိတံ။ ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ? သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေန ဒုက္ကဋာပတ္တိ နာမ ကေဝလံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တတ္တာ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဟောတီတိ။ ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒမ္မီ’’တိ ဧတ္ထ ပန ကိရိယာ ပညာယတိ, တသ္မာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယံ ဝိယ ဒိဿတိ, သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။ မဟန္တာ ဟိ တေ အာစရိယာ နာမ။ တတ္ထ ‘‘ဒမ္မီ’’တိ အတ္တနော ဥပေါသထကမ္မနိဗ္ဗတ္တိနိမိတ္တံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဟရာ’’တိ စ ‘‘အာရောစေဟီ’’တိ စ ဟာရကဿ အနာရောစနပစ္စယာ ဒုက္ကဋမောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဧသေဝ နယော ဆန္ဒဒါနေပိ။ တတ္ထ ‘‘ဒမ္မီ’’တိ အတ္တနော စိတ္တသာမဂ္ဂိဒီပနဝစနံ, သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ, ဧဝံ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဏ္ဏေတိ။ အထ ဝါ ပဌမံ သမဂ္ဂဘာဝံ သန္ဓာယ, ဒုတိယံ ပစ္ဆာ ဝိဓာတဗ္ဗဘာဝံ, တတိယံ ဆန္ဒဟာရကဿ ဒုက္ကဋမောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဥဘယတ္ထာပိ ‘‘သံဃပ္ပတ္တော ပက္ကမတီ’’တိအာဒိဝစနတော သံဃေ သမဂ္ဂေ ဧဝ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဒါနံ ရုဟတိ, နာသမဂ္ဂေတိ သိဒ္ဓံ။ ‘‘သံဃပ္ပတ္တော ဥက္ခိတ္တကော ပဋိဇာနာတိ, အာဟဋာ ဟောတိ ပါရိသုဒ္ဓီ’’တိအာဒိဝစနတော ဥက္ခိတ္တကာဒီနမ္ပိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဒါနံ ရုဟတီတိ သိဒ္ဓံ, တဉ္စ ခေါ ပကတတ္တသညာယ, နော အညထာတိ တက္ကော။ ဇာနိတွာ သာမဏေရဿ ဒိန္နေ န ယာတိ, အာပတ္တိ စ, အဇာနိတွာ ဒိန္နေ ယာတိ စ, အနာပတ္တီတိ ဧကေ။ ဗိဠာလသင်္ခလိကာ နာမ ပါရိသုဒ္ဓီတိ ဧတ္ထ သင်္ခလိကာ နာမ အနန္တရေန သမ္ဗဇ္ဈတိ, အညေန စ သင်္ခလိကေနာတိ ကေဝလံ သင်္ခလိကာ ပါရိသုဒ္ဓိ နာမ ဟောတီတိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ ဧဝံ သန္တေ ဝိသေသနံ နိရတ္ထကံ ဟောတိ။ ဗိဠာလသင်္ခလိကာ ဗဒ္ဓါဝ ဟောတိ အန္တောဂေဟေ ဧဝ သမ္ပယောဇနတ္တာ။ ယထာ သာ န ကတ္ထစိ ဂစ္ဆတိ, တထာ သာပိ န ကတ္ထစိ ဂစ္ဆတီတိ ကိရ အဓိပ္ပါယော။

ဆန္ဒဒါနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၅-၇။ ‘‘ဆန္ဒံ ဒတွာ ခဏ္ဍသီမံ ဝါ သီမန္တရိကံ ဝါ ဗဟိသီမံ ဝါ ဂန္တွာ အာဂတော ဘိက္ခု ကမ္မံ န ကောပေတိ, တသ္မာ ဂမိကဘိက္ခူနံ ဆန္ဒံ ဂဏှိတွာ ခဏ္ဍသီမံ ဗန္ဓိတွာ ပုန ဝိဟာရသီမံ ဗန္ဓိတုံ တေသံ ဆန္ဒံ န ဂဏှန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘မုဟုတ္တံ ဧကမန္တံ ဟောထာ’’တိအာဒိဝစနတော ယံ ကိဉ္စိ ဘိက္ခုကမ္မံ ဂဟဋ္ဌာဒီသု ဟတ္ထပါသဂတေသု န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ နိဿီမန္တိ ဗဟိသီမံ။ တဿ သမ္မုတိဒါနကိစ္စံ နတ္ထီတိ တသ္မိံ သတိပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ အာသနေန သဟ ဥဒကန္တိ အတ္ထော။ ပန္နရသောပီတိ အပိ-သဒ္ဒေါ စာတုဒ္ဒသိံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ, တေန ဝုတ္တံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယဒိ နော ဧတ’’န္တိ။ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဥပေါသထော ပန္နရသော’’တိ အဓိဋ္ဌာနံ သဒါ န ကိဉ္စိ, န အညထာတိ ဧကေ။

အာပတ္တိပဋိကမ္မဝိဓိကထာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၆၉-၁၇၀။ ပဋိဒေသေမီတိ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝုတ္တေ ဒေသနာ စ ပဋိဂ္ဂဟော စ ဟောတိယေဝ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မေန ဝိသုဒ္ဓိယာ ဝုတ္တတ္တာတိ ကေစိ။ ဝေမတိကေန ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကိဿာ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိယာ ဝေမတိကော, ယဒါ နိဗ္ဗေမတိကော ဘဝိဿာမိ, တဒါ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကတေ ယာဝ နိဗ္ဗေမတိကော န ဟောတိ, တာဝ သဘာဂါပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န လဘတိ, အညေသဉ္စ ကမ္မာနံ ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။ ပုန နိဗ္ဗေမတိကော ဟုတွာ ဒေသေတဗ္ဗံ။ န စာတိ နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာယံ အတ္ထိ, ဒေသိတေ ပန ဒေါသော နတ္ထီတိ။ တထာ ဣတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿာမီတိ ဧတ္ထ စ သကလသံဃေ သဘာဂါပတ္တိံ အာပန္နေ, ဝေမတိကေ စ။ တထာ စ ‘‘သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂါပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ယဒါ သုဒ္ဓံ ပဿိဿတီ’’တိ, ‘‘တဒါ တဿ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿတီ’တိ ဝတွာ ‘ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘတီ’’တိ စ လိခိတံ။

အနာပတ္တိပန္နရသကာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၇၂-၃။ ‘‘အတ္ထညေ’’တိ ပုဗ္ဗဝါရေ, ‘‘အထညေ’’တိ ပစ္ဆာဝါရေ ပါဌော။ သီမံ ဩက္ကန္တေ ဝါ ဩက္ကမန္တေ ဝါ ပဿန္တိ။ ဓမ္မသညိနော ပန အညာဏေန ဟောန္တိ။ ‘‘ဝေမတိကပန္နရသကံ ဥတ္တာနမေဝါ’’တိ ပါဌော။

သီမောက္ကန္တိကပေယျာလကထာဝဏ္ဏနာ

၁၇၈။ ‘‘န အကာမာ ဒါတဗ္ဗာ’’တိဝစနတော ဣစ္ဆာယ သတိ ဒါတဗ္ဗာတိ သိဒ္ဓံ။

လိင်္ဂါဒိဒဿနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၀။ နာဘိဝိတရန္တီတိ ဧတ္ထ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကာ ကိရ တေ။ ကမ္မနာနာသံဝါသကဉှိ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိနိဿဇ္ဇာပေတွာ တဿ ဩသာရဏကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ ကတေ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣတရေန လဒ္ဓိနိဿဇ္ဇနမတ္တေန ကာတုန္တိ ဝုတ္တံ။ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ အပ္ပဋိကမ္မေ ဥက္ခိတ္တကဉ္စ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ဥက္ခိတ္တကဉ္စ ဇာနိတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကရောန္တဿ ပါစိတ္တိယံ, တသ္မာ ဣမေ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧကေ။

နဂန္တဗ္ဗဂန္တဗ္ဗဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၁။ န ဂန္တဗ္ဗောတိ ကိံ သန္ဓာယ? ‘‘အညတြ သံဃေနာ’’တိ ဝစနတော ယသ္မိံ ဝိဟာရေ သတံ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ, တေ သဗ္ဗေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဒသ ဒသ ဟုတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ နာနာဥဒကုက္ခေပသီမာဒီသု ဌတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘန္တိ။ နဝကမ္မသာလာဒိကာ နာနာသီမာကောဋိ ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနတ္ထံ သီမာပိ နဒီပိ န ဂန္တဗ္ဗာ။ ဂရုကံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ လဟုကဿ အကတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘အညတြ သံဃေနာ’’တိ ဝစနံ သာဓေတိ။ တတ္ထ ‘‘ယသ္မိံ အာဝါသေ ဥပေါသထကာရကာ …ပေ… အကတွာ န ဂန္တဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော ဝိဿဋ္ဌဥပေါသထာပိ အာဝါသာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ ‘‘တတော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထကရဏတ္ထံ ဝိဿဋ္ဌဥပေါသထာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ခဏ္ဍသီမံ ဝါ ပဝိသိတုန္တိ အပရေ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ နေဝ ဥပေါသထန္တရာယောတိ ‘‘အတ္တနော ဥပေါသထန္တရာယော’’တိ လိခိတံ။

ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလသန္ဒဿနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၃။ ‘‘အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ နိသိန္နပရိသာယ ကလဟာဒိဘယေန နာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အညကမ္မေ တဿ နိသိန္နပရိသာယ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဧကေ။ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၃) ဝစနတော သာမဂ္ဂီဒိဝသော အနုပေါသထဒိဝသောတိ အတ္ထတော ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ။ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထာ’’တိ ဝုတ္တဝစနဝသေနေတံ ဝုတ္တံ, အညထာ ပရိဝါရပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အာစရိယာ။ စာတုဒ္ဒသိယံ, ပန္နရသိယံ ဝါ စေ သံဃော သမဂ္ဂေါ ဟောတိ, ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော သာမဂ္ဂီ’’တိ အဝတွာ ပကတိနီဟာရေနေဝ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ယထာဒေသနာ ကတာတိ နော တက္ကော။ အညထာ ယထာဝုတ္တဒွယေ စေ သာမဂ္ဂီ ဟောတိ, တတ္ထ ဥပေါသထံ အကတွာ အနုပေါသထဒိဝသေ ဧဝ သာမဂ္ဂီဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ။ အညထာ ပုဗ္ဗေ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ဣဒါနိ ပဋိသေဓနကိစ္စံ နတ္ထိ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝသိကံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၃၆) ပုဗ္ဗေ ဟိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိ စ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၉) စ ပစ္ဆာ ဝုတ္တတ္တာ တတော အညသ္မိံ ဒိဝသေ ဥပေါသထော န ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထတော အာပန္နံ အနိဋ္ဌံ, သတိ သံဃသာမဂ္ဂိယာ အညော ဒိဝသော ပကတိဝသေန အနုပေါသထောပိ ဥပေါသထဒိဝသော နာမ ဟောတီတိ ဒဿနဝသေန နိဝါရေတုမ္ပိ ဧဝံဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဥပေါသထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဝဿူပနာယိကာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၄။ မဟာအဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘သင်္ကာသယိဿန္တီ’’တိ ပါဌော, ဒီပဝါသိနော ‘‘သင်္ကာပယိဿန္တီ’’တိ ပဌန္တိ ကိရ။ ‘‘ကတိ နု ခေါ ဝဿူပနာယိကာ’’တိ စိန္တာယံ ‘‘ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိ ယံ ဝဿူပဂမနံ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝတွာ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ ဝဿာနမာသာ စ စတ္တာရော။ တတ္ထ ပဌမံ တေမာသံ, ပစ္ဆိမံ တေမာသန္တိ ဒုဝိဓံ တေမာသံ။ တေနာယံ တေသံ ဘိက္ခူနံ စိန္တာ အဟောသိ။

ဝဿာနေစာရိကာပဋိက္ခေပါဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၅။ အနပေက္ခဂမနေန ဝါ အညတ္ထ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပနေန ဝါ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ပဌမံ တာဝ သော သတ္တာဟံ အနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတိ။ ‘‘အာဂစ္ဆေယျ ဝါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တံ အာဝါသံ န ဝါ အာဂစ္ဆေယျ, တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော ဩရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ ‘‘သော တဒဟေဝ အကရဏီယော ပက္ကမတိ, သကရဏီယော ပက္ကမတိ, တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ဝုတ္တံ။

သတ္တာဟကရဏီယာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၇-၈။ ဒုတိယံ ပန ‘‘သော တံ သတ္တာဟံ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမေတိ, တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနတော သတ္တာဟတော ပရံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ ‘‘သော တံ သတ္တာဟံ အန္တော သန္နိဝတ္တံ ကရောတိ, တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ဝုတ္တံ။ သတိပိ ကာရဏဒွယေ ဝဿစ္ဆေဒကာရဏာဘာဝေ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တသ္မာ တီဏိပိ ဧတာနိ ဝစနာနိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇိတာနိ ဝိဂ္ဂဟာနိ ဟောန္တိ။ တီဏိ ပရိဟီနာနီတိ တာသံ နတ္ထိတာယ။

ပဟိတေယေဝအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၉၉။ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ, သံဃကရဏီယေန ဂန္တုံ, သတ္တာဟံ သန္နိဝတ္တော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော အန္တောဝဿေ သံဟာရိကဘာဝေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ တတ္ထ ဓမ္မဆန္ဒဝသေနပိ အာဂတေ သံဃဿ အာယမုခံ ဝိနဿတိ။ တတော ‘‘သေနာသနာနိ ကတွာ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ အာဂတန္တိ အာဂမနံ။ ဘာဝေတ္ထ တပစ္စယောယံ။ သံဃကရဏီယေန ဂန္တုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သေနာသနပဋိသံယုတ္တေသု ဧဝ သံဃကရဏီယေသု, န အညေသူ’’တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ဝဒတိ ကိရ။ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ တံ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဥပေါသထာဂါရာဒီသု သေနာသနေသူ’’တိအာဒိနာ သေနာသနမေဝ ဒဿိတံ, တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။

အနိမန္တိတေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဒုက္ကဋာပတ္တိ စ ဟောတိ, တံ ‘‘ဝဿစ္ဆေဒေါ’’တိ စ ဝဒန္တိ။ နိမန္တိတောယေဝ နာမ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဥပါသကေဟိ ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ဒိဝသေ ဒါနာဒီနိ ကရောမ, သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တူ’’တိ ကတာယပိ ကတိကာယ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပဝါရဏာယ နဝမိတော ပဋ္ဌာယ ပံသုကူလိကစီဝရံ ပရိယေသိတုံ ကာဝီရပဋ္ဋနေ ဝိယ သဗ္ဗေသံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ အနုသံဝစ္ဆရံ နိယမတော ဥပါသကေဟိ သဇ္ဇိတွာ ဌပနတော။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘိက္ခုသံဃေန ဝါ ကတိကာ ကတာ ‘သမန္တာ ဘိက္ခူ ဂစ္ဆန္တူ’တိ, ဃောသနံ ဝါ ကတံ ဥပါသကေဟိ, တတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီတိ တထာ ‘အနုသံဝစ္ဆရံ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ သကိံ နိမန္တိတေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ‘‘စီဝရကာလတော ပဋ္ဌာယ နိယမံ ကတွာ သမန္တတော အာဂတာနံ သဇ္ဇေတွာ ဒါနတော ကာဝီရပဋ္ဋနေ ဃောသေတွာ ကရဏာကာရော ပညာယတီတိ အပရေ’’တိ စ။ အာစရိယာ ပန ဧဝံ န ဝဒန္တိ။

အန္တရာယေအနာပတ္တိဝဿစ္ဆေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၁။ ‘‘သစေ ဒူရံ ဂတော ဟောတိ, သတ္တာဟဝါရေန အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော ‘ယသ္မိံ အန္တရာယေ သတိ ဝဿစ္ဆေဒံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မိံ အန္တရာယေဝ ဝဿစ္ဆေဒမကတွာ သတ္တာဟကရဏီယေန ဝီတိနာမေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပိတန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိနယဓရာ ပန န ဣစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ‘‘သတ္တာဟဝါရေန အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ တတြုပ္ပါဒါဒိနိမိတ္တံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘အာစရိယာ ပန ဧဝံ န ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂါဝုံ ဝါတိ ဗလိဗဒ္ဓံ ဝါ။ ဗဟိသီမာယ ဌိတာနန္တိ တေဟိ ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတေဟိပီတိ ဥပတိဿတ္ထေရော။ ဝဿစ္ဆေဒေ အဿ ဝဿစ္ဆေဒဿ။ ဝိဟာရာ အညတ္ထ ဝုဋ္ဌာပေန္တေဟိ တတ္ထေဝ သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေန ဣမသ္မိံ နာမ ပဒေသေ ဣမံ ဝိဟာရံ နေတွာ ဝုဋ္ဌာပေမာ’’တိ အနုဿာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗန္တိ။

ဝဇာဒီသုဝဿူပဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၃။ ဝဇေန သဒ္ဓိံ ဂတဿ ဝဿစ္ဆေဒေ အနာပတ္တီတိ ဝဿစ္ဆေဒေါ န ဟောတီတိ ကိရ အဓိပ္ပါယော။ သတ္ထဿ အဝိဟာရတ္တာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဧတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘သတ္ထေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသ’န္တိ ဝါ ‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’တိ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, အာလယကရဏမတ္တေနေဝ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ လိခိတံ။ တံ ပန အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီတိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌကထာဝစနမ္ပိ ပုဗ္ဗာပရံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န, အဓိပ္ပါယာဇာနနတော။ သတ္ထော ဒုဝိဓော ဌိတော, သဉ္စာရောတိ။ တတ္ထ ဌိတေ ကုဋိကာယ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝတွာ ဝသိတဗ္ဗံ။ ဣဒဉှိ သန္ဓာယ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထေ ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိ ဝုတ္တံ, သဉ္စာရိမှိ ပန သတ္ထေ ကုဋိကာယ အဘာဝတော ဝဿံ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သတိ သိဝိကာယ ဝါ သကဋကုဋိကာယ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဝဇေပိ။ တီသု ဌာနေသု ဘိက္ခုနော နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တိ။

ပဝါရေတုဉ္စ လဘတီတိ ဧတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယေန ဝဇော, တေန ဂန္တု’’န္တိ ဣဒံ ကိံ ဝဿရက္ခဏတ္ထံ ဝုတ္တံ, ဥဒါဟု ဝဿစ္ဆေဒါပတ္တိရက္ခဏတ္ထန္တိ? ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ ဝဿရက္ခဏတ္ထံ, ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ။ အထ ဝဿစ္ဆေဒါပတ္တိရက္ခဏတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ သိဒ္ဓံ န သော ပဝါရေတုံ လဘတီတိ, ကာ ပနေတ္ထ ယုတ္တိ? ယတော အယမေဝ တိဝိဓော ပဝါရေတုံ လဘတိ, နေတရော။ ဝါဠေဟိ ဥဗ္ဗာဠှာဒိကော ဟိ ဥပဂတဋ္ဌာနာပရိစ္စာဂါ လဘတိ။ ပရိစ္စာဂါ န လဘတီတိ အယမေတ္ထ ယုတ္တိ။ ယေန ဂါမော, တတ္ထ ဂတောပိ ပဝါရေတုံ လဘတီတိ ဧကေနာတိ အာစရိယော။ ယော ဟိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ န ဥပဂတော, ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ’’တိ ဥပဂတော, သော စ ပရိစ္စတ္တော။ အညထာ ဝိနာ ဝိဟာရေန ကေဝလံ ဂါမံ သန္ဓာယ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ အာပဇ္ဇတူတိ စေ? န, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဇေ သတ္ထေ နာဝါယ ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိ ဝစနံ ဝိယ ‘‘ဂါမေ ဥပဂန္တု’’န္တိ ဝစနာဘာဝတော။ ယသ္မာ ‘‘တီသု ဌာနေသု ဘိက္ခုနော နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တီ’’တိ ဝစနံ တတ္ထ ဝဿူပဂမနံ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ တဒဘာဝေ ဆေဒါဘာဝါ, တသ္မာ ‘‘သတ္ထေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုဋိယာ အဘာဝကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သိဒ္ဓံ။ တီသု ဌာနေသု ဘိက္ခုနော နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တီတိ ‘‘တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿေဝ နတ္ထိ, ဝိရုဇ္ဈိတွာ ဂမနေ အာပတ္တိ စ, ပဝါရေတုဉ္စ န လဘတီ’’တိ လိခိတံ, တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အထ သတ္ထော အန္တောဝဿေယေဝ ဘိက္ခုနာ ပတ္ထိတဋ္ဌာနံ ပတွာ အတိက္ကမတိ…ပေ… အန္တရာ ဧကသ္မိံ ဂါမေ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဝိပ္ပကိရတိ ဝါ’’တိအာဒိ, တံ ဧတ္တာဝတာ ဝိရုဇ္ဈိတွာ ဂတာနမ္ပိ ဝိရုဇ္ဈိတွာ ဂမနံ န ဟောတိ, တသ္မာ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ ‘‘ပဒရစ္ဆဒနံ ကုဋိံ ကတွာ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော သေနာသနတ္ထာယ ရုက္ခံ အာရုဟိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ, န ပါဠိဝိရောဓတောတိ စေ? န, တပ္ပဋိက္ခေပေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ, ဣမဿ ဣဓ ပုနပိ ပဋိက္ခေပနတော။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ပဋိက္ခေပေန သိဒ္ဓေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဈောကာသေ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ပဋိက္ခေပေါ ဝိယ သိယာတိ စေ? န, အဇ္ဈောကာသဿ အသေနာသနဘာဝါနုမတိပ္ပသင်္ဂတော။ အဇ္ဈောကာသော ဟိ ‘‘အဇ္ဈောကာသေ ပလာလပုဉ္ဇေ’’တိ ဝစနတော သေနာသနန္တိ သိဒ္ဓံ။ စတုသာလအဇ္ဈောကာသေ ဝသန္တောပိ ‘‘စတုသာလာယ ဝသတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ တတ္ထ ဝဋ္ဋတီတိ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဣဓ အသေနာသနိကော နာမ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ အတ္တနော နိဗဒ္ဓဝါသတ္ထံ အပါပိတသေနာသနိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အညထာ ဒွိန္နံ ပဋိက္ခေပါနံ အညတရာတိရေကတာ စ ရုက္ခမူလေပိ နိဗ္ဗကောသေပိ ဝဿံ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ, အပါပိတသေနာသနိကေနာပိ ဂဗ္ဘေ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ အာပဇ္ဇတိ, သဒွါရဗန္ဓမေဝ သေနာသနံ ဣဓ အဓိပ္ပေတန္တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? နိဒါနတော။ အယဉှိ အသေနာသနိကဝဿူပဂမနာပတ္တိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ အသေနာသနိကာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, သီတေနပိ ဥဏှေနပိ ကိလမန္တီ’’တိ ဣမသ္မိံ နိဒါနေ ပညတ္တာ, တသ္မာ သီတာဒိပဋိက္ခေပမေဝ ဣဓ သေနာသနန္တိ အဓိပ္ပေတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ။ ဧဝံ သန္တေ သိဒ္ဓံ ပုဗ္ဗပက္ခနိဒဿနန္တိ စေ? န, ပုဗ္ဗေ အပရတ္ထပဝတ္တိသူစနတော။ ဒုတိယဇ္ဈာနနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဝိတက္ကံ အဝိစာရ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၂၈၊ မ။ နိ။ ၁။၂၇၁) ဝစနာနိ နိဒဿနံ။ အဇ္ဈောကာသပဋိက္ခေပနိဒါနေန ဗဟိအဇ္ဈောကာသောဝ ပဋိက္ခိတ္တော, န စတုသာလာဒိမဇ္ဈဂတော အဇ္ဈောကာသောတိ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ န နိဒါနံ ပမာဏန္တိ စေ? န, နိယမတော။ ကိဉ္စိ ဟိ သိက္ခာပဒံ နိဒါနာပေက္ခံ ဟောတီတိ သာဓိတမေတံ။ ဣဒံ သာပေက္ခံ, ဣဒံ အနပေက္ခန္တိ ကထံ ပညာယတိ, န ဟိ ဧတ္ထ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဝိယ သိက္ခာပဒါနံ ပဒဘာဇနံ, အနာပတ္တိဝါရော ဝါ အတ္ထီတိ? ဣဓာပိ ဒေသနာဝိဓာနတော ပညာယတိ။ ‘‘ဒေဝေ ဝဿန္တေ ရုက္ခမူလမ္ပိ နိဗ္ဗကောသမ္ပိ ဥပဓာဝန္တီ’’တိ ဟိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ နိဒါနဝစနေဟိ ဗဟိ ဝါ အန္တော ဝါ သဗ္ဗံ ဩဝဿကဋ္ဌာနံ ဣဓ အဇ္ဈောကာသော နာမ။ အနောဝဿကဋ္ဌာနမ္ပိ အနိဗ္ဗကောသမေဝ ဣဓ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ တေန န ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ န အာလယကရဏပဋိက္ခေပေါ, ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစနပဋိက္ခေပေါ။ ဆဝသရီရံ ဒဟိတွာ ဆာရိကာယ, အဋ္ဌိကာနဉ္စ အတ္ထာယ ကုဋိကာ ကရီယတီတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာဝစနံ။ ‘‘ဋင်္ကိတမဉ္စောတိ ကသိကုဋိကာပါသာဏဃရ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘အကဝါဋဗဒ္ဓသေနာသနေ အတ္တနော ပါပိတေ သဘာဂဋ္ဌာနေ သကဝါဋဗဒ္ဓေ ဝသတိ စေ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပယောဂေါပိ အတ္ထိ, ‘‘အသေနာသနိကေန ဝဿံ န ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ပါဠိ စ အဋ္ဌကထာ စ, တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။

အဓမ္မိကကတိကာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၅။ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ အယံ အန္ဓကဋ္ဌကထာဝစနံ ဦနပန္နရသဝဿေန သာမဏေရေန ဣဓ ဝိဟာရေ န ဝတ္ထဗ္ဗာ, န ပံသုကူလံ အာဟိဏ္ဍိတဗ္ဗံ, န စောဠဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ, န အညဝိဟာရေ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, န အညဿ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ သန္တကံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, အညမညံ နေဝ အာလပေယျာမ န သလ္လပေယျာမ, န သဇ္ဈာယိတဗ္ဗံ, မတ္တိကာပတ္တေန ဝဋ္ဋတိ, န အပရိပုဏ္ဏပရိက္ခာရဿ ဝါသောတိ။

၂၀၆။ မုသာဝါဒေါတိ ဝိသံဝါဒေါ အဓိပ္ပေတော။ ကေစိ ‘‘ဝိသံဝါဒနဝသေန ပဋိဿုဏိတွာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ, ‘‘ရညော ဝုတ္တဝစနာနုရူပတော မုသာဝါဒေါတိ ဂဟဋ္ဌာ ဂဏှန္တီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ဝဒန္တိ။

၂၀၇။ ‘‘ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ။ ကသ္မာ? ‘ဒုတိယေ ဝသာမီ’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပဌမသေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ပုန ‘ပဌမေ ဧဝ ဝသာမီ’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒုတိယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ဥဘယာဝါသေ ဝိဓာနံ နတ္ထီ’’တိ လိခိတံ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပဌမံ ဂဟိတဋ္ဌာနေ အဝသိတွာ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ သေနာသနံ ဂဟေတွာ ဒွီဟတီဟံ ဝသတိ, တတော ပဌမဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ။ ပစ္ဆိမဂ္ဂါဟော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ဣဒဉှိ ဒိဝသဝသေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘနံ နာမ ဟောတိ။ အထ ပစ္ဆိမံ တေမာသံ အညသ္မိံ ဝသတိ, ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ, ဣဒံ သေနာသနဂ္ဂါဟာနံ ဝသေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥဘောပေတေ အတ္ထဝိကပ္ပါ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ။ ယတ္ထာယံ ပဋိဿုတော, တတ္ထ ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ကတ္ထ ပန ပုရိမိကာ ပညာယတီတိ? အန္တရာမဂ္ဂေ ဒွီသု အာဝါသေသု ယတ္ထ တဒဟေဝ ပစ္ဆိမဂ္ဂါဟော, တတ္ထ ပဌမံ ဂဟိတဋ္ဌာနေ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂစ္ဆတော န ဝဿစ္ဆေဒေါ, သော တဒဟေဝ အကရဏီယော ပက္ကမတီတိအာဒိမှိ ‘‘ကရဏီယံ နာမ သတ္တာဟကရဏီယ’’န္တိ လိခိတံ။

ပါဠိမုတ္တကရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယေ ‘‘ဓမ္မဿဝနာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာဒိမှိ စတူသု ဝါရေသု နိရပေက္ခပက္ကမနဿာဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘သတ္တာဟကရဏီယေနာ’’တိ န ဝုတ္တံ တသ္မိံ သတိ နိရပေက္ခဂမနာဘာဝတော။ တတ္ထ ပုရိမာ ဒွေ ဝါရာ ဝဿံ အနုပဂတဿ ဝသေန ဝုတ္တာ, တသ္မာ ဥပဂတဿ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ အန္တောသတ္တာဟံ အာဂစ္ဆတော န ဝဿစ္ဆေဒေါတိ သိဒ္ဓံ။ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ဝါရာ ဥပဂတဿ နိရပေက္ခဂမနဝသေန ဝုတ္တာ, ‘‘သတ္တာဟံ အနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတီ’’တိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေန္တဿ ဝဿစ္ဆေဒေါတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘အကရဏီယော ပက္ကမတီ’’တိ ဝစနာဘာဝါ ဝိနာ ရတ္တိစ္ဆေဒကာရဏေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ ပဝါရေတွာ ပန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ ပဝါရဏာယ တံဒိဝသသန္နိဿိတတ္တာ။ တတ္ထ န ဝါ အာဂစ္ဆေယျာတိ အန္တရာယေန။ အာစရိယော ပန ‘‘န ပုန ဣဓာဂစ္ဆာမီ’တိ နိရပေက္ခောပိ သကရဏီယောဝ ဂန္တုံ လဘတီတိ ဒဿနတ္ထံ အကရဏီယော’တိ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒတိ။ ‘‘သီဟဠဒီပေ ကိရ စူဠပဝါရဏာ နာမ အတ္ထိ, တံ ပဝါရဏံ ကတွာ ယထာသုခံ သကရဏီယာ ဂစ္ဆန္တိ, ပယောဂဉ္စ ဒဿေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘တတ္ထ ဆ အရုဏာ အန္တောဝဿေ ဟောန္တိ, ဧကော ဗဟိ, တသ္မာ သော တေမာသံ ဝုတ္ထော ဟောတီတိ အပရေ’’တိ စ, ‘‘အာစရိယော ဧဝံ န ဝဒတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟာရံ ဥပေတီတိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တဂဗ္ဘံ ဥပေတီတိ ပေါရာဏာ။ အသတိယာ ပန ဝဿံ န ဥပေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသ’’န္တိ အဝစနေန။ ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တရတ္တိစ္ဆေဒကာရဏံ ဝိနာ တိရောဝိဟာရေ ဝသိတွာ အာဂစ္ဆိဿာမီတိ ဂစ္ဆတောပိ ဝဿစ္ဆေဒ’’န္တိ လိခိတံ။

၂၀၈။ ပဋိဿုတော ဟောတိ ပစ္ဆိမိကာယာတိ အန္တရာ ပဗ္ဗဇိတဘိက္ခုနာ, ဆိန္နဝဿေန ဝါ ပဋိဿုတော, အညေန ပန ပုရိမံ အနုပဂန္တွာ ပစ္ဆိမိကာယံ ပဋိဿဝေါ န ကာတဗ္ဗော။ ရတ္တိစ္ဆေဒေ သဗ္ဗတ္ထ ဝဿစ္ဆေဒေါတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝဒန္တိ။ ကေစိ ပန န ဣစ္ဆန္တိ။ တံ သာဓေတုံ အနေကဓာ ပပဉ္စေန္တိ။ ကိံ တေန။

ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပဝါရဏာက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

အဖာသုကဝိဟာရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၀။ ‘‘သံဃံ အာဝုသော ပဝါရေမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပစ္ဆာပိ ‘‘ဝဒတု မံ သံဃော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိယ ဒိဿတိ။ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယသ္မာ အဟံ သံဃံ ပဝါရေမိ, တသ္မာ တတ္ထ ပရိယာပန္နာ ထေရာ, မဇ္ဈိမာ, နဝါ ဝါ အဝိသေသေနာယသ္မန္တော သဗ္ဗေပိ မံ ဝဒန္တူတိ။

ပဝါရဏာဘေဒဝဏ္ဏနာ

၂၁၂။ ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ပဝါရဏာတိ ဧတ္ထ တာဒိသေ ကိစ္စေ သတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဝါရေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တေနေဝ မဟာဝိဟာရေ ဘိက္ခူ စာတုဒ္ဒသိယံ ပဝါရေတွာ ပန္နရသိယံ ကာယသာမဂ္ဂိံ ဣဒါနိပိ ဒေန္တိ။ စေတိယဂိရိ မဟာဒဿနတ္ထမ္ပိ အဋ္ဌမိယံ ဂစ္ဆန္တိ, တမ္ပိ စာတုဒ္ဒသိယံ ပဝါရေတုကာမာနံယေဝ ဟောတိ။ ‘‘သတ္တာဟံ အနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတိ, အနာပတ္တီတိ ဝစနတော ဣဒံ အာစိဏ္ဏ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘နော စေ အဓိဋ္ဌဟေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧကဿ ဝုတ္တဒုက္ကဋံ, တဿေဝ ဝုတ္တံ ပုဗ္ဗကိစ္စဉ္စ သံဃဂဏာနမ္ပိ နေတဗ္ဗံ။

ပဝါရဏာဒါနာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၃။ တေန စ ဘိက္ခုနာတိ ပဝါရဏာဒါယကေန။

အနာပတ္တိပန္နရသကာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

‘‘တဿာ စ ပဝါရဏာယ အာရောစိတာယ သံဃေန စ ပဝါရိတေ သဗ္ဗေသံ သုပ္ပဝါရိတံ ဟောတီတိ ဝစနတော ကေဝလံ ပဝါရဏာယ ပဝါရဏာဒါယကောပိ ပဝါရိတောဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တီတိ။

၂၂၂။ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ ပဝါရေတွာ ပစ္ဆာ အညမညံ ကထေန္တိယာ။ ဧကစ္စာယ ဝုဋ္ဌိတာယာတိ ဧကစ္စေသု ယထာနိသိန္နေသု ဧကစ္စေသု သကသကဋ္ဌာနံ ဂတေသု။ ပုန ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ပုနပိ သဗ္ဗေဟိ သမာဂန္တွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ အာဂစ္ဆန္တိ သမသမာ, တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဂတေ အနာနေတွာ နိသိန္နာနံယေဝ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ, ဥပေါသထက္ခန္ဓကေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ လိခိတံ။ သဗ္ဗာယ ဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ အာဂစ္ဆန္တိ သမသမာ, တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ယဒိ သဗ္ဗေ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဂတာ, သန္နိပါတေတုဉ္စ န သက္ကာ, ဧကစ္စေ သန္နိပါတာပေတွာ ပဝါရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကသ္မာ? ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ကတ္တဗ္ဗသံဃကမ္မာဘာဝါ ဝဂ္ဂံ န ဟောတိ ကိရ။ ဧတ္ထ ပန ဧကစ္စေသု ဂတေသုပိ သဗ္ဗေသု ဂတေသုပိ သဗ္ဗေ သန္နိပါတာပေတွာ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ ကေဝလံ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ ဧကစ္စေ သန္နိပါတာပေတွာ ပဝါရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ပဝါရေမီ’’တိ ဝစနတော။ သဗ္ဗေပိ ဟိ သန္နိပတိတာ ပစ္ဆာ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ ပရိသင်္ကိတံ ဝါ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ။ အနာဂတာနံ အတ္ထိဘာဝံ ဉတွာပိ ဧကစ္စာနံ သန္တိကေ ပဝါရဏာဝစနံ ဝိယ ဟောတိ။ သမ္မုခီဘူတေ စတ္တာရော သန္နိပါတာပေတွာ နိဿဂ္ဂိယံ အာပန္နစီဝရာဒိနိဿဇ္ဇနံ ဝိယ ပဝါရဏာ န ဟောတိ သဗ္ဗာယတ္တတ္တာ။ ‘‘သမဂ္ဂါနံ ပဝါရဏာ ပညတ္တာ’’တိ ဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ။ ‘‘ဣတော အညထာ န ဝဋ္ဋတိ အဋ္ဌကထာယံ အနနုညာတတ္တာ’’တိ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတိ။ ‘‘ထောကတရေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာဂန္တုကာ နာမ နဝမိတော ပဋ္ဌာယာဂတာ ဝါ ဝဇသတ္ထနာဝါသု ဝုတ္ထဝဿာ ဝါ ဟောန္တိ။

၂၃၇။ ‘‘ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ တထာဂတောတိအာဒီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၃၉။ ‘‘ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနိဿာမာတိ တေန သဟ ပဝါရေတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။

ပဝါရဏာက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

သောဏကောဠိဝိသဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၂။ အသီတိယာ …ပေ… ကာရေတီတိ ‘‘အသီတိ ဂါမိကသဟဿာနိ သန္နိပါတာပေတွာ’’တိ ဣမဿ ကာရဏဝစနံ။ တတ္ထ ‘‘ဂါမာနံ အသီတိယာ သဟဿေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အသီတိယာ ဂါမသဟဿေသူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂါမပ္ပမုခါ ဂါမိကာ, တေသံ သဟဿာနိ။ ‘‘ကမ္မစိတ္တီကတာနီ’’တိ ဥပစာရေန ဝုတ္တံ။ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနေ ဟိ တေသံ အဉ္ဇနဝဏ္ဏဘာဝေါ။ ‘‘ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကေနစိဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဩပမ္မေ ပဝတ္တတိ။ ဧဝမုပမာနောပဒေသပုစ္ဆာဝဓာရဏပဋိညာတဩပမ္မေ။ ပုရတော ပေက္ခမာနာနန္တိ အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ။ တတော ပန ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိယာ ကဝါဋံ သုဗဒ္ဓံ ပဿိတွာ ဣစ္ဆိတာကာရကုသလတာယ ဣဒ္ဓိယာ ဂန္တွာ ကုဋိံ ပဝိသိတွာ အာရောစေသိ။ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယန္တိ ဝိဟာရဿ ဝဍ္ဎမာနစ္ဆာယာယံ။ ‘‘အဟော နူနာတိ အဟော မဟန္တော’’တိ လိခိတံ။ ဘဂဝတော သမ္ဗဟုလေဟိ သဒ္ဓိံ အာဟိဏ္ဍနံ အာယသ္မတော သောဏဿ ဝီရိယာရမ္ဘနိဒဿနေန အနာရဒ္ဓဝီရိယာနံ ဥတ္တေဇနတ္ထံ, ဧဝံ သုခုမာလာနံ ပါဒရက္ခဏတ္ထံ ဥပါဟနာ အနုညာတာတိ ဒဿနတ္ထဉ္စ။

သောဏဿပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၃။ တတ္ထ စ နိမိတ္တံ ဂဏှာဟီတိ တေသံ ဣန္ဒြိယာနံ အာကာရံ ဥပလက္ခေဟိ။

၂၄၄။ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဌိတော ဟောတိ။ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တောတိအာဒီဟိ နိဗ္ဗာနံ, အရဟတ္တဉ္စ ဝုတ္တံ။ ‘‘တဉှိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ ‘နေက္ခမ္မ’န္တိ စ ဂေဟတော ပဝိဝိတ္တတ္တာ ‘ပဝိဝေကော’တိ စ ဗျာပဇ္ဇာဘာဝတော ‘အဗျာပဇ္ဇ’န္တိ စ အရဟတ္တံ ဥပါဒါနဿ ခယန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘ဥပါဒါနက္ခယော’တိ စ တဏှာယ ခယန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘တဏှက္ခယော’တိ စ သမ္မောဟာဘာဝတော ‘အသမ္မောဟော’တိ စ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗေဟိ အရဟတ္တံ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ။ သိယာ ခေါ ဧဝမဿာတိ ကဒါစိ ဧဝမဿ, အဿ ဝါ အာယသ္မတော ဧဝံ သိယာ။ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော ဇာနန္တော။ ကရဏီယမတ္တာနန္တိ အတ္တနော။ သော ဧဝ ဝါ ပါဌော။ နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တောတိ ဣမသ္မိံယေဝ အရဟတ္တံ ကထိတံ။ သေသေသု နိဗ္ဗာနန္တိ ကေစိ။ အသမ္မောဟာဓိမုတ္တောတိ ဧတ္ထေဝ နိဗ္ဗာနံ။ သေသေသု အရဟတ္တန္တိ ကေစိ။ ‘‘သဗ္ဗေသွေဝေတေသု ဥဘယမ္ပီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပဝိဝေကဉ္စ စေတသော, အဓိမုတ္တဿ, ဥပါဒါနက္ခယဿ စာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။ အာယတနာနံ ဥပ္ပါဒဉ္စ ဝယဉ္စ ဒိသွာ။

သဗ္ဗနီလိကာဒိပဋိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၆။ ‘‘ရဉ္ဇနစောဠကေန ပုဉ္ဆိတွာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘ခလ္လကာဒီနိ အပနေတွာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒွေ တီဏိ ဆိဒ္ဒါနိ ကတွာ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တာနံ ဝါဒေါ န ဂဟေတဗ္ဗော။

ယာနာဒိပဋိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

၂၅၄။ ‘‘စတုရင်္ဂုလာဓိကာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စတုရင်္ဂုလတော ဟေဋ္ဌာ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကာသာဝံ ပန ဝဋ္ဋတိ, ကုသုမ္ဘာဒိရတ္တမေဝ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။

သဗ္ဗစမ္မပဋိက္ခေပါဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၅၅။ ကိဿ တျာယန္တိ ကိဿ တေ အယံ။

၂၅၆။ ဂိဟိဝိကတန္တိ ဂိဟီနံ အတ္ထာယ ကတံ။ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသီဒိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ ကိဉ္စာပိ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဌပေတွာ တူလိကံ သဗ္ဗာနေဝ ဂေါနကာဒီနိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတာနိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ဝိနယပရိယာယံ ပတွာ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗတော ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ‘‘တတ္ထ ပန သုတ္တန္တိကဒေသနာယ ဂဟဋ္ဌာဒီနမ္ပိ ဝသေန ဝုတ္တတ္တာ တေသံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဌပေတွာ ‘တူလိကံ…ပေ… ဝဋ္ဋန္တီ’တိ ဝုတ္တံ ဝိယ ခါယတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၅၉။ မိဂမာတုကောတိ တဿ နာမံ။ ဝါတမိဂေါတိ စ တဿ နာမံ။ ‘‘ကာဠသီဟော ကာဠမုခေါ ကပီ’’တိ လိခိတံ။ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယေန ပရိယာယေန စမ္မံ ဝဋ္ဋိဿတိ, သော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ‘‘အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကဝသေန ပရိဟာရော ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ကိဉ္စိ စမ္မံ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဂေါစမ္မ’’န္တိ ဣဒံ ပရတော ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု စမ္မာနိ အတ္ထရဏာနီ’’တိ ဧတ္ထ အနုမတိပ္ပသင်္ဂဘယာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

စမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စဘေသဇ္ဇာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၀။ ‘‘ယံ ဘေသဇ္ဇဉ္စေဝ အဿာ’’တိ ပရတော ‘‘တဒုဘယေန ဘိယျောသော မတ္တာယ ကိဿာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝိရောဓဒဿနတော နိဒါနာနပေက္ခံ ယထာလာဘဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာနိဒါနံ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? တဒညာပေက္ခာဓိပ္ပါယတော။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓကာလေပိ ဟိ သပ္ပိအာဒီနံ သတ္တာဟကာလိကဘာဝါပေက္ခာတိ တထာ ဝစနေန ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော, တေနေဝ ‘‘အာဟာရတ္ထဉ္စ ဖရေယျ, န စ ဩဠာရိကော အာဟာရော ပညာယေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ဧတ္ထ စ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ န ကတော။ ကုတောယေဝ ပန လဗ္ဘာ တဒညာပေက္ခာဓိပ္ပါယော ဘဂဝတော မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ယာဝဇီဝန္တိ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ။ ယံ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တာနိ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝစနံ, တံ ‘‘သန္နိဓိံ ကတွာ အပရာပရသ္မိံ ဒိဝသေ ကာလေ ဧဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယတော ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အညထာ အတိသယတ္တာဘာဝတော ‘‘ယံ ဘေသဇ္ဇဉ္စေဝ အဿာ’’တိအာဒိ ဝိတက္ကုပ္ပါဒေါ န သမ္ဘဝတိ။ ပဏီတဘောဇနာနုမတိယာ ပသိဒ္ဓတ္တာ အာဗာဓာနုရူပသပ္ပါယာပေက္ခာယ ဝုတ္တာနီတိ စေ? တဉ္စ န, ဘိယျောသော မတ္တာယ ကိသာဒိဘာဝါပတ္တိဒဿနတော။ ယထာ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ ဖာဏိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တထာ ‘‘နဝနီတံ ဥပါဒါယ သပ္ပိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော နဝနီတံ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န, ဝိသေသဒဿနာဓိပ္ပါယတော။ ယထာ ဖာဏိတဂ္ဂဟဏေန သိဒ္ဓေပိ ပရတော ဥစ္ဆုရသော ဝိသုံ အနုညာတော ဥစ္ဆုသာမညတော ဂုဠောဒကဋ္ဌာနေ ဌပနာဓိပ္ပါယတော။ တထာ နဝနီတေ ဝိသေသဝိဓိဒဿနာဓိပ္ပါယတော နဝနီတံ ဝိသုံ အနုညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိသေသဝိဓိ ပနဿ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘ပစိတွာ သပ္ပိံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမေန အဓောတမ္ပိ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၂)။ တတ္ထ သပ္ပိ ပက္ကာဝ ဟောတိ, နာပက္ကာ။ တထာ ဖာဏိတမ္ပိ။ နဝနီတံ အပက္ကမေဝ။

ဧတ္ထာဟ – နဝနီတံ ဝိယ ဥစ္ဆုရသောပိ သတ္တာဟကာလိကပါဠိယံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ? န ဝတ္တဗ္ဗော။ ကသ္မာ? သတ္တာဟကာလိကပါဠိယံ ဝုတ္တေ ဥစ္ဆုရသော ဂုဠာပဒေသေန ယထာ အဂိလာနဿ ဖာဏိတံ ပဋိသိဒ္ဓံ, တထာ ဥစ္ဆုရသောပီတိ အာပဇ္ဇတိ, အဝုတ္တေ ပန ဂုဠံ ဝိယ သော ဖာဏိတသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ။ ဣဓ အဝတွာ ပစ္ဆာ ဝစနေန ဂုဠောဒကဋ္ဌာနေဝ ဌပိတော ဟောတိ။ တဒတ္ထမေဝ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋနကပါနကာဓိကာရေ ဝုတ္တော, တသ္မာ ဧဝ ယာမကာလိကောတိ စေ? န, အဋ္ဌကထာဝိရောဓတော။ န ဥပါဒါယတ္ထဿ နိဿယတ္ထတ္တာတိ စေ? ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ ဥစ္ဆုဝိကတိ ဖာဏိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃) ယဒေတံ နိဿဂ္ဂိယဋ္ဌကထာဝစနံ, တတ္ထ ‘‘ဥပါဒါယာ’’တိ ဣမဿ နိဿာယ ပစ္စယံ ကတွာတိ အတ္ထောတိ။ န, ပရတော အပရကိရိယာယ အဒဿနတော။ ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၀၄, ၄၀၀၊ ၃။၄၂၁, ၄၂၅၊ သံ။ နိ။ ၂။၄၃) ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိ ဣမဿ ဥဿုက္ကဝစနဿ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ အပရကိရိယာ ဒိဿတိ, န တထာ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဧတ္ထ အပရကိရိယာ ဒိဿတီတိ။ အယုတ္တမေတံ တတ္ထ တဒဘာဝေပိ သိဒ္ဓတ္တာ။ ယထာ ‘‘စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၅၈၄) ဧတ္ထ အပရကိရိယာယ အဘာဝေပိ ဥဿုက္ကဝစနံ သိဒ္ဓံ, တထာ ဧတ္ထာပိ သိယာတိ? န, တတ္ထ ပါဌသေသာပေက္ခတ္တာ။ ယထာ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ, ပဝတ္တကံ ဝါ ရူပန္တိ ဣမံ ပါဌသေသံ သာ ပါဠိ အပေက္ခတိ, န တထာ ဣဒံ အဋ္ဌကထာဝစနံ ကဉ္စိ ပါဌံ အပေက္ခတိ။ ပရိပုဏ္ဏဝါဒိနော ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယာ။ သညာကရဏမတ္တံ ဝါ တဿ ရူပဿ။ ‘‘အတ္ထိ ရူပံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ၅၈၄) ဟိ သညာကရဏမတ္တံ, ဧဝမိဓာပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဥစ္ဆုရသံ အာဒိံ ကတွာ, တတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော, တသ္မာ ‘‘ဥစ္ဆုရသေန သံသဋ္ဌံ ဘတ္တံ အဂိလာနော ဘိက္ခု ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော, ဘိက္ခုနီ ပါဋိဒေသနိယေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အယုတ္တန္တိ ဧကေ။ တေ ဝိသေသဟေတုနော အဘာဝံ ဒဿေတွာ ပညာပေတဗ္ဗာ။

ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာတိ ဥစ္ဆုရသံ အာဒိံ ကတွာ’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ယဒိ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝစနေန ဥစ္ဆုရသော ဖာဏိတံ သိယာ, ‘‘အပက္ကာ ဝါ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ အပက္ကဝစနေန ဥစ္ဆုရသဿ ဂဟိတတ္တာ။ အထ ‘‘ပက္ကာ ဝါ’’တိ ဝစနေန ဥစ္ဆုရသော ဖာဏိတန္တိ သိဒ္ဓံ, ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကန္တိ ဥတ္တရံ ဝုတ္တံ, တံ အနုတ္တရန္တိ သာဓိတံ ဟောတိ။ သော စေတေဟိ အပက္ကာ ဝါတိ သာမံ ဘိက္ခုနာ အပက္ကာ ဝါ။ အဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါတိ ဘိက္ခုနာဝ သာမံ ဝိနာ ဝတ္ထုနာ ပက္ကာ ဝါတိ အတ္ထော။ တသ္မာ အညထာ ‘‘သဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော ဒဿိတော, သော ဒုဋ္ဌု ဒဿိတော။ ကသ္မာ? မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဈာမဥစ္ဆုဖာဏိတံ ဝါ ကောဋ္ဋိတဥစ္ဆုဖာဏိတံ ဝါ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, ‘‘သဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ’’တိ ဝစနဿ စ လဒ္ဓိဝိရောဓတော အဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘ဧတံ သဝတ္ထုကပက္ကံ ဝဋ္ဋတိ နော ဝဋ္ဋတီ’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘ဥစ္ဆုဖာဏိတံ ပစ္ဆာဘတ္တံ နော ဝဋ္ဋနကံ နာမ နတ္ထီ’တိ ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃) ဝုတ္တတ္တာ စ သဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါတိ အတ္ထော စ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဒုဒ္ဒဿိတောတိ သိဒ္ဓံ။ အာဟာရတ္ထန္တိ အာဟာရပယောဇနံ။ အာဟာရကိစ္စံ ယာပနန္တိ အတ္ထောတိ စ။

၂၆၂။ တေလပရိဘောဂေနာတိ သတ္တာဟကာလိကပရိဘောဂေန။

၂၆၃။ သတိ ပစ္စယေတိ ဧတ္ထ သတိပစ္စယတာ ဂိလာနာဂိလာနဝသေန ဒွိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဿ ဟိ အနာပတ္တိဝါရေ ယာမကာလိကာဒီနံ တိဏ္ဏမ္ပိ အဝိသေသေန သတိပစ္စယတာ ဝုတ္တာ။ ဣမသ္မိံ ခန္ဓကေ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိလာနဿ ဂုဠံ, အဂိလာနဿ ဂုဠောဒကံ, အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိလာနဿ လောဏသောဝီရကံ, အဂိလာနဿ ဥဒကသမ္ဘိန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ သိဒ္ဓံ သတိပစ္စယတာ ဂိလာနာဂိလာနဝသေန ဒုဝိဓာတိ။ အညထာ အသတိ ပစ္စယေ ဂုဠောဒကာဒီသု အာပဇ္ဇတိ။ တတော စ ပါဠိဝိရောဓော။

ပိဋ္ဌေဟီတိ ပိသိတတေလေဟိ။ ကောဋ္ဌဖလန္တိ ကောဋ္ဌရုက္ခဿ ဖလံ။ ‘‘မဒနဖလံ ဝါ’’တိ စ လိခိတံ။ ဟိင်္ဂုဇတု နာမ ဟိင်္ဂုရုက္ခဿ ဒဏ္ဍပလ္လဝပဝါဠပါကနိပ္ဖန္နာ။ ဟိင်္ဂုသိပါဋိကာ နာမ တဿ မူလသာခပါကနိပ္ဖန္နာ။ တကံ နာမ တဿ ရုက္ခဿ တစပါကောဒကံ။ တကပတ္တီတိ တဿ ပတ္တပါကောဒကံ။ တကပဏ္ဏီတိ တဿ ဖလပါကောဒကံ။ အထ ဝါ ‘‘တကံ နာမ လာခါ။ တကပတ္တီတိ ကိတ္တိမလောမလာခါ။ တကပဏ္ဏီတိ ပက္ကလာခါ’’တိ လိခိတံ။ ဥဗ္ဘိဒံ နာမ ဦသပံသုမယံ။

၂၆၄။ ဆကဏံ ဂေါမယံ။ ပါကတိကစုဏ္ဏံ နာမ အပက္ကကသာဝစုဏ္ဏံ, တေန ‘‘ဌပေတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ စာလိတေဟီတိ ပရိဿာဝိတေဟိ။

၂၆၅။ နာနာသမ္ဘာရေဟိ ကတန္တိ နာနောသဓေဟိ။

ဂုဠာဒိအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၄။ သာမံ ပက္ကံ သမပက္ကန္တိ ဒုဝိဓံ ဝိယ ဒီပေတိ, တသ္မာ ခီရာဒီသု ဥဏှမတ္တမေဝ ပါကော။ တေန ဥတ္တဏ္ဍုလာဒိသမာနာ ဟောန္တိ။

၂၇၆-၈။ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခ’န္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ‘ဘိက္ခုသံဃော’တိ အဝတွာ ‘သံဃော’တိ ဝုစ္စတိ ဘဂဝန္တမ္ပိ သင်္ဂဟေတု’’န္တိ ဝဒန္တိ။ နာဂေါတိ ဟတ္ထီ။

၂၇၉။ သမ္ဗာဓေတိ ဝစ္စမဂ္ဂေ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ စ ပဿာဝမဂ္ဂေပိ အနုလောမတော။ ဒဟနံ ပဋိက္ခေပါဘာဝါ ဝဋ္ဋတိ။ သတ္ထဝတ္တိကမ္မာနုလောမတော န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? န, ပဋိက္ခိတ္တပဋိက္ခေပါ, ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဿ တပ္ပရမတာဒီပနတော, ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ပုဗ္ဗေ ပဋိက္ခိတ္တမ္ပိ သတ္ထကမ္မံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ပစ္ဆာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဒွိက္ခတ္တုံ သတ္ထကမ္မဿ ပဋိက္ခေပေါ ကတော။ တေန သမ္ဗာဓဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ နာမ။ သတ္ထဝတ္တိကမ္မတော ဥဒ္ဓံ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ။ ကိဉ္စ ဘိယျော ပုဗ္ဗေ သမ္ဗာဓေယေဝ သတ္ထကမ္မံ ပဋိက္ခိတ္တံ, ပစ္ဆာ သမ္ဗာဓဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တံ, တသ္မာ တဿေဝ ပဋိက္ခေပေါ, နေတရဿာတိ သိဒ္ဓံ။ ဧတ္ထ ‘‘သတ္ထံ နာမ သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ယေန ဆိန္ဒတိ, တံ သဗ္ဗံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကဏ္ဋကေန ဝါ’’တိအာဒိ။ ခါရဒါနံ ပနေတ္ထ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ပသာခေ လေပမုခေန အနုညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧကေ ပန ‘‘သတ္ထကမ္မံ ဝါ’’တိ ပါဌံ ဝိကပ္ပေတွာ ဝတ္ထိကမ္မံ ကရောန္တိ။ ‘‘ဝတ္ထီ’’တိ ကိရ အဂ္ဃိကာ ဝုစ္စတိ။ တာယ ဆိန္ဒနံ ဝတ္ထိကမ္မံ နာမာတိ စ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ, တေ ‘‘သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျာ’’တိ ဣမဿ ပဒဘာဇနီယံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ။ အဏ္ဍဝုဍ္ဎီတိ ဝါတဏ္ဍကော။ အာဒါနဝတ္တီတိ အာနဟဝတ္တိ။

မနုဿမံသပဋိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၀။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, မနုဿမံသံ…ပေ… ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပဋိ…ပေ… ဒုက္ကဋဿာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ အပ္ပဋိဝေက္ခဏဒုက္ကဋဉ္စ ထုလ္လစ္စယဉ္စာတိ ဒွေ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ကပ္ပိယမံသေပိ အပ္ပဋိဝေက္ခဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋမေဝ။ ကေစိ ‘‘မံသဘာဝံ ဇာနန္တောဝ အာပဇ္ဇတိ။ ပူဝါဒီသု အဇာနန္တဿ ကာ ပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ ဝဒန္တိ။ အဇာနန္တောပိ အာပဇ္ဇတိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာတိ ကေစိ။

ဟတ္ထိမံသာဒိပဋိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၁။ ဣမေသံ …ပေ… သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဒသန္နမ္ပိ မနုဿမံသာဒီနံ အကပ္ပိယဘာဝမတ္တပရိဒီပနဝစနံ, နာပတ္တိဝိဘာဂဒဿနဝစနံ။ ယံ ကိဉ္စိ ဉတွာ ဝါ အဉတွာ ဝါ ခါဒန္တဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဣဒမ္ပိ အနိယမိတဝစနမေဝ ‘‘အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ။ တဒုဘယမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ မနုဿာဒီနံ မံသာဒီသု ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ဂဟိတနယေဟိ အဓိပ္ပါယော ဇာနိတုံ သက္ကာတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယသ္မာ ဧတေသံ မနုဿာဒီနံ မံသာဒီနိ အကပ္ပိယာနိ, တသ္မာ မနုဿာနံ မံသာဒီသု ထုလ္လစ္စယာပတ္တိ။ သေသာနံ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ။ ပါဌေယေဝ ဟိ လောဟိတာဒိံ မံသဂတိကံ ကတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, မနုဿမံသံ…ပေ… ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထေဝ ဟတ္ထာဒီနံ မံသာဒီသုပိ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပညတ္တာ။ တေန ဝုတ္တံ သီဟဠဋ္ဌကထာယံ ‘‘မနုဿမံသေ ဝါ ကေသေ ဝါ နခေ ဝါ အဋ္ဌိမှိ ဝါ လောဟိတေ ဝါ ထုလ္လစ္စယမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ ဧဝ –

‘‘အဋ္ဌိပိ လောဟိတံ စမ္မံ, လောမမေသံ န ကပ္ပတီ’’တိ။ –

ခုဒ္ဒသိက္ခာဂါထာပဒဿ အတ္ထော စ အဓိပ္ပါယော စ သုဝိညေယျောတိ။ ပဋိဂ္ဂဟဏေတိ ဧတ္ထ အနာဒရိယဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဥဒကမနုဿာဒိမံသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ နာဂရာဇေန ဝုတ္တာဒီနဝေ သတိပိ ဥဇ္ဈာယနာဓိကာရမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ပဋိကူလတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။

ယာဂုမဓုဂေါဠကာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၃။ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ ဣဒံ သင်္ဂီတိကာရကဝစနံ။ န ဟိ ဘဂဝါ တမေဝ သိက္ခာပဒံ ဒွိက္ခတ္တုံ ပညပေသိ, ဧဝံ ဧဝရူပေသူတိ ဧကေ။ ပဌမပညတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တထာပိ န စ တေ ဘိက္ခူ သာပတ္တိကာ ဇာတာ။ ကထံ? ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ။ ‘‘အပိစ မယံ ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ဝုတ္တံ။ မာတိကာဝိဘင်္ဂေ (ပါစိ။ ၂၂၇) စ ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတော, တံ ဌပေတွာ အညံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ, ဧတံ ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အညံ ဘောဇနံ နာမ နိမန္တနတော လဒ္ဓံ ယံ ကိဉ္စီတိ သိဒ္ဓံ။ ယသ္မာ န ဘောဇ္ဇယာဂုနိမန္တနတော လဒ္ဓဘောဇနံ, တသ္မာ ‘‘ဧတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ပရိဘုဉ္ဇိံသူတိ။ ဧတ္ထ ‘‘ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန အညနိမန္တနတော လဒ္ဓဘောဇနမေဝ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ, နေတရန္တိ အနုညာတံ။ တတော ပဋ္ဌာယ တဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘နိစ္စဘတ္တေ သလာကဘတ္တေ ပက္ခိကေ ဥပေါသထိကေ ပါဋိပဒိကေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပုဗ္ဗေ ဝေသာလိယာ ပညတ္တကာလေ နတ္ထိ, ယဒိ အတ္ထိ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိမာတိကာဝိဘင်္ဂဝိရောဓော, တသ္မာ ‘‘အပိစ မယံ ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တတ္တာ, ပဒဘာဇနေပိ ‘‘အညံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ စ ပဌမံ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ နိမန္တိတံ ဘောဇနံ ဌပေတွာ အနိမန္တိတမေဝ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ, နေတရန္တိ ကိဉ္စာပိ အာပန္နံ, ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အညတြ နိမန္တိတေန အညဿ ဘောဇ္ဇယာဂု ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန ပဌမနိမန္တိတဘောဇနတော အညံ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ နိမန္တိတဘောဇနံ, နိစ္စဘတ္တာဒီနိ စ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တီတိ အာပဇ္ဇမာနံ ဝိယ ဇာတန္တိ အနုပညတ္တိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏံ, အနိမန္တနဘောဇနေ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏဉ္စ ကရောန္တော, ပဌမပညတ္တိသိက္ခာပဒမေဝ ဣမိနာ အတ္ထေန ပရိဏာမေန္တော စ ‘‘ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဘဂဝါ အာဟ, တသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆာ နိမန္တနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿေဝ အာပတ္တိ။ တေသု န နိစ္စဘတ္တာဒီနီတိ အာပန္နံ။ တေနေဝါယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော တဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘နိစ္စဘတ္တေ’’တိအာဒီနိ ပဉ္စ ပဒါနိ ပက္ခိပိတွာ သင်္ဂါယိ။ အဓိပ္ပါယညူ ဟိ တေ မဟာနာဂါ, တသ္မာ ပဌမမေဝ ယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနံ, ပစ္ဆာပိ တံ အနုရက္ခန္တေန အဘောဇနံ မဓုဂေါဠကံ အပရာမသိတွာ ဘောဇ္ဇယာဂု ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဧဝံ အာစရိယော။

ဧတ္ထာဟ – ယထာ ပစ္ဆာလဒ္ဓလေသေန ထေရေန နိစ္စဘတ္တာဒိပက္ခေပေါ ကတော, ဧဝံ ကထိနက္ခန္ဓကေ ပရမ္ပရဘောဇနံ ပက္ခိပိတွာ ‘‘အတ္ထတကထိနာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ကပ္ပိဿန္တီ’’တိ ကိမတ္ထံ န ဝုစ္စန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယထာဝုတ္တလေသနိဒဿနတ္ထံ။ အညထာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဝေသာလိယံ, အန္ဓကဝိန္ဒေ စာတိ ဥဘယတ္ထ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎေန ပညတ္တံ သိယာ။ နော စေ, သာပတ္တိကာ ဘိက္ခူ သိယုံ, န စ တေ သာပတ္တိကာ အပ္ပဋိက္ခိတ္တေပိ တေသံ ကုက္ကုစ္စဒဿနတော။ ‘‘တေန ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘိက္ခူနံ ဒေဟီတိ။ ဘိက္ခူ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န ပဋိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ တေသဉှိ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဘဂဝတော အာဏတ္တိယာ ပရိဘုတ္တာနမ္ပိ ‘‘ဩဒိဿကံ နု ခေါ ဣဒံ အမှာက’’န္တိ ဝိမတိပ္ပတ္တာနံ ဝိမတိဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဂုဉ္စ မဓုဂေါဠကဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝမိဓာပေတေ ပညတ္တံ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒံ ဩမဒ္ဒိတွာ ပရမ္ပရဘောဇနံ ကထံ ဘုဉ္ဇိဿန္တီတိ။ ဧတ္ထာဟု ကေစိ အာစရိယာ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒေနေဝ ‘‘အညဿ ဘောဇနံ န ကပ္ပတီ’’တိ ဇာနန္တာပိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဂုဉ္စာ’’တိ ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ ‘‘ပဋဂ္ဂိဒါနမဟာဝိကဋာဒိ ဝိယ ကပ္ပတီ’’တိ သညာယ ဘုဉ္ဇိံသု။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပိစ မယံ ကာလဿေဝ ဘောဇ္ဇယာဂုယာ ဓာတာ’’တိအာဒိ, တံ အယုတ္တံ တတ္ထ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိမာတိကာဝိဘင်္ဂဝိရောဓေန အနာပတ္တိဝါရေ နိစ္စဘတ္တာဒီနံ အသမ္ဘဝပ္ပသင်္ဂတော, ဘိက္ခူနံ သာပတ္တိကဘာဝါနတိက္ကမနတော, မိစ္ဆာဂါဟဟေတုပ္ပသင်္ဂေန ဘဂဝတာ အနုညာတပ္ပသင်္ဂတော စ။ တေ ဟိ ဘိက္ခူ ယသ္မာ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ ဝိနယဝသေန ကပ္ပိယမ္ပိ ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၉၄၊ သု။ နိ။ ၈၁၊ မိ။ ပ။ ၄။၅။၉) ပဋိက္ခိပတိ, တသ္မာ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ ပတိ ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န ပဋိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, သိက္ခာပဒံ ပတိ ဘဂဝါပိ အတ္တနော အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနတ္ထမေဝ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဂုဉ္စာ’’တိ အာဟ။ ဒုရဝဂ္ဂါဟော ဟိ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော။ တထာ ဟိ ဘာရဒွါဇဿ ပါယာသံ အဘောဇနေယျန္တိ အကတဝိညတ္တိပ္ပသင်္ဂတော ပဋိက္ခိပိ။ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဝိညာပေတွာ သဇ္ဇိတံ တေကဋုလယာဂုံ ပန ‘‘ယဒပိ, အာနန္ဒ, ဝိညတ္တံ, တဒပိ အကပ္ပိယ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ယဒပိ, အာနန္ဒ, အန္တောဝုတ္ထ’’န္တိအာဒိမေဝါဟ။ တေန နော စေ တံ အန္တောဝုတ္ထံ ကပ္ပတီတိ အဓိပ္ပါယဒဿနေန ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒါနိ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ ဘဂဝတောပိ ကပ္ပတိ, ပဂေဝ အမှာကန္တိ။

၂၈၄။ ဂိလာနဿေဝ ဘဂဝတာ ဂုဠော အနုညာတောတိ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသာယနီယာနီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၂၂) ဝစနဝသေန ဝုတ္တံ, တေနေဝ တေ ဣဓ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ကုက္ကုစ္စာယိံသု။ ဣဓ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂုဠာဓိကာရတ္တာ ပုဗ္ဗေ အနုညာတဉ္စ ဝတွာ အဂိလာနဿ ဂုဠောဒကံ အနုညာတံ, တေန ဂိလာနေန သတိ ပစ္စယေ ဂုဠော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော, ဂုဠောဒကံ အသတိ ပစ္စယေပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒီပေတိ။ တတ္ထ ‘‘ဂုဠောဒကံ ကာလိကေသု သတ္တာဟကာလိကံ, ဘဂဝတာ ဩဒိဿာနုညာတတ္တာ သတ္တာဟာတိက္ကမေန ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ, ဥဒကသမ္ဘိန္နတ္တာ သတ္တာဟကာလိကဘာဝံ ဇဟတိ။ ‘‘ယထာ အမ္ဗာဒိ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ယာမကာလိကံ ဇာတံ, တထာ သတ္တာဟကာလိကံ ဇဟိတွာ တဒနန္တရေ ယာဝဇီဝိကေ ဌိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ, တဉ္စ ဘဂဝတာ ဩဒိဿာနုညာတတ္တာ ပစ္စဝေက္ခဏာဘာဝေ ဒေါသော နတ္ထိ။ ‘‘ဂုဠောဒက’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒကဂတိက’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ယဒိ ဥဒကမိဿံ ဥဒကဂတိကံ ဟောတိ, မဓုပိ သိယာ တံ တထာ အနုညာတတ္တာ။ မာ ဟောတု, အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ သိယာ ဥဒကဂတိကတ္တာ, တဉ္စ န ဟောတိ, ‘‘သဗ္ဗတ္ထာပိ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၂၈၅။ သုညာဂါရန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ။

ကပ္ပိယဘူမိအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၅။ ဩရဝသဒ္ဒန္တိ မဟာသဒ္ဒံ။ ဗဟူဟိ သမ္ပရိဝါရေတွာတိ ဧတ္ထ ဧကေနာပိ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဗဟူသု ဧကဿပိ ဝစနေန သဟ သိယာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အာမသိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနာမသိတေ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဝစနေန သေသာပိ အနုညာတာ။ ‘‘ဘိတ္တိဉ္စေ ဥပသန္တေ ပစ္ဆာ တံ ပူရေန္တိ, တတ္ထ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပကတိဘူမိယံယေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တံ ဥပရိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣဋ္ဌကာဒီဟိ ကတာစယဿာ’’တိအာဒိနာ ဝိရုဇ္ဈတိ ဝိယ။ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘အသတိယာ အနဓိဋ္ဌိတာယ သရိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ စေ ဥပရိ အဓိဋ္ဌိတာ, ဟေဋ္ဌာ ဌိတံ ဘဏ္ဍံ အကပ္ပိယံ, ဥပရိဋ္ဌိတမေဝ ကပ္ပိယံ, အယမေတ္ထ ဝိသေသော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ကပ္ပိယကုဋိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံဝိဓေ ပုန ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ ကပ္ပိယကုဋိံ ကာတုံ ဒေမာတိ ဧတ္ထ ကပ္ပိယကုဋိကိစ္စံ ကာတုန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဘောဇနသာလာ ပန သေနာသနမေဝ, တသ္မာ တတ္ထ ကာတဗ္ဗန္တိ အပရေ။ ‘‘အကတေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

‘‘မုခသန္နိဓိ နာမ ဘောဇနကာလေ သန္နိဓီ’’တိ လိခိတံ။ မုခသန္နိဓီတိ တဿ နာမံ။ ‘‘ယဒိ သန္နိဓိ ဟောတိ, ပါစိတ္တိယံ ဘဝေယျ, မုခသန္နိဓိ ပန ဒုက္ကဋံ, တသ္မာ သန္နိဓိ အနဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘တဿ သန္တကံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနံ နာဓိပ္ပေတံ။ စီဝရဝိကပ္ပနေ ဝိယ ကပ္ပိယမတ္တံ ဉာတဗ္ဗန္တိ ကေစိ။

ကေဏိယဇဋိလဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၀။ ‘‘အတ္တနာ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ပရိစ္စဇိတွာ သာမဏေရာဒီဟိ ပါနကံ ကတွာ ဒိန္နေ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ, န ပစ္ဆာဘတ္တံ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ, တတ္ထ ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏေ နိဒ္ဒေါသတ္တာ, ပုရေဘတ္တမေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ နိဿဋ္ဌတ္တာ, အတ္တနာ စ အဂ္ဂဟိတတ္တာ ဒေါသော န ဒိဿတိ, ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ သာလူကာ နာမ ကန္ဒာ, ‘‘ဣတော ကိဉ္စိတက’’န္တိ ဝေါဟရန္တိ။ ‘‘ဖာရုသကန္တိ ဂေါဠဝိသယေ ဧကော ရုက္ခော’’တိ စ လိခိတံ။ ‘‘ပက္ကဍာကရသ’’န္တိ ဝိသေသိတတ္တာ ‘‘အပက္ကံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကုရုန္ဒိဝစနေနပိ သိဒ္ဓမေဝ။ တဏ္ဍုလဓောဝနောဒကမ္ပိ ဓညရသော ဧဝ။ ‘‘နိက္ကသဋော ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော’’တိ လိခိတံ။ သာဝိတ္တီတိ ဂါယတ္တိ။ ဆန္ဒသောတိ ဝေဒဿ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗဇိတေန အကပ္ပိယေ သမာဒပေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဿာပိ န ကေဝလံ ဒသသု ဧဝ သိက္ခာပဒေသု, အထ ခေါ ယံ ဘိက္ခုဿ န ကပ္ပတိ, တသ္မိမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ။

၃၀၅။ ဒွေ ပဋာ ဒေသနာမေနေဝါတိ စီနပဋ္ဋသောမာရပဋ္ဋာနိ။ တီဏီတိ ပတ္တုဏ္ဏေန သဟ တီဏိ။ ဣဒ္ဓိမယိကံ ဧဟိဘိက္ခူနံ နိဗ္ဗတ္တံ။ ဒေဝဒတ္တိယံ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန လဒ္ဓံ။ ‘‘ယာမာတိက္ကမေ သန္နိဓိဝသေန သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝသေနာ’’တိ လိခိတံ။

ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ကထိနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ကထိနာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ ‘‘ကထိနန္တိ ပဉ္စာနိသံသေ အန္တောကရဏသမတ္ထတာယ ထိရန္တိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ပဉ္စ ကပ္ပန္တီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ကပ္ပိဿန္တီ’’တိ အနာဂတဝစနံ ‘‘ဝေါ’’တိ ဣမဿ သာမိဝစနပက္ခေ ယုဇ္ဇတိ တေသံ တသ္မိံ ခဏေ အနတ္ထတကထိနတ္တာ။ ဒွီသု ပနေတေသု အတ္ထဝိကပ္ပေသု ပစ္ဆိမော ယုတ္တော သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ပါဝေယျကာနံ သဗ္ဗဓုတင်္ဂဓရတ္တာ။ နိမန္တနံ သာဒိယန္တဿေဝ ဟိ အနာမန္တစာရော ပညတ္တော, တထာ ဂဏဘောဇနံ။ အသမာဒါနစာရော အနဓိဋ္ဌိတတိစီဝရဿ နတ္ထိ အတေစီဝရိကဿ ယာဝဒတ္ထစီဝရစတုတ္ထာဒိစီဝရဂ္ဂဟဏသမ္ဘဝတော။ ဣတရဿာပိ အနဓိဋ္ဌာနမုခေန လဗ္ဘတိ။ စီဝရုပ္ပါဒေါ အပံသုကူလိကဿေဝ။ ‘‘ကထိနတ္ထတသီမာယ’’န္တိ ဥပစာရသီမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဥပစာရသီမဋ္ဌဿ မတကစီဝရာဒိဘာဂိယတာယ ဗဒ္ဓသီမာယ တတြုပ္ပါဒါဘာဝတော ဝိညေယျမေတံ ဥပစာရသီမာဝေတ္ထ အဓိပ္ပေတာတိ။ ကထိနတ္ထာရံ ကေ လဘန္တီတိ ကေ သာဓေန္တီတိ အတ္ထော။ ပဉ္စ ဇနာ သာဓေန္တိ။ ကထိနဒုဿဿ ဟိ ဒါယကာ ပစ္ဆိမကောဋိယာ စတ္တာရော ဟောန္တိ။ ဧကော ပဋိဂ္ဂါဟကောတိ။ ‘‘တတြ စေ, ဘိက္ခဝေ, ယွာယံ စတုဝဂ္ဂေါ ဘိက္ခုသံဃော ဌပေတွာ တီဏိ ကမ္မာနိ ဥပသမ္ပဒံ ပဝါရဏံ အဗ္ဘာန’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၈၈) စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယ’’န္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘ယဿ သံဃော ကထိနဒုဿံ ဒေတိ, တံ ဟတ္ထပါသေ အကတွာပိ ဗဟိသီမာယ ဌိတဿပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ဟတ္ထပါသေ ကတွာ ဧဝ ဒါတဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ‘‘တဿ ကမ္မပ္ပတ္တတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘တတြုပ္ပါဒေန တဏ္ဍုလာဒိနာ ဝတ္ထေသု စေတာပိတေသု အတ္ထတကထိနာနမေဝ တာနိ ဝတ္ထာနိ ပါပုဏန္တိ။ ဝတ္ထေဟိ ပန တဏ္ဍုလာဒီသု စေတာပိတေသု သဗ္ဗေသံ တာနိ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဌမပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ လဘန္တီတိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌကောဋိယာ ဝုတ္တံ။ အန္တရာယေန အပ္ပဝါရိတာနမ္ပိ ဝုတ္ထဝဿာနံ ကထိနတ္ထာရသမ္ဘဝတော ဣတရေ ဂဏပူရကေ ကတွာ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗန္တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ‘‘ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ အတ္ထာရကဿ စ အနုမောဒကဿ စာ’’တိ (ပရိ။ ၄၀၃) ပရိဝါရေ ဧကဝစနကရဏတော, တတ္ထေဝ ‘‘သံဃဿ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ, ဂဏဿ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ (ပရိ။ ၄၁၄) ဝစနတော စ။

အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထဝဿာပိ န လဘန္တီတိ ဣဒံ ကိံ ဧကသီမသ္မိံ, ဥဒါဟု နာနာသီမသ္မိန္တိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ ဧကသီမသ္မိံ, ပရတော ‘‘သစေ ပန ဧကသီမာယ ဗဟူ ဝိဟာရာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သန္နိပါတေတွာ ဧကတ္ထ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ, ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ။ ဣဒဉှိ ဝစနံ သဗ္ဗေသံယေဝ ဧကော ကထိနတ္ထာရောတိ ဒီပေတိ။ အထ နာနာသီမသ္မိံ, ဥပနန္ဒဿ ဧကာဓိပ္ပါယဒါနာနုမတိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒေထ, ဘိက္ခဝေ, မောဃပုရိသဿ ဧကာဓိပ္ပါယ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၆၄)။ ဣဒဉှိ ဝစနံ ဒွီသုပိ အာဝါသေသု တဿ ကထိနတ္ထာရသိဒ္ဓိံ ဒီပေတီတိ။ အဝိရောဓောဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ, တသ္မာ ဧကသီမသ္မိံ ဝါ နာနာသီမသ္မိံ ဝါ နာနူပစာရေ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထဝဿာပိ န လဘန္တီတိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ပစ္ဆိမိကာယ ဥပသမ္ပန္နော ပဌမပဝါရဏာယ ပဝါရေတုမ္ပိ လဘတိ, ဝဿိကော စ ဟောတိ အာနိသံသဉ္စ လဘတီတိ သာမဏေရာနံ ဝဿူပဂမနံ အနုညာတံ ဟောတိ, သာမဏေရာ ကထိနာနိသံသံ လဘန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။

တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရပ္ပဟောနကန္တိ ဣဒံ ‘‘န အညတြ သံဃာဋိယာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန အန္တရဝါသကေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈနံ ဝိယ ဒိဿတိ။ အယဉှိ ပါဠိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရဝိရဟေနာပိ န အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနန္တိ ဒီပေတီတိ စေ? န, တဒတ္ထဇာနနတော, န တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရဝိရဟေန န အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနန္တိ ဟိ ဒီပေတုကာမော ဘဂဝါ တံ ပါဠိမာဟ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘အညတြ သံဃာဋိယာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန အန္တရဝါသကေနာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာတိ စေ? န, အဓိပ္ပါယဇာနနတောဝ။ ယော သံဃာဋိယာ အတ္ထရိတုကာမော, တဿ အညတြ သံဃာဋိယာ န အတ္ထတံ ဟောတိ။ ဧသ နယော ဣတရတ္ထာပီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ တေနေဝ သုက္ကပက္ခေ ‘‘သံဃာဋိယာ အတ္ထတံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဧကမေဝ စီဝရံ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သန္တေ ‘‘စတုဝီသတိယာ အာကာရေဟိ အနတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ, သတ္တရသဟိ အာကာရေဟိ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ ယထာရဟံ ဥက္ကဋ္ဌကောဋိယာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ကဏှပက္ခေ ဥလ္လိခိတ…ပေ… နိဿီမဋ္ဌာနုမောဒနာနံ စတုဝီသတိယာ အာကာရာနံ သမ္ဘဝန္တာနံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝေနပိ နိမိတ္တကတာဒီနံ အသမ္ဘဝန္တာနံ အညတရဘာဝေနပိ န အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနန္တိ ဧဝမဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုက္ကပက္ခေပိ အဟတာဟတကပ္ပ…ပေ… သီမဋ္ဌာနုမောဒနာနံ သတ္တရသန္နံ အာကာရာနံ သမ္ဘဝန္တာနံ အညတရဘာဝေနပိ ဣတရေသံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝေနပိ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနန္တိ ဧဝမဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အညထာ အညမညဝိရောဓော, ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတြိဒံ မုခမတ္တနိဒဿနံ – ကဏှပက္ခေ ‘‘ဥတ္တရာသင်္ဂေန အတ္ထတေ ကထိနေ န အညတြ သံဃာဋိယာ န အညတြ အန္တရဝါသကေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ ဝစနပ္ပမာဏတော တံ ကထိနံ အနတ္ထတံ သိယာ။ သုက္ကပက္ခေ စ ‘‘အနိမိတ္တကတေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ ဝစနပ္ပမာဏတော အနိမိတ္တကတေန ကထိနေ အတ္ထတေ တဉ္စေ ပရိကထာ ကတံ, တထာပိ အတ္ထတမေဝ ကထိနံ ဟောတီတိ အယံ ဒုဝိဓောပိ ဝိရောဓော။ ယထာဝုတ္တနယေန အဓိပ္ပါယေ ဂဟိတေ ပရိဟာရော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယော အာနိသံသံ ဗဟုံ ဒေတီတိ ဣမိနာ ပစ္စယလောလဘာဝံ ဝိယ ဒီပေတိ, တထာပိ ဘဂဝတာ ယာဝဒတ္ထစီဝရပရိယေသနပညာပနမုခေန ဒွါရံ ဒိန္နန္တိ ကတွာ သံဃာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဟောတိ။ ‘‘အကာတုံ န ဟောတီတိ အနာဒရိယေန အကရောန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ လိခိတံ။ အနုမောဒါမာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ‘‘အနုမောဒါမီ’’တိ ဧကကေန ဝတ္တဗ္ဗံ, ဣတရထာ ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ကိရ ဝုတ္တံ။ ကထိနစီဝရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ဣမာယ သံဃာဋိယာ ကထိနံ အတ္ထရာမီ’’တိ ဝါစာယ ဘိန္နမတ္တာယ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထတံ ဟောတိ။ ‘‘ကမ္မဝါစာ ပန ဧကာယေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ကထိနဒုဿဿ ဧဝ ကမ္မဝါစာ, သေသစီဝရဒါနေ အပလောကနမေဝါတိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ ဧကသီမာယာတိ ဧကဥပစာရသီမာယာတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဗဒ္ဓသီမာ အဓိပ္ပေတာ ဧကသီမာယ ဧကဋ္ဌာနေ အတ္ထရိတေ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထရိတံ ဟောတိ ‘သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သန္နိပတိတွာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ, တေဟိပိ အနုမောဒန္တေဟိ အတ္ထရိတမေဝ ဟောတိ, ဥပစာရပရိစ္ဆိန္နေ တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓံ တေဟိ တေဟိ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဟောတိ။ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌေဟိပိ လဘိတဗ္ဗံ သဗ္ဗေဟိပိ အတ္ထရိတတ္တာ, အယံ ဝိသေသော။ မဟာအဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဧဝမေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။

၃၀၈။ စတုဝီသတိ အာကာရဝန္တတာယ မဟာဘူမိကံ။ ‘‘ဒီဃသိဗ္ဗိတန္တိ ပစ္ဆာကတသိဗ္ဗနံ, ဩဝဋ္ဋိတွာ သိဗ္ဗနံ ဝါ’’တိ လိခိတံ။ ကဏ္ဍုသံ နာမ ပုဗ္ဗဗန္ဓနံ။ ပဌမစိမိလိကာ ဃဋေတွာ ဌပိတာ ဟောတီတိ ကထိနဒုဿံ ဒုဗ္ဗလံ ဒိသွာ တံ ဗလဝတာ အတ္တနော ပကတိဒုဿေန သဒ္ဓိံ ဃဋေတွာ ဒုပဋ္ဋံ ကတွာ သိဗ္ဗိတုကာမေဟိ ကထိနဒုဿတော ပကတိဒုဿဿ မဟန္တတာယ ပဌမံ တပ္ပမာဏာနုရူပံ ဗန္ဓကဏ္ဍုသေ ဃဋေတွာ ရဇ္ဇုကေဟိ ဗန္ဓိတွာ ကတံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကထိနစီဝရဿ အပ္ပတာယ ပဌမံ ဗဒ္ဓဒုဿံ ကုစ္ဆိစိမိလိကာ ဟောတိ, မဟာပစ္စရိယံ, ကုရုန္ဒိယဉ္စ ဝုတ္တဝစနနိဒဿနံ, ဗျဉ္ဇနေ ဧဝ ဘေဒေါ, အတ္ထေ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတီတိ စေ? တထာကတံ ဒုပဋ္ဋစီဝရံ ပကတိစီဝရဿ မဟန္တတာယ ပကတိစီဝရသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ, န ကထိနစီဝရသင်္ချန္တိ ကဿစိ သိယာ, နေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကုစ္ဆိစိမိလိကဘာဝေန ဌိတမ္ပိ ကထိနစီဝရံ။ မဟန္တမ္ပိ တံ ပကတိစီဝရံ အတ္တနော ကထိနစီဝရမေဝါတိ။ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ပဉ္စကဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ကထိနဒုဿံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဗဟုဓာ ဆိန္ဒိတွာ သိဗ္ဗိတုကာမော ကထိနစီဝရတော ပဋ္ဋံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ အကထိနစီဝရေ ပဋ္ဋမာရောပေတီ’’တိ လိခိတံ။ အထ ဝါ ဗဟူနိ ကထိနဒုဿာနိ ပံသုကူလာနိ ခုဒ္ဒကခုဒ္ဒကာနိ ဧကစီဝရတ္ထာယ, မဟန္တာနိ စ ဦနတ္ထာယ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ။ ကထိနစီဝရတောတိ ဘိက္ခု ဧကစ္စတော ကထိနစီဝရတော ပဋ္ဋံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ အာရောပေတိ။ ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပံသုကူလာနိ ကထိနဒုဿာနိ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဥဒါဟု ခုဒ္ဒကာနိပီတိ? ဧတ္ထ အစီဝရသင်္ချတ္တာ ခုဒ္ဒကာနိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကမ္မဝါစာ တတ္ထ န ရုဟတီတိ ဧကေ။ ‘‘ပံသုကူလေန အတ္ထတံ ဟောတီ’’တိ ပါဠိယံ နယဒါနတော ကုစ္ဆိစိမိလိကဘာဝေန ဌိတဿ ကထိနဒုဿဿ အတ္တနော သဘာဝေန အနဓိဋ္ဌာနုပဂဿ ပုရာဏစီဝရဘာဝေနေဝ အဓိဋ္ဌာနာရဟဿပိ ကထိနစီဝရဘာဝါနုမတိမုခေန အဋ္ဌကထာယံ ပဒါနတော စ ခုဒ္ဒကာနိပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တဉှိ ကထိနတ္ထာရကော ဃဋေတွာ ကထိနစီဝရံ ကရိဿတီတိ ကတွာ ကပ္ပတီတိ ဧကေ, ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

နိစယသန္နိဓိ သံဃာယတ္တာ သံဃေန ကတတ္တာ။ ရတ္တာတိက္ကန္တံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ပဉ္စ ခဏ္ဍာနိ ပဋ္ဋာနိ ပမာဏံ အဿာတိ ပဉ္စကံ။ တေန ဝါ အတိရိတ္တေန ဝါတိ အတ္ထော။ တဒဟေဝ သဉ္ဆိန္နေနာတိ သံဃေန ကထိနတ္ထာရကဿ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ဒိန္နေနေဝ တဒဟေဝ သဉ္ဆိန္နေန သမဏ္ဍလိကတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဒိန္နံယေဝ ဟိ ပရိဝါရေ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏံ သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, န ဒါယကေန ဒိယျမာနံ, တသ္မာ ပရိနိဋ္ဌိတပုဗ္ဗကရဏမေဝ စေ ဒါယကော သံဃဿ ဒေတိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ကမ္မဝါစာယ ဒါတဗ္ဗံ။ တေန စ တသ္မိံယေဝ သီမာမဏ္ဍလေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အတ္ထရိတွာ သံဃော အနုမောဒါပေတဗ္ဗော ကတပုဗ္ဗကရဏဿ ပုန ကတ္တဗ္ဗာဘာဝတော။ အတ္ထာရကဿ ဟတ္ထဂတမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ‘‘န ဥလ္လိခိတမတ္တေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရိနိဋ္ဌိတပုဗ္ဗကရဏမ္ပိ ပုန ဓောဝိတွာ ဝိသိဗ္ဗိတွာ ကာတဗ္ဗမေဝ ဝစနပမာဏတောတိ စေ? န, ဆိန္နဿ ပုန ဆေဒါသမ္ဘဝတော။ အညသ္မိံ ဌာနေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗမေဝါတိ စေ? န, ပဗ္ဗဇ္ဇာဓိကာရေ ‘‘ကေသမဿုံ ဩဟာရာပေတွာ’’တိ ဝစနပ္ပမာဏတော မုဏ္ဍိကဿ ဆိန္နေပိ ကေသေ ပရိယေသိတွာ သိရသ္မိံ ဌပေတွာ ပုန ဩဟာရာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော, န ဣဓ န-ကာရေန ပဋိသိဒ္ဓတ္တာတိ စေ? န, ‘‘န အညတြ သံဃာဋိယာ’’တိ န-ကာရေန ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန အတ္ထတေ အနတ္ထတံ ဟောတီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော, တသ္မာ အဘိနိဝေသော န ကာတဗ္ဗော။ ‘‘ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတော’’တိ ဝုတ္တတ္တာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယောဝ ဂဟေတဗ္ဗော။

၃၀၉။ အသန္နိဓိကတေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနန္တိ ဧတ္ထ ကိံ ကထိနတ္ထာရမာသေယေဝ ဒုဝိဓောပိ သန္နိဓိ အဓိပ္ပေတော, ဥဒါဟု တတော ပုဗ္ဗေပိ, ဒါယကေန ဝါ ကဒါ ဒါတဗ္ဗံ, ကိံ ကထိနတ္ထာရမာသေယေဝ, ဥဒါဟု တတော ပုဗ္ဗေပိ, ကထိနတ္ထာရမာသေပိ အသုကသ္မိံ ဒိဝသေယေဝ အတ္ထာရတ္ထာယ ဒမ္မီတိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ။ ကထိနတ္ထာရမာသေ ဧဝ ဒုဝိဓောပိ သန္နိဓိ။ ဒါယကေနာပိ ဝဿာဝါသိကံ ဝိယ ကထိနစီဝရံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? ‘‘ကထိနဒါယကဿ ဝတ္တံ အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၆) နယေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ။ ဥက္ကဋ္ဌမတ္တမေတန္တိ စေ? န, ‘‘ကထိနံ နာမ အတိဥက္ကဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၈) ဝုတ္တတ္တာ။ န အာဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ စေ? န, ဣဒမ္ပိ အာဂမနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ပုဗ္ဗေ ဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ။

၃၁၀။ ကထိနဿာတိ ကထိနတ္ထာရဿ။ ဥဗ္ဘာရာယာတိ ဝူပသမာယ, အပ္ပဝတ္တိယာတိ အတ္ထော။ ကိမတ္ထိယံ ဥဗ္ဘာရနိဒဿနန္တိ စေ? ပဉ္စဟိ အနာပတ္တိကာလပရိယန္တဒဿနေန တေသု သံဝရုပ္ပါဒနတ္ထံ။ အညထာ ‘‘စီဝရကာလသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စ မာသာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၄၉) ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တတ္တာ အန္တရာပက္ကမနန္တိကာဒိဥဗ္ဘာရာဘာဝေပိ ပဉ္စဟိ ပဉ္စသု မာသေသု အနာပတ္တိယေဝါတိ မိစ္ဆာဂါဟော သိယာ။ တတော အာပတ္တိခေတ္တေ အနာပတ္တိခေတ္တသညာယ တံ တံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ဣတရေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ လာဘန္တရာယံ ကရောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အာဒါယသတ္တကကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၁။ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကေ ဒွေပိ ပလိဗောဓာ ဧကတော ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဣဓ, ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တံ ဣမိဿာ ခန္ဓကပါဠိယာ သမေတိ ဧကတော ဥဘိန္နမ္ပိ ဓုရနိက္ခေပဿ ကတတ္တာ။ ‘‘ဣဒံ ဗဟိသီမာယမေဝ ဝုတ္တံ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယံ ပန ဝုတ္တံ ပရိဝါရေ ‘စတ္တာရော ကထိနုဒ္ဓါရာ သိယာ အန္တောသီမာယ ဥဒ္ဓရိယျန္တိ, သိယာ ဗဟိသီမာယ ဥဒ္ဓရိယျန္တိ, နိဋ္ဌာနန္တိကော သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော နာသနန္တိကော အာသာဝစ္ဆေဒိကော’တိ (ပရိ။ ၄၁၆)။ တတ္ထ ဗဟိသီမာယ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော ဥဒ္ဓရိယျတီတိ ဣဓ ဒဿိတနယောဝ။ ကထံ အန္တောသီမာယ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော? အကတစီဝရမာဒါယ ‘န ပစ္စေဿ’န္တိ ဂတော, ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဖာသုဝိဟာရံ အလဘန္တော တမေဝ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆတိ, တဿ စီဝရပလိဗောဓော ဌိတော။ သော စ ‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿ’န္တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ ဆိဇ္ဇတိ, တသ္မာ အန္တောသီမာယ ဥဒ္ဓရိယျတိ, တသ္မာ ဒုဝိဓော သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ, တံ ယုတ္တံ, အညထာ အန္တောသီမာယ ‘‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿ’’န္တိ ပဝတ္တဥဗ္ဘာရော ဣတရေသု သမောဓာနံ န ဂစ္ဆတီတိ အတိရိတ္တော သိယာ။ သီမာတိက္ကန္တိကောတိ စီဝရကာလသီမာတိက္ကန္တိကော။ သဥဗ္ဘာရေ စီဝရပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇန္တော ဝိယ ခါယတိ, အထ ခေါ သာပေက္ခတာယ စီဝရကရဏေ သဥဿာဟောဝ ဟောတီတိ လေသံ သန္ဓာယ ပရိဝါရဝသေန ‘‘ဒွေ ပလိဗောဓာ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၁) ဝုတ္တံ။ ‘‘ကတစီဝရော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ န သမ္ဘဝတိ။

၃၁၆။ သဗ္ဗံ အတ္တနော ပရိက္ခာရံ အနဝသေသေတွာ ပက္ကမန္တော ‘‘သမာဒါယ ပက္ကမတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ကထိနုဒ္ဓါရေ ဝိသေသော နတ္ထိ။ ပုဂ္ဂလာဓိပ္ပါယဝိသေသေန ကေဝလံ ဝါရဒဿနတ္ထံ သမာဒါယဝါရာ ဝုတ္တာ’’တိ သဗ္ဗေသု ဂဏ္ဌိပဒေသု လိခိတံ။ ဣဓ ပန ပုဂ္ဂလာဓိပ္ပါယေန ပယောဇနံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ ပက္ကမနန္တိကဿ အဘာဝါ ‘‘ယထာသမ္ဘဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဝိပ္ပကတေပိ ဓုရနိက္ခေပဝသေန ပက္ကမနန္တိကတာ သမ္ဘဝတိ, တသ္မာ ပက္ကမနန္တိကဝါရောပိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ စေ? န, သန္နိဋ္ဌာနန္တိကလက္ခဏပ္ပသင်္ဂတော။ အကတစီဝရဿ န သဝနန္တိကတာ စ။

တတြာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝါရဝိဘာဝနာ – အာဒါယဝါရာ သတ္တ, တထာ သမာဒါယဝါရာတိ ဒွေ သတ္တကဝါရာ။ တတော ပက္ကမနန္တိကံ ဝဇ္ဇေတွာ ဝိပ္ပကတစီဝရဿ အာဒါယဝါရာ, သမာဒါယဝါရာ စာတိ ဒွေ ဆက္ကဝါရာ။ တတော ပရံ နိဋ္ဌာနသန္နိဋ္ဌာနနာသနန္တိကာနံ ဝသေန တီဏိ တိကာနိ ဒဿိတာနိ, တတ္ထ ပဌမတ္တိကံ အန္တောသီမာယ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ ဣမံ ဝိဓိံ အနာမသိတွာ ဗဟိသီမာယံ ဧဝ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ ပဝတ္တံ, တသ္မာ ပက္ကမနန္တိကသီမာတိက္ကန္တိကသဥဗ္ဘာရာ တတ္ထ န ယုဇ္ဇန္တိ။ ‘‘အာသာဝစ္ဆေဒိကော သမ္ဘဝန္တောပိ ယထာဝုတ္တကာရဏေန န ဝုတ္တော။ ဒုတိယတ္တိကံ အန္တောသီမာယ ‘န ပစ္စေဿ’န္တိ ပဝတ္တံ, ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပက္ကမနန္တိကော သမ္ဘဝတိ, တထာပိ ယေဟိ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ, တေသံယေဝါဓိပ္ပေတတ္တာ န ဝုတ္တော’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ပန္နရသကေ ဝိပ္ပကတစီဝရဿေဝါဓိပ္ပေတတ္တာတိ တက္ကော။ အဓိဋ္ဌာနုပဂေ စ ဝိပ္ပကတေ သတိ န နိဋ္ဌာနန္တိကော။ နိဋ္ဌာနာဝသေသေ သတိ န နာသနန္တိကောတိ ပေါရာဏာ။ တတိယတ္တိကံ အနဓိဋ္ဌိတ-ပဒေန ဝိသေသေတွာ ပဝတ္တံ, အတ္ထတော ပဌမတ္တိကေန သမေတိ။ တဿ အတ္ထဒဿနပယောဇနံ ကိရ တံ။ ယသ္မာ ဣမေ တယော အတ္ထဝိကပ္ပါ ဣမေဟိ ဧဝ တီဟိ ကထိနုဒ္ဓါရေဟိ သက္ကာ ဒဿေတုံ, တသ္မာ ဣမေဝ ယောဇိတာ ဧကသမ္ဗန္ဓဝသေန, အညထာ ပဌမတ္တိကံ ဆက္ကံ ဘဝေယျ ဣမဿ ပန္နရသကဿ အန္တေ ဆက္ကံ ဝိယ။ တတိယတ္တိကာနန္တရံ စတုတ္ထတ္တိကံ သမ္ဘဝန္တံ ‘‘အန္တောသီမာယံ ‘ပစ္စေဿ’’န္တိ ဝစနဝိသေသေန သမ္ဘဝတိ။ တထာ စ ယောဇိယမာနံ ဣတရေဟိ သဝနန္တိကာဒီဟိ အဝိရုဒ္ဓက္ကမံ ဟောတိ, တသ္မာ စတုတ္ထတ္တိကံ အဟုတွာ ဆက္ကံ ဇာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ တီဏိ တိကာနိ ဧကံ ဆက္ကဉ္စာတိ ပဌမံ ပန္နရသကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒါနိ ဣဒမေဝ ပန္နရသကံ ဥပသဂ္ဂဝိသေသေန ဒုတိယံ သမာဒါယပန္နရသကံ နာမ ကတံ။ ပုန ဝိပ္ပကတစီဝရံ အာဒါယာတိ တတိယံ ပန္နရသကံ, သမာဒါယာတိ စတုတ္ထံ ပန္နရသကံ ဒဿိတံ။ ဧဝံ စတ္တာရိ ပန္နရသကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ တတ္ထ ပဌမဒုတိယေသု ပန္နရသကေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အကတစီဝရံ အဓိပ္ပေတံ, ဣတရေသု ဒွီသု ဝိပ္ပကတန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘ပုဗ္ဗေ နိဗဒ္ဓဋ္ဌာနေ စီဝရာသာယ ဂဟေတဗ္ဗံ, အညတ္ထ န ဝဋ္ဋတိ။ ဥပစ္ဆိန္နာယ စေ စီဝရာသာယ စီဝရံ ဥပ္ပန္နံ, န တံ စီဝရပလိဗောဓံ ကရောတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ နိဿဂ္ဂိယေသု တတိယကထိနေ အာဂတစီဝရပစ္စာသာ ဣဓ စီဝရာသာတိ တက္ကော။ ယတ္ထ စီဝရာသာ, တံ ဌာနံ အဓိကရဏူပစာရေန ‘‘စီဝရာသာ’’တွေဝ ဝုစ္စတီတိ ကတွာ ‘‘တံ စီဝရာသံ ပယိရုပါသတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အနာသာယ လဘတီတိ အနာသာယိတဋ္ဌာနေ လဘတီတိအာဒိနာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ နိဋ္ဌာနသန္နိဋ္ဌာနနာသနအာသာဝစ္ဆေဒိကဝသေန ဧကော ဝါရောတိ ဣဒမေကံ စတုက္ကံ ဇာတံ, တသ္မာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနိ တီဏိ တိကာနိ အာသာဝစ္ဆေဒိကာဓိကာနိ တီဏိ စတုက္ကာနီတိ ဧကံ အနာသာယဒွါဒသကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဒနန္တရေ အာသာယဒွါဒသကေ ကိဉ္စာပိ ပဌမဒွါဒသက္ကမော လဗ္ဘတိ, တထာပိ တံ နိဗ္ဗိသေသန္တိ တမေကံ ဒွါဒသကံ အဝုတ္တသိဒ္ဓံ ကတွာ ဝိသေသတော ဒဿေတုံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အန္တောသီမာယ ပစ္စေဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဒုတိယစတုက္ကေ ‘‘သော ဗဟိသီမဂတော သုဏာတီ’’တိအာဒိဝစနဿ တတိယစတုက္ကေ သဝနန္တိကာဒီနဉ္စ ဩကာသကရဏတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ပန ဒွါဒသကံ အနာသာယ ဝသေန လဗ္ဘမာနမ္ပိ ဣမိနာ အဝုတ္တသိဒ္ဓံ ကတွာ န ဒဿိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝမေတ္ထ ဒွေ ဒွါဒသကာနိ ဥဒ္ဓရိတာနိ။ ကရဏီယဒွါဒသကေပိ ယထာဒဿိတအနာသာယဒွါဒသကံ, အဝုတ္တသိဒ္ဓံ အာသာယဒွါဒသကဉ္စာတိ ဒွေ ဒွါဒသကာနိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာနိ။ ဣဒါနိ ဒိသံဂမိကနဝကံ ဟောတိ။ တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘ဒိသံဂမိကော ပက္ကမတီ’’တိ ဝစနေနေဝ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ ဣဒံ အဝုတ္တသိဒ္ဓမေဝ, တသ္မာ တံ န ဝုတ္တံ။ ဧတ္တာဝတာ အာဝါသပလိဗောဓာဘာဝေါ ဒဿိတော။

၃၂၁။ ‘‘စီဝရပဋိဝီသံ အပဝိလာယမာနော’’တိ ဣမိနာ စီဝရပလိဗောဓသမင်္ဂိတမဿ ဒဿေတိ။ ပဋိဝီသောတိ အတ္တနော ပတ္တဗ္ဗော စီဝရဘာဂေါ။ အပဝိလာယမာနောတိ အာကင်္ခမာနော။ တဿ စီဝရလာဘေ သတိ ဝဿံဝုတ္ထာဝါသေ နိဋ္ဌာနသန္နိဋ္ဌာနနာသနန္တိကာနံ ဝသေန ဧကံ တိကံ, တေသံယေဝ ဝသေန အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ, ဂတဋ္ဌာနေ ဧကန္တိ တိဏ္ဏံ တိကာနံ ဝသေန ဧကံ နဝကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတော ပရံ နိဋ္ဌာနသန္နိဋ္ဌာနနာသနန္တိ ကသီမာတိက္ကန္တိကသဥဗ္ဘာရာနံ ဝသေန ဖာသုဝိဟာရပဉ္စကံ ဝုတ္တံ။ ဥဘယတ္ထ သေသကထိနုဒ္ဓါရာသမ္ဘဝေါ ပါကဋောဝ။ အယံ ပနေတ္ထ ပဉ္စကေ ဝိသေသော – သမာဒါယဝါရော န သမ္ဘဝတိ ‘‘ပစ္စေဿ’’န္တိ ပစ္စာဂမနာဓိပ္ပါယတော။

၃၂၅။ ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ကထိနဿ ပလိဗောဓာတိ ကထိနတ္ထာရဿ အနုပဗန္ဓနပစ္စယာတိ။

ကထိနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ စီဝရက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဇီဝကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၆။ ရာဇဂဟကောတိ ရာဇဂဟဝါသီ။

၃၂၈။ အမောဟဇာတိကတ္တာ န စိရဿေဝ ဝိညုတံ ပါပုဏိ။ အဟံ တေ ပိတာ, ကေနဋ္ဌေန? ယသ္မာ တွံ မယာ ပေါသာပိတော။

၃၂၉။ ‘‘သက္ကေ ဝိဿဋ္ဌမတ္တေ’’တိ ပါဌော, အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ ဝိဿဋ္ဌမတ္တောဝ။

ပဇ္ဇောတရာဇဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၄။ ဘုဉ္ဇိတုံ နိသိန္နဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဓမ္မပဒေ ‘ဗဟိနဂရေ ဒိသွာ’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဒွီသု ဒိဝသေသု ဒိန္နံ တေန တေသု ဧကေကံ ဂဟေတွာ ဒွီသု အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တန္တိ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

သမတ္တိံသဝိရေစနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၆။ ကဗဠေ ကဗဠေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဂုဠာဒီသု ပက္ခိတ္တံ, တံ ပန ဘဂဝါဝ ပရိဘုဉ္ဇိ, တသ္မာ နတ္ထိ ဒေါသော။

ဝရယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၇။ မဟာပိဋ္ဌိယကောဇဝံ နာမ အတိရေကစတုရင်္ဂုလပုပ္ဖံ ကိရ။

ကမ္ဗလာနုဇာနနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၄၀။ ဥပစာရေတိ သုသာနဿ ဥပစာရေ။ ဗဟိပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ။ ကတိကကရဏံ ဒဿေတွာ ‘‘မယှံ သန္တကံ တဝ စ မမ စ ဟောတူတိ ဝတွာ ဣတရေန စ တထာဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သမာနပရိက္ခာရဝိဓိံ ဝဒန္တိ။

၃၄၂။ ‘‘ခဏ္ဍသီမာယပိ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တတ္တာ သေသကမ္မာနိပိ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဧဝံ သန္တေ စောရိကာယ ကတသဒိသံ ဟောတိ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒီပဝါသိနော ဝဒန္တိ ကိရ။ ‘‘စောရိကာယ ဂဟိတတ္တာ န ပါပုဏာတီတိ သေနာသနက္ခန္ဓကေ အာဂတသုတ္တဉ္စ သာဓက’’န္တိ ဝဒန္တိ, တသ္မာ တေသံ မတေန ဣဒံ အာဝေဏိကလက္ခဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဘဏ္ဍာဂါရသမ္မုတိအာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၄၃။ ‘‘ဣဒံ ပန ဘဏ္ဍာဂါရန္တိ အာဝေဏိကလက္ခဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

စီဝရရဇနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၄၄။ ဂေါမယေ အာပတ္တိ နတ္ထိ, ဝိရူပတ္တာဝါရိတံ။ ‘‘ကုင်္ကုမပုပ္ဖံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အလ္လိကာယာ’’တိပိ ပါဌော အတ္ထိ။

နိသီဒနာဒိအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၃။ အဋ္ဌာနမေတန္တိ ဧတ္ထ ရူပကဏ္ဍေ ‘‘စတုသမုဋ္ဌာနိက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ ရာဂစိတ္တာဘာဝါ န မုစ္စတီတိ ဝါ ရာဂပစ္စယေ သတိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဝါ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ ကထာဝတ္ထုနာ စ။

၃၆၂။ အဂ္ဂဠဂုတ္တိယေဝ ပမာဏန္တိ ဣမေဟိ စတူဟိ နိက္ခေပကာရဏေဟိ ဌပေန္တေန အဂ္ဂဠဂုတ္တိဝိဟာရေယေဝ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။

သံဃိကစီဝရုပ္ပါဒကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၃။ နော စေ အတ္ထတံ ဟောတိ ‘‘ဧကံ စီဝရမာသ’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တဿေဝ တာနိ စီဝရာနိ ယာဝ စီဝရမာသာ’’တိ ဝစနဿ အဘာဝတော, တသ္မာ အနတ္ထတကထိနဿ အနနုညာတန္တိ စေ? န, ဟေဋ္ဌာ အနုညာတတ္တာ, တတော လီနတ္ထဒီပနတ္ထမိဓ တထာ ဝုတ္တတ္တာ စ။ ဟေဋ္ဌာ ဟိ ‘‘အကာလစီဝရံ နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္နံ, အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ ဥပ္ပန္နံ, ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ, ဧတံ အကာလစီဝရံ နာမာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ဝစနတော အနတ္ထတကထိနာနံ ဧကစီဝရမာသေ ဥပ္ပန္နံ, တေသံယေဝ ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ, တသ္မာ ဣဓ တံ အဝတွာ ဧကောပိ တယော ဂဏပူရကေ လဘိတွာ ကထိနံ အတ္ထရိတုံ လဘတီတိ ဣမံ လီနတ္ထံ ပကာသေတုံ ‘‘ယာဝ ကထိနဿ ဥဗ္ဘာရာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣတရထာ အယမတ္ထော န ဉာယတိ။ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗော စ ဝိနယဓရေဟီတိ တထာ ဝုတ္တောတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အတ္ထတံ ဟောတိ, ပဉ္စ မာသေ သဗ္ဗံ တဿေဝ ဘိက္ခုနော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အစ္စန္တသံယောဂဝသေန ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘ဣဓ ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿာ’’တိ နိယမိတတ္တာ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဓာ’’တိ အဓိကာရတ္တာ တသ္မိံ ဝုတ္တေ လဘတိ။ ‘‘ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာတိ စီဝရကာလဿာသန္နတ္တာ စ အနတ္ထတကထိနာနမ္ပိ ဝုတ္ထဝဿာနဉ္စ အနုညာတဋ္ဌာနတ္တာ ဧဝ ဝုတ္တ’’န္တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ။ ကေစိ ပန ‘‘ယံ ပန ဣဒံ ‘ဣဓ ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿာ’တိအာဒိံ ကတွာ ယာဝ ‘အနာဂတဝဿေ’တိ ပဒံ, တာဝ ပုစ္ဆိတွာ ‘ကသ္မာ? ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ’တိ ဣဒံ ပရတော ‘တတြ သမ္မုခီဘူတာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတီ’တိ ဣမဿ ပရိယောသာနေ ‘ကသ္မာ? ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ’တိ လိခိတဗ္ဗံ။ ကသ္မာတိ စေ? ပရတော ‘စီဝရမာသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဟေမန္တဿာ’တိ ဝုတ္တေန နိဗ္ဗိသေသတ္တာ, တသ္မာ ဧဝ ဧကစ္စေသု ပဏ္ဍိတန္တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣဓ ပန ဣဓ-သဒ္ဒေန ဝိသေသိတံ, တတ္ထ နတ္ထိ, တသ္မာ အညမညဝိရောဓော နတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘မယှိမာနိ စီဝရာနိ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဝစနမေဝါဓိဋ္ဌာနံ, ဣဒမေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ။ ‘‘မယှိမာနိ စီဝရာနီ’တိ ဝုတ္တေပိ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘မယှိမာနီ’တိ ဝုတ္တေ တဿ စီဝရာနိ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘စီဝရာနိ ပါပုဏန္တီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဒုဂ္ဂဟိတာနီတိ သံဃိကာနေဝ ဟောန္တိ။ ‘‘ဂဟိတမေဝ နာမာ’တိ ဣမဿ ဣဒံ ပတ္တန္တိ ကိဉ္စာပိ န ဝိဒိတံ, တေ ပန ဘာဂါ တေသံ အတ္ထတော ပတ္တာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဧကသ္မိံ အပတိတေ ပုန အာဂတာ လဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဥပနန္ဒသကျပုတ္တဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၄။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အညတြ ဝဿံဝုတ္ထေနာ’’တိ စီဝရသမယံ ဥပါဒါယ ပဋိက္ခေပေါ ကတော။ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ‘‘ရာဇဝိဟာရေ ဝိယ နာနာပရိဝေဏေသု ဝါ ဣဓ ဝါ ဝုတ္ထာ လဘတူ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ။ ‘‘သတ္တာဟဝါရေန အရုဏမေဝ ဥဋ္ဌာပေတီတိ ဧတံ ဝစနမတ္တမေဝ ဧကဝိဟာရေ သတ္တာဟကိစ္စာဘာဝါ’’တိ စ လိခိတံ။

မတသန္တကကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၉။ ဘိက္ခုဿာတိ ဘိက္ခုသ္မိံ ကာလံကတေ။ တတ္ထ ‘‘ပတ္တစီဝရေ’’တိ ပဓာနပရိက္ခာရဒဿနမုခေန သဗ္ဗပရိက္ခာရနိဒဿနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဓမ္မေန ဥပ္ပန္နံ စေတံ ဟောတိ, သံဃဿ ကပ္ပိယမေဝ မတတ္တာတိ ဧကေ။ နောတိ တက္ကော ပတ္တစတုက္ကေ သဗ္ဗထာ အကပ္ပိယပတ္တနယဝိရောဓတော။ အဓမ္မေန ဥပ္ပန္နသေနာသနေ စ ဝသတော အနာပတ္တိ။ အညတရသ္မိံ အာဝါသေ ဒွေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တတ္ထ စေကော ကာလံကတော, ဣတရော တဿ ပရိက္ခာရံ အပါပေတွာ တံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှာတိ, သံဃသန္တကံ ဂဟိတံ ဟောတိ, ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ အနာဝါသေ ဂဏှာတိ, န ကာရေတဗ္ဗော အဿာမိကဿ ဂဟိတတ္တာ။ မရဏသမယေ ဝတ္တုံ အသဟန္တော စေ စိတ္တေနေဝ ဒေတိ, ပုညံ ပသဝတိ, သံဃောဝ တဿ သာမီ။ ပရော ဝါ အဝိဿာသိကော သယမေဝ ဂဏှာတိ, ဂဟဏံ န ရုဟတိ, ထေယျစိတ္တေန စေ, ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ တဿ စ အာဝါသဂတဿ ကော သာမီ။ ‘‘သံဃော သာမီ’’တိ ဝစနတော သံဃေန ဗလက္ကာရေန သော ဝါရေတဗ္ဗောတိ ဧကေ။ ဇီဝမာနကာလေ ဂဟိတတ္တာ န သံဃော သာမီတိ ဧကေ။ သာမိကော စေ သယံ ပဿိတွာ အစ္ဆိန္ဒိတုံ လဘတိ, သံဃောပိ လဘတိ သာမိဌာနေ ဌိတတ္တာတိ ဣတရေ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

မတကဿ ဟိရညာဒိအကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ ဥဂ္ဂဟိတဉ္စေတံ ဟောတိ, ဥဂ္ဂဟိတေ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မေန ဥပ္ပန္နံ စေ, ကပ္ပိယကာရကော အာစိက္ခိတဗ္ဗော။ ဒါသော စေ ဂဟိတော ဟောတိ, န သံဃော သာမီ, အာရာမိကော စေ, သံဃော သာမီ။ ဂါဝီမဟိံသီအာဒယော ဟောန္တိ, အာဝါသဂတာနံ သံဃော သာမီ, အနာဝါသဂတာနံ န သံဃော သာမီ။ သံဃော စေ အာဝါသံ အာနေတွာ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ပစ္ဆာ သမီပေ ဗဟိသီမာယ ဌပေတိ, ကာရကသံဃော သာမီ, တထာ အာရာမိကေ။ မတကဿ ပရိက္ခာရော နိက္ခေပဝသေန ဌပိတော ဟောတိ, ဧသောဝ သာမီ။ မဟဂ္ဃေါ စေ ဟောတိ, သေသဿ သံဃော သာမီ။ ‘‘ကေနစိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗက္ကမော ဧတေန ဒဿိတော။ ပုန ဥပဋ္ဌာကာနံ ဗဟုဘာဝေ သတိ သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တေန ဘဂဝတာ ကမ္မဝါစာယံ ‘‘ဂိလာနုပဋ္ဌာကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သာမဏေရဝါရေ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ပါဌော။ ‘‘ဣမံ တုယှံ ဒေမိ ဒဒါမိ ဒဇ္ဇာမိ ဩဏောဇေမိ ပရိစ္စဇာမိ ဝိဿဇ္ဇာမိ နိဿဇ္ဇာမီ’တိ ဝါ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒေမိ…ပေ… နိဿဇ္ဇာမီ’တိ ဝါ ဝဒတိ, ‘သမ္မုခါ ဝါ ပရမ္မုခါ ဝါ ဝုတ္တေ ဒိန္နံယေဝ ဟောတီ’တိ ဒါနလက္ခဏဿ စ ‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’တိ ဝုတ္တေ ‘မယှံ ဂဏှာမီ’တိ ဝဒတိ, ‘သုဒိန္နံ သုဂ္ဂဟိတဉ္စာ’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) ဂဟဏလက္ခဏဿ စ ဝုတ္တတ္တာ ‘မမ သန္တကံ တဝ စ မမ စ ဟောတူ’တိ ဧဝမာဒိဝစနေန သမာနပရိက္ခာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာစရိယာ’’တိ လိခိတံ။

အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန အတီဝ ပပဉ္စံ ကတွာ ပုန ‘‘ဣဒမေတ္ထ အာစရိယာနံ သန္နိဋ္ဌာနံ – သစေသမ္ဗဟုလာ, ဒွေ ဝါ သမာနပရိက္ခာရံ ကတ္တုကာမာ ဟောန္တိ, တေ သဗ္ဗေ အတ္တနော သန္တကံ ဝတ္တမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကေန သဒ္ဓိံ ပေသလဿ ဧကဿ ပရိစ္စဇန္တိ, သော ပုန တေသမေဝ ပရိစ္စဇတိ, ဧတ္တာဝတာ တေ သမာနပရိက္ခာရိကာ ဟောန္တီတိ။ ဣဒံ သမာနပရိက္ခာရလက္ခဏံ ပါဠိအာဒီသု ဝုတ္တလက္ခဏေယေဝ ပတနတော အစလပ္ပတ္တံ ဟောတိ, တထာပိ ပေါရာဏဝိဓိံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဝတ္တနတော ပဋိသေဓေတဗ္ဗော, အာစရိယာနံ မတာနုသာရေန ကာတဗ္ဗံ ကာတုကာမေနာတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ဝဿံဝုတ္ထသာမဏေရော ပဉ္စသု သိက္ခာပဒေသု ဧကံ အတိက္ကမိတွာ ပုန ဂဟိတော လာဘံ န လဘတိ, အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဝဿံဝုတ္ထာနံအနုပ္ပန္နစီဝရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၅။ ဥပ္ပန္နေ စီဝရေ အဘာဇိတေ ပက္ကမတီတိ ဧတ္ထ ‘‘သံဃေန တတြုပ္ပါဒတော ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော ဧတ္တကံ ဝဿာဝါသိကံ ဒါတုံ သံဃဿ ရုစ္စတီ’’တိ သာဝိတေပိ ဝိဗ္ဘမတိ, တတော န လဘတိ, ပုန ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ စီဝရဘာဇနံ သမ္ဘာဝေန္တောပိ န လဘတိယေဝ ပုဗ္ဗပကတိတော ဘဋ္ဌတ္တာ။ အထ ပါပိတေ ဝိဗ္ဘမတိ, လဘတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ။

သံဃေဘိန္နေစီဝရုပ္ပါဒကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၆။ ပရသမုဒ္ဒေတိ ဇမ္ဗုဒီပေ။

အဋ္ဌစီဝရမာတိကာကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၉။ ယသ္မာ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ဒုဗ္ဗိဇာနံ, တသ္မာ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဓုဝသန္နိပါတဋ္ဌာနမ္ပိ ပရိယန္တဂတမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘မဟာပစ္စရိယံ ပန ဘိက္ခူသုပိ…ပေ… ပါပုဏာတီတိ ‘ဥပစာရသီမာယ ဒေမာ’တိ ဧဝံ ဒိန္နမေဝ သန္ဓာယာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘သမာနသံဝါသကသီမာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ခဏ္ဍသီမာဒီသု ဌိတာနံ န ပါပုဏာတိ တာသံ ဝိသုံ သမာနသံဝါသကသီမတ္တာ။ သမာနသံဝါသကအဝိပ္ပဝါသသီမာနံ ဣဒံ နာနတ္တံ – ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ဂါမဋ္ဌာနံ န ပါပုဏာတိ။ ကသ္မာ? ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘သမာနသံဝါသကသီမာယာ’’တိ ဒိန္နံ ပန ယသ္မိံ ဌာနေ အဝိပ္ပဝါသသီမာ အတ္ထိ, တတ္ထ ဌိတာနံ, ဣတရတြ ဌိတာနဉ္စ ပါပုဏာတိ။ ‘‘ခဏ္ဍသီမာယံ ဌတွာ ‘သီမဋ္ဌကသံဃဿ ဒမ္မီ’တိ ဝုတ္တေ ဥပစာရသီမာယ ဧဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဒေမာ’’တိ ခဏ္ဍသီမာယံ ဌတွာ ဒိန္နေ တတ္ထေဝ ပါပုဏာတီတိ ကေစိ။ ယောဇနသတမ္ပိ ပူရေတွာ နိသီဒန္တီတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရူပစာရေ ဟတ္ထပါသေန, ဗဟိဂါမာဒီသု ဒွါဒသဟတ္ထေန ဥပစာရောတိ ဧကေ။ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃဿာ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာပိ ပရိက္ခေပပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနံ န ပါပုဏာတီတိ ဧကေ။ ‘‘ဘိက္ခုနိဝိဟာရတော ဗဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌတွာ ‘သံဃဿာ’တိ ဝုတ္တေ ဘိက္ခုသံဃောဝ သာမီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧကောပိ ဂန္တွာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေသံ ဝါ ပါပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, အာနေတွာ ဝါ ပါပေတဗ္ဗံ, ဣတရထာ ဂတဿ န ပါပုဏာတိ။ သမာနလာဘကတိကာ မူလာဝါသေ သတိ သိယာ, မူလာဝါသဝိနာသေန ကတိကာပိ ဝိနဿတိ။ သမာနလာဘဝစနံ သတိ ဒွီသု, ဗဟူသု ဝါ ယုဇ္ဇတိ။ တေနေဝ ဧကသ္မိံ အဝသိဋ္ဌေ ယုဇ္ဇတီတိ နော မတိ။

‘‘တာဝကာလိကကာလေန, မူလစ္ဆေဒဝသေန ဝါ၊

အညေသံ ကမ္မံ အညဿ, သိယာ နာဝါသသင်္ဂမော’’တိ။ –

အာစရိယော။

သဗ္ဗတ္ထ ဒိန္နမေဝါတိ ‘‘သမာနဘာဂေါဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဧကမေကံ အမှာကံ ပါပုဏာတီတိ စေ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ ဝိဘာဂဿ ကတတ္တာ။ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စီဝရေ ဒိန္နေ ပံသုကူလိကာနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဥဘတောသံဃဿာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနိသံဃေန မိဿိတတ္တာ, တတ္ထ အပရိယာပန္နတ္တာ စ ပုဂ္ဂလော ဝိသုံ လဘတိ။ ဧဝံ သန္တေ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿ စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဥဘတောသံဃဿ ဒိန္နမေဝ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န ဝိရုဇ္ဈတိ, တံ ဒွိန္နံ သံဃာနံ ဒိန္နဘာဝမေဝ ဒီပေတိ, န ဥဘတောသံဃပညတ္တိံ, တသ္မာ ဧဝ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿ စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝါရော န ဝုတ္တော။ အထ ဝါ အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ ပမာဏံ, န ဝိစာရဏာတိ ဧကေ။ ယသ္မာ ဧကော အဒ္ဓါနာဒိယကော ဝိယ ဒုဝိဓော န ဟောတိ, တသ္မာ ဥဘတောသံဃဂ္ဂဟဏေန ဧကော ဘိက္ခု န ဂဟိတောတိ။ ‘‘သဗ္ဗာဝါသဿ စ စေတိယဿ စ ဓမ္မဿ စာ’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗဝိဟာရေသု စေတိယဓမ္မာနံ ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န, တတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, ဣဓ ဝိဟာရေန ဃဋိတတ္တာ စ တမှိ တမှိ ဝိဟာရေ ဧကဘာဂံ လဘိတဗ္ဗမေဝါတိ ပရိဟရန္တိ။ အတ္တနော ပါပေတွာတိ ဝိကာလေ အပရိဘောဂတ္တာ သကလောပိ ဝဋ္ဋေယျာတိ စေ? ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, တေန ‘‘ဟရာမီ’’တိ ဂဟိတတ္တာ စ န ဝဋ္ဋတိ။ ပစ္ဆိမဝဿံဝုတ္ထာနမ္ပီတိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော, ပစ္ဆိမဝဿံဝုတ္ထာနမေဝါတိ အတ္ထော, ဣတရထာ သမုစ္စယတ္ထေ ဂဟိတေ ‘‘လက္ခဏညူ ဝဒန္တီ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ။ ကသ္မာတိ အာရဘိတွာ ပပဉ္စံ ကရောန္တိ။ ကိံ တေန, ပရတော ‘‘စီဝရမာသတော ပဋ္ဌာယ…ပေ… အတီတဝဿံဝုတ္ထာနမေဝ ပါပုဏာတီ’’တိ ဣမိနာ သိဒ္ဓတ္တာ န ဝိစာရိတံ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘လက္ခဏညူ’’တိ အစလဝသေန။ သစေ ပန ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတော…ပေ… သမ္ပတ္တာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝုတ္ထဝဿာနန္တိ အဓိပ္ပါယော ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝုတ္ထဝဿာနံ သဗ္ဗေသံ သမ္ပတ္တာနံ ပါပုဏာတီ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ဝုတ္တတ္တာ။ ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တေ ပန ယသ္မာ အနန္တရာတီတံ ဟေမန္တံ ဧဝ ဝုတ္ထာ နာမ ဟောန္တိ, န ဝဿံ, တသ္မာ ‘‘မာတိကာ အာရောပေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယေ ဝါ ထေရေဟိ ပေသိတာ, တေသံ ပါပုဏာတီတိ ကိရ အတ္ထော။

စီဝရက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဒွေနိဿာရဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၅။ အပ္ပတ္တော နိဿာရဏန္တိ ဧတ္ထ နိဿာရဏံ နာမ ကုလဒူသကာနံယေဝ အနုညာတံ, အယံ ပန ကုလဒူသကော န ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပတ္တော’’တိ ဝုတ္တော။ ယဒိ ဧဝံ ကထံ သုနိဿာရိတော ဟောတီတိ? စူဠဝဂ္ဂေ ‘‘အာကင်္ခမာနော သံဃော ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ ကရေယျာ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၇) ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘တဿပါပိယသိကကမ္မာရဟဿ တဿပါပိယသိကကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ ဝစနတော စက္ကံ ဗန္ဓန္တိ ဉာတဗ္ဗံ။

ဥပါလိပုစ္ဆာကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၀။ ‘‘ပရတောတိ ဥပါလိပုစ္ဆတော ပရ’’န္တိ လိခိတံ။ ဒေါသာရိတပါဠိယံ ‘‘ဦနဝီသတိဝဿော န အာဂတော ဝိပ္ပန္နဝတ္ထုကတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမသ္မိံ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ အဓမ္မကမ္မာနိယေဝ ဒွိဓာ ကတွာ ပဉ္စာဂတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ပရိဝါရေ ဣမသ္မိံ ခန္ဓကေ ‘‘ပဉ္စ အဓမ္မိကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အန္ဓမူဂဗဓိရော သောသာရိတော’’တိ ဣမိနာ အပဗ္ဗဇိတဿပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတီတိ သိဒ္ဓံ။

စမ္ပေယျက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ကောသမ္ဗကဝိဝါဒကထာဝဏ္ဏနာ

၄၅၁။ သုတ္တန္တိကောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဝိနယဓရော မာတိကာဓရော’’တိ ဝုတ္တံ, ဥဘတောဝိဘင်္ဂံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ခန္ဓကဘာဏကော ဟောတိ။ အာဝုသော ဧတ္ထ အာပတ္တီတိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ‘‘သော တဿာ အာပတ္တိယာ အာပတ္တိဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပစ္ဆာ ဝိနယဓရော ‘‘ဝတ္ထုမှိ သတိ ပမာဏံ, န ပညတ္တိယ’’န္တိ သတိံ ပဋိလဘိတွာ တဿာ အာပတ္တိယာ အာပတ္တိဒိဋ္ဌိ အဟောသိ, တေန ဝုတ္တံ အန္တေ ‘‘အညေ ဘိက္ခူ တဿာ အာပတ္တိယာ အာပတ္တိဒိဋ္ဌိနော ဟောန္တီ’’တိ။

၄၅၅။ ‘‘ယထာ မယာ ဉတ္တီ’’တိ လိခန္တိ ‘‘ပညတ္တာ’’တိ ဧကဝစနတ္တာ။

ဒီဃာဝုဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၅၈။ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တော’’တိ လိခန္တိ။ ပုရာဏပေါတ္ထကေသု ‘‘ဗာရာဏသိယ’’န္တိ နတ္ထိ, ‘‘နတ္ထိဘာဝေါဝ သုန္ဒရော’’တိ ဝဒန္တိ။

ပါလိလေယျကဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၆၇။ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍေတိ သင်္ဂီတိတ္ထေရေဟိ သုဝိညေယျံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပါလိလေယျောတိ ဂါမော, တဿ ဝသေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ, တံ ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယ န ဝိရုဇ္ဈတိ။

အဋ္ဌာရသဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၇၃။ န တွေဝ…ပေ… ပဋိဗာဟိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီတိ ဧတ္ထ သေနာသနာရဟဿ ယော သေနာသနံ ပဋိဗာဟတိ, တဿေဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ‘‘ကလဟကာရကာဒီနမေတ္ထ ဩကာသော နတ္ထီတိအာဒိကံ သံဃဿ ကတိကံ ဝတွာ တံ န ပညာပေန္တဿ ဝါ ‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပသယှ အတ္တနာ အတ္တနော ပညာပေတွာ ဂဏှန္တံ ‘ယုတ္တိယာ ဂဏှထာ’တိ ဝတွာ ဝါရေန္တဿ ဝါ ဒေါသော နတ္ထိ။ ဣဓ ကလဟဝူပသမနတ္ထံ အာဂတာနံ ကောသမ္ဗိကာနမ္ပိ ‘ယထာဝုဍ္ဎ’န္တိ အဝတွာ ‘ဝိဝိတ္တေ အသတိ ဝိဝိတ္တံ ကတွာပိ ဒါတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိဝိတ္တံ ကတွာ ဒေန္တံ ပဋိဗာဟေန္တဿေဝ အာပတ္တီတိ ကိရ အယမတ္ထော ပါရိဝါသိကာဒီနံ ဝိဟာရပရိယန္တဒါပနေန သာဓိတဗ္ဗော’’တိ လိခိတံ။

သံဃသာမဂ္ဂီကထာဝဏ္ဏနာ

၄၇၅။ ‘‘အထ ခေါ တေ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကာ ဘိက္ခူ တံ ဥက္ခိတ္တကံ ဘိက္ခုံ ဩသာရေတွာ ယေန ဥက္ခေပကာ ဘိက္ခူ…ပေ… တဿ ဝတ္ထုဿ ဝူပသမာယ သံဃသာမဂ္ဂိံ ကရောမာ’’တိ ဝစနံ ဒုဝိညေယျဝိနိစ္ဆယံ ဝိနယလက္ခဏကုသလဿ။ ဝိဇ္ဇမာနေ ဟိ ကာရကသံဃေ ဣတရော သံဃော ဩသာရိတုံ န လဘတိ။ ဩသာရေန္တော စေ, တေ ဘိက္ခူ ကာရကသံဃေန သမာနလဒ္ဓိကဘာဝံ ပတ္တတ္တာ တေန သမာနသံဝါသကာ ဟောန္တိ, တတော ဥက္ခေပကာနံ ဆန္ဒံ အဂ္ဂဟေတွာ ဩသာရေန္တာနံ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ, တသ္မာ ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, တံ ဘိက္ခုံ ဩသာရေထာ’’တိ (မဟာဝ။ ၄၇၄) ဘဂဝတော ဝစနေန ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကာ ဩသာရေသုံ, ဥဒါဟု နိဿီမံ ဂန္တွာ, ဥဒါဟု ဣတရေသံ ဆန္ဒံ ဂဟေတွာ ဩသာရေသုံ, နနု ဧတေသမညတရေနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗံ, န စ ပနေတံ သဗ္ဗဂဏ္ဌိပဒေသု ဝိစာရိတံ။ အယံ ပနေတ္ထ တက္ကော –

‘‘ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သံဃေန, ကတကမ္မဿ ဘိက္ခုနော၊

သတိ တသ္မိံ န အညဿ, ပဋိပ္ပဿမ္ဘနံ ခမံ။

‘‘ဝိရမန္တေ တတော ဒေါသော, အပိ သံဃော အကာရကော၊

ဩသာရေတုံ အလံ ယသ္မာ, ကာရကော အနုလောမိကော’’တိ။

၄၇၇။ ‘‘အဋ္ဌ ဒူတင်္ဂါနိ နာမ သောတာ စ ဟောတိ, သာဝေတာ စ ဥဂ္ဂဟေတာ စ ဓာရေတာ စ ဝိညာတာ စ ဝိညာပေတာ စ ကုသလော စ သဟိတာသဟိတဒဿနော စ အကလဟကာရကော စာတိ ဧတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

မဟာဝဂ္ဂဿ လီနတ္ထပကာသနာ နိဋ္ဌိတာ။

စူဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

၁။ ကမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာဝဏ္ဏနာ

၄။ အသမ္မုခါ ကတံ ဟောတီတိအာဒယော တိကာ ကေဝလံ ဒေသနာမတ္တမေဝ။ န ဟိ တီဟိ ဧဝ အင်္ဂေဟိ သမောဓာနေဟိ အဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, ဧကေနပိ ဟောတိ ဧဝ, အယမတ္ထော ‘‘တိဏ္ဏံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပါဠိယာ (စူဠဝ။ ၆) သာဓေတဗ္ဗော။ ‘‘အပ္ပဋိညာယ ကတံ ဟောတီ’’တိ လဇ္ဇိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ကဏှပက္ခေ ‘‘အဒေသနာဂါမိနိယာ အာပတ္တိယာ ကတံ ဟောတီ’’တိ သုက္ကပက္ခေ ‘‘ဒေသနာဂါမိနိယာ အာပတ္တိယာ ကတံ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဒွယံ ပရတော ‘‘တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အာကင်္ခမာနော သံဃော တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကရေယျ။ အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတိ, အဒေသနာဂါမိနိံ အာပန္နော ဟိ ‘‘အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော’’တိ ဝုစ္စတီတိ။ ယုတ္တမေတံ, ကတ္တု အဓိပ္ပါယော ဧတ္ထ စိန္တေတဗ္ဗော။ ဧတ္ထာဟ ဥပတိဿတ္ထေရော ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မဿ ဟိ ဝိသေသေန ဘဏ္ဍနကာရကတ္တံ အင်္ဂ’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, တံ ပါဠိယာ အာဂတနိဒါနေန ယုဇ္ဇတိ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္တိကေသုပိ ဘဏ္ဍနံ အာရောပေတွာ ဘဏ္ဍနပစ္စယာ အာပန္နာပတ္တိဝသေန ဣဒံ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, တသ္မာ ‘အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော’တိ ဧတ္ထာပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ အပရဘာဂေ ဝါ စောဒနာသာရဏာဒိကာလေ ဘဏ္ဍနပစ္စယာ အာပန္နာပတ္တိဝသေနေဝ ကာရေတဗ္ဗံ, န ကေဝလံ သံဃာဒိသေသပစ္စယာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘အဒေသနာဂါမိနိယာ အာပတ္တိယာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ’တိ ဧတ္တကမတ္တံ ဝတွာ ပရတော ‘အဓိသီလေ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသေ အဇ္ဈာစာရာ’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော’တိ သံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ။ ဣဒံ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပုရိမဝစနေန သမေတိ, တသ္မာ တတ္ထ ပစ္ဆိမံ ပါရာဇိကပဒံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ သိယာ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘အဒေသနာဂါမိနိယာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ ဝါ သံဃာဒိသေသာပတ္တိယာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ပါရာဇိကာပတ္တိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာ သိယာ။ ယတော ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော’တိ သံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ လိခိတံ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ ဂဏ္ဌိပဒေ သကလေန နယေန ပါရာဇိကာပတ္တိပစ္စယာ ဥပ္ပန္နဘဏ္ဍနဟေတု န တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ပယောဇနာဘာဝါ, သံဃာဒိသေသပစ္စယာ ကာတဗ္ဗန္တိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ န, သုက္ကပက္ခေ ‘‘ဒေသနာဂါမိနိယာ အာပတ္တိယာ ကတံ ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ။ ၅) ဝစနတောတိ စေ? န, ဧကေန ပရိယာယေန သံဃာဒိသေသဿပိ ဒေသနာဂါမိနိဝေါဟာရသမ္ဘဝတော,

ယေန ကမ္မေန သန္တဇ္ဇနံ ကရီယတိ, တံ တဇ္ဇနီယကမ္မံ နာမ။ ယေန ကမ္မေန နိဿာယ တေ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ နိဿိယတိ ဘဇာပိယတိ နိယဿော, တံ နိယသကမ္မံ နာမ။ ယေန တတော အာဝါသတော, ဂါမတော စ ပဗ္ဗာဇေန္တိ ကုလဒူသကံ, တံ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ နာမ။ ယေန ကမ္မေန အက္ကုဋ္ဌဂဟဋ္ဌသမဤပမေဝ ပဋိသာရိယတိ သော အက္ကောသကော ပစ္ဆာ ပေသိယတိ, တံ ပဋိသာရဏီယကမ္မံ နာမ။ ယေန သမာနသံဝါသကဘူမိတော ဥက္ခိပိယတိ။ ဆဍ္ဍီယတိ သာတိသာရော ဘိက္ခုသံဃေန, တံ ကမ္မံ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၁။ ‘‘နိဿာယ တေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ဂရုနိဿယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ဣတရန္တိ။

၂၁။ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘တေသု ဝိဗ္ဘန္တေသုပိ ကမ္မံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတုံ အနုညာတမ္ပိ သမ္မာဝတ္တန္တာနံယေဝါ’’တိ လိခိတံ။ သမ္မုခါ ဝုတ္တမေဝ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တံ နာမ။ ပရမ္မုခါ ဝုတ္တံ ဒေသနံ ဂစ္ဆတိ။

၄၁။ ခမာပေန္တေန ‘‘ခမာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္တမေဝ, န ဥက္ကုဋိကာဒိသာမီစိနာ ပယောဇနန္တိ။ အနုဒူတန္တိ သဟာယန္တိ အတ္ထော။

၅၀။ အဒဿနေယေဝ ဥက္ခေပနီယံ ကာတဗ္ဗံ, န အညထာ။ ‘‘တဇ္ဇနီယာဒိကရဏကာလေ အာပတ္တိံ ရောပေတွာ တဿာ အဒဿနေ, အပ္ပဋိကမ္မေ ဝါ ဘဏ္ဍနကာရကာဒိအင်္ဂေဟိ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။

တဇ္ဇနီယကမ္မာဒီသု အယံ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကိံ တဇ္ဇနီယကမ္မံ, တဇ္ဇနီယကမ္မဿ ကိံ မူလံ, ကိံ ဝတ္ထု, ကိံ ပရိယောသာနံ, ကသ္မာ ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ? ကိံ တဇ္ဇနီယကမ္မန္တိ ဝတ္ထုသ္မိံ သတိ ကရဏသမ္ပတ္တိ။ တဇ္ဇနီယကမ္မဿ ကိံ မူလန္တိ သံဃော မူလံ။ တဇ္ဇနီယကမ္မဿ ကိံ ဝတ္ထူတိ ကလဟဇာတာပတ္တိဝတ္ထု။ ကိံ ပရိယောသာနန္တိ ဘာဝနာပရိယောသာနံ။ ကသ္မာ တဇ္ဇနီယကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီတိ သံဃော ကလဟကာရကပုဂ္ဂလံ ကလဟေ စ ဘေဒေ စ ဘယံ ဒဿေတွာ ခန္တိယာ ဇနေတိ, ဥပသမေ ဇနေတိ, တသ္မာ ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ကထံ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, ကထံ အကတံ။ ကိန္တိ စ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, ကိန္တိ စ အကတံ။ ကေန စ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, ကေန စ အကတံ။ ကတ္ထ စ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, ကတ္ထ စ အကတံ။ ကာယ ဝေလာယ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, ကာယ ဝေလာယ အကတံ ဟောတိ? ကထံ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတီတိ သမဂ္ဂေန သံဃေန ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန။ ကထံ အကတံ ဟောတီတိ ဝဂ္ဂေန သံဃေန ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန။ ကိန္တိ စ ကတံ ဟောတီတိ ကရဏသမ္ပတ္တိယာ။ ကိန္တိ စ အကတံ ဟောတီတိ ကရဏဝိပတ္တိယာ။ ကေန စ ကတံ ဟောတီတိ သံဃေန။ ကေန စ အကတံ ဟောတီတိ ဂဏေန ပုဂ္ဂလေန။ ကတ္ထ စ ကတံ ဟောတီတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံဃော တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကရောတိ, တဿ ပုဂ္ဂလဿ သမ္မုခီဘူတေ။ ကတ္ထ စ အကတံ ဟောတီတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံဃော တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကရောတိ, တဿ ပုဂ္ဂလဿ အသမ္မုခီဘူတေ။ ကာယ ဝေလာယ ကတံ ဟောတီတိ ယဒါ ကလဟဇာတာပတ္တိ သံဝိဇ္ဇတိ။ ကာယ ဝေလာယ အကတံ ဟောတီတိ ယဒါ ကလဟဇာတာပတ္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ။ ကတိဟာကာရေဟိ တဇ္ဇနီယကမ္မဿ ပတ္တကလ္လံ ဟောတိ, ကတိဟာကာရေဟိ အပတ္တကလ္လံ? သတ္တဟာကာရေဟိ တဇ္ဇနီယကမ္မဿ ပတ္တကလ္လံ ဟောတိ, သတ္တဟာကာရေဟိ အပတ္တကလ္လံ။ ကတမေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ ပတ္တကလ္လံ, ကတမေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ အပတ္တကလ္လံ ဟောတိ? ကလဟဇာတာပတ္တိ န သံဝိဇ္ဇတိ, သော ဝါ ပုဂ္ဂလော အသမ္မုခီဘူတော ဟောတိ, သံဃော ဝါ ဝဂ္ဂေါ ဟောတိ, အသံဝါသိကော ဝါ ပုဂ္ဂလော တဿံ ပရိသာယံ သံဝိဇ္ဇတိ, အစောဒိတော ဝါ ဟောတိ အသာရိတော ဝါ, အာပတ္တိံ ဝါ အနာရောပိတော။ ဣမေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ တဇ္ဇနီယကမ္မဿ အပတ္တကလ္လံ ဟောတိ, ဣတရေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ ပတ္တကလ္လံ ဟောတိ။ ဧဝံ သေသကမ္မေသူတိ။

ကမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ပါရိဝါသိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၇၅။ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ‘‘မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာတိ ဝုတ္တေ အနာပုစ္ဆာပိ ဂါမံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သံဃော အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဩဏောဇနံ နာမ ဝိဿဇ္ဇနံ။ ‘‘တံ ပန ပါရိဝါသိကေန ပါပိတဿ အတ္တနာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဿေဝ ပုနဒိဝသာဒိအတ္ထာယ ဝိဿဇ္ဇနံ ကာတဗ္ဗံ, အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာယေဝ စေ ဝိဿဇ္ဇေတိ, န လဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၇၆။ ပကတိယာဝ နိဿယောတိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တေဝါသိကာနံ အာလယသဗ္ဘာဝေ ယာဝ ဝဿူပနာယိကဒိဝသော, တာဝ ကပ္ပတိ, တဿ အာလယဿ သဗ္ဘာဝေ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ စေ? န ဝဋ္ဋတိ။ တတ္ထ ဣဒါနိ ခမာပေယျာမီတိအာဒိနာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဧကန္တေန ဝိဿဋ္ဌတ္တာ, ဣဓ ပန ဧကန္တေနေဝ ဒွိန္နမ္ပိ သမဘာဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ဧဝါတိ ဧကေ။ ပဋိဗလဿ ဝါ ဘိက္ခုဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘လဒ္ဓသမ္မုတိကေန အာဏတ္တောပိ ဂရုဓမ္မေဟိ, အညေဟိ ဝါ ဩဝဒိတုံ န လဘတီ’’တိ လိခိတံ။ တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရာတိ ဧတ္ထ ‘‘အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသဉ္စရိတ္တတော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ ပါပိဋ္ဌတရာတိ အယမ္ပိ နယော ယောဇေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပစ္စယန္တိ ဝဿာဝါသိကံ။ သေနာသနံ န လဘတိ သေယျပရိယန္တဘာဂိတာယ။ ‘‘ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဒါတုမ္ပိ န လဘတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘သစေ ဒွေ ပါရိဝါသိကာ ဂတဋ္ဌာနေ အညမညံ ပဿန္တိ, ဥဘောဟိပိ အညမညဿ အာရောစေတဗ္ဗံ အဝိသေသေန ‘အာဂန္တုကေန အာရောစေတဗ္ဗံ, အာဂန္တုကဿ အာရောစေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အညဝိဟာရဂတေနာပိ တတ္ထ ပုဗ္ဗေ အာရောစိတဿ ပုနာရောစနကိစ္စံ နတ္ထိ။ ‘‘အနိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ဗဟိ အာရောစိတဿ ယထာ ပုန ဝိဟာရေ အာရောစနကိစ္စံ နတ္ထိ, ဧဝံ ‘အာဂန္တုကသောဓနတ္ထံ ဥပေါသထဒိဝသေ အာရောစေတဗ္ဗ’န္တိ ဝစနဉှေတ္ထ သာဓက’’န္တိ ဝဒန္တိ။

၈၁။ ဧကစ္ဆန္နေ နိသိန္နဿာပိ ရတ္တိစ္ဆေဒဒုက္ကဋာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ဧကေ။ အဝိသေသေနာတိ ပါရိဝါသိကဿ ဥက္ခိတ္တကဿာတိ ဣမံ ဘေဒံ အကတွာ။ ‘‘တဒဟုပသမ္ပန္နေပိ ပကတတ္တေ’’တိ ဝစနတော အနုပသမ္ပန္နေဟိ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘သမဝဿာတိ ဧတေန အပစ္ဆာ အပုရိမံ နိပဇ္ဇနေ ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒါပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတီ’’တိ လိခိတံ။

ပါရိဝါသိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

မူလာယပဋိကဿနာရဟဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၈၆။ အတ္တနော အတ္တနော နဝကတရန္တိ ပါရိဝါသိကာဒိနဝကတရံ။ ပဌမံ သံဃမဇ္ဈေ ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ နိက္ခိတ္တဝတ္တေန ပုန ဧကဿပိ သန္တိကေ သမာဒိယိတုံ, နိက္ခိပိတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ။ မာနတ္တေ ပန နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသတ္တာ န ဂဟေတုန္တိ ဧကေ။ ပဌမံ အာဒိန္နဝတ္တံ ဧကဿ သန္တိကေ ယထာ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တထာ သမာဒိယိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ။

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သမုစ္စယက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာဝဏ္ဏနာ

၉၇။ ‘‘ဝေဒယာမီတိ ဇာနာမိ, စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သုခံ အနုဘဝါမိ, န တပ္ပစ္စယာ အဟံ ဒုက္ခိတောတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ လိခိတံ။ ယဿ မာဠကေ နာရောစိတံ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ။ ယဿ အာရောစိတံ, တဿ ပုန အာရောစနကိစ္စံ နတ္ထိ, ကေဝလံ နိက္ခိပိတဗ္ဗမေဝ။ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဝသန္တဿ ဥပစာရသီမာဂတာနံ သဗ္ဗေသံ အာရောစနကိစ္စံ နတ္ထိ။ ဒိဋ္ဌရူပါနံ သုတသဒ္ဒါနံ အာရောစေတဗ္ဗံ, အဒိဋ္ဌအဿုတာနမ္ပိ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထဂတာနံ အာရောစေတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣဒံ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဝသန္တဿ လက္ခဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော’တိအာဒိ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ နတ္ထိ, အထ ခေါ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝစနေန တထာ ဧဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဥပစာရေ သလ္လက္ခေတွာ, အနိက္ခိတ္တဝတ္တာနံ ဥပစာရသီမာယ အာဂတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ သဟဝါသာဒိကံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘နိက္ခိပန္တေန အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ, ပယောဇနံ အတ္ထီ’’တိ စ ဝုတ္တံ, န ပန တံ ပယောဇနံ ဒဿိတံ။ စိဏ္ဏမာနတ္တော ဘိက္ခု အဗ္ဘေတဗ္ဗောတိ စိဏ္ဏမာနတ္တဿ စ အဗ္ဘာနာရဟဿ စ နိန္နာနာကာရဏတ္တာ အညထာ ‘‘အဗ္ဘာနာရဟော အဗ္ဘေတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတောပိ အတ္တနော လဒ္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန သဘာဂဘိက္ခုမှိ သတိ တဿ အနာရောစာပေတုံ န လဘတိ။

ပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၂။ ‘‘အနန္တရာယိကဿ ပန အန္တရာယိကသညာယ ဆာဒယတော အစ္ဆန္နာဝါ’’တိ ပါဌော။ အဝေရိဘာဝေန သဘာဂေါ အဝေရိသဘာဂေါ။ ‘‘သဘာဂသံဃာဒိသေသံ အာပန္နဿ ပန သန္တိကေ အာဝိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပသင်္ဂတော ဣဓေဝ ပကာသိတံ။ လဟုကေသု ပဋိက္ခေပေါ နတ္ထိ။ တတ္ထ ဉတ္တိယာ အာဝိ ကတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ အနုညာတတ္တာ လဟုကသဘာဂံ အာဝိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ သဘာဂသံဃာဒိသေသံ ပန ဉတ္တိယာ အာရောစနံ န ဝဋ္ဋတီတိ ကိရ။ ‘‘တဿ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿတီ’တိ (မဟာဝ။ ၁၇၁) ဝုတ္တတ္တာ လဟုကဿေဝါယမနုညာတာ။ န ဟိ သက္ကာ သုဒ္ဓဿ ဧကဿ သန္တိကေ သံဃာဒိသေသဿ ပဋိကရဏံ ကာတု’’န္တိ လိခိတံ။ လဟုကေသုပိ သဘာဂံ အာဝိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ, တသ္မာ ဧဝ ဟိ ဉတ္တိယာ အာဝိကရဏံ အနုညာတံ, ဣတရထာ တံ နိရတ္ထကံ သိယာ။ အညမညာရောစနဿ ဝဋ္ဋတိ, တတော န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပနတ္ထမေဝ ဉတ္တိယာ အာဝိကရဏမနုညာတံ, တေနေဝ ဣဓ ‘‘သဘာဂသံဃာဒိသေသံ အာပန္နဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အယမတ္ထော ‘‘ဧတ္တာဝတာ တေ ဒွေ နိရာပတ္တိကာ ဟောန္တိ, တေသံ သန္တိကေ သေသေဟိ သဘာဂါပတ္တိယော ဒေသေတဗ္ဗာ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝစနေန ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ပကာသိတောဝ။ သံဃာဒိသေသံ ပန ဉတ္တိယာ အာရောစေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တဿာ ဉတ္တိယာ အယမတ္ထော ယဒါ သုဒ္ဓံ ဘိက္ခုံ ပဿိဿတိ, တဿ သန္တိကေ အာရောစနဝသေန ပဋိကရိဿတိ။ ဧဝံ ပဋိကတေ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, သာပတ္တိကေန ပါတိမောက္ခံ သောတဗ္ဗံ, ယော သုဏေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၈၆) ဝုတ္တာပတ္တိတော မောက္ခော ဟောတီတိ, တသ္မာ ‘‘ဂရုကံ ဝါ ဟောတု လဟုကံ ဝါ, ဉတ္တိယာ အာဝိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥဘောသု နယေသု ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စာတိ ‘‘တေန တေန ဝီတိက္ကမေနာပန္နာပတ္တိ အာပတ္တိ။ နာမန္တိ တဿာ အာပတ္တိယာ နာမ’’န္တိ လိခိတံ။ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ အာရောစနံ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋပအဟရဏပ္ပယောဇနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အကာရဏမေတန္တိ ‘‘သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဝုဋ္ဌာနတော။

ဒသသတံ ရတ္တိသတန္တိ ဒသသတံ အာပတ္တိယော ရတ္တိသတံ ဆာဒေတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ သဘာဂဝတ္ထုကာယော သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပန္နဿ ဗဟုရတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒိတာပတ္တိယံ နိက္ခိပိတွာ ဒါတဗ္ဗော, ဣတရော နာနာဝတ္ထုကာနံ ဝသေနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသောတိ။

ပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

‘‘ဂါမဿာတိ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝစနတော ကိရ ဂါမူပစာရေပိ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယောတိ လိခိတံ။ ဝုတ္တဉ္စ ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော’’တိ။ ‘‘ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာစရိယာဝ ပမာဏံ။ ယုတ္တံ န ဒိဿတီ’’တိ လိခိတံ။ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော, အာဂန္တုကဿ…ပေ… ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝါ’’တိ ဝစနေ ဟေဋ္ဌာ ‘‘အန္တောအရုဏေ ဧဝ နိက္ခမိတွာ ဂါမူပစာရတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဂရုံ ကတွာ ဝစနတော, ဘိက္ခုနီနံ ဂရုကဝသေနေဝ တတ္ထ တတ္ထ သိက္ခာပဒါနံ ပညတ္တတ္တာ စ တဒနုရူပဝသေနေဝ အဋ္ဌကထာစရိယေန ဘိက္ခုနီနံ ဂရုံ ကတွာ မာနတ္တစရဏဝိဓိဒဿနတ္ထံ ‘‘ယတ္တကာ ပုရေဘတ္တံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကုရုန္ဒိအာဒီသု ဝုတ္တဝစနေန ကရောန္တဿပိ ဒေါသော နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ကေဝလံ လက္ခဏမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ, တဒုဘယမ္ပိ တေန တေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ, ဝိနိစ္ဆယေ ပတ္တေ လက္ခဏေ ဧဝ ဌာတဗ္ဗတော ကုရုန္ဒိအာဒီသု ဝုတ္တဝစနံ ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ။ ပယောဂေါ ပန ပုရိမောဝ။ ယထာ စေတ္ထ, တထာ သစေ ကာစိ ဘိက္ခုနီ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အနတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတိ, ဒေါသော နတ္ထိ, တထာပိ သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပုရိမမေဝ အာစိဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပရိဝါသဝတ္တာဒီနန္တိ ‘‘ပရိဝါသနိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိအာဒီနံ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဘိက္ခုနုပဿယဿ ဥပစာရသီမာဝ ဂဟေတဗ္ဗာ, န ဂါမော’’တိ လိခိတံ။ ‘‘တသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရော သမ္ပဇ္ဇတီ’တိအာဒိ ပဝါရိတဝသေန ဝုတ္တံ။ န ဟိ တတ္ထ အန္တောဂါမေ ဝိဟာရော အတ္ထီ’’တိ စ လိခိတံ, ‘‘တမ္ပိ တေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ, န အတ္ထတော’’တိ စ။

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၈။ ‘‘ဝိသုံ မာနတ္ထံ စရိတဗ္ဗန္တိ မူလာယ ပဋိကဿနံ အကတွာ ဝိသုံ ကမ္မဝါစာယာ’’တိ စ လိခိတံ။ ‘‘သံဃာဒိသေသာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကောဝ, ဧကဝတ္ထုမှိ အာပန္နာ သံဃာဒိသေသာ ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋမိဿကာ နာမ။ မက္ခဓမ္မော နာမ ဆာဒေတုကာမတာ။

၁၄၃။ ဓမ္မတာတိ ဓမ္မတာယ, တထာတာယာတိ အတ္ထော ‘‘အလဇ္ဇိတာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ။

၁၄၈။ ပုရိမံ ဥပါဒါယ ဒွေ မာသာ ပရိဝသိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဝသိတဒိဝသာပိ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တီ’’တိ လိခိတံ။

၁၈၄။ တသ္မိံ ဘူမိယန္တိ တဿံ ဘူမိယံ။ သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ ပရိမာဏမ္ပီတိအာဒိ ဇာတိဝသေနေကဝစနံ။

သမုစ္စယက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သမထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

သမ္မုခါဝိနယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၆-၁၈၇။ ယတ္ထ ယတ္ထ ကမ္မဝါစာယ ‘‘အယ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမေ’’တိ ဝါ သမ္မုခါနိဒ္ဒေသနိယမော အတ္ထိ, သဗ္ဗံ တံ ကမ္မံ သမ္မုခါကရဏီယမေဝ, န ကေဝလံ တဇ္ဇနီယာဒိပဉ္စဝိဓမေဝ။ ပဉ္စဝိဓဿေဝ ပန ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿနံ ကမ္မက္ခန္ဓကေ တာဝ တဿေဝ ပါဠိအာရုဠှတ္တာ, စတုဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ပါရာဇိကကဏ္ဍေ အာဂတာနံယေဝ စတုန္နံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿနံ ဝိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ‘‘ပုဂ္ဂလဿ သမ္မုခတာ ဟတ္ထပါသူပဂမနမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ကာရဏံ သမ္မုခါကရဏီယဿပိ သမ္မုခါနိဒ္ဒေသနိယမာဘာဝတော။ ကာမံ အယမတ္ထော ကမ္မက္ခန္ဓကေယေဝ ‘‘တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တဇ္ဇနီယကမ္မံ အဓမ္မကမ္မဉ္စ ဟောတိ…ပေ… အသမ္မုခါကတံ ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ။ ၄) ဝစနေနေဝ သိဒ္ဓေါ, တတ္ထ ပန အာပတ္တိ န ဒဿိတာ။ ဣဓ ‘‘ယော ကရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ တတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဣဒံ အာရဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန ဝူပသန္တမ္ပိ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ ဝူပသန္တဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတုံ ‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော’တိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ, လိခိတဉ္စ။ ဧဝံ ဝူပသန္တံ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန ဝူပသန္တံ နာမ ဟောတိ, န သမ္မုခါဝိနယေန စ အညေန ကေနစီတိ ဒဿေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓန္တိ အာစရိယော။

သတိဝိနယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၉၅။ ဒဗ္ဗဿ ကမ္မဝါစာယ ‘‘သံဃော ဣမံ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗ’’န္တိ သမ္မုခါနိဒ္ဒေသော နတ္ထိ, တထာပိ ‘‘ပဌမံ ဒဗ္ဗော ယာစိတဗ္ဗော’’တိ ဝစနေန သမ္မုခါကရဏီယတာ တဿ သိဒ္ဓါ။ တထာ အညတ္ထာပိ ယထာသမ္ဘဝံ လေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ ဒါတဗ္ဗော ဝိနယော သတိဝိနယော။

အမူဠှဝိနယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၉၆-၇။ ‘‘ယဿ ဥမ္မတ္တကဿ တံတံဝီတိက္ကမတော အနာပတ္တိ, တာဒိသဿေဝ အမူဠှဝိနယံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အမူဠှဿ ကတ္တဗ္ဗဝိနယော အမူဠှဝိနယော’’တိ လိခိတံ, တံ ယုတ္တံ ‘‘သံဃော ဂဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဿ အမူဠှဝိနယံ ဒေတီ’’တိ ဝစနတော။ ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဓမ္မိကာနိ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနာနီ’’တိ ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘န သရာမီ’’တိ ဝစနံ ဝီတိက္ကမကာလံ သန္ဓာယ တဿ ဝိဘင်္ဂဿ ပဝတ္တတ္တာ။ အမူဠှဝိနယဒါနကာလေ ပနဿ အမူဠှတာ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗာ။

ပဋိညာတကရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၀။ ‘‘အပ္ပဋိညာယ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရောန္တီ’’တိ အာရဘန္တဿ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ။ ပဋိညာတေန ကရဏံ ပဋိညာတကရဏံ။

တဿပါပိယသိကာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၇။ ‘‘တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တဿပါပိယသိကာကမ္မ’’န္တိ အာရဘိတွာ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဒဿေတွာ ပါဠိ ဂတာ, ‘‘သာ ပေယျာလေန သင်္ခိပိတွာ ဂတာတိ ဉာတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။ တထာ သုက္ကပက္ခေပိ။

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၄။ ‘‘သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတဗ္ဗ’’န္တိ ဆန္ဒဒါနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ပဝါရဏက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဘိန္နဿ ဟိ သံဃဿ သမဂ္ဂကရဏကာလေ, တိဏဝတ္ထာရကသမထေ, ဣမသ္မိဉ္စ ပဝါရဏသင်္ဂဟေတိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဆန္ဒံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၁) ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ အာဂန္တွာ ဝါ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာတိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ ဝိယ ခါယတီတိ စေ? န ခါယတိ အဓိပ္ပါယညူနံ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဝိသုဇ္ဈိတုကာမေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ သန္နိပတိတဗ္ဗံ, အသန္နိပတိတဿ နတ္ထိ သုဒ္ဓိ ဆန္ဒဒါယကဿ။ ကေဝလံ တံ ကမ္မံ သန္နိပတိတာနံ သမ္ပဇ္ဇတိ။ အဋ္ဌကထာယံ ဝိသုဇ္ဈိတုကာမာနံ ဆန္ဒံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဣတရထာ ပါဠိယာ စ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ‘‘ဌပေတွာ ယေ န တတ္ထ ဟောတီ’’တိ ဟိ အယံ ပါဠိ သန္နိပါတံ အာဂန္တွာ ဆန္ဒံ ဒတွာ ဌိတာနံ အတ္ထိတံ ဒီပေတိ။ နိဿီမဂတေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ သိယာတိ စေ? နိဿီမဂတေ ဌပေတွာ ဣဓ ကိံ, တသ္မာ ယော သာမဂ္ဂီဥပေါသထေ ဆန္ဒံ ဒတွာ တိဋ္ဌတိ စေ, နာနာသံဝါသကဘူမိယံယေဝ တိဋ္ဌတိ, တဿ ဆန္ဒဒါယကဿ ပဝါရဏသင်္ဂဟောပိ နတ္ထိ။ ယော စ တိဏဝတ္ထာရကကမ္မေ နာဂစ္ဆတိ, သော တာဟိ အာပတ္တီဟိ န သုဇ္ဈတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယဿ ဧတံ န ရုစ္စတိ, တဿ ပရိဝါရေ ဝုတ္တပရိသတော ကမ္မဝိပတ္တိလက္ခဏံ ဝိရုဇ္ဈတိ, တတ္ထ ဟိ ကေဝလံ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အနာဟဋော ဟောတိ သစေ, အကတံ တဗ္ဗိပရီတေန သမ္ပတ္တိဒီပနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာ ပတ္တကလ္လလက္ခဏမ္ပိ ဝိရုဇ္ဈတိ။ တေသု တီသု ဌာနေသု ကမ္မပ္ပတ္တာယေဝ သဗ္ဗေ, န တတ္ထ ဆန္ဒာရဟော အတ္ထီတိ စေ? န, စတုဝဂ္ဂါဒိကရဏဝိဘာဇနေ အဝိသေသေတွာ ဆန္ဒာရဟဿ အာဂတတ္တာ, တံ သာမညတော ဝုတ္တံ။ ဣဒဉ္စ အာဝေဏိကလက္ခဏံ, တေနေဝ သတိပိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မေ ဣဒံ ပဋိကုဋ္ဌကတံ န ဟောတီတိ စေ? န, နာနတ္တသဘာဝတော။ ဣဓ ဟိ ယေ ပန ‘‘န မေတံ ခမတီ’တိ အညမညံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၄) ဝစနတော န သံဃဿ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကတံ။ တသ္မိံ သတိ ပဋိကုဋ္ဌကတမေဝ ဟောတိ။ အညထာ ပုဗ္ဗဘာဂါ တာ ဉတ္တိယော နိရတ္ထိကာ သိယုံ, န စ ပရိဝါရဋ္ဌကထာယံ ဆန္ဒာရဟာဓိကာရေ နယော ဒိန္နော။ ပဝါရဏက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘တီသု ဌာနေသု ဆန္ဒံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၁) ဝုတ္တတ္တာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န, အဋ္ဌကထာယ ပမာဏဘာဝေ သတိ ‘‘ဣဓ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာ’’တိအာဒိ ဝစနေ သုဒ္ဓိကာမတော ဧဝ ဂဟိတေ သဗ္ဗံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဧကေ။ ‘‘အာဂန္တွာ ဝါ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာ, တေ အာပတ္တီဟိ န ဝုဋ္ဌဟန္တီ’’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ဟေဋ္ဌာ ‘‘သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတဗ္ဗ’’န္တိ ဆန္ဒဒါနဿ ပဋိက္ခေပဝစနတော အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တီသု ဌာနေသု ဆန္ဒံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, အန္ဓကဋ္ဌကထာယမ္ပိ တထေဝ ဝုတ္တတ္တာ စာတိ? န, ဧကဇ္ဈမေဝ ကမ္မေ ကရီယမာနေ ယော ဣဓ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော, အမှာကံ…ပေ… ဂိဟိပဋိသံယုတ္တ’’န္တိ သာဓာရဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပုန ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ’’တိအာဒိနာ အသာဓာရဏဉတ္တိယော ဌပေတွာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အမှာကံ…ပေ… ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ ဧကတောပက္ခိကာနံ သန္ဓိယာ ကတာယ တဒနန္တရေ ကေနစိ ကရဏီယေန ဆန္ဒံ ဒတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ။ အပရေသမ္ပိ ဧကတောပက္ခိကာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတတ္တာ ဝိဘူတတ္တာ ကရဏဿ အယမတ္ထောဝ ဝုတ္တော။ သာဓာရဏဝသေန ဒုတိယာယ ဉတ္တိယာ ဌပိတာယ ယေ တသ္မိံ ခဏေ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာသု အနာရဒ္ဓါသု, အပရိယောသိတာသု ဝါ ဆန္ဒံ ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တေသမ္ပိ န ဝုဋ္ဌာတိ ဧဝ။ ယေ န တတ္ထ ဟောန္တီတိ ပဒဿ စ ယေ ဝုတ္တပ္ပကာရေန နယေန တတ္ထ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ဝုတ္တပ္ပကာရတ္ထဒီပနတ္ထဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာ’’တိ ဣဒမေဝ အဝတွာ ‘‘ယေ ပန တေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာပိ တတ္ထ အနာဂတာ, အာဂန္တွာ ဝါ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပုဗ္ဗေနာပရံ သန္ဓီယတိ။ ‘‘ပါဠိယာ စ တတ္ထ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မေန ကမ္မဿ အကုပ္ပတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။

အဓိကရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၂၀။ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝိဝါဒေါ။ ဝိဝါဒသဒ္ဒေါပိ ကာရဏူပစာရေန ကုသလာဒိသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘သမထေဟိ စ အဓိကရဏီယတာယ အဓိကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ဝိဝါဒဟေတုဘူတဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဝူပသမေန သမ္ဘဝဿ သဒ္ဒဿပိ ဝူပသမော ဟောတီတိ စိတ္တုပ္ပါဒဿပိ သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ ပရိယာယော သမ္ဘဝတိ။ ‘‘ကုသလစိတ္တာ ဝိဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တဝိဝါဒေပိ ‘‘ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တဝစနဟေတုဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၂၂။ ‘‘အာပတ္တိဉှိ အာပဇ္ဇန္တော ကုသလစိတ္တော ဝါ’’တိ ဝစနတော ကုသလမ္ပိ သိယာတိ စေ? န တံ အာပတ္တာဓိကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ယော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, သော တီသု စိတ္တေသု အညတရစိတ္တသမင်္ဂီ ဟုတွာ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယော ‘‘ပညတ္တိမတ္တံ အာပတ္တာဓိကရဏ’’န္တိ ဝဒေယျ, တဿ အကုသလာဒိဘာဝေါပိ အာပတ္တာဓိကရဏဿ န ယုဇ္ဇတေဝ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနံ ဝိယာတိ စေ? န, ‘‘နတ္ထာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဣမိနာ ဝိရောဓသမ္ဘဝတော။ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ နာမ တထာပဝတ္တမာနအကဥသလစိတ္တုပ္ပါဒရူပက္ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ။ အဝသိဋ္ဌေသု ကုသလာဗျာကတပညတ္တီသု ‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတ’န္တိ ဝစနတော ပညတ္တိတာဝ ပဋိသိဒ္ဓါ ကုသလတ္တိကေ အပရိယာပန္နတ္တာ။ ကုသလပဋိသေဓေနေဝ တေန သမာနဂတိကတ္တာ ကိရိယာဗျာကတာနမ္ပိ ပဋိသေဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကိရိယာဗျာကတာနံ ဝိယ အနုဂမနတော ဝိပါကာဗျာကတာနမ္ပိ ပဋိသေဓော ကတောဝ ဟောတိ, တထာပိ အဗျာကတသာမညတော ရူပက္ခန္ဓေန သဒ္ဓိံ ဝိပါကကိရိယာဗျာကတာနမ္ပိ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘ကုသလစိတ္တံ အင်္ဂံ ဟောတီ’’တိ ဝိနယေ အပကတညုနော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ အပ္ပဟရိတကရဏာဒိကေ သတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ကုသလစိတ္တံ အင်္ဂံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ စေ? တံ ဒဿေတုံ ‘‘နယိဒ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓန္တိ ဧကေ။ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ အင်္ဂပ္ပဟောနကစိတ္တံ နာမ။ ‘‘ဧကန္တတောတိ ယေဘုယျေနာတိ အတ္ထော, ဣတရထာ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ကသ္မာ? ‘ယဿာ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတီ’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ တေန ကိံ? ဝိပါကော နတ္ထိ, ကသ္မာ? ဧကန္တာကုသလတ္တာ, တသ္မာ ကထာဝ တတ္ထ နတ္ထိ။ ယတ္ထ ပန အတ္ထိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ’’န္တိအာဒိမာဟ။ အသဉ္စိစ္စ ပန ကိဉ္စိ အဇာနန္တဿ…ပေ… အဗျာကတံ ဟောတီတိ ဘိက္ခုမှိ ကမ္မဋ္ဌာနဂတစိတ္တေန နိပန္နေ, နိဒ္ဒါယန္တေ ဝါ မာတုဂါမော စေ သေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿ ဘိက္ခုနော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ န ဟောတိ, တသ္မာ တသ္မိံ ခဏေ သေယျာကာရေန ဝတ္တမာနရူပမေဝ အာပတ္တာဓိကရဏံ နာမ။ ဘဝင်္ဂစိတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဧသေဝ နယော။ တသ္မိဉှိ ခဏေ ဥဋ္ဌာတဗ္ဗေ ဇာတေ အနုဋ္ဌာနတော ရူပက္ခန္ဓောဝ အာပတ္တိ နာမ, န ဝိပါကေန သဒ္ဓိံ။ သစေ ပန ဝဒေယျ, တဿ ဧဝံဝါဒိနော အစိတ္တကာနံ ကုသလစိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဧဠကလောမံ ဂဟေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန တိယောဇနံ အတိက္ကမန္တဿ, ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနိတွာ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေန္တဿ စ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိယာ ကုသလစိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျာတိ။ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ စေ? နာပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝစနတော။

စလိတော ကာယော, ပဝတ္တာ ဝါစာ, အညတရမေဝ အင်္ဂန္တိ အညတရမေဝ အာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ကေဝလံ ပညတ္တိယာ အကုသလာဒိဘာဝါသမ္ဘဝတော အာပတ္တိတာ န ယုဇ္ဇတိ။ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော တီသု အညတရသမင်္ဂီ ဟုတွာ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ပထဝီခဏနာဒီသု ကုသလစိတ္တက္ခဏေ ဝီတိက္ကမဝသေန ပဝတ္တရူပသမ္ဘဝတော ကုသလစိတ္တော ဝါ အဗျာကတာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ တထာ အဗျာကတစိတ္တော ဝါ အဗျာကတရူပသင်္ခါတံ အဗျာကတာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ပါဏာတိပါတာဒီသု အကုသလစိတ္တော ဝါ အကုသလာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ရူပံ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကံ။ သုပိနပဿနကာလာဒီသု ပါဏာတိပါတာဒိံ ကရောန္တော သဟသေယျာဒိဝသေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော အကုသလစိတ္တော အဗျာကတာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလန္တိ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါ။ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ပုထုဇ္ဇနော ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော သေက္ခော အရဟာတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလေ ဒဿေတွာ တေသု အရဟတော အာပတ္တာဓိကရဏံ အဗျာကတမေဝ, တထာ သေက္ခာနံ, တထာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ အသဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမကာလေ အဗျာကတမေဝ။ ဣတရဿ အကုသလမ္ပိ ဟောတိ အဗျာကတမ္ပိ။ ယသ္မာ စဿ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမကာလေ အကုသလမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’န္တိ။ သဗ္ဗတ္ထ အဗျာကတံ နာမ တဿ ဝိပါကာဘာဝမတ္တံ သန္ဓာယ ဧဝံနာမကံ ဇာတ’’န္တိ လိခိတံ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၂၂၄။ ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏန္တိ ယော ကောစိ ဝိဝါဒေါ, သော သဗ္ဗော ကိံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ နာမ ဟောတီတိ ဧကပုစ္ဆာ။ ‘‘ဝိဝါဒေါ အဓိကရဏန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏမေဝ ဝိဝါဒေါ စ အဓိကရဏဉ္စာတိ ပုစ္ဆတိ။ တဒုဘယံ ဝိဝါဒါဓိကရဏမေဝါတိ ပုစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု အယံ ပုစ္ဆာ နတ္ထိ။ ယဒိ ဧဝံ ဣမာယ န ဘဝိတဗ္ဗံ ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ, ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဝိဝါဒေါ, ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဝိဝါဒေါ စေဝ အဓိကရဏဉ္စာတိ ပဉ္စပဉှာဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ။ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု တိဿော, ကေသုစိ စတဿော, ပဉ္စ နတ္ထိ။ တတ္ထ ဒွေ ဝိဘတ္တာ။ ဣတရာသု အဓိကရဏံ ဝိဝါဒေါတိ ယံ ကိဉ္စိ အဓိကရဏံ, ဝိဝါဒသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ, ဝိဝါဒေါ အဓိကရဏန္တိ ယော ကောစိ ဝိဝါဒေါ, သော သဗ္ဗော အဓိကရဏသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၂၂၈။ သမ္မုခါဝိနယသ္မိန္တိ သမ္မုခါဝိနယဘာဝေ။

၂၃၀။ ‘‘အန္တရေနာတိ ကာရဏေနာ’’တိ လိခိတံ။

၂၃၃။ ဥဗ္ဗာဟိကာယ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိ န ဝုတ္တာ တတ္ထ ဆန္ဒဒါနဿ နတ္ထိတာယ။

၂၃၆။ တဿ ခေါ ဧတန္တိ ဧသောတိ အတ္ထော ‘‘ဧတဒဂ္ဂ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ။

၂၃၈။ ‘‘ကာ စ တဿ ပါပိယသိကာ’’တိ ကိရ ပါဌော။

၂၄၂။ ‘‘ကိစ္စမေဝ ကိစ္စာဓိကရဏ’’န္တိ ဝစနတော အပလောကနကမ္မာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ, တံ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနိ ဝိယ သမထေဟိ သမေတဗ္ဗံ န ဟောတိ, ကိန္တု သမ္မုခါဝိနယေန သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

သမထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၄။ ပုထုပါဏိနာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ပုထုပါဏိကံ။

၂၄၅။ ‘‘ကဏ္ဏတော နိက္ခန္တမုတ္တောလမ္ဗကာဒီနံ ကုဏ္ဍလာဒီန’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘ကာယူရ’’န္တိ ပါဠိပါဌော။ ‘‘ကေယူရာဒီနီ’’တိ အာစရိယေနုဒ္ဓဋံ။

၂၄၈။ ‘‘သာဓုဂီတံ နာမ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ ဂီတ’’န္တိ လိခိတံ။ ဒန္တဂီတံ ဂါယိတုကာမာနံ ဝါက္ကကရဏီယံ။ ဒန္တဂီတဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ‘‘ယံ ဂါယိဿာမာ’’တိအာဒိမာဟ။

၂၄၉။ စတုရဿဝတ္တံ နာမ စတုပ္ပါဒဂါထာဝတ္တံ။ ‘‘တရင်္ဂဝတ္တာဒီနိ ဥစ္စာရဏဝိဓာနာနိ နဋ္ဌပယောဂါနီ’’တိ လိခိတံ။ ဗာဟိရလောမိန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, ယထာ တဿ ဥဏ္ဏပါဝါရဿ ဗဟိဒ္ဓါ လောမာနိ ဒိဿန္တိ, တထာ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၅၁။ ဝိရူပက္ခေဟီတိအာဒိ သဟယောဂကရဏဝစနံ။ သရဗူတိ ဂေဟဂေါဠိကာ။ သာ ကိရ သေတာ သဝိသာ ဟောတိ။ သောဟန္တိ ယဿ မေ ဧတေဟိ မေတ္တံ, သောဟံ နမော ကရောမိ ဘဂဝတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ အညမှိ…ပေ… ဆေတဗ္ဗမှီတိ ရာဂါနုသယေ။

၂၅၂။ ဥဋ္ဋိတွာတိ ပက္ခိပိတွာ။ ဩတရတူတိ ဣဒ္ဓိယာ ဩတာရေတွာ ဂဏှာတု။ အနုပရိယာယီတိ အနုပရိဗ္ဘမိ။

၂၅၃။ န အစ္ဆုပိယန္တီတိ န လဂ္ဂန္တိ။ ရူပကာကိဏ္ဏာနီတိ ဣတ္ထိရူပါဒီဟိ ဝေါကိဏ္ဏာနိ။

၂၅၄။ အာလိန္ဒကမိဍ္ဎိကာဒီနန္တိ ပမုခမိဍ္ဎိကာဒီနံ။ ပရိဝတ္တေတွာ တတ္ထေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဝတ္တေတွာ တတိယဝါရေ တတ္ထေဝ မိဍ္ဎိယာ ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ လိခိတံ။ ပရိဘဏ္ဍံ နာမ ဂေဟဿ ဗဟိ ကုဋ္ဋပါဒဿ ထိရဘာဝတ္ထံ ကတာ တနုကမိဍ္ဎိကာ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဝဋ္ဋိတွာ ပတ္တော ဘိဇ္ဇတီတိ အဓိကရဏဘေဒါသင်္ကာယ အဘာဝေ ဌာနေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ ပတ္တမာဠကော ဝဋ္ဋိတွာ ပတ္တာနံ အပတနတ္ထံ ဝဋ္ဋံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဣဋ္ဌကာဒီဟိ ပရိက္ခိပိတွာ မာဠကစ္ဆန္နေန ကတော။ ‘‘ပတ္တမဏ္ဍလိကာ ပတ္တပစ္ဆိကာ တာလပတ္တာဒီဟိ ကတာ’’တိ စ လိခိတံ။ မိဍ္ဎန္တေ အာဓာရကေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ ပတ္တသန္ဓာရဏတ္ထံ ဝုတ္တတ္တာ။ မဉ္စေ အာဓာရကေပိ န ဝဋ္ဋတိ နိသီဒနပစ္စယာ ဝါရိတတ္တာ။ အာသန္နဘူမိကတ္တာ ဩလမ္ဗေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၅၅။ ‘‘အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာတိ ဝစနတော အဂ္ဂဟတ္ထေ လဂ္ဂေတွာ အင်္ကေ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, န သုန္ဒရံ, ‘‘န ကေဝလံ ယဿ ပတ္တော’’တိအာဒိ ယဒိ ဟတ္ထေန ဂဟိတပတ္တေ ဘေဒသညာ, ပဂေဝ အညေန သရီရာဝယဝေနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ပါဠိယံ ပန ပစုရဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တံ။ ဃဋိကပါလမယံ ဃဋိကဋာဟံ။ ဆဝသီသဿ ပတ္တန္တိ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရံ, ခီရဿ ဓာရာတိအာဒိဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တံ။ မဉ္စေ နိသီဒိတုံ အာဂတောတိ အတ္ထော။ ‘‘ပိသာစိလ္လိကာတိ ပိသာစဒါရကာ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ဒိန္နကမေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ။ စဗ္ဗေတွာတိ ခါဒိတွာ။ အဋ္ဌိကာနိ စ ကဏ္ဋကာနိ စ အဋ္ဌိကကဏ္ဋကာနိ။ ‘‘ဧတေသု သဗ္ဗေသု ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနာတု ဝါ, မာ ဝါ, အာပတ္တိယေဝါ’’တိ လိခိတံ။

၂၅၆။ ဝိပ္ဖါဠေတွာတိ ဖာဠေတွာ။ ကိဏ္ဏေန ပူရေတုန္တိ သုရာကိဏ္ဏေန ပူရေတုံ။ ဗိဒလကံ နာမ ဒိဂုဏကရဏသင်္ခါတဿ ကိရိယာဝိသေသဿ အဓိဝစနံ။ ကဿ ဒိဂုဏကရဏံ? ယေန ကိလဉ္ဇာဒိနာ မဟန္တံ ကထိနမတ္ထတံ, တဿ။ တဉှိ ဒဏ္ဍကထိနပ္ပမာဏေန ပရိယန္တေ သံဟရိတွာ ဒိဂုဏံ ကာတဗ္ဗံ။ အညထာ ခုဒ္ဒကစီဝရဿ အနုဝါတပရိဘဏ္ဍာဒိဝိဓာနကရဏေ ဟတ္ထဿ ဩကာသော န ဟောတိ။ သလာကာယ သတိ ဒွိန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ ဉတွာ သိဗ္ဗိတာသိဗ္ဗိတံ သုခံ ပညာယတိ။ ဒဏ္ဍကထိနေ ကတေ န ဗဟူဟိ သဟာယေဟိ ပယောဇနံ။ ‘‘အသံကုဋိတွာ စီဝရံ သမံ ဟောတိ။ ကောဏာပိ သမာ ဟောန္တီ’’တိ လိခိတံ, ‘‘ဟလိဒ္ဒိသုတ္တေန သညာကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဟလိဒ္ဒိသုတ္တေန စီဝရံ သိဗ္ဗေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဟိ ကေစိ အကပ္ပိယသညိနော။ ပဋိဂ္ဂဟော နာမ အင်္ဂုလိကောသော။

၂၅၇-၈။ ပါတီတိ ပဋိဂ္ဂဟသဏ္ဌာနံ။ ပဋိဂ္ဂဟတ္ထဝိကန္တိ အင်္ဂုလိကောသတ္ထဝိကံ။ သူစိသတ္ထကာနံ ပုဗ္ဗေ အာဝေသနတ္ထဝိကာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဘေသဇ္ဇတ္ထဝိက’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ သူစိသတ္ထကာဒီနိပိ ဌပေတဗ္ဗာနီတိ နိဒါနံ သူစေတိ။ သစေပိ ဥပနန္ဒော ဘိက္ခု အလဇ္ဇီ, တထာပိ သန္တကမေတံ အမူလစ္ဆေဒကတဘိက္ခုနော လဇ္ဇိနောပိ သမာနဿ ကပ္ပတီတိ ယုဇ္ဇတိ။ န သမ္မတီတိ န ပဟောတိ။

၂၆၀-၁။ ဗဟိ ကုဋ္ဋဿ သမန္တတော နီစဝတ္ထုကံ ကတွာ ဌိတံ ‘‘မဏ္ဍလိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဇန္တာဃရပ္ပဋိစ္ဆာဒိနာ ဆန္နဿ နဂ္ဂိယံ ယဿ န ပညာယတိ, တဿေဝ ပရိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧသ နယော ဥဒကဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒီသုပိ။

၂၆၂-၃။ ပဏိယာ နာမ ပဏိယကာရကာ။ အာကဍ္ဎနယန္တံ အာကဍ္ဎိယမာနံ ကူပဿ ဥပရိဘာဂေ ပရိဗ္ဘမတိ။ အရဟဋဃဋိယန္တံ သကဋစက္ကသဏ္ဌာနယန္တံ။ တဿ အရေ အရေ ဃဋိကာနိ ဗန္ဓိတွာ ဧကေန, ဒွီဟိ ဝါ ပရိဗ္ဘမိယမာနဿ ဥဒကနိဗ္ဗာဟနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာဝိဒ္ဓပက္ခပါသံ နာမ ယတ္ထ မဏ္ဍလာကာရေန ပက္ခပါသာ ဗဇ္ဈန္တိ အာဝိဒ္ဓဝတ္ထတာ ဝိယ အာဝိဒ္ဓပက္ခပါသကာ။ ပုဗ္ဗေ ပတ္တသင်္ဂေါပနတ္ထံ, ဣဒါနိ ဌပေတဗ္ဗံ ဘုဉ္ဇိတုံ အာဓာရကော အနုညာတော။

၂၇၃။ ပရဂလံ ဂစ္ဆတီတိ ဣမဿ ပယောဂါဘာဝါ ဝဋ္ဋတိ။ ကမ္မသတေနာတိ မဟတာ ဥဿာဟေန။

၂၇၇-၈။ လောဟဘဏ္ဍံ နာမ ကံသတော သေသလောဟဘဏ္ဍံ။ မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနံ နာမ စတုရဿံ အကတွာ သဇ္ဇိတံ။ ပါမင်္ဂဒသာ စတုရဿာ။ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနေနာတိ သံဃာဋိယာ မုဒိင်္ဂသိဗ္ဗနာကာရေန ဝရကသီသာကာရေန။ ပဝနန္တောတိ ပါသန္တော။ ‘‘ဒသာမူလ’’န္တိ စ လိခိတံ။ အကာယဗန္ဓနေန သဉ္စိစ္စ ဝါ အသဉ္စိစ္စ ဝါ ဂါမပ္ပဝေသနေ အာပတ္တိ။ ‘‘သရိတဋ္ဌာနတော ဗန္ဓိတွာ ပဝိသိတဗ္ဗံ, နိဝတ္တိတဗ္ဗံ ဝါ’’တိ လိခိတံ။

၂၇၉။ သတ္တင်္ဂုလံ ဝါ အဋ္ဌင်္ဂုလံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဂတင်္ဂုလေနာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ ပကတိအင်္ဂုလေန သာရုပ္ပတ္ထာယ ဝဍ္ဎေတွာပိ ကရောန္တိ စေ, န ဒေါသော။

၂၈၀။ တာလဝဏ္ဋာကာရေန သီဟဠိတ္ထီနံ ဝိယ။

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဝိဟာရာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၄။ နိလီယန္တိ ဘိက္ခူ ဧတ္ထာတိ ဝိဟာရာဒယော လေဏာနိ နာမ။ အာဂတ-ဝစနေန တဿာဂတသံဃောဝ သာမီ, န အနာဂတောတိ ကေစိ, တံ န ယုဇ္ဇတိ သမာနလာဘကတိကာယ သိဒ္ဓတ္တာ။

၂၉၆-၇။ ဒီပိနင်္ဂုဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒီပိနာ အကပ္ပိယစမ္မံ ဒဿေတီ’’တိ လိခိတံ။ ထမ္ဘကဝါတပါနံ နာမ တိရိယံ ဒါရူနိ အဒတွာ ဥဇုကံ ဌိတေဟေဝ ဒါရူဟိ ကတ္တဗ္ဗံ။ ဘိသီနံ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီတိ ဗိမ္ဗောဟနေ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ တူလပူရိတံ ဘိသိံ အပဿယိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ဥဏ္ဏာဒီနံယေဝ အနုညာတတ္တာ။ နိသီဒနနိပဇ္ဇနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အပဿယိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? အကပ္ပိယန္တိ န ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ။ ယဒိ ဧဝံ အကပ္ပိယမဉ္စဉ္စ အပဿယိတုံ န ဝဋ္ဋေယျ။ ယသ္မာ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဒေါသော နတ္ထိ။ အပိစ ဂိလာနဿ ဗိမ္ဗောဟနံ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ အနုညာတံ, တသ္မာ ဘိသိပိ ဝဋ္ဋတိ အပဿယိတုံ။ အာစရိယာ စ အနုဇာနန္တိ, ဝဠဉ္ဇေန္တိ စာတိ ဧကေ။ သိမ္ဗလိတူလသုတ္တေန သိဗ္ဗိတံ စီဝရံ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? ကပ္ပါသဿ အနုလောမတော။ ‘‘အက္ကဖလသုတ္တမယမ္ပိ အက္ကဝါကမယမေဝ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ တေ ဧဝ ဝဒန္တိ။

၂၉၈။ အနိဗန္ဓနီယော အလဂ္ဂေါ။ ပဋိဗာဟေတွာတိ မဋ္ဌံ ကတွာ။ ‘‘သေတဝဏ္ဏာဒီနံ ယထာသင်္ချံ ဣက္ကာသာဒယော ဗန္ဓနတ္ထံ ဝုတ္တာ’’တိ လိခိတံ။

၃၀၀။ ပကုဋ္ဋံ သမန္တတော အာဝိဒ္ဓပမုခံ။

၃၀၃။ သုဓာလေပေါတိ သုဓာမတ္တိကာလေပေါ။

၃၀၅။ အာသတ္တိ တဏှာ။ သန္တိံ အဒရံ။

၃၀၇။ ကေတုန္တိ ကယေန ဂဟေတုံ။

၃၀၈။ စိတာတိ ဣဋ္ဌကာယော ကဗဠေန နိဒ္ဓမနဝသေန ဆိန္ဒိတွာ ကတာတိ အတ္ထော။

၃၁၀။ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခူနံ အန္တေဝါသိကာတိ ဧတ္ထ ဝီသတိဝဿံ အတိက္ကမိတွာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဥပ္ပန္နာ။ ‘‘အာရာဓယိံသု မေ ဘိက္ခူ စိတ္တ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၂၅) ဝုတ္တတ္တာ အညသ္မိံ ကာလေ သာဝတ္ထိဂမနေ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ ဣဓ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝုတ္တန္တိ ယုတ္တံ ဝိယ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝုဒ္ဓန္တိ ဝုဒ္ဓတရံ။

၃၁၃။ သန္ထရေတိ တိဏသန္ထရာဒယော။

သေနာသနဂ္ဂါဟကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၈။ ‘‘သေယျဂ္ဂေနာတိ မဉ္စဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒေန။ ဝိဟာရဂ္ဂေနာတိ ဩဝရကဂ္ဂေနာ’’တိ လိခိတံ။ ထာဝရာတိ နိယတာ။ ပစ္စယေနေဝ ဟိ တန္တိ တသ္မိံ သေနာသနေ မဟာထေရာ တဿ ပစ္စယဿ ကာရဏာ အညတ္ထ အဂန္တွာ ဝသန္တာယေဝ နံ ပဋိဇဂ္ဂိဿန္တီတိ အတ္ထော။ အဃဋ္ဋနကမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘န တတ္ထ မနုဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ ‘‘ဝိတက္ကံ ဆိန္ဒိတွာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂမနဝတ္တေနေဝ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ပါဌော။ မုဒ္ဒဝေဒိကာ နာမ စေတိယဿ ဟမ္မိယဝေဒိကာ။ ပဋိက္ကမ္မာတိ အပသက္ကိတွာ။ သမာနလာဘကတိကာ မူလာဝါသေ သတိ သိယာ, မူလာဝါသဝိနာသေန ကတိကာပိ ဝိနဿတိ။ သမာနလာဘ-ဝစနံ သတိ ဒွီသု, ဗဟူသု ဝါ ယုဇ္ဇတိ, တေနေဝ ဧကသ္မိံ အဝသိဋ္ဌေတိ နော မတိ။ တာဝကာလိကံ ကာလေန မူလစ္ဆေဒနဝသေန ဝါ အညေသံ ဝါ ကမ္မံ အညဿ သိယာ နာဝါယံ သင်္ဂမောတိ အာစရိယော။ ပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ အပလောကနကာလေ သံဃော ဝဿံဝုတ္ထဘိက္ခူနံ ပါဋေက္ကံ ‘‘ဧတ္တကံ ဝဿာဝါသိကံ ဝတ္ထံ ဒေတိ, ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ ပုဂ္ဂလမေဝ ပရာမသိတွာ ဒါတဗ္ဗံ, န သံဃဝသေန ကာတဗ္ဗံ။ န သံဃော သံဃဿ ဧတ္တကံ ဒေတီတိ။ ‘‘ဧကသ္မိံ အာဝါသေ သံဃဿ ကမ္မံ ကရောတီ’တိ ဝစနတော သံဃဝသေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။ န ဟိ တထာ ဝုတ္တေ သံဃဿ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကတံ နာမ ဟောတိ။ ‘‘သမ္မတသေနာသနဂ္ဂါဟာပကတော အညေန ဂါဟိတေပိ ဂါဟော ရုဟတိ အဂ္ဂဟိတုပဇ္ဈာယဿ ဥပသမ္ပဒါ ဝိယာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ကမ္မဝါစာယပိ သမ္မုတိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။

အဋ္ဌပိ သောဠသပိ ဇနေတိ ဧတ္ထ ကိံ ဝိသုံ ဝိသုံ, ဥဒါဟု ဧကတောတိ? ဧကတောပိ ဝဋ္ဋတိ။ န ဟိ တေ တထာ သမ္မတာ သံဃေန ကမ္မကတာ နာမ ဟောန္တိ, တေနေဝ သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ ဧကတော အဋ္ဌ ဇနာ သမ္မတာတိ။ တေသံ သမ္မုတိ ကမ္မဝါစာယပီတိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယပိ။ အပလောကနကမ္မဿ ဝတ္ထူဟိ သာ ဧဝ ကမ္မဝါစာ လဗ္ဘမာနာ လဗ္ဘတိ, တဿာ စ ဝတ္ထူဟိ အပလောကနကမ္မမေဝ လဗ္ဘမာနံ လဗ္ဘတိ, န အညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမံ နယံ မိစ္ဆာ ဂဏှန္တော ‘‘အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ကာတုံ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဉ္စ အပလောကနကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဧဝဉ္စ သတိ ကမ္မသင်္ကရဒေါသော အာပဇ္ဇတိ။ မဂ္ဂေါ ပေါက္ခရဏီတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ နာမ မဂ္ဂေ ကတဒီဃသာလာ, ပေါက္ခရဏီတိ နဟာယိတုံ ကတပေါက္ခရဏီ။ ဧတာနိ ဟိ အသေနာသနာနီတိ ဧတ္ထ ဘတ္တသာလာ န အာဂတာ, တသ္မာ တံ သေနာသနန္တိ စေ? သာပိ ဧတ္ထေဝ ပဝိဋ္ဌာ ဝါသတ္ထာယ အကတတ္တာ။ ဘောဇနသာလာ ပန ဥဘယတ္ထ နာဂတာ။ ကိဉ္စာပိ နာဂတာ, ဥပရိ ‘‘ဘောဇနသာလာ ပန သေနာသနမေဝါ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၈) ဝုတ္တတ္တာ သေနာသနံ။ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိ စ ဧတ္ထ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ နေတိ ဧကေ။ ရုက္ခမူလဝေဠုဂုမ္ဗာ ဆန္နာ ကဝါဋဗဒ္ဓါဝ သေနာသနံ။ ‘‘အလာဘကေသု အာဝါသေသူတိ အလာဘကေသု သေနာသနေသူ’’တိ လိခိတံ, တံ ယုတ္တံ။ န ဟိ ပါဋေက္ကံ သေနာသနံ ဟောတိ။ တံ သညာပေတွာတိ ဧတ္ထ ပညတ္တိံ အဂစ္ဆန္တေ ဗလက္ကာရေနပိ ဝဋ္ဋတိ။ အယမ္ပီတိ ပစ္စယောပိ။

ဥပနိဗန္ဓိတွာတိ တဿ သမီပေ ရုက္ခမူလာဒီသု ဝသိတွာ တတ္ထ ဝတ္တံ ကတွာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓဝသေန တိဝိဓမ္ပိ။ ‘‘ဒသကထာဝတ္ထုကံ ဒသအသုဘံ ဒသအနုဿတိ’’န္တိ ပါဌော။ ‘‘ပဌမဘာဂံ မုဉ္စိတွာတိ ဣဒံ စေ ပဌမဂါဟိတဝတ္ထုတော မဟဂ္ဃံ ဟောတီ’’တိ လိခိတံ။ ဆိန္နဝဿာနံ ဝဿာဝါသိကံ နာမ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတဝဿာဝါသိကာနံ ပစ္ဆာ ဆိန္နဝဿာနံ။ ဘတိနိဝိဋ္ဌန္တိ ဘတိံ ကတွာ ဝိယ နိဝိဋ္ဌံ ပရိယိဋ္ဌံ။ ‘‘သံဃိကံ ပန…ပေ… ဝိဗ္ဘန္တောပိ လဘတေဝါ’’တိ ဣဒံ တတြုပ္ပါဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ အပလောကနမေဝ ပမာဏံ, န ဂါဟာပနန္တိ ကေစိ။ ဝိနယဓရာ ပန ‘‘အမှာကံ ဝိဟာရေ ဝဿံ ဥပဂတာနံ ဧကေကဿ တိစီဝရံ သံဃော ဒဿတီ’တိအာဒိနာ အပလောကိတေပိ အဘာဇိတံ ဝိဗ္ဘန္တကော န လဘတိ။ ‘အပလောကနကမ္မံ ကတွာ ဂါဟိတ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ, ‘အဘာဇိတေ ဝိဗ္ဘမတီ’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္တာ စာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ပစ္စယဝသေနာတိ ဂဟပတိကံ ဝါ အညံ ဝါ ဝဿာဝါသိကံ ပစ္စယဝသေန ဂါဟိတ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘ဧကမေဝ ဝတ္ထံ ဒါတဗ္ဗန္တိ တတ္ထ နိသိန္နာနံ ဧကမေကံ ဝတ္ထံ ပါပုဏာတီ’’တိ လိခိတံ။ ဒုတိယော ထေရာသနေတိ အနုဘာဂေါ။ ပဌမဘာဂေါ အညထာ ထေရေန ဂဟိတောတိ ဇာနိတဗ္ဗံ။

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၀။ တိဝဿန္တရေနာတိ တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အန္တော ဌိတေန။ ဟတ္ထိမှိ နခေါ အဿာတိ ဟတ္ထိနခေါ။ ပါသာဒဿ နခေါ နာမ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေါ။ ဂိဟိဝိကဋနီဟာရေနာတိ ဂိဟီဟိ ကတနီဟာရေနေဝ။ ‘‘တေဟိ အတ္ထရိတွာ ဒိန္နာနေဝ နိသီဒိတုံ လဗ္ဘန္တိ, န ဘိက္ခုနာ သယံ အတ္ထရိတွာ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃေန အတ္ထရာပေတွာ ဝါ’’တိ လိခိတံ။

အဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၁။ ‘‘န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ’’တိ ဝစနံ ‘‘ယံ အဂရုဘဏ္ဍံ ဝိဿဇ္ဇိယံ ဝေဘင်္ဂိယံ သံဃိကံ, တံ ဂဏော စေ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝသတိ ပုဂ္ဂလောပိ ဝါ, ဂဏေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ ဝိဿဇ္ဇိတံ သံဃေန ဝိဿဇ္ဇိတသဒိသမေဝ ဟောတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနံ သာဓေတိ, အညထာ ဧတ္ထ ဂဏပုဂ္ဂလဂ္ဂဟဏံ နိရတ္ထကံ။ အရဉ္ဇရော ဥဒကစာဋိ, အလဉ္ဇလော, ဗဟုဥဒကဂဏှနကောတိ အတ္ထော။ ‘‘ဝဋ္ဋစာဋိ ဝိယ ဟုတွာ ထောကံ ဒီဃမုခေါ မဇ္ဈေ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ကတော’’တိ လိခိတံ။ မံသဒိဗ္ဗဓမ္မဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခုဝသေန ပဉ္စ။

ဂရုဘဏ္ဍေန စ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ သံဟာရိမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတုန္တိ အဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတေ မဉ္စေ။ ဝဋ္ဋလောဟံ နာမ ပီတဝဏ္ဏံ။ ပါရိဟာရိယံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဂန္တုကဿ အဒတွာ ပရိစာရိကဟတ္ထတော အတ္တနော နာမံ လိခါပေတွာ ဂဟေတွာ ယထာသုခံ ပရိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဂိဟိဝိကဋနီဟာရေနေဝါတိ ယာဝ အတ္တနော ကမ္မနိဗ္ဗတ္တိ, တာဝ ဂဟေတွာ ဒေတီ’’တိ လိခိတံ။ သိခရံ နာမ ယေန ပရိဗ္ဘမန္တာ ဆိန္ဒန္တိ။ ပတ္တဗန္ဓကော နာမ ပတ္တဿ ဂဏ္ဌိအာဒိကာရကော။ ‘‘ပဋိမာနံ သုဝဏ္ဏာဒိပတ္တကာရကော’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အဍ္ဎဗာဟူတိ ကပ္ပရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အံသကူဋ’’န္တိ လိခိတံ။ ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ဣမံ ပါဠိံ အာဒိံ ကတွာ။ ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရော နာမ ယေန ရဇိတစီဝရံ ပေါထေန္တိ။ ‘ပစ္စတ္ထရဏဂတိက’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ, ‘‘တမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝါတိ ဝုတ္တတ္တာ စ အပိ-သဒ္ဒေန ပါဝါရာဒိပစ္စတ္ထရဏံ သဗ္ဗံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧတေနေဝ သုတ္တေန အညထာ အတ္ထံ ဝတွာ ‘‘ပါဝါရာဒိပစ္စတ္ထရဏံ န ဂရုဘဏ္ဍံ, ဘာဇနီယမေဝ, သေနာသနတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏမေဝ ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။ ဂဏ္ဌိကာတိ စီဝရဂဏ္ဌိကာ။ ဘဉ္စကော နာမ သရကော။

နဝကမ္မဒါနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၃-၄။ အဂ္ဂဠဗန္ဓသူစိဒွါရကရဏမတ္တေနပိ။ ‘‘ကပေါတဘဏ္ဍိကာ နာမ ဝဠဘိယာ ဥပရိ ဌပေတဗ္ဗဝလယံ ဝါ တိဏစ္ဆဒနဂေဟဿ ပိဋ္ဌိဝံသဿ ဟေဋ္ဌာ ဌပေတဗ္ဗံ ဝါ ဥဘယမဿ ဂတာ ဒါရူ’’တိ လိခိတံ။ ကာရန္တရာတိ တဒါ ပုန ပဝိသဋ္ဌံ ပုဗ္ဗပယောဇိတာနာနံ ဝစနပါတသေနာသနဝါသော။ န ပန ပတိသဋ္ဌတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သဗ္ဗတ္ထ ဝိနဋ္ဌဝါသော န စ ပဋိသေဓကော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဒွါရဝါတပါနာဒီနိ အပဟရိတွာ ဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတော ‘‘ပဋိဒါတဗ္ဗာနိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂေါပါနသိအာဒယော ဒေန္တဿ ဝိဟာရော ပလုဇ္ဇတီတိ ‘‘မူလံ ဝါ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ။ ‘‘နေဝါသိကာ ပကတိယာ အနတ္ထတာယ ဘူမိယာ ဌပေန္တိ စေ, တေသမ္ပိ အနာပတ္တိယေဝါ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဒွါရဝါတပါနာဒယော အပရိကမ္မကတာပိ အပဋိစ္ဆာဒေတွာ န အပဿယိတဗ္ဗာ’’တိ လိခိတံ။

သံဃဘတ္တာဒိအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၅။ ယာ ဘတ္တုဒ္ဒေသဋ္ဌာနဘူတာယ ဘောဇနသာလာယ ပကတိဌိတိကာ။ ဒိန္နံ ပနာတိ ယထာ သော ဒါယကော ဒေတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘သံဃတော ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧကဝဠဉ္ဇန္တိ ဧကဒွါရေန ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ တိစီဝရပရိဝါရန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဒကမတ္တလာဘီ ဝိယ အညောပိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ အလဘိတွာ ဝတ္ထာဒိမနေကပ္ပကာရံ လဘတိ စေ, တဿေဝ တ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘ဥဒ္ဒေသပတ္တေ ဒေထာ’တိ ဝတွာ ဂဟေတွာ အာဂတဘာဝေန သံဃဿ ပရိစ္စတ္တံ န ဟောတိယေဝ တဿေဝ ဟတ္ထေ ဂတတ္တာ, တသ္မာ တေဟိ ဝုတ္တက္ကမေန သဗ္ဗေဟိ ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပဋိပါဋိပတ္တံ ဝါ ဌိတိကာယ ဌိတပတ္တံ ဝါ။ ‘‘ကူဋဋ္ဌိတိကာ နာမ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနမ္ပိ ဂါဟိတတ္တာ’’တိ လိခိတံ, ‘‘ပဏီတဘတ္တဋ္ဌိတိကဉ္စ အဇာနိတွာ မိဿေတွာ ဂါဟိတေပိ ဧဝမေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ စ လိခိတံ။ တဉ္စေ ထေယျာယ ဟရန္တိ ပတ္တဟာရကာ, အာဏာပကဿ ဂီဝါ ဟောတိ။ အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘တံဒိဝသမေဝ စေ ဘိက္ခာ လဗ္ဘတိ, အပရဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ န လဗ္ဘတိ ကိရာ’’တိ လိခိတံ။ ပစ္ဆာ ‘‘သဗ္ဗော သံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ အဝုတ္တေပိ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒေထာ’တိ အဝတွာ ‘ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’တိ ဒိန္နံ သံဃိကနိမန္တနံ နာမာ’’တိ လိခိတံ။

နိမန္တနဘတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

ပဋိပါဋိယာတိ ယထာလဒ္ဓပဋိပါဋိယာ။ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဘတ္တံ ဂဏှထာတိ ပဒံ အဝတွာ။ အာလောပသင်္ခေပေနာတိ အယံ နယော နိမန္တနာယမေဝ, ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ပန ဧကဿ ပဟောနကပ္ပမာဏေ ဧဝ ဌိတိကာ တိဋ္ဌတိ။ ‘‘ဧကဝါရန္တိ ယာဝ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝသန္တိ ဘိက္ခူ, သဗ္ဗေဝ လဘန္တီ’’တိ လိခိတံ။

သလာကဘတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

န ဟိ ဗဟိသီမာယ သံဃလာဘောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီသု ဗဟိသီမာယ ဌိတဿပိ စေ ဥပါသကာ ဒေန္တိ, ဂဟေတုံ လဘန္တိ, အတ္တနောပိ ပါပေတွာ ဂဟဏံ အနုညာတံ, တထာ ဣဓ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ န ပါပုဏန္တီတိ ဥဒ္ဒိသိတွာပိ။ ဝါရဂါမန္တိ ဒူရတ္တာ ဝါရေန နိဂ္ဂဟေန ဂန္တဗ္ဗဂါမေ။ ဖာတိကမ္မမေဝါတိ အတိရေကလာဘာ စ ဘဝန္တိ။ သမ္မုခီဘူတဿာတိ ယေဘုယျေန စေ ဘိက္ခူ ဗဟိသီမံ ဂတာ, သမ္မုခီဘူတဿ ပါပေတဗ္ဗံ။ သဘာဂတ္တာ ဟိ ဧကေန လဒ္ဓံ သဗ္ဗေသံ ပဟောတိ, တသ္မိမ္ပိ အသတိ အတ္တနော ပါပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ။ ‘‘လဒ္ဓါ ဝါ အလဒ္ဓါ ဝါ’’တိ ဝစနသိလိဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ။ ဝိဟာရေ အပါပိတံ ပန…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ သလာကဘတ္တံ ဝိဟာရေ ဥဒ္ဒိသိယတိ။ တေန ပန ဒိန္နသလာကေန။ တဿာတိ ဂဟေတွာ ဂတဿ။ သလာကာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ယုတ္တံ ဝိယ။ သဗ္ဗပေါတ္ထကေသု ‘‘ဂါဟေတဗ္ဗာ’’တိ ပါဌော, တသ္မာ တေနာတိ သလာကဂ္ဂါဟာပကေနာတိ အတ္ထော။ ‘‘စောရိကာယ ဂဟိတတ္တာ န ပါပုဏာတီ’’တိ ဝစနတော ‘‘ကုဋိသောဓနံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဒီပဝါသိနော ဝဒန္တိ ကိရ။ ဧကံ မဟာထေရဿာတိ မဟာထေရော ဝိဟာရတော ယေဘုယျေန န ဂစ္ဆတိ, ဣတရေ ကဒါစိ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သဘာဂါ စေ, အတ္တနော ပါပေတွာ ပုန ဣတရေသံ ဒိယျတိ။ ဝိဟာရေ ထေရဿ ပတ္တသလာကဘတ္တန္တိ မဟာထေရော ဧကကောဝ ဝိဟာရေ ဩဟီနော, ‘‘အဝဿံ သဗ္ဗသလာကာ အတ္တနော ပါပေတွာ ဌိတော’’တိ ပဋိဿယံ ဂန္တွာ အာဂန္တုကဘိက္ခူနမ္ပိ အဒဿနတော ကုက္ကုစ္စံ အကတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ။

ပက္ခိကဘတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

ဥပေါသထဒိဝသေ အာပတ္တိဒေသနံ သန္ဓာယ ‘‘ပရိသုဒ္ဓသီလာန’’န္တိ အာဟ။ လေခံ ကတွာ နိဗဒ္ဓါပိတံ။ ‘‘အာဂန္တုကဘတ္တမ္ပိ ဂမိကဘတ္တမ္ပီ’’တိ အာဂန္တုကောဝ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အနာထဂိလာနုပဋ္ဌာကောပိ တေန ဒိန္နံ ဘုဉ္ဇတိ စေ, တဿပိ ပါပေတဗ္ဗမေဝ။ ဂုဠပိဏ္ဍံ တာလပက္ကမတ္တံ။

သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၀။ ‘‘အနုပိယံ နာမာ’’တိ ဧကဝစနေန ဒိဿတိ, သတ္တမိယံ ပန ‘‘အနုပိယာယ’’န္တိ။ ‘‘ကာဠုဒါယိပ္ပဘုတယော ဒသ ဒူတာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘န ဟေဋ္ဌာပါသာဒါ န ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဝါ’’တိ လိခိတံ။

၃၃၂။ ပုဗ္ဗေ ပုဗ္ဗကာလေ။ ‘‘ရညော သတော’’တိ စ ‘‘ရညောဝသတော’’တိ စ ပါဌော။

၃၃၃။ န လာဘတဏှာ ဣဓ ကာမတဏှာ, ဈာနဿ နေသာ ပရိဟာနိ ဟေတု။ ဗုဒ္ဓတ္တသီလံ ပန ပတ္ထယန္တော ဈာနာပိ နဋ္ဌောတိ။ နနု ပတ္တဘာဝနာ။ မနောမယန္တိ ဈာနမနောမယံ။

၃၃၄။ သတ္ထာရောတိ ဂဏသတ္ထာရော။

၃၃၉။ ပေါတ္ထနိကန္တိ ဆုရိကံ။

၃၄၀။ မနုဿေတိ ပုရိသေ။

၃၄၁။ ဧကရတ္တာဓိကာရေန ရက္ခံ ပစ္စာသီသန္တာ ဤဒိသာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဉ္စိမေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပုဗ္ဗေ ရက္ခဿေတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ မယှံ ပန ရက္ခဏေ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ပရူပက္ကမေန တထာဂတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ ဣဒံ အာဏတ္တိယာ အာဂတတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။

၃၄၂။ မာ အာသဒေါတိ မာ ဝဓကစိတ္တေန ဥပဂစ္ဆ။ ဣတောတိ ဣမမှာ ဇီဝိတမှာ။ ‘‘ယတောတိ ယသ္မာ, ယတောတိ ဝါ ဂတဿာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ပဋိကုဋိတောတိ အပသက္ကိတွာ သင်္ကုစိတော ဟုတွာ ဝါ ပဋိသက္ကတီ’’တိ လိခိတံ။

၃၄၃။ တိကဘောဇနန္တိ တီဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘောဇနံ။ ‘‘တိကဘောဇနီယ’’န္တိပိ ပါဌော။ ပရိကပ္ပတော ဟိ တိဏ္ဏံ ဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမိ, တတော ဥဒ္ဓံ ဂဏဘောဇနမေဝ ဟောတိ, တဿာပိ ဣဒမေဝ ဝုတ္တံ။ ဣဓ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ‘‘အကတဝိညတ္တိလဒ္ဓံ တိဏ္ဏံ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ကိဉ္စာပိ တံ ဂဏဘောဇနံ နာမ န ဟောတိ, ဝိညတ္တိဝသေန ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ တယော အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘မာ ပါပိစ္ဆာပက္ခံ နိဿာယ သံဃံ ဘိန္ဒေယျု’’န္တိ ပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရာယာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ကုလာနုဒ္ဒယတာယ စာတိ ကုလာနံ ပသာဒရက္ခဏတ္ထံ။ ဝဇ္ဇန္တိ ဝဇ္ဇမေဝ။ ‘‘ဝဇ္ဇမိမံ ဖုသေယျာ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဝဇ္ဇနီယံ ပုဂ္ဂလံ ဖုသေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣမဿ မနော န ဖုသေယျာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ သိယာ။ စက္ကဘေဒန္တိ သာသနဘေဒံ။ အာယုကပ္ပန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ အဝီစိမှိ အာယုပရိမာဏံ နတ္ထိ, ယေန ပန ကမ္မေန ယတ္တကံ အနုဘဝိတဗ္ဗံ, တဿ အာယုကပ္ပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃၄၅။ ‘‘အညတရံ အာသနံ ဂဟေတွာ နိသီဒီ’’တိ ဝစနတော ဝိသဘာဂဋ္ဌာနံ ဂတဿ ပေသလဿပိ ဘိက္ခုနော တေသံ အာသနေ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ အာဂိလာယတီတိ ရုဇ္ဇတိ။ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယာနုသာသနိယာတိ တဿ တဿ စိတ္တာစာရံ အာဒိဿ အာဒိဿ ဒေသနာ, အာဒေသနာပါဋိဟာရိယာနုသာသနီ။ ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဋိဟာရိယံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ, ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယသံယုတ္တာယ အနုသာသနိယာ ဩဝဒတီတိ အတ္ထော။ နနု တံ အာဝုသောတိ ဧတ္ထ တံ ဝစနံ နနု မယာ ဝုတ္တောသီတိ အတ္ထော။

၃၄၆-၉။ သုဝိက္ခာလိတန္တိ သုဓောတံ။ သံခါဒိတွာတိ သုဋ္ဌု ခါဒိတွာ။ ‘‘မဟိံ ဝိကုဗ္ဗတောတိ မဟာဝိသာလော’’တိ လိခိတံ။ တဿ ဘိသံ ဃသမာနဿ။ တတ္ထ နဒီသု ဇဂ္ဂတောတိ ပါလေန္တဿ။ ‘‘ကိံ? ဟတ္ထိယူထံ ဂန္တု’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အသံပါတော’တိ ပါဌော, အပတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ ‘‘အပါယဗဟုတ္တာ ပုန ဒဿိတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဧဝံသတေတိ ဧဝံ အဿ တေ အာသဝါ’’တိ လိခိတံ။

၃၅၀။ ‘‘ဝေါသာနံ ပရိနိဋ္ဌာနံ ဝါ’’တိ စ လိခိတံ။ ဇာတူတိ ဒဠှတ္ထေ နိပါတော။ မာ ဥဒပဇ္ဇထာတိ မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ။ ‘‘သော ပမာဒမနုယုဉ္ဇန္တော’’တိ ပါဌော။ အနာဒရံ ကုသလေသု။ ဥဒဓိ မဟာတိ ကိတ္တကော မဟာ? ဘေသ္မာ ယာဝ ဘယာနကော, တာဝ မဟာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၃၅၁။ န ခေါ, ဥပါလိ, ဘိက္ခုနီ သံဃံ ဘိန္ဒတီတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခု သံဃံ န ဘိန္ဒတိ, ဘိက္ခုနီ သံဃံ ဘိန္ဒတီတိ ကေစိ, နေတံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကေဝလံ ‘‘သံဃော’’တိ ဝုတ္တေ ဘိက္ခုသံဃောဝ အဓိပ္ပေတော။ ‘‘သံဃဿ ဒေတိ, ဥဘတောသံဃဿ ဒေတိ စာ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၇၉) မာတိကာဝစနမ္ပိ သာဓေတိ။ တသ္မိံ အဓမ္မဒိဋ္ဌိဘေဒေ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ သိယာ။ ‘‘သီလသတိဘေဒေသုပိ သမာနော ဓမ္မံ ကာတုန္တိ သံဃဘေဒေ ဝေမတိကောပိ တာဒိသော ဝါ’’တိ လိခိတံ။ ဝိနိဓာယာတိ အတ္တနော ဝဉ္စနာဓိပ္ပါယတံ ဆာဒေတွာ။

သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝတ္တက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

အာဂန္တုကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၇။ ဧကသ္မိံ ဂါမေ အညဝိဟာရတော အာဂတောပိ အာဂန္တုကောဝ။ တတ္ထ ကေစိ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘အာဝါသိကော ကတ္ထစိ ဂန္တွာ သစေ အာဂတော, ‘တေနာပိ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒူရာဂမနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, န ဂါမေ, တသ္မာ န ယုတ္တ’’န္တိ။ တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘အာဂန္တုကဘတ္တံ နာမ ဂဟဋ္ဌေဟိ ဌပိတံ။ ယသ္မိံ နိဗဒ္ဓံ, တတော အညဂါမတောတိ အာပန္နံ။ တထာ ဝိဟာရာဓိကာရတ္တာ အညဝိဟာရတော အာဂတောပိ အာဂန္တုကော ဝါ’’တိ အာစရိယာနံ သန္နိဋ္ဌာနံ။ ပါနီယံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, ပရိဘောဇနီယံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဃဋသရာဝါဒိဂတံ သန္ဓာယ ပဌမံ, ဒုတိယံ ကူပတဠာကာဒိဂတန္တိ အာစရိယော။ ဒုတိယဝါရေ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတ္တာ ဝိသုံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ဧတံ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခော ဝါ ဂါမော’’တိ။ ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု ဒုဝိဓာပိ ယုဇ္ဇတိ။

အနုမောဒနဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၂-၄။ ပဉ္စမေ အနုမောဒနတ္ထာယ နိသိန္နေ။ ‘‘မနုဿာနံ ပရိဝိသနဋ္ဌာနန္တိ ယတ္ထ မနုဿာ သပုတ္တဒါရာ အာဝသိတွာ ဒေန္တီ’’တိ လိခိတံ။ ဣမသ္မိံ ခန္ဓကေ အာဂန္တုကာဝါသိကဂမိကာနုမောဒနဘတ္တဂ္ဂပိဏ္ဍစာရိကာရညကသေနာသနဇန္တာဃရဝစ္စကုဋိဥပဇ္ဈာစရိယသဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တေဝါသိကဝတ္တာနိ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ နာမ။ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဂဏိယမာနာနိ အသီတိ ခန္ဓကဝတ္တာနိ နာမ ဟောန္တိ။

ဝတ္တက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၃-၄။ ‘‘နန္ဒိမုခီ’’တိ လိခိတံ။ အာယတကေနေဝါတိ အာဒိမှိ ဧဝ။ ယန္တိ ယသ္မာ။ သဝန္တိယော မဟာနဒိယော။ ‘‘မဟန္တဘူတာန’’န္တိ ပါဌော။ ပတ္တာတိ ပတွာ။ ‘‘သမူလိကာယ ဌပေတိ အကတာယာ’’တိ ဌပနကဿ သညာမူလဝသေန ဝုတ္တံ။ တံ ဝတ္ထုံ အဝိနိစ္ဆိနိတွာဝ ပရိသာ ဝုဋ္ဌာတိ။

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၈-၉။ ‘‘အတ္တာဒါနန္တိ သယံ ပရေဟိ စောဒိတော အတ္တာနံ သောဓေတုံ အနာဒိယိတွာ ပရေသံ ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ သာသနံ သောဓေတုံ အတ္တနာ အာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ။ ဝဿာရတ္တောတိ ဝဿကာလော။ သပ္ပဋိမာသောတိ အာကဍ္ဎနယုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၀၁။ ဥပဒဟာတဗ္ဗောတိ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော, ဝိပ္ပဋိသာရမုခေန ဓာရေတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။

ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၂-၃။ သူနေဟီတိ သုတေဟိ။ ‘‘သေတဋ္ဋိကာ နာမ ရောဂဇာတီ’’တိ ပါဠိ။ ‘‘သေတဋ္ဌိကာ’’တိ အဋ္ဌကထာ။ ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တခီဏာသဝဂ္ဂဟဏေန ဈာနာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ န ဟိ နိဇ္ဈာနိကာနံ သဗ္ဗပ္ပကာရာ သမ္ပတ္တိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ လိခိတံ။

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပဒါနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၄။ ယဒဂ္ဂေန ယံ ဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာ။ တဒေဝါတိ တသ္မိံ ဧဝ ဒိဝသေ။ ‘‘အနုဉတ္တိယာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘အနုပညတ္တိယာ’’တိ န သုန္ဒရံ။

၄၀၅။ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာမိ ယာဝဇီဝံ အနတိက္ကမနီယော’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ကိံ ကာရဏာ ဝရံ ယာစတီတိ စေ? ပရူပဝါဒဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ။ ဒုဗ္ဗုဒ္ဓိနော ဟိ ကေစိ ဝဒေယျုံ ‘‘မဟာပဇာပတိယာ ပဌမံ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဥဘတောသံဃဿ ယထာဝုဍ္ဎအဘိဝါဒနံ န ဇာတံ။ ဂေါတမီ စေ ဝရံ ယာစေယျ, ဘဂဝါ အနုဇာနေယျာ’’တိ။

၄၀၈။ ဝိမာနေတွာတိ အပရဇ္ဈိတွာ။

၄၁၀-၃။ ကမ္မပ္ပတ္တာယောပီတိ ကမ္မာရဟာပိ။ အာပတ္တိဂါမိနိယောပီတိ အာပတ္တိံ အာပန္နာယောပိ။ ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယောတိ ဒွီဟိ တီဟိ ဘိက္ခုနီဟိ။ ‘‘မနောသိလိကာယာ’’တိ ပါဌော။

၄၂၀။ ‘‘တေန စ ဘိက္ခု နိမန္တေတဗ္ဗော’’တိ သာမီစိဝသေန ဝုတ္တံ။

၄၂၂-၃။ ‘‘အနုဇာနာမိ…ပေ… တာဝကာလိက’’န္တိ ပုဂ္ဂလိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န သံဃိကန္တိ အာစရိယော။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဥတုနိယာ ကဋိသုတ္တက’’န္တိ ဝစနတော ဘိက္ခုဿ ဝိနိဗန္ဓံ ကဋိသုတ္တကံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပဂ္ဃရန္တီ ဝိသဝိဏာ။ ဝေပုရိသိကာ မဿုဒါဌီ။

၄၂၅။ တယော နိဿယေတိ ရုက္ခမူလဉှိ သာ န လဘတိ။

၄၂၆။ ဘတ္တဂ္ဂေ သစေ ဒါယကာ ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဘုတ္တဝတော စတုပစ္စယေ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, ယထာဝုဍ္ဎမေဝ။

၄၂၇။ ဝိကာလေတိ ယာဝ ဝိကာလေ ဟောန္တိ, တာဝ ပဝါရေသုန္တိ အတ္ထော။ အဇ္ဇတ္တနာတိ အဇ္ဇတနာ။

၄၂၈။ အနုဝါဒန္တိ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဩဝဋော ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူသု ဝစနပထော’’တိ ပညတ္တဿ ဂရုဓမ္မဿ ဝီတိက္ကမအာပတ္တိပညာပနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အညထာ ယေသံ ဂရုဓမ္မာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏေန ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာ, တေသံ ဝီတိက္ကမေ အနုပသမ္ပန္နာဝ သိယာတိ အာသင်္ကာ ဘဝေယျ။

၄၂၉။ ဣတ္ထိယုတ္တေနာတိ ဣတ္ထီဟိ ဂါဝီအာဒီဟိ ဓုရဋ္ဌာနေ ယုတ္တေန။ ပုရိသန္တရေနာတိ ပုရိသေန အန္တရိကေန။ ‘‘ပုရိသဒုတိယေနာ’’တိ လိခိတံ, ပုရိသသာရထိနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဗာဠှတရံ အဖာသူ’’တိ ဝစနတော ဂိလာနာယ ဝဋ္ဋတိစ္စေဝ သိဒ္ဓံ, ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ အနုညာတဋ္ဌာနေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိဿာမီတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၃၀။ သာ ကေနစိဒေဝ အန္တရာယေနာတိ သဗ္ဗန္တရာယသင်္ဂဟနဝစနံ, တသ္မာ တံ န အန္တရာယံ ကိတ္တေတွာ, ဝုတ္တန္တရာယေန ‘‘ရာဇန္တရာယေနာ’’တိ သာဓေတဗ္ဗန္တိ အာစရိယော။

၄၃၁-၂။ ‘‘နဝကမ္မန္တိ ကတွာ ‘ဧတ္တကာနိ ဝဿာနိ ဝသတူ’တိ အပလောကေတွာ သံဃိကဘူမိဒါန’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘သာဂါရ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဂါရပဋိသံယုတ္တရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာဒိဝဇ္ဇိတာတိ ကေစိ, ယုတ္တမေတံ။ ကသ္မာ? ‘‘သဟာဂါရသေယျမတ္တံ ဌပေတွာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပေါသေတု’’န္တိ ဝစနတော ပေါသနယုတ္တကမ္မံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ မာတုယာ, န အညေသံ။ ဝသိတုံ စေ န သက္ကောတိ ဒုတိယံ ဝိနာ, သမ္မန္နိတွာဝ ဒါတဗ္ဗာ တာယ ဣတိ နော မတိ။ ကိတ္တကံ ကာလံ? ဝသိတွာ စေ ဒုတိယာ ဂန္တုမိစ္ဆတိ, အညံ သမ္မန္နိတုံ ယုတ္တာဝ။ သာ ဝိဇာတာ လဘေတိ အာစရိယော။

၄၃၄။ ‘‘ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ အဝဿဝေ သတိပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ကေသစ္ဆေဒါဒိကံ ကမ္မံ အနုဇာနာမိ သာဒိတုံ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တဒညေ သာဒိတု’’န္တိ။ ‘‘ကေသစ္ဆေဒါဒိကံ ကမ္မံ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ’’တိ အဝတွာ ဧတ္တကံ ယသ္မာ ‘‘သာဒိတု’’န္တိ ဘာသိတံ, တသ္မာ သာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥဘတောပိ အဝဿဝေ အပိ ပါရာဇိကခေတ္တေန သာ ပါရာဇိကံ ဖုသတိ။ ဣတိ အဋ္ဌကထာသွေတံ သဗ္ဗာသုပိ ဝိနိစ္ဆိတံ။ ဩဒိဿကာဘိလာပေါ ဟိ အညထာ နိဗ္ဗိသေသတော တံ ပမာဏံ။ ယဒိ တထာ ဘိက္ခုဿ ကပ္ပတိ ဝိစိကိစ္ဆာ။

ကာလမောဒိဿ နံ ပဒံ, န သတ္တောဒိဿကဉှိ တံ၊

အထ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ, ကာလမောဒိဿ ဘာသိတံ။

ဧဝံ ပါရာဇိကာပတ္တိ, သိထိလာဝ ကတာ သိယာ၊

သဗ္ဗသော ပိဟိတံ ဒွါရံ, သဗ္ဗပါရာဇိကသ္မိန္တိ။

နိရတ္ထကဘာဝတော, ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေ၊

တသ္မာ န သာဒိယန္တီတိ, နိဒါနဝစနက္ကမံ။

နိဿာယ သတ္ထုနာ ဝုတ္တံ, သာဒိတုန္တိ န အညထာ၊

အတ္တနော ပဏှိသမ္ဖဿံ, သာဒိတုံ ယေန ဝါရိတံ။

အပိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ, ကထံ ဒွါရံ ဒဒေယျ သော၊

တထာပိ ဗုဒ္ဓပုတ္တာနံ, ဗုဒ္ဓဘာသိတဘာသိတံ။

ဝစနဉ္စ သမာနေန္တော, နော စေတ္ထ ယုတ္တိကထာ ဓီရာ၊

ကေသစ္ဆေဒါဒိကမ္မဿ, အဝဿံ ကရဏီယတော။

စိတ္တဿ စာတိလောလတ္တာ, ဂဏဿ စ အင်္ဂသမ္ပဒါ-

ဘာဝါ ဘိက္ခုနီနံ မဟေသိနာ, ရက္ခိတုဉ္စ အသင်္ကတ္တာ၊

နနု မောဒိဿကံ ကတန္တိ။

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

သင်္ဂီတိနိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၃၇။ ဆိန္နပါတန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, တေနာကာရေန ပတန္တီတိ အတ္ထော။ ဥပဒ္ဒုတာ စ မယံ ဟောမာတိ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ, အဟုမှာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ တသ္မိံ သတိ ဟောမ။ ‘‘ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနီ’’တိ ဂဏနဝသေန ဝတွာ ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာ’’တိ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော ကတော။

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကကထာဝဏ္ဏနာ

၄၄၃။ ‘‘ဝဿိကသာဋိကံ အက္ကမိတွာ’’တိ ဝစနတော ဘဂဝတော စတုတ္ထစီဝရမ္ပိ အတ္ထီတိ သိဒ္ဓံ။ တေနေဝါဟ စီဝရက္ခန္ဓကေ ‘‘စတုတ္ထံ စီဝရံ ပါရုပီ’’တိ။

၄၄၄။ ‘‘အပိစ ယထေဝ မယာ’’တိအာဒိ သင်္ဂီတိယာ အဂ္ဂဟဏာဓိပ္ပါယဝသေန ဝုတ္တံ, ကိန္တု သုသင်္ဂီတာ အာဝုသော ထေရေဟိ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ။ အပိစာဟံ နာမ တထေဝါဟံ ဓာရေဿာမီတိ ယထေဝ မယာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တထေဝ ထေရေဟိ ဘဂဝတာ သယမေဝ ဧတဒဂ္ဂံ အာရောပိတေဟိ, တသ္မာ သုသင်္ဂဟိတာ သင်္ဂီတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဗြဟ္မဒဏ္ဍကထာဝဏ္ဏနာ

၄၄၅။ ‘‘တွံယေဝ အာဏာပေဟီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, ထေရာ ပန ဗြဟ္မဒဏ္ဍံ ကတွာ ဝုတ္တံယေဝ ‘‘ဆန္နဿာ’’တိအာဒိမာဟံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ စ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ အညောပိ သံဃေန အာဏတ္တော ဘိက္ခု ဗြဟ္မဒဏ္ဍကတေန ဘိက္ခုနာ အာလပိတုံ လဘတိ, န အညော။ ဥဇ္ဇဝနိကာယာတိ ပဋိသောတဂါမိနိယာ။ အာဂမာ နု ခေါ ဣဓ အာဂမာ နု ခွိဓ။ အာဂမာ ခေါ ဣဓ, တေ ဩရောဓာ ဣဓ အာဂမာ ခေါ။ ‘‘ဘိသိစ္ဆဝီတိ ဘိသိတ္ထဝိကာ’’တိ လိခိတံ။ သဗ္ဗေဝိမေတိ သဗ္ဗမေဝ။ ကုလဝံ ဂမေန္တီတိ နိရတ္ထကဝိနာသံ ဂမေန္တိ။ ကုစ္ဆိတော လဝေါ ကုလဝေါ, အနယဝိနာသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမာယ ခေါ ပန ‘‘ဓမ္မဝိနယသင်္ဂီတိယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိသေသေန ဝိနယဿ သာသနမူလဘာဝဒဿနတ္ထံ, တသ္မိံ ဌိတေ သကလသာသနဌိတိသိဒ္ဓိဒီပနတ္ထဉ္စ ‘‘ဣဒံ ဝေါ ကပ္ပတိ, ဣဒံ ဝေါ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝတ္ထုသ္မိံ အာရဒ္ဓတ္တာ, ဣမိဿာ စ ပရိယတ္တိယာ ဝိနယပိဋကတ္တာ ‘‘ဝိနယသင်္ဂီတိယာ’’တိ ဣဓ ဝုတ္တံ။

ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ သတ္တသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဒသဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၄၆။ နိက္ခိတ္တမဏိသုဝဏ္ဏာတိ သိက္ခာပဒေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တမဏိသုဝဏ္ဏာ။ တတ္ထ မဏိဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗံ ဒုက္ကဋဝတ္ထု, သုဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗံ ပါစိတ္တိယဝတ္ထု ဂဟိတံ ဟောတိ။ ဘိက္ခဂ္ဂေန ဘိက္ခုဂဏနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၄၄၇။ မဟိကာတိ ဟိမံ။ ပေါသာတိ သတ္တာ။ သရဇာတိ သကိလေသရဇာ။ မဂါတိ မဂသဒိသာ။ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိသယေ, ဘဝေ ဝါ နေတီတိ နေတ္တိ, တဏှာယေတံ အဓိဝစနံ, တာယ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သနေတ္တိကာ။

၄၅၀-၂။ အဟောဂင်္ဂေါတိ ပဗ္ဗတဿ နာမံ။ အနုမာနေဿာမာတိ ပညာပေဿာမ။ အာသုတာတိ သဇ္ဇိတာ, ‘‘အသုတ္တာ’’တိ ဝါ ပါဌော, အနာဝိလာ အပက္ကာ တရုဏာ။

၄၅၃။ ဥဇ္ဇဝိံသု ပဋိသောတေန ဂစ္ဆိံသု။

၄၅၅။ အပ္ပေဝ နာမာတိ သာဓု နာမ။ မူလာ ဒါယကာ ပေသလကာ။ ‘‘ကုလ္လကဝိဟာရေနာတိ ခုဒ္ဒကဝိဟာရေနာ’’တိ လိခိတံ။ ရူပါဝတာရတ္တာ ကုလ္လကဝိဟာရော နာမ။ ကထံ ပနေတံ ပညာယတိ, ယေန သန္နိဓိကတံ ယာဝဇီဝိကံ ယာဝကာလိကေန တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန သမ္ဘိန္နရသံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတသင်္ခယံ အာဂန္တွာ သန္နိဓိကတာမိသသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘ယာဝကာလိကေန, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝစနတော ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေနာမိသေန စေ သမ္ဘိန္နံ, ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ သိဒ္ဓံ။ အညထာ ‘‘သတ္တာဟကာလိကေန, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဇီဝိကံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၀၅) ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိယ ဣဓာပိ ‘‘ယာဝကာလိကေန, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဇီဝိကံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒေယျ, တဉ္စာဝုတ္တံ။ တသ္မာ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ တံ အာမိသသမ္ဘိန္နံ အာမိသဂတိကမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘သန္နိဓိကာရကံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၂၅၃) ဝုတ္တံ။ ဗျဉ္ဇနမတ္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။

၄၅၇။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပါဌေ။ ‘‘‘ကာလေ ကပ္ပတိ, ဝိကာလေ န ကပ္ပတီ’တိ (မဟာဝ။ ၃၀၅) ဝုတ္တဝစနမတ္တေန ‘ဝိကာလေ ကပ္ပတီ’တိ ဝိကာလဘောဇနပါစိတ္တိယံ အာဝဟံ ဟောတီတိ အတ္ထော, ‘န ကပ္ပတီ’တိ သန္နိဓိဘောဇနပါစိတ္တိယံ အာဝဟံ ဟောတီတိ အတ္ထော, ယဒိ သမ္ဘိန္နရသံ အဇ္ဇပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ယာဝဇီဝိကန္တိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ သုတ္တဝိဘင်္ဂေတိ မာတိကာသင်္ခါတေ သုတ္တေ စ တဿ ပဒဘာဇနီယသင်္ခါတေ ဝိဘင်္ဂေ စာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ အာဂတမေဝ။ ကတရန္တိ? ‘‘အတိက္ကာမယတော ဆေဒနက’’န္တိ ဣဒံ။

တိဝိဒတ္ထိပမာဏဉ္စေ, အဒသံ တံ နိသီဒနံ၊

နိသီဒနံ ကထံ ဟောတိ, သဒသံ တဉှိ လက္ခဏံ။

တိဝိဒတ္ထိပမာဏံ တံ, ဒသာ တတ္ထ ဝိဒတ္ထိ စေ၊

တံနိသီဒနနာမတ္တာ, တသ္မိံ ဆေဒနကံ သိယာ။

အနိသီဒနနာမမှိ, ကထံ ဆေဒနကံ ဘဝေ၊

ဣတိ စေ နေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, နိသီဒနဝိဒတ္ထိတော။

ကပ္ပတေ သဒသာမတ္တံ, နိသီဒနမိတိ ကာရဏံ၊

ကထံ ယုဇ္ဇတိ နော စေတံ, နိသီဒနဿ နာမကံ။

နိသီဒနန္တိ ဝုတ္တတ္တာ, ပမာဏသမတိက္ကမာ၊

တဿာနုမတိဟေတုတ္တာ, တတ္ထ ဆေဒနကံ ဘဝေ။

ဇာတရူပကပ္ပေ –

ဇာတရူပံ ပဋိက္ခိတ္တံ, ပုဂ္ဂလဿေဝ ပါဠိယံ၊

န သံဃဿာတိ သံဃဿ, တဉ္စေ ကပ္ပတိ သဗ္ဗသော။

ဝိကာလဘောဇနဉ္စာပိ, ပုဂ္ဂလဿေဝ ဝါရိတံ၊

န သံဃဿာတိ သံဃဿ, ကပ္ပတီတိ ကထံ သမံ။

သတ္တသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စူဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပရိဝါရဝဏ္ဏနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ပညတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

သောဠသမဟာဝါရဝဏ္ဏနာ

၁-၂။ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသင်္ခါတဿ ဓမ္မက္ခန္ဓသရီရဿ သာသနေတိ အတ္ထော။ ပရိဝါရောတိ သင်္ဂဟံ ယော သမာရုဠှော, တဿ ပရိဝါရဿ။ ဝိနယဘူတာ ပညတ္တိ ဝိနယပညတ္တိ။ ‘‘ပညတ္တိကာလံ ဇာနတာ’’တိ ဒုကနယဝသေန ဝတွာ ပုန သုတ္တန္တနယေန ဝတ္တုံ ‘‘အပိစ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပဿနံ နာမ ဒဿနတ္တာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ယောဇိတံ ပဋိဝေဓဉာဏဒဿနံ။ ဒေသနာပညာယ ပဿတာတိ အာသယာနုသယာဒိကေ။ ပုစ္ဆာယာတိ သတ္တမီ။ ပုနပိ ဧတ္ထာတိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ။ ‘‘အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနီ’’တိ ဝစနတော ဣမာနိ ဆ သိက္ခာပဒါနိ ဌပေတွာ သေသာ အာစာရဝိပတ္တိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကာယေန ပန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ သေဝနစိတ္တမင်္ဂံ ကတွာ ကာယဒွါရသင်္ခါတံ ဝိညတ္တိံ ဇနယိတွာ ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒသင်္ခါတံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ကိဉ္စာပိ စိတ္တေန သမုဋ္ဌာပိတာ ဝိညတ္တိ, တထာပိ စိတ္တေန အဓိပ္ပေတဿ အတ္ထဿ ဝိညတ္တိယာ သာဓိတတ္တာ ‘ကာယဒွါရေန အာပဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ဘဏ္ဍနာဒိတ္တယဝူပသမံ။ အာပါဏကောဋိကန္တိ ဇီဝိတပရိယန္တံ ကတွာ။ ပေါရာဏကေဟိ မဟာထေရေဟီတိ သီဟဠဒီပေ မဟာထေရေဟိ ပေါတ္ထကံ အာရောပိတကာလေ ဌပိတာတိ အတ္ထော။ ‘‘စတုတ္ထသင်္ဂီတိသဒိသာ ပေါတ္ထကာရုဠှသင်္ဂီတိ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ။

မဟာဝိဘင်္ဂေ ပညတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကတာပတ္တိဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၆၆။ ကတာပတ္တိဝါရေ ‘‘သံဃိကံ မဉ္စံ ဝါ’’တိအာဒိ အဇ္ဈောကာသတ္တာ ဝိဟာရဗ္ဘန္တရေပိ အာပဇ္ဇနတော လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမဝသေန ဝုတ္တံ။ ဒုတိယေ သေယျံ သန္ထရိတွာတိ အဗ္ဘန္တရေ သန္ထရိတဘာဝတော ဝိဟာရတော ဗဟိဂမနေပိ တံဒိဝသာနာဂမေ အာပဇ္ဇနတော ‘‘ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၁၇၁။ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တော စတဿော အာပတ္တိယောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ တိရစ္ဆာနဂတပါဏောဝ အဓိပ္ပေတော, အထ ခေါ ပါဏောတိ ဝေါဟာရသာမညတော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ‘‘စတဿော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော အညေသုပိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု။

၁၇၃။ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနေ ‘‘ပဌမံ ပါဒံ ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥပစာရေ နာပဇ္ဇတိ, ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမိတွာဝ အာပဇ္ဇတီတိ သိဒ္ဓမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

၁၉၃။ ပစ္စယဝါရေ ပုရိမဝါရတော ဝိသေသော အတ္ထိယေဝ, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ကတိ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဇတုမဋ္ဌကဿောကာသော န ဇာတော, ဣဓ ပန ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝနပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာဘာဝါ ဇတုမဋ္ဌကဉ္စ ပဝိဋ္ဌံ, ဧဝံ ဝိသေသော အတ္ထိ။ တထာ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု။

မဟာဝိဘင်္ဂေ စ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ စ သောဠသမဟာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သမုဋ္ဌာနသီသဝဏ္ဏနာ

၂၅၇။ အနတ္တာတိ အတ္တဝိရဟိတာ ‘‘အလဝဏဘောဇန’’န္တိအာဒီသု ဝိယ။ ကရုဏာသီတလဘာဝေန စန္ဒသဒိသော။ ကိလေသတိမိရပ္ပဟာနတော အာဒိစ္စော။ ယသ္မာ တေ ဒေသယန္တိ, တသ္မာ အင်္ဂီရသောပိ။ ပိဋကေ တီဏိ ဒေသယိ တေသံ အညတရတ္တာတိ အတ္ထော။ ဝိနယော ယဒိ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မာဒိ နီယတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ အယံ ပန ကထံ တိဋ္ဌတီတိ? အာဟ ‘‘ဥဘတော စာ’’တိအာဒိ။ ပရိဝါရေန ဂန္ထိတာ တိဋ္ဌန္တီတိ အတ္ထော။ တဿေဝ ပရိဝါရဿ သုတ္တေ။ နိယတသမုဋ္ဌာနံ ကတံ, ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အသမ္ဘိန္နသမုဋ္ဌာနာနိ အသင်္ကရသမုဋ္ဌာနာနိ, အညေဟိ အသဒိသသမုဋ္ဌာနာနီတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပရိဝါရေ သတိ ဝိနယော တိဋ္ဌတိ, ဝိနယေ သတိ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌတိ, ယသ္မာ သမုဋ္ဌာနာနိ စ သုတ္တေ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ သိက္ခေတိ အတ္ထော။ ‘‘ဓမ္မကာမော သုပေသလော’’တိ ပရိဝါရေ ဂါရဝဇနနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထာတိ ‘‘ဒိဿန္တီ’’တိ တတ္ထ။ ‘‘ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတီတိ ပဌမပါရာဇိကံ ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပါဠိယဉှိ နိဒ္ဒိဋ္ဌသမုဋ္ဌာနဉ္စ ဒိဿတိ။ ‘‘တဿေဝ ပရိဝါရဿ, သမုဋ္ဌာနံ နိယတော ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ ပုရိမနယေတိ အတ္ထော။ ယထာဉာယန္တိ ယထာဘူတံ။ ‘‘သဉ္စရိတ္တာဘာသနဉ္စာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘သဉ္စရိတ္တာနုဘာသနဉ္စာ’’တိပိ အတ္ထိ။ နယဝဇ္ဇေဟိ ဝိနယဝဇ္ဇေဟီတိ အတ္ထော။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

၂၅၈။ နာနုဗန္ဓေ ပဝတ္တိနိန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝုတ္ထာပိတံ ပဝတ္တိနိံ ဒွေ ဝဿာနိ နာနုဗန္ဓေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ။ အယံ ပါဌော ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု န ဒိဿတိ။ ဆသတ္တတိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနာ။

ဒုတိယပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

၂၅၉။ ‘‘ကုက္ကုစ္စံ စီဝရံ ဒတွာတိ ကုက္ကုစ္စုပ္ပါဒနဉ္စ ဓမ္မိကာနံ ကမ္မာနံ ဆန္ဒံ ဒတွာ ခီယနဉ္စ စီဝရံ ဒတွာ ခီယနဉ္စာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘ဒတွာ’’တိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘ကုက္ကုစ္စံ ဓမ္မိကံ ဒတွာတိ ပါဌော သုန္ဒရော’’တိ ဝဒန္တိ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၂၆၉။ အကတန္တိ အဘိနဝံ။

အန္တရပေယျာလံ

ကတိပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၇၁။ ပဋိနိဒ္ဒေသန္တိ ပုနပ္ပုနံ နိဒ္ဒိသနံ။ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝိနီတာနိ သံဝရာနီတိ အတ္ထော။ ဧတေဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ။ ‘‘အာရကာ’’တိ နိဝတ္တိအတ္ထေန ဝုတ္တတ္တာ တံ ပုန သရူပေန ဝတ္တုကာမော ‘‘ဘုသာ ဝါ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဂေဟံ ဓူမေန ပုဏ္ဏံ အာဓူမိတ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ရာဂါဒိဝေရံ မဏတိ ဝိနာသေတိ။ ဧတာယာတိ ဝိရတိယာ။ ဝေလ စလနေ။ နိယျာနံ မဂ္ဂံ သိနောတိ ဗန္ဓတီတိ သေတု။ ‘‘သေတုဃာတောတိ ဝီတိက္ကမပဋိပက္ခဘူတာ ဝိရတိ, တဒတ္ထနိဗ္ဗတ္တိကရစိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဓမ္မဿဝနဂ္ဂန္တိ ဓမ္မံ သုဏန္တာနံ သမူဟ’’န္တိ လိခိတံ။ သစေ န ဂစ္ဆတိ, ဝိက္ခိတ္တော ဝါ နိသီဒတိ။ ကာယပ္ပါဂဗ္ဘိယံ ကာယဒုစ္စရိတံ။ ‘‘ပမာဒေ’’တိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သတိဝိပ္ပဝါသေ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၇၂-၃။ သပရသန္တာနေ ဝါတိ သသန္တာနေ ဝါ ပရသန္တာနေ ဝါ။ တထာ ဝိဝဒန္တာ ပနာတိ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဝိဝဒန္တာ။ ဥဘယေဟိပီတိ ထေရနဝေဟိ။ နန္တိ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ။ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ပိယံ ကရောတိ, တေသံ မေတ္တာကာယကမ္မသင်္ခါတော ဓမ္မော။ ဧတ္တကန္တိ အာမိသဝိဘတ္တိဒဿနံ။ အသုကဿ စာတိ ပုဂ္ဂလဝိဘတ္တိဒဿနံ။ ‘‘ဒုဿီလဿ အဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ အလဇ္ဇိပရိဘောဂေါ ဝါရိတော။ သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ သန္နိဋ္ဌာနေန အဇာနန္တေန ဝိဘာဂံ အကတွာ ဒါတဗ္ဗဘာဝံ ဒီပေတီတိ ဧကေ။ ‘‘သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာသု။ တတ္ထ ‘‘အလဇ္ဇိဥက္ခိတ္တကာနံ ပရိဘောဂသီသေန သဟတ္ထာ န ဒါတဗ္ဗံ, ဒါပေတဗ္ဗန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိစိနိတွာ ဒါနံ ဝိစေယျ ဒါနံ။ ယသ္မာ အယံ ဝိသေသော ကာတဗ္ဗောယေဝါတိ အယံ ကရောတိ, တသ္မာ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ န ကတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ပကတိဝဏ္ဏေန ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန။ ‘‘ဣဒံ နာမ အာပန္နော’’တိ ပရေဟိ အပရာမသိတဗ္ဗတော အပရာမဋ္ဌာနိ။ အနုလောမေဟိ ဂဟိတသင်္ခါရာရမ္မဏေဟိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကတွာ နိယျာတိ။

ဆအာပတ္တိသမုဋ္ဌာနဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၇၆။ ‘‘ပဌမေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပဇ္ဇေယျာတိ န ဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဝါစာစိတ္တဝသေနေဝါပဇ္ဇိတဗ္ဗတော။

၂၇၇။ ကုဋိံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ သဉ္စရိတ္တမဝတွာ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယသံဃာဒိသေသာနံ ဧကသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိပါဋိယာ ဥပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တံ။ န ဟိ သဉ္စရိတ္တေ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ။ ‘‘ဣမိနာ ပန နယေန သဗ္ဗတ္ထ ပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၂၈၃။ ဝိဝေကဒဿိနာတိ တဒင်္ဂဝိဝေကာဒိပဉ္စဝိဓဝိဝေကဒဿိနာ။

၂၈၄။ အတ္တနော ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ သံဃာဒိသေသံ။

၂၈၈။ ဝိဝါဒါဓိကရဏပစ္စယာတိ အညေဟိ, အတ္တနာ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂေ အာပန္နပစ္စယာတိ အတ္ထော။ ဩမသတီတိ ‘‘အယံ ဓမ္မော, အယံ ဝိနယော’’တိ ဝိဝဒန္တော ‘‘တွံ ကိံ ဇာနာသီ’’တိအာဒိနာ ဩမသတိ။ တီဟိ သမထေဟိ သမ္မုခါဝိနယပဋိညာတကရဏတိဏဝတ္ထာရကေဟိ။ ‘‘သမ္မုခါဝိနယဉ္စေတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတော ‘သမ္မုခါဝိနယေန စေဝ ပဋိညာတကရဏေန စာ’တိအာဒိနာ ဒွီဟိပိ ယောဇိတံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၉၁။ ဌပေတွာ သတ္တ အာပတ္တိယောတိ ဧတ္ထ ‘‘ကိဉ္စာပိ အဝသေသာ နတ္ထိ, တထာပိ ပဋိပါဋိယာ ပါဋဝဇနနတ္ထံ ပုစ္ဆာ ကတာ’’တိ ဝုတ္တံ။

အန္တရပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ။

သမထဘေဒဝဏ္ဏနာ

အဓိကရဏပရိယာယဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၉၃-၄။ လောဘကာရဏာ ဝိဝါဒနတော ‘‘လောဘော ပုဗ္ဗင်္ဂမော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ သေသေသု။ ဌာနာနီတိအာဒီနိ ကာရဏဝေဝစနာနိ။ ကာရဏဉှိ တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ, ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု, ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘူမီတိ ဝုစ္စတိ။ ကေ တိဋ္ဌန္တိ ဝသန္တိ ဘဝန္တိ စာတိ? ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒယော။ ကုသလာကုသလာဗျာကတစိတ္တော ဟုတွာ ဝိဝဒနတော ‘‘နဝ ဟေတူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီတိအာဒီနိ ဒွါဒသ မူလာနိ။ အက္ကောသန္တေန ဟိ စတူသု ဝိပတ္တီသု ဧကေန အနုဝဒနတော ‘‘စတဿော ဝိပတ္တိယော ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ စုဒ္ဒသ မူလာနီတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏေ ဝုတ္တာ ဒွါဒသ, ကာယော, ဝါစာ စ။

၂၉၅-၆။ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဌာနာနီတိ ဧတ္ထ ‘‘အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ ယာ အာပတ္တိ ဟောတိ, တဿာ အာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗေ အာပန္နာ အာပတ္တိ ဌာနံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလန္တိ ဝစနတော နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကုသလဟေတု, ကုသလစိတ္တံ ပန အင်္ဂံ ဟောတီ’’တိ လိခိတံ။ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ဌာနာနီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဌိတပါဠိ ကမ္မံ နာမ။ ‘ယထာဌိတပါဠိဝသေန ကရောန္တာနံ ကိရိယာ ကိစ္စာဓိကရဏံ နာမာ’’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ပါဠိအနုသာရေန ပဋိကာတဗ္ဗလက္ခဏံ ဝါ ကမ္မံ။ တထေဝ ကရဏံ ကိစ္စာဓိကရဏ’’န္တိ စ။ ဉတ္တိဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မာနိ ဉတ္တိတော ဇာယန္တိ, အပလောကနကမ္မံ အပလောကနတော, ‘‘ကိစ္စာဓိကရဏံ ဧကေန သမထေန သမ္မတိ သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ။ သိယုန္တိ ဟောန္တိ။ ကထဉ္စ သိယာတိ ကထံ ဟောတိ။ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ဒွေတိ တေ ဒွေ ဌပေတွာ အညေဟိ န သမ္မတိ။

၂၉၇။ သာဓာရဏာတိ တံ သမေတဗ္ဗာ။

၂၉၈။ တဗ္ဘာဂိယာတိ တံကောဋ္ဌာသာ။

၂၉၉။ ဧကာဓိကရဏံ သဗ္ဗေ သမထာ သမဂ္ဂါ ဟုတွာ သမေတုံ ဘဗ္ဗာတိ ပုစ္ဆန္တော ‘‘သမထာ သမထဿ သာဓာရဏာ’’တိ အာဟ။ သမထာ သမထဿာ သိယာ သာဓာရဏာ သိယာ အသာဓာရဏာ။

၃၀၀။ သမထာ သမထဿ တဗ္ဘာဂိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော။

၃၀၁။ ဣမေ သမထာ သမထာ, န သမ္မုခါဝိနယောတိ အတ္ထော။

၃၀၂။ ‘‘သမထာ ဝိနယော’’တိပိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဝိနယော သမ္မုခါဝိနယောတိ ဝိနယဝါရော ဥဒ္ဓဋော သိယာ။ န သမ္မုခါဝိနယောတိ သမ္မုခါဝိနယံ ဌပေတွာ သတိဝိနယာဒယော သေသသမထာ။

၃၀၃။ သံဃဿ သမ္မုခါ ပဋိညာတေ တံ ပဋိဇာနနံ သံဃဿ သမ္မုခတာ နာမ ဟောတီတိ ‘‘တဿ ပဋိဇာနနစိတ္တံ သန္ဓာယ ‘သမ္မုခါဝိနယော ကုသလော’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ နတ္ထိ သမ္မုခါဝိနယော အကုသလောတိ ‘‘ဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခတာဟိ တိဝင်္ဂိကော သမ္မုခါဝိနယော ဧတေဟိ ဝိနာ နတ္ထိ။ တတ္ထ ကုသလစိတ္တေဟိ ကရဏကာလေ ကုသလော, အရဟန္တာနံ ကရဏကာလေ အဗျာကတော, ဧတေသံ အကုသလပဋိပက္ခတ္တာ အကုသလဿ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘နတ္ထိ သမ္မုခါဝိနယော အကုသလော’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ။ ‘‘ယေဘုယျသိကာ အဓမ္မဝါဒီဟိ ဝူပသမနကာလေ သလာကဂ္ဂါဟာပကေ ဓမ္မဝါဒိမှိ ကုသလာ, ဓမ္မဝါဒီနမ္ပိ အဓမ္မဝါဒိမှိ သလာကဂ္ဂါဟာပကေ ဇာတေ အကုသလာ, သဗ္ဗတ္ထ အရဟတော ဝသေနေဝ အဗျာကတတာ, အနရဟတော သဉ္စိစ္စ သတိဝိနယဒါနေ သတိဝိနယော အကုသလော, အမူဠှဝိနယော အနုမ္မတ္တကဿ ဒါနေ, ပဋိညာတကရဏံ မူဠှဿ အဇာနနတော ပဋိညာယကရဏေ, တဿပါပိယသိကာ သုဒ္ဓဿ ကရဏေ, တိဏဝတ္ထာရကံ မဟာကလဟေ, သဉ္စိစ္စ ကရဏေ စ အကုသလ’’န္တိ လိခိတံ။

ယတ္ထဝါရပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၀၄။ လဗ္ဘတီတိ ပုစ္ဆာ။

သမထဝါရဝိဿဇ္ဇနာဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၀၅။ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မုခါဝိနယေန စာတိအာဒိ တဿာ ဝိဿဇ္ဇနံ။ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ, တသ္မိံ သမယေ ယတ္ထ ယေဘုယျသိကာ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော လဗ္ဘတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓော။ ယတ္ထ ပဋိညာတကရဏံ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော လဗ္ဘတီတိ ဧတ္ထ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ အာပတ္တိယော အာပန္နော ဘိက္ခု ‘‘ဣမံ နာမ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘အာမာ’’တိ အာပတ္တိံ ပဋိဇာနာတိ, ဒွေပိ လဗ္ဘန္တိ။ တတ္ထ သံဃသမ္မုခတာ ဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခတာတိ ဧဝံ ဝုတ္တသမ္မုခါဝိနယေ သံဃဿ ပုရတော ပဋိညာတံ ကတံ စေ, သံဃသမ္မုခတာ။ တတ္ထေဝ ဒေသိတံ စေ, ဓမ္မဝိနယသမ္မုခတာယောပိ လဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ အဝိဝဒန္တာ အညမညံ ပဋိဇာနန္တိ စေ, ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ။ တဿေဝ သန္တိကေ ဒေသိတံ စေ, ဓမ္မဝိနယသမ္မုခတာယောပိ လဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ ဧကဿေဝ ဝါ ဧကဿ သန္တိကေ အာပတ္တိဒေသနကာလေ ‘‘ပဿသိ, ပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ တတ္ထ ဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခတာသညိတော သမ္မုခါဝိနယော စ ပဋိညာတကရဏဉ္စ လဒ္ဓံ ဟောတိ။

သံသဋ္ဌဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ အဓိကရဏာနံ ဝူပသမောဝ သမထော နာမ, သော အဓိကရဏံ ဝိနာ နတ္ထိ, တသ္မာ န စ လဗ္ဘာ ဝိနိဘုဇ္ဇိတွာ နာနာကရဏံ ကာတုံ။

၃၀၉-၃၁၀။ သမထာ သမထေဟိ သမ္မန္တီတိ ဧတ္ထ သမ္မန္တီတိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ အဓိကရဏာ ဝါ ပန သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တီတိ အတ္ထော, တသ္မာ ‘‘ယေဘုယျသိကာ သမ္မုခါဝိနယေန သမ္မတီ’’တိ ဣမာယ သမ္မုခါဝိနယေန သဒ္ဓိံ သမ္ပဇ္ဇတိ, န သတိဝိနယာဒီဟိ တေသံ တဿာ အနုပကာရတ္တာတိ အတ္ထော။ သမထာ အဓိကရဏေဟိ သမ္မန္တီတိ ဧတ္ထ သမထာ အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။

၃၁၁။ ‘‘သမ္မုခါဝိနယော ဝိဝါဒါဓိကရဏေန န သမ္မတီ’’တိ ပါဌော။ ယေဘုယျသိကာယ သမာနဘာဝတော စ အဝသာနေ ‘‘သမ္မုခါဝိနယော န ကေနစိ သမ္မတီ’’တိ (ပရိ။ ၃၁၃) ဝုတ္တတ္တာ စ သမ္မုခါဝိနယော သယံ သမထေန ဝါ အဓိကရဏေန ဝါ သမေတဗ္ဗော န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တော။ သတိဝိနယော ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မတိ။ အမူဠှဝိနယတဿပါပိယသိကတိဏဝတ္ထာရကာပိ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မန္တိ။

၃၁၃။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မတီတိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ…ပေ… ပဌမံ သလာကံ နိက္ခိပါမီ’’တိ ဧဝံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မတိ။ အနုဝါဒါဓိကရဏအာပတ္တာဓိကရဏာပိ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မန္တိ။ ‘‘‘အကတံ ကမ္မံ ဒုက္ကဋံ ကမ္မ’န္တိ ဧဝံ ကိစ္စာဓိကရဏမ္ပိ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မတီတိ ဧဝံ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ လိခိတံ။ အညတရသ္မိံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘‘သမထာ အဓိကရဏေဟိ သမ္မန္တီ’တိ ဧတ္ထ ယသ္မာ သဗ္ဗေ သမထာ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မန္တိ, တသ္မာ ‘သမထာ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မန္တီ’တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။

၃၁၄။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကတမံ အဓိကရဏံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ ‘‘နာယံ ဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တမတ္တေန ကိဉ္စိ အဓိကရဏံ န သမုဋ္ဌာပေတိ။

၃၁၈-၉။ ‘‘ကတမာဓိကရဏပရိယာပန္န’’န္တိ ပါဌော။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဘဇတီတိ ပဌမုပ္ပန္နဝိဝါဒံ ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နော ဘဇတိ။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဒွေ သမထေ ဘဇတီတိ ‘‘ဣမံ ဝူပသမေတုံ သမတ္ထာ တုမှေ’’တိ ဝဒန္တံ ဝိယ ဘဇတိ ‘‘မယံ တံ ဝူပသမေဿာမာ’’တိ ဝဒန္တေဟိ ဝိယ ဒွီဟိ သမထေဟိ သင်္ဂဟိတံ။

သမထဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ခန္ဓကပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

၃၂၀။ နိဒါနံ နာမ ကာလဉ္စ နဂရဉ္စ ဒေသော စ ဘဂဝါ စ။ ဝတ္ထုပုဂ္ဂလာဒိ နိဒ္ဒေသော။ ယာနိ တတ္ထ ဥပသမ္ပဒက္ခန္ဓကေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဦနဝီသတိဝဿော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥတ္တမာနိ ပဒါနိ ဝုတ္တာနီတိ သမ္ဗန္ဓော။ သာ သာ တဿ တဿ ပဒဿ အာပတ္တီတိ ဝုစ္စတီတိ ယာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဦနဝီသတိဝဿော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ ပဒေန ပညတ္တာ အာပတ္တိ, သာ တဿ ပဒဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ စမ္မသံယုတ္တေတိ စမ္မက္ခန္ဓကေ။

ဧကုတ္တရိကနယဝဏ္ဏနာ

ဧကကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၁။ ဧကုတ္တရိကနယေ အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိ နာမ ကိံ ပရမတ္ထသဘာဝါ, ဥဒါဟု န ဝတ္တဗ္ဗသဘာဝါတိ? န ဝတ္တဗ္ဗသဘာဝါ။ ဝုတ္တဉှိ ပရိဝါရေ ‘‘ဝတ္ထု ဇာနိတဗ္ဗံ, ဂေါတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, နာမံ ဇာနိတဗ္ဗံ, အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ’’တိ ဧတေသံ ပဒါနံ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘မေထုနဓမ္မောတိ ဝတ္ထု စ ဂေါတ္တဉ္စ။ ပါရာဇိကန္တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စာ’’တိ။ နာမဉ္စ ဂေါတ္တဉ္စ ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၇၆) ဝစနတော သမ္မုတိမတ္တံ, တသ္မာ ‘‘ကုသလတ္တိကဝိနိမုတ္တာ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မဘူတာ ဧကစ္စာ သမ္မုတိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယံ ပန ဝုတ္တံ သမထက္ခန္ဓကေ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၂၂), တံ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ, သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၂၀) ဧတ္ထ ဝိယ ပရိယာယတော ဝုတ္တံ။ အတ္ထတော ဟိ ဝိဝါဒေါ နာမ ဧကစ္စော သမ္မုတိဝိသေသော။ ယော စိတ္တသမင်္ဂိနော, သော ‘‘တံ စိတ္တပရိယာယေန ပန သိယာ ကုသလ’’န္တိအာဒိ ဝေါဟာရလဒ္ဓေါ, တထာ အာပတ္တာဓိကရဏမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနော ဟိ အကုသလစိတ္တော ဝါ အာပဇ္ဇတိ ကုသလာဗျာကတစိတ္တော ဝါ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ)။ အညထာ သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ န သမ္ဘဝတိ။ န ဟိ သမထာ ကုသလာဒိံ အကုသလာဒိံ ဝါ အဓိကိစ္စပဝတ္တန္တိ, သမထဝသေန ဝါ ကုသလာဒိ သမ္မတိ။ န စ ကုသလဿ ဝိဝါဒဿ, အနုဝါဒဿ ဝါ ကုသလာဒိသမထေဟိ ဝူပသမေတဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ တေသံ အဓိကရဏမတ္တမေဝ န သမ္ဘဝေယျ, တသ္မာ အဓိကရဏာနံ, သမထာနဉ္စ ကုသလာဒိဘာဝေါ ပရိယာယဒေသနာယ လဗ္ဘတိ, နော အညထာ, တေနေဝ သမ္မုခါဝိနယေ ဝိယ အာပတ္တာဓိကရဏေ တိကံ န ပူရိတံ။ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနဿ ယသ္မာ သဉ္စေတနာ ဧကန္တတော အကုသလာဝ ဟောတိ။ ဣတရဿ သစိတ္တကဿ ဝါ အစိတ္တကဿ ဝါ တဒါဘာဝမတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ ‘‘တိက္ခတ္တုံ စောဒယမာနော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖါဒေယျ, ဣစ္စေတံ ကုသလ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၅၃၈) န ကုသလသဒ္ဒေါ သုခဝိပါကော, ‘‘သမ္ပရာယိကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒီသု (ပရိ။ ၄၉၈) န အကုသလာ ဝါ ဟောတိ။ ဣတရဿ သစိတ္တကဿ ဝါ အစိတ္တကဿ ဝါ တဒါဘာဝမတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ ဒွိက္ခတ္တုံ စောဒယမာနော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖါဒေယျ, ယံ ပနေတ္ထ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တဿ ဝသေန တဒကုသလတော သတ္တ ဝိနီတဝတ္ထူနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ, တတော စီဝရန္တိ သမ္ဘဝတော အစီဝရကာ, အန္တရာပတ္တိကာ စ။ အနန္တရိကလက္ခဏပ္ပတ္တဿ ဝသေန နိယတာ စ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သမ္မုတိနိဒ္ဒေသေ ဂရုကလဟုကနိဒ္ဒေသောပိ သမ္ဘဝတိ။ အညထာ ‘‘အနန္တရာယိကာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ, အနဝဇ္ဇာပဏ္ဏတ္တီ’’တိ စ ဝုတ္တာ။ ကုဋိကာရမဟလ္လကာပတ္တိ အန္တရာယိကာ လောကဝဇ္ဇသာဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိတော။ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ဩမသဝါဒါဒိတော ဂရုကာဒိ န သမ္ဘဝေယျ, တတော ဝါ အယံ လဟုကာဒီတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဧကစ္စာနံ အာစရိယာနံ မတံ, ‘‘သဗ္ဗံ အယုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကန္တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိစာ’’တိ ဝစနေန စေ အာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မော သိယာ, ဝတ္ထု စ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မော သိယာ ဂေါတ္တေန သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ, တသ္မာ ‘‘မေထုနဓမ္မော’’တိ ပဒံ အဇ္ဈာစာရသင်္ခါတံ ဝတ္ထုဉ္စ ဒီပေတိ။ အဇ္ဈာစာရဝသေနေဝ အာပတ္တိယာ လဒ္ဓနာမံ အသာဓာရဏနာမတ္တာ ‘‘ဂေါတ္တ’’န္တိ စ ဝုစ္စတီတိ အယံ တတ္ထ အတ္ထော။

‘‘အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကိံ ပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ? လောဘော ပုဗ္ဗင်္ဂမော, ဒေါသော, မောဟော, အလောဘော, အဒေါသော, အမောဟော ပုဗ္ဗင်္ဂမော’’တိ ‘‘ကတိ ဟေတူတိ? ဆ ဟေတူ တယော အကုသလဟေတူ, တယော အဗျာကတဟေတူ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သမထက္ခန္ဓကေ ပန သန္ဓာယဘာသိတဝသေန တထာ ဧဝ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ အာပတ္တာဓိကရဏံ သဘာဝတော နိပ္ပရိယာယေနေဝ အကုသလာ စတ္တာရော ခန္ဓာ, ရူပအဗျာကတာ စ ဟောန္တိ။ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၂၂) ဝုတ္တတ္တာ ကုသလမေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ, ခီဏာသဝါနံ ကိရိယာဗျာကတံ နာမ ဟောတီတိ ကုသလေ ပဋိက္ခိတ္တေ ကိရိယာဗျာကတမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ။ တသ္မိံ ပဋိက္ခိတ္တေ သဗ္ဗထာ အဝါဝဋံ ဝိပါကာဗျာကတံ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ။ နိဗ္ဗာနာဗျာကတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဧကေ, တံ အယုတ္တံ ‘‘ဆ ဟေတုယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ သာမညေန, တထာပိ ဝိပါကဟေတုယေဝ တတ္ထ အဓိပ္ပေတော, န ကိရိယာဟေတု, တေ ဟိ ကုသလသဘာဝါ စ, တသ္မာ ရူပံ, ဝိပါကာဗျာကတဉ္စာပတ္တိ။ တတ္ထ အကုသလာပတ္တိတော ဝိနီတဝတ္ထူနိ။ ဣတရဿာပိ အာဒိတော ဆာဒနာ ကုသလစိတ္တတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အန္တရာယိကနိယတသာဝဇ္ဇပညတ္တိဘာဝေါပိ စဿာ ဝေဝစနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာယ, သဉ္စိစ္စ အာပန္နာယ စ, တသ္မာ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယံ သိယာ သာရမ္မဏံ သိယာ အနာရမ္မဏ’’န္တိ ဝစနံ ဝိယ ဧကန္တာကုသလံ အနေကန္တာကုသလဉ္စ လောကဝဇ္ဇံ, ဧကန္တာဗျာကတံ ဘူတာရောစနံ အနေကန္တာဗျာကတဉ္စ သေသံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သမထက္ခန္ဓကေ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမေဝ သန္ဓာယ တထာ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ, ဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’န္တိ ဧတ္ထ သန္ဓာယဘာသိတဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယသ္မိဉှိ ပထဝိခဏနာဒိကေ အာပတ္တာဓိကရဏေ အပကတညုနော သန္ဓာယ အပ္ပဟရိတကရဏာဒိကာလေ ကုသလစိတ္တံ အင်္ဂံ ဟောတိ, ခဏနာဒိပယောဂသင်္ခါတံ ရူပါဗျာကတံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပေန္တံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိ။ တသ္မိဉှိ သတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ။ ယသ္မာ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကံ စိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ န ဟောတိ, တသ္မာ န ယိဒံ အင်္ဂပ္ပဟောနကစိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယဒိ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ‘‘သိယာ ကုသလ’’န္တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ, န စ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ဣဒံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ယံ တာဝ အာပတ္တာဓိကရဏံ လောကဝဇ္ဇံ, တံ ဧကန္တတော အကုသလမေဝ, တတ္ထ ‘‘သိယာ အကုသလ’’န္တိ ဝိကပ္ပေါ နတ္ထိ။ ယံ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, တံ ယသ္မာ သဉ္စိစ္စ ‘‘ဣမံ အာပတ္တိံ ဝီတိက္ကမာမီ’’တိ ဝီတိက္ကမန္တဿေဝ အကုသလံ ဟောတိ, အသဉ္စိစ္စ ပန ကိဉ္စိ အဇာနန္တဿ သဟသေယျာဒိဝသေန အာပဇ္ဇတော ရူပဝိပါကံ အဗျာကတံ ဟောတိ အနုဋ္ဌာနတော။ တသ္မာ တဿ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ သဉ္စိစ္စာသဉ္စိစ္စဝသေန ဣမံ ဝိကပ္ပဘာဝံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ။

သစေ ပန ကောစိ ဝိနယေ အပကတညူ ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝဒေယျ, တဿေဝံဝါဒိနော အစိတ္တကာနံ ဧဠကလောမာဒိသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တသမင်္ဂိကာလေ တာသံ အာပတ္တီနံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇေယျ, န ဝါ အာပဇ္ဇတိ။ ကိံကာရဏံ? န စ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ။ အတ္တဘာဝေါ သဘာဝေါ ပကတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကတရံ ပန တဿာ အာပတ္တိယာ တဒါ အင်္ဂသဘာဝေါတိ? ဝုစ္စတေ – ကာယဝစီဝိညတ္တိဝသေန ပန စလိတဿ ကာယဿ, ပဝတ္တာယ ဝါစာယ စာတိ ဧတေသံ ဒွိန္နံ စလိတပ္ပဝတ္တာနံ ကာယဝါစာနံ အညတရမေဝ အင်္ဂသဘာဝေါ, တဉ္စ ရူပက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ အဗျာကတန္တိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ကာယော, ဝါစာ စ တဒါ အာပတ္တာဓိကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယာ ပနေတ္ထ အကုသလာပတ္တိက္ခဏေ ကာယဝါစာယော အဗျာကတဘာဝေါ, တာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တိ ကာယဝစီကမ္မကာလေ မနောကမ္မံ ဝိယ။ တဒါ ဟိ ကာယဝါစာယော အာပတ္တိကရာဒိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ ဇာနိတဗ္ဗာ။ ကတိ မူလာနီတိ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ မူလာနီ’’တိအာဒိ။ ယဒါ ပန ကာယဝါစာယော အာပတ္တိယာ အင်္ဂမေဝ ဟောန္တိ, တဒါ ‘‘စိတ္တံ စိတ္တာဓိပတေယျ’’န္တိ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁ ကာမာဝစရကုသလဝဏ္ဏနာ) ဝစနံ ဝိယ ပုဗ္ဗပယောဂါနံ အပရပယောဂဿ ပစ္စယဘာဝတော အာပတ္တိကရာဒိပညတ္တိံ န ဝိဇဟန္တိ။ ယထာ တဗ္ဘာဝေပိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကတိ ဝတ္ထူနီတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဝတ္ထူနိ။ ကတိ ဘူမိယောတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဘူမိယော’’တိ ဝုတ္တံ။ တထာ တဗ္ဘာဝေပိ အာပတ္တိကရာ ‘‘အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတ္တာဝတာ အာပတ္တိ နာမ စတ္တာရော အကုသလက္ခန္ဓာ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမကာလေ ဘူတာရောစနံ ဌပေတွာ သဗ္ဗာပိ အဝိသေသတော, ဝိသေသတော ပန သဗ္ဗာပိ ဧကန္တာကုသလာ အကုသလာ, အနေကန္တာကုသလာ ပန ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇစိတ္တာဂါရသံဃာနိဣတ္ထာလင်္ကာရဂန္ဓဝဏ္ဏကဝါသိတပိညာကပ္ပဘေဒါ, ဘိက္ခုနိအာဒီနံ ဥမ္မဒ္ဒနပရိမဒ္ဒနပ္ပဘေဒါ စာတိ ဒသပ္ပဘေဒါ သကနာမေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝတ္ထုဇာနနသစိတ္တကကာလေ ဧဝ အကုသလာ, တဒဘာဝတော အစိတ္တကကာလေ ဝိနာ အနာပတ္တာဓိကရဏေန ကမ္မဋ္ဌာနာဒိသီသေန ကုသလစိတ္တေန တံ တံ ဝတ္ထုံ ဝီတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ကေဝလံ ရူပအဗျာကတမေဝ။

ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘အပ္ပကာသေ ဌာနေ ကဋိသုတ္တကသညာယ သံဃာဏိံ, မတ္တိကာသညာယ ဂန္ဓဝဏ္ဏကာဒိံ ဝါ ဓာရေန္တိယာပိ အာပတ္တိ, တသ္မာ အစိတ္တကာယေဝါ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ။ တေ ‘‘သံဃာဏိယာ အသံဃာဏိသညာယ ဓာရေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ပါဌာဘာဝံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ။ သုရာပါနာပတ္တိ ပန အစိတ္တကာပိ ဧကန္တာကုသလာဝ။ တေနေဝ ‘‘မဇ္ဇေ အမဇ္ဇသညီ ပိဝတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈) ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ အာဗာဓပစ္စယာပိ န သက္ကာ ဝိနာ အကုသလေန သုရာပါနံ ပါတုံ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တေသု အနေကန္တာကုသလေသု ဝိယ လောကဝဇ္ဇေသု ဣဓ ‘‘သုရာပါနေသု အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာ’’တိ န ဝုတ္တံ။ သူပသံပါကာဒိ ပန အမဇ္ဇမေဝ။ တတ္ထ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ ဥဒကဒန္တပေါဏေ ဝိယ။ ဘူတာရောစနာပတ္တိ ရူပါဗျာကတမေဝ, အစိတ္တကကာလေ သဟသေယျာဒိ ရူပဝိပါကာဗျာကတမေဝ, တတ္ထ သုပိနန္တော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ အကုသလံ အနင်္ဂတ္တာ အဗ္ဗောဟာရိကံ ဟောတိ။ ကုသလေ ကထာဝ နတ္ထိ အနာပတ္တိ သဘာဝတ္တာ ကုသလဿ။ တထာ ကိရိယာတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ယထာသမ္ဘဝံ အကုသလံ ဝါ သုဒ္ဓရူပံ ဝါ သဝိပါကံ ဝါတိ တိဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ။

တတ္ထ ဌပေတွာ သုရာပါနံ ဧကစ္စဉ္စ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဧကန္တာကုသလဉ္စ သစိတ္တကမေဝ, ဘူတာရောစနံ အစိတ္တကမေဝ, သေသံ သဟ သုရာပါနေန အနေကန္တာကုသလံ လောကဝဇ္ဇဉ္စ အနေကန္တာဗျာကတံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဉ္စ ယေဘုယျေန သစိတ္တကာစိတ္တကန္တိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒံ တိပ္ပဘေဒံ ဟောတိ။ ယံ ပနေတ္ထ သစိတ္တကမေဝ, တံ မေထုနာဒိဝတ္ထုဇာနနစိတ္တေနေဝ သစိတ္တကံ, သဗ္ဗံ သေခိယံ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တေနေဝ သစိတ္တကံ ‘‘အနာဒရိယံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဝစနတောတိ သစိတ္တကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ။ ဧကန္တာစိတ္တကံ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တာဘာဝေန, န ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တာဘာဝေန။ တဒဘာဝတော ဧကန္တာကုသလံ သုရာပါနံ, ဧကန္တာဗျာကတံ သဉ္စရိတ္တံ, ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တဿ ဝါ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တဿ ဝါ ဥဘိန္နံ အဘာဝေန အစိတ္တကဘာဝေန အစိတ္တကံ ဟောတိ။ သုရာပါနံ ပန သစိတ္တကံ ဟောတိ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တေနေဝ။ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဣတရေသံ ဥဘိန္နံ ဝါ အညတရဿ ဘာဝေန သေသံ စိတ္တကာစိတ္တကံ။ ဝိသေသတော စ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တာဘာဝေန, အပကတညုနော ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တာဘာဝေန ဝါ အစိတ္တကဘာဝေန အစိတ္တကံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဧကန္တာစိတ္တကဉ္စ သစိတ္တကဉ္စ ‘‘အစိတ္တက’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ။ အယံ တာဝ ‘‘အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော။

မူလဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တီတိ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ကတွာ ဌိတေန အာပန္နာပတ္တိ။ အယံ အဂ္ဃဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တီတိ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိတွာ တာသု သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နဝသေန အဂ္ဃသမောဓာနံ ဂဟေတွာ ဝသန္တေန အာပန္နာပတ္တိ။ ‘‘ပုနပိ အာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ သဥဿာဟေနေဝ စိတ္တေန။ ‘‘အယံ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝါ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ဣဒဉ္စ ဘူတဝသေန ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဧဝံ ဒေသိတေ ပန ယာ ကာစိ အာပတ္တိ န ဝုဋ္ဌာတီတိ အပရေ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဓမ္မိကဿ ပဋိဿဝဿ အသစ္စာပနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဓမ္မိကပဋိဿဝေ ဒုက္ကဋံ န ဟောတိ။ ‘‘ပုဗ္ဗေ သုဒ္ဓစိတ္တဿ ‘တုမှေ ဝိဗ္ဘမထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘သာဓူ’တိ ပဋိဿုဏိတွာ သစေ န ဝိဗ္ဘမတိ အနာပတ္တိ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ ‘‘အာဝိကရော ဇာနိတဗ္ဗော’’တိပိ ပါဠိ။ ကာလေန ဝက္ခာမိ, နော အကာလေနာ’’တိအာဒီသု ပဉ္စဒသသု ဓမ္မေသု။ ဘဗ္ဗာပတ္တိကာ နာမ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗာ။

ဒုကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၂။ နိဒဟနေ အာတပေ။ ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ စေ ဘိက္ခု တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျ (ပါရာ။ ၄၇၂)။ ဆာရတ္တပရမံ တေနာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၆၅၃) ဝုတ္တာပတ္တိကော ဂဏပူရကော ဟုတွာပိ ကမ္မံ ကောပေတိ နာနာသံဝါသကတ္တာ။ ကမ္မေန ဝါ သလာကဂ္ဂါဟေန ဝါတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဒေသော စေဝ ကမ္မဉ္စ ဧကန္တိ ဧတ္ထ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောတိ ဝါ ကမ္မန္တိ ဝါ အတ္ထတော ဧကမေဝ, တေသု ယံ ကိဉ္စိ ကတေ သံဃဘေဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပုဗ္ဗဘာဂါတိ သံဃဘေဒတော ပုဗ္ဗဘာဂါ။ ‘‘ပမာဏ’’န္တိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အညတရေန ဘေဒေါ ဟောတိ, န ဣတရေဟီတိ ဝုတ္တံ။ ဝိနယေ သိဒ္ဓါ ဝိနယသိဒ္ဓါ, ရောမဇနပဒေ ဇာတံ ရောမကံ, အနုညာတလောဏတ္တာ ဒုကေသု ဝုတ္တာတိ။

တိကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၃။ ဝေါ တုမှေဟိ န သမုဒါစရိတဗ္ဗံ။ ဝစီသမ္ပယုတ္တံ ကာယကိရိယံ ကတွာတိ ကာယေန နိပစ္စကာရံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဥပဃာတေတိ ဝိနာသေတိ။ ဩမဒ္ဒိတွာတိ အဘိဘဝိတွာ။ ဝဒတောတိ ဝဒန္တဿ။ ‘‘ဗာလဿ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဒုကေ အာဂတံ, ဣဓ ပန ‘‘န ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, အာပတ္တိဗာဟုလ္လံ သန္ဓာယ နာဒါတဗ္ဗံ, ‘‘ဣမသ္မာ ဝိဟာရာ ပရံ မာ နိက္ခမာဟိ, ဝိနယဓရာနံ ဝါ သန္တိကံ အာဂစ္ဆ ဝိနိစ္ဆယံ ဒါတု’’န္တိ ဝုတ္တေ တဿ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ တိကဘောဇနံ နာမ သစေ တယော ဟုတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဂဏဘောဇနေန အနာပတ္တိ, ဣဒံ သန္ဓာယ တိကံ။ ‘‘ပသုတ္တော’’တိ ဗာဟုလ္လတော ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ နိပဇ္ဇိတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဣဒံ ဌပေတွာ ဂစ္ဆာမိ, တာဝကာလိကံ ဘန္တေ ဒေထာတိ ဝုတ္တေ ‘နဝကမ္မာဒိအတ္ထံ ဝိနာ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ။ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ နိဝါသေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ပစ္စုဒ္ဓရဏံ အကတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝစနတော အဝိကပ္ပနပစ္စယာ အာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ, ဝိကပ္ပနာ ပန ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဉာတဗ္ဗံ။ အယံ နယော အဝိကပ္ပနံ သန္ဓာယ, ပုရိမော ဝိကပ္ပိတပရိဘောဂပစ္စယာပတ္တိံ သန္ဓာယ။ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကပ္ပိယတာယာတိ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗတ္ထ ကပ္ပိယတ္တာတိ အတ္ထော။ ကေစိ ဣမမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကပ္ပိယတာ တာယ ပဋိစ္ဆန္နေနာ’’တိ လိခန္တိ။ ‘‘ဝတ္ထမေဝ ပဋိစ္ဆာဒိ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒီ’’တိ ဝိဂ္ဂဟတ္တာ ‘‘တာယာ’’တိ န ယုဇ္ဇတိ။ ‘‘တေနာ’’တိ ဘဝိတဗ္ဗတ္တာတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

စတုက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၄။ စတူဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ…ပေ… ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ယဉှိ အာပတ္တိံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, န တတ္ထ ကာယာဒယောတိ အာပန္နံ, တတော ကမ္မဝါစာယ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ သတ္တာတိ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝံ သတိ ‘‘ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝစနဝိရောဓော, တာနိ ဧဝ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ နာမ။ အထ တတ္ထာပိ ကာယာဒယော ဧကတော ဝါ နာနာတော ဝါ လဗ္ဘန္တိ, စတူဟာကာရေဟီတိ န ယုဇ္ဇတီတိ ‘‘ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ဧဝံ ဧတာနိ သုတ္တပဒါနိ ဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ။ ကထံ အဝိရောဓိတာနိ? သဝိညတ္တိကာဝိညတ္တိကဘေဒဘိန္နတ္တာ။ ကာယာဒီနံ ယာ ကိရိယာ အာပတ္တိ, နံ ဧကစ္စံ ကာယေန သဝိညတ္တိကေန အာပဇ္ဇတိ, ဧကစ္စံ သဝိညတ္တိကာယ ဝါစာယ, ဧကစ္စံ သဝိညတ္တိကာဟိ ကာယဝါစာဟိ အာပဇ္ဇတိ, ယာ ပန အကိရိယာ အာပတ္တိ, တံ ဧကစ္စံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, တဉ္စ ခေါ အဝသိဋ္ဌာဟိ အဝိညတ္တိကာဟိ ကာယဝါစာဟိယေဝ, န ဝိနာ ‘‘နော စေ ကာယေန ဝါစာယ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၁၄) ဝစနတော, အဝိသေသေန ဝါ ဧကစ္စံ အာပတ္တိံ ကာယေန အာပဇ္ဇတိ, ဧကစ္စံ ဝါစာယ, ဧကစ္စံ ကာယဝါစာဟိ။ ယံ ပနေတ္ထ ကာယဝါစာဟိ, တံ ဧကစ္စံ ကေဝလာဟိ ကာယဝါစာဟိ အာပဇ္ဇတိ, ဧကစ္စံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧဝံ အဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ။

တတြာယံ သမာသတော အတ္ထဝိဘာဝနာ – ကာယေန အာပဇ္ဇတီတိ ကာယေန သဝိညတ္တိကေန အကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ဧကစ္စံ အာပဇ္ဇတိ, အဝိညတ္တိကေန ကတ္တဗ္ဗံ အကတွာ အာပဇ္ဇတိ, တဒုဘယမ္ပိ ကာယကမ္မံ နာမ။ အကတမ္ပိ ဟိ လောကေ ‘‘ကတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒုက္ကဋံ မယာ, ယံ မယာ ပုညံ န ကတ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု, သာသနေ စ ‘‘ဣဒံ တေ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဒုက္ကဋံ, ယံ တွံ ဘဂဝန္တံ န ပုစ္ဆီ’’တိ (စူဠဝ။ ၄၄၃) ဧဝမာဒီသု, ဧဝမိဓ ဝိနယပရိယာယေန ကာယေန အကရဏမ္ပိ ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အယမေဝ နယော ‘‘ဝါစာယ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု။ ပုရတီတိ ပုရိသော, ပုရ အဂ္ဂဂမနေ။ ပုရတီတိ ပုရတော ဂစ္ဆတိ သဗ္ဗကမ္မေသု ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ။ ပဌမုပ္ပန္နဝသေနာတိ ပဌမကပ္ပိယေသု ဟိ ပဌမံ ပုရိသလိင်္ဂံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘‘ပုရိမ’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ ပုရိသလိင်္ဂံ ဇာယတီတိ အတ္ထော။ သတံ တိံသ စာတိ ဧတ္ထ အသာဓာရဏာပိ ပါရာဇိကာ နော အန္တောဂဓာယေဝ ဇာတာ ပါရာဇိကာပန္နာနံ ဘိက္ခုဘာဝါယ အဘဗ္ဗတ္တာ။ ‘‘အသာဓာရဏဝစနေန ပန သာမညေန ဥဒ္ဓဋာနီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘သတဉ္စေဝ တိံသဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ ပါဌော’’တိ စ ဝဒန္တိ။ ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ စတူသု ပါရာဇိကေသူတိ သာဓာရဏေသု ဧဝ။ အတ္ထိ ဝတ္ထုနာနတ္တတာ နော အာပတ္တိနာနတ္တတာတိ ပဌမပဉှော ဣဓ ဒုတိယော နာမ။ အတ္ထိ အာပတ္တိသဘာဂတာ နော ဝတ္ထုသဘာဂတာတိ ဧတေန ဝိသေသော နတ္ထိ။ မန္တာဘာသာတိ မတိယာ ဘာသာ။ ‘‘အဘိဝါဒနာရဟာတိ ယထာနိသိန္နာဝ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဝန္ဒန္တိ။ နဝမဘိက္ခုနိတော ပဋ္ဌာယ အနုဋ္ဌိတဗ္ဗတော အာသနာ န ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ။ အဝိသေသေနာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ, ဣတရဿ ဝါ ဝိပ္ပကတဘောဇနဿ, သမီပဂတော ယော ကောစိ ဝုဍ္ဎတရောတိ အတ္ထော။ ဝိပ္ပကတဘောဇနေနာပိ ဟိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ။ ဣဓ န ကပ္ပန္တီတိ ဝဒန္တောပီတိ ပစ္စန္တိမဇနပဒေသု ဌတွာ ‘‘ဣဓ န ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ဝိနယာတိသာရဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ ကပ္ပိယဉှိ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တော ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ နာမ။ တထာ ဣဓ ကပ္ပန္တီတိအာဒီသုပိ ဌတွာ ‘‘ဣဓ ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ဝိနယာဂတဘိက္ခု ဝိနယော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

ပဉ္စကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၅။ န ဥပေတိ ပုဂ္ဂလော။ ‘‘နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၉၉) ဝစနတော နိမန္တနာဘာဝါ ပိဏ္ဍပါတိကဿ အနာမန္တစာရော ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဂိလာနသမယော’’တိအာဒိနာ အာဘောဂံ ကတွာ ဘောဇနံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘောဇနံ နာမ။ ‘‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ အဝိကပ္ပနာ။ ပရမ္မုခေ အဂုဏဝစနံ အယသော။ သမ္မုခါ ဂရဟာ။ သီလဒိဋ္ဌိဗျသနာနံ ဝိနယပရိယာပန္နတ္တာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဣတရေ ပဉ္စကံ ပူရေတုံ ဝုတ္တာ။ ‘‘ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေနာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၅၉) ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စကံ ဇာတံ။ အညတရသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧကော ထေရောတိ အတ္ထော။ ‘‘ယောနကဝိသယတောတိ စီနဋ္ဌာနာ’’တိ လိခိတံ။ အဋ္ဌ ကပ္ပေ အနုဿရီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသီတိ အတ္ထော။ အနန္တရေ ဌာနေ ဌတွာတိ အတ္ထော။ ဉတ္တိယာ ကမ္မပ္ပတ္တော ဟုတွာတိ ဉတ္တိဋ္ဌပိတကာလေ ကမ္မပ္ပတ္တော ဟောတိ။ ပုန ကမ္မဝါစာယ ကမ္မသိဒ္ဓိ။ ဉတ္တိခေတ္တန္တိ ဉတ္တိယာဝ ကာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ တဿာ ခေတ္တံ, ဉတ္တိဒုတိယာဒိကမ္မေ ပဌမဋ္ဌပနံ တဿာ ဩကာသော နာမ။ အာရညကေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စာနိသံသန္တိ ဧဝံ ဣဒမတ္ထိတန္တိ အတ္ထော။

ဆက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၆။ ‘‘ဆဗ္ဗဿပရမတာ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ပါဌတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ စုဒ္ဒသပရမာနိ နဝ ဆက္ကာနိ ဟောန္တိ။ ကထံ? ပဌမံ ဧကံ ဆက္ကံ, သေသေသု အဋ္ဌသု ဧကေကေန သဒ္ဓိံ ဧကေကန္တိ ဧဝံ တီဏိ ဆက္ကာနိ အန္တရပေယျာလေ ဝုတ္တာနိ။ ကထံ? ‘‘စတုတ္ထေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉ္စမေန, ဆဋ္ဌေန စ တီဏိ ဆက္ကာနိ။ လောဘာဒယော ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ, တထာ အနုဝါဒဿ။ ဒီဃသော ဆ ဝိဒတ္ထိယော ဝဿိကသာဋိကာယ။ တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတစီဝရဿ။ ဝိပ္ပကတစီဝရံ အာဒါယ ပက္ကမနေ နိဋ္ဌာနန္တိကော, သန္နိဋ္ဌာနနာသန သဝန သီမာတိက္ကန္တိကသဟုဗ္ဘာရာတိ ဆ, သမာဒါယ ဝါရေပိ ဆာတိ ဆက္ကဒွယံ။ သတ္တကေ ပက္ကမနန္တိကေန သဟ သတ္တ။

သတ္တကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၇။ ဆက္ကေ ဝုတ္တာနိယေဝ သတ္တကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနီတိ ဆက္ကေ ဝုတ္တစုဒ္ဒသပရမာနိ သတ္တကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ သတ္တမေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ‘‘ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗံ, တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ။ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ သုဂတစီဝရဘာဏဝါရဿ ပရတော ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုဿ န ဟောတိ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တသတ္တကာတိ။

အဋ္ဌကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၈။ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိကရဏံ အာနိသံသော, အကရဏံ အာဒီနဝေါ, တသ္မာ ဧတေ အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေနာတိ အတ္ထော။ ‘‘အယသော အက္ကောသော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ, ဘဏန္တဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ, ဘဏိတဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ, ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ခန္တိံ ရုစိံ ဘာဝံ သညန္တိ ဧဝံ အကပ္ပိယကတံ ဟောတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတန္တိအာဒယော အဋ္ဌ အနတိရိတ္တာ။ သပ္ပိအာဒိ အဋ္ဌမေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ။ အဋ္ဌဝါစိကာ ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပဒါ ဥဘတောဉတ္တိစတုတ္ထတ္တာ။ ဝဿိကသာဋိကဒါနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝရာနိ။

နဝကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၉။ နဝဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘိဇ္ဇတိ။ မနုဿမံသဝဇ္ဇေဟိ နဝ မံသေဟိ ဝိနိစ္ဆယော။ သုန္ဒရံ န သုန္ဒရန္တိ သံဃာဋိအာဒီနိ နဝ စီဝရာနိ။ တာနေဝ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနိ, အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အဓိပ္ပါယော။ နဝ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတစီဝရဿ။ ‘‘ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ ဩဝဒတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဓမ္မကမ္မေ ဒွေ နဝကာနိ ပါစိတ္တိယဝသေန ဝုတ္တာနိ။

ဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၀။ ‘‘ဩရမတ္တကဉ္စ အဓိကရဏံ ဟောတိ, န စ ဂတိဂတ’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၂၀၄) ဒသ အဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ။ ဝိပရီတာ ဓမ္မိကာ။ သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘သံကစ္စိကံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ဒသာ’’တိ ဝုတ္တံ ကပ္ပိယတ္တာ ဧတေသံ။ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ ဣတ္ထိယော။ ဓနက္ကီတာဒယော ဒသ ဘရိယာ။ ‘‘သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဒသဝဿာယ တဿာ ဒွါဒသဝဿကာလေ သယမ္ပိ ဒွါဒသဝဿာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိ သာဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ဝိနယဓရဿေဝ ‘အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနာတီ’တိ အာရဗ္ဘ ယာဝ ‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ…ပေ… အနုဗျဉ္ဇနသော’တိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝတွာ ပုနပိ ‘အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနာတိ’စ္စေဝ အာရဗ္ဘ ယာဝ ‘အဓိကရဏေ စ န ဝိနိစ္ဆယကုသလော ဟောတီ’တိ ပဉ္စ ဝုတ္တာ, တေ တထာ တထာ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ဒသ ဟောန္တီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘ဒသဝဿာယ ဘိက္ခုနိယာ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ, ကိဉ္စာပိ နတ္ထိ, ပါဌော ဧဝ ပန ဟောတိ။

ဧကာဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၁။ န ဝေါဒါယန္တိ န ပကာသေန္တိ။ ရောဂမေဝ ရောဂါတင်္ကံ။ ရောဂန္တရာယံ ဝါ။

ဧကုတ္တရိကနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပေါသထာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

၃၃၂။ ‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ပဝါရေမီ’’တိအာဒိ ပဝါရဏကထာ နာမ ဝိနီတဂါထာသု ဝိယ။

အတ္ထဝသပကရဏဝဏ္ဏနာ

၃၃၄။ ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထ တဿ တဿ သိက္ခာပဒဿ ပညာပနေ ဂုဏဝိသေသဒီပနတော, အပညာပနေ အာဒီနဝဒဿနတော စ သံဃသုဋ္ဌုတာ ဟောတိ။ တတ္ထ ယထာသမ္ဘဝံ လောကဝဇ္ဇဿ အပဏ္ဏတ္တိသမ္ဘဝဿ ပညာပနေ ပယောဂဝိသုဒ္ဓိ ဂုဏော။ ပဏ္ဏတ္တိသမ္ဘဝဿ ပန သေခိယဿ လောကဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ ပဋိပတ္တိဝိသုဒ္ဓိ ဂုဏော, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ အာသယဝိသုဒ္ဓိ ဂုဏော အပ္ပိစ္ဆာဒိဂုဏာဝဟနတော, တေနေဝါဟ ‘‘သုဘရတာယ သုပေါသတာယ အပ္ပိစ္ဆတာယ အပ္ပိစ္ဆဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ’’တိ။ သမဏာစာရဝိသုဒ္ဓိ စဿ ဂုဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အထ ဝါ လောကဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ သံဃသုဋ္ဌုတာ ဟောတိ ပါကဋာဒီနဝတော, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ သံဃဖာသုတာ ဟောတိ ပါကဋာနိသံသတ္တာ။ တထာ ပဌမေန ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟော, ဒုတိယေန ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရော, ပဌမေန သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတော, ဒုတိယေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ, တထာ ပဌမေန အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒေါ, ဒုတိယေန ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝေါ, တထာ ပဌမေန သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိ, ဒုတိယေန ဝိနယာနုဂ္ဂဟော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပရိဝါရနယေန ဝါ ပဌမေန ပါပိစ္ဆာနံ ဘိက္ခူနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒေါ, ဒုတိယေန ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ တထာဂတေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယ ပါပိစ္ဆာနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (ပရိ။ ၄၉၈)။ တထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ ဝေရာနံ ဝဇ္ဇာနံ အကုသလာနံ ဝသေနပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒွေ အတ္ထဝသေ…ပေ… ပညတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ ဝေရာနံ သမ္ပရာယိကာနံ ဝေရာနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိ (ပရိ။ ၄၉၈)။ အပိစေတ္ထ သဗ္ဗမ္ပိ အကတဝိညတ္တိပဋိသံယုတ္တံ, ဂိဟီနံ ပီဠာပဋိသံယုတ္တံ, တေသံ ပသာဒဘောဂက္ခယရက္ခာပဋိသံယုတ္တဉ္စ ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယ ပညတ္တံ နာမ, ကုလဒူသကဂဏဘောဇနာနိ ပါပိစ္ဆာနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယ ပညတ္တံ။ သဗ္ဗံ လောကဝဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဝေရာဒိပဋိဃာတာယ, မာတုဂါမေန သံဝိဓာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဝေရာဒိသံဝရာယ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပိစေတ္ထ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒသအတ္ထဝသပကရဏမေဝ နိဿာယ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေန ယံ, ဧကန္တာကုသလံ ဘဝေ၊

တံ သံဃသုဋ္ဌုဘာဝါယ, ပညတ္တံ လောကဝဇ္ဇတော။

ပါရာဇိကာဒိံ,

ပညတ္တိဇာနနေနေဝ, ယတ္ထာပတ္တိ န အညထာ၊

တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ဝါပိ, ပသာဒုပ္ပါဒဗုဒ္ဓိယာ။

ဓမ္မဒေသနာပဋိသံယုတ္တံ ဣတရဉ္စ သေခိယံ, ဣဒံ ပဏ္ဏတ္တိသမ္ဘဝံ လောကဝဇ္ဇံ နာမ။ ဝတ္ထုနော, ပညတ္တိယာ ဝါ ဝီတိက္ကမစေတနာယာဘာဝေပိ ပဋိက္ခိတ္တဿ ကရဏေ, ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေ ဝါ သတိ ယတ္ထ အာပတ္တိ ပဟောတိ, တံ သဗ္ဗံ ဌပေတွာ သုရာပါနံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ဥက္ကောဋနကေ ပါစိတ္တိယံ, ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဓမ္မိကာနံ ကမ္မာနံ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇေယျ, ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ။ ၄၇၅), ယော ပန ဘိက္ခု သံဃေ ဝိနိစ္ဆယကထာယ ဝတ္တမာနာယ ဆန္ဒံ အဒတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမေယျ, ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ။ ၄၈၀), ယော ပန ဘိက္ခု သမဂ္ဂေန သံဃေန စီဝရံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇေယျ…ပေ… ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၄၈၅) ဧဝမာဒိ သံဃဖာသုတာယ ပညတ္တံ။ ‘‘အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ။ ၁၀၁), ပါရာဇိကာဒီဟိ အနုဒ္ဓံသနေ သံဃာဒိသေသာဒိ စ ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟာယ, အနုပခဇ္ဇနိက္ကဍ္ဎနဥပဿူတိသိက္ခာပဒါဒိ ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရာယ, သဗ္ဗံ လောကဝဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ, သဗ္ဗံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနမေဝ သံဝရာယ။ သဗ္ဗံ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တံ အပ္ပသန္နာနံ ဝါ ပသာဒါယ ပသန္နာနံ ဝါ ဘိယျောဘာဝါယ စ။ ဝိသေသေန အရိဋ္ဌသမဏုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ, သာမညေန ပစ္စယေသု မရိယာဒပဋိသံယုတ္တဉ္စ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ, ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၈၊ အ။ နိ။ ၈။၃၀) အာဒိသုတ္တမေတ္ထ သာဓကံ။ ‘‘သိက္ခာပဒဝိဝဏ္ဏကေ (ပါစိ။ ၄၃၉) မောဟနကေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ။ ၄၄၄) ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၉၀) ဣဒံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ, ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ စ။ ကထံ?

‘‘ဘူတဂါမော သဇီဝေါတိ, အဝိပလ္လတ္တဒိဋ္ဌိနော၊

တဿ ကောပနသညာယ, ပသာဒေါ ဗုဒ္ဓသာဝကေ။

‘‘နိဇ္ဇီဝသညိတံပေတံ, အကောပေန္တော ကထံ မုနိ၊

ဇီဝံ ကောပေယျ နိဒ္ဒေါသော, မစ္ဆမံသာနုဇာနနေ။

ဧဝမ္ပိ –

‘‘တဿ ကောပနသညာယ, ပသာဒေါ ဗုဒ္ဓသာဝကေ၊

ယတော တိတ္ထကရာဝိမေ, ဝိရတာ ဘူတဂါမတော၊

လောကဿ စိတ္တရက္ခတ္ထံ, တတောပိ ဝိရတော မုနီ’’တိ။ –

ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝေါ ဟောတိ။

ဝိဝိတ္တသေနာသနဘောဂတဏှာဝသေနနိဇ္ဇီဝမိတာရက္ခံ၊

ဗုဒ္ဓေါဘိနိန္နဉ္စ ဝိဝဇ္ဇယန္တော၊

သိက္ခာပဒံ တတ္ထ စ ပညပေသိ။

နိဇ္ဇီဝဿာပိ မံသဿ, ခါဒနကံ ယတိံ ပတိ၊

နိန္ဒမာနံ ဇနံ ဒိသွာ, ဘူတဂါမံ ပရိစ္စဇိ။

တိကောဋိပရိသုဒ္ဓတ္တာ, မစ္ဆမံသာနုဇာနနေ၊

ပဋိစ္စ မံသာနုဇာနနံ, ကမ္မေ ဒိဋ္ဌိပ္ပသင်္ဂဘယာ။

အပရိက္ခကဿ လောကဿ, ပရာနုဒ္ဒယတာယ စ၊

ဘူတဂါမပါတဗျတာယ, ပါဏာတိပါတပ္ပသင်္ဂဘယာ။

တတ္ထ ပရိယာယဝစနံ အနုဇာနိ ဘဂဝါ, ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ပဋိက္ခိပိ ပရဿ ဝါ ပါပပ္ပသင်္ဂဘယေန။ ဣဓ ပန ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါပါဘာဝဉာပနတ္ထံ အတ္တုဒ္ဒေသိကံ ဝိဟာရံ, ကုဋိဉ္စ အနုဇာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပကိရိယန္တိ ဧတ္ထ တေ တေ ပယောဇနဝိသေသသင်္ခါတာ အတ္ထဝသာတိ အတ္ထဝသပကရဏန္တိ။

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဌမဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ

သတ္တနဂရေသု ပညတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၃၅။ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထေ ဝါ နိပါတောတိ အတ္ထော။ အဍ္ဎုဍ္ဎသတာနီတိ တီဏိ သတာနိ, ပညာသာနိ စ။ ဝိဂ္ဂဟန္တိ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ။ အတိရေကံ ဝါတိ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ။ ကာဠကန္တိ ‘‘သုဒ္ဓကာဠကာန’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၅၂-၅၅၄) ဝုတ္တကာဠကံ။ ဘူတန္တိ ဘူတာရောစနံ။ ပရမ္ပရဘတ္တန္တိ ပရမ္ပရဘောဇနံ။ ဘိက္ခုနီသု စ အက္ကောသောတိ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုံ အက္ကောသေယျ ဝါ ပရိဘာသေယျ ဝါ (ပါစိ။ ၁၀၂၉)။ အန္တရဝါသကန္တိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏံ။ ရူပိယန္တိ ရူပိယသဗ္ဗောဟာရံ။ သုတ္တန္တိ သာမံ သုတ္တံ ဝိညာပေတွာ တန္တဝါယေဟိ။ ဥဇ္ဈာပနကေတိ ဥဇ္ဈာပနကေ ခီယနကေ။ ပါစိတပိဏ္ဍန္တိ ဘိက္ခုနီပအပါစိတပိဏ္ဍပါတံ။ စာရိတ္တန္တိ နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော သန္တံ။ စီဝရံ ဒတွာတိ သမဂ္ဂေန သံဃေန စီဝရံ ဒတွာ။ ဝေါသာသန္တီတိ ဘိက္ခူ ပနေဝ ကုလေသု နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တိ (ပါစိ။ ၅၅၈), တတ္ထ စေသာ။ ဂိရဂ္ဂစရိယာတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စံ ဝါ ဂီတံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၈၃၄) စ, ‘‘အန္တောဝဿံ စာရိကံ စရေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၇၀) စ ဝုတ္တဒွယံ။ ဆန္ဒဒါနေနာတိ ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေန သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေယျ (ပါစိ။ ၁၁၆၇)။ ပါရာဇိကာနိ စတ္တာရိ, ဘိက္ခုနီနံ သညာစိကကုဋိဉ္စ ကောသိယမိဿသန္ထတဉ္စ သေယျာ စ အနုပသမ္ပန္နေန သဟ ပထဝီခဏနံ။ ဂစ္ဆ ဒေဝတေတိ ဘူတဂါမပါတဗျတာ သပ္ပါဏကဥဒကသိဉ္စနန္တိ အတ္ထော။ မဟာဝိဟာရောတိ မဟလ္လကဝိဟာရော။ အညန္တိ အညဝါဒကံ။ ဒွါရန္တိ ယာဝဒွါရကောသာ။ ‘‘အနာဒရိယပါစိတ္တီတိ စ သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနော’’တိ ပါဌော။ ပယောပါနန္တိ သုရုသုရုကာရကံ။ ဧဠကလောမာနိ ပတ္တော စာတိ ဧဠကလောမဓောဝါပနဉ္စ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တော စ။ ဩဝါဒေါ စေဝ ဘေသဇ္ဇန္တိ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဩဝါဒေါ တဒုတ္တရိဘေသဇ္ဇဝိညာပနဉ္စ။ သူစိ အရညကောတိ ‘‘အဋ္ဌိမယံ ဝါ ဒန္တမယံ ဝါ ဝိသာဏမယံ ဝါ သူစိဃရ’’န္တိ (ပါစိ။ ၅၁၇) စ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ အာရညကာနိ သေနာသနာနိ သာသင်္က…ပေ… ပဋိဒေသေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ ၅၇၀) စ။ ဩဝါဒေါတိ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဩဝါဒါယ ဝါ သံဝါသာယ ဝါ န ဂစ္ဆေယျ (ပါစိ။ ၁၀၅၅)။ ပါရာဇိကာနိ စတ္တာရီတိအာဒိ ဒွီသု နဂရေသု ပညတ္တသမ္ပိဏ္ဍနံ။

စတုဝိပတ္တိဝဏ္ဏနာ

၃၃၆။ ဧကတိံသာ ယေ ဂရုကာတိ ဥဘတော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ, ဘိက္ခူနံ တေရသ, ဘိက္ခုနီနံ ဒသ စ သံဃာဒိသေသာ။ သာဓာရဏာသာဓာရဏဝသေန အဋ္ဌ အနဝသေသာ နာမ ပါရာဇိကာနိ။ တဒေဝါတိ သီလဝိပတ္တိံယေဝ။ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိအာဒိနာ အပုစ္ဆိတမေဝ ဝိဿဇ္ဇိတံ။ ‘‘တတ္ထ ယော စာယံ, အက္ကောသတိ ဟသာဓိပ္ပါယော’’တိ ပါဌော။ ဒုဋ္ဌုလ္လဝိဘာဝနဝသေနာဂတဝိပတ္တိံ ဌပေတွာ ပုစ္ဆာပဋိပါဋိယာ ယာဝတတိယကပဉှံ ဝိဿဇ္ဇိတုမာရဘိ။ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ ဘိက္ခုနီ အဋ္ဌ ယာဝတတိယကသံဃာဒိသေသာ ဣဓ ပုစ္ဆိတတ္တာ အနန္တရပဉှာ နာမ ဇာတာ။

ဆေဒနကာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၃၇။ ပမာဏာတိက္ကန္တမဉ္စနိသီဒနကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိဝဿိကသာဋိကာသုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ ဘိက္ခုနီနံ ဥဒကသာဋိကာတိ ဆ ဆေဒနကာနိ။ စီဝရဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိအာဒယော စတဿော သမ္မုတိယော။ ‘‘အယံ တတ္ထ သာမီစီ’’တိ ဧဝံ အာဂတာ သတ္တ သာမီစိယော။

အသာဓာရဏာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၃၈။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစုဒ္ဒသပရမာနေဝ အန္တရပဉှေ နိဋ္ဌပေတွာ ပုရိမပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော။ ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟောတိ ဂါထာ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ။ ဒွေ လောမာနိ ဧဠကလောမတိယောဇနပရမာနိ။

ဒွေဝီသတိ ခုဒ္ဒကာတိ –

‘‘သကလော ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေါ, ပရမ္ပရဉ္စ ဘောဇနံ၊

အနတိရိတ္တံ အဘိဟဋံ, ပဏီတဉ္စ အစေလကံ၊

ဇာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လဆာဒနံ။

‘‘ဦနံ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ, ယာ စ အနိက္ခန္တရာဇကေ၊

သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ, ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ။

‘‘နိသီဒနေ စ ယာ သိက္ခာ, ဝဿိကာယ စ သာဋိကာ၊

ဒွါဝီသတိ ဣမာ သိက္ခာ, ခုဒ္ဒကေသု ပကာသိတာ’’တိ။ –

ပါဌော။ ‘‘ကုလေသု စာရိတ္တာပတ္တီ’’တိ ပါဌော န ဂဟေတဗ္ဗော သာဓာရဏတ္တာ တဿ သိက္ခာပဒဿ။ ဆစတ္တာရီသာ စိမေတိ ဆစတ္တာရီသ ဣမေ။ ‘‘ပါရာဇိကာနိ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသိက္ခာပဒေ ဧဝ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဝိဘတ္တိယော နာမ။ သာဓာရဏန္တိ အဋ္ဌန္နမ္ပိ သာဓာရဏံ။ ပါရာဇိကဘူတာ ဝိဘတ္တိယော ပါရာဇိကဝိဘတ္တိယော။ သာဓာရဏေ သတ္တဝဇ္ဇော သံဃာဒိသေသော။ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘အထ ဝါ ‘ဒွေ ဥပေါသထာ ဒွေ ပဝါရဏာ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ပဉ္စေဝ ဥဒ္ဒေသာ စတုရော ဘဝန္တိ, နညထာ’တိ ပါဠိံ ဥဒ္ဓရန္တိ။ တတ္ထ ‘စတ္တာရိ ကမ္မာနီ’တိ ဝိသေသာဘာဝါ ဥဒ္ဓရိတပေါတ္ထကမေဝ သုန္ဒရံ, ပုဗ္ဗေပိ ဝိဘတ္တိမတ္တဒဿနဝသေနေဝ စေတံ ဝုတ္တံ။ ‘န သမထေဟိ ဝူပသမနဝသေနာ’တိ ဝတွာ စတ္တာရိ ကမ္မဝိဘဇနေ ‘သမထေဟိ ဝူပသမ္မတီ’တိ န ဝိသေသိတံ ဥပေါသထပ္ပဝါရဏာနံယေဝ ဝိဘာဂတ္တာ။ ကသ္မာ? ဧတ္ထာပိ ‘ဥပေါသထပ္ပဝါရဏာနံယေဝ ဝိသေသေတွာ နယံ ဒေထာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ, အဓမ္မေန ဝဂ္ဂါဒိကမ္မေန အာပတ္တိယောပိ ဝူပသမ္မန္တီတိ အာပဇ္ဇနတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဝိစာရေတဗ္ဗံ။ ဒွီဟိ စတူဟိ တီဟိ ကိစ္စံ ဧကေနာတိ ဒွီဟိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ, စတူဟိ အနုဝါဒါဓိကရဏံ, တီဟိ အာပတ္တာဓိကရဏံ, ဧကေန ကိစ္စာဓိကရဏံ သမ္မတီတိ အတ္ထော။

ပါရာဇိကာဒိအာပတ္တိဝဏ္ဏနာ

၃၃၉။ နိဗ္ဗစနမတ္တန္တိ ဝေဝစနမတ္တံ။ သေသေတိ အာဒိတော သေသာ မဇ္ဈန္တာ။ ပဒန္တိ သိက္ခာပဒံ။ သဒ္ဓါစိတ္တံ ပသန္နစိတ္တန္တိ အတ္ထော, ‘‘သန္တာစိတ္တ’’န္တိ ဝါ ပါဌော။ အနာဠိယန္တိ ဒလိဒ္ဒံ။ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ နိဗ္ဗစနံ ‘‘ဂရုကံ လဟုကဉ္စာ’’တိအာဒိပဉှေ နတ္ထိ, ‘‘ဟန္ဒ ဝါကျံ သုဏောမ တေ’’တိ ဣမိနာ ပန ဝစနေန သင်္ဂဟိတဿတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘အာကာသော ပက္ခိနံ ဂတီ’’တိ စ ပါဌော အတ္ထိ, သော ဇာတိဝသေန ယုဇ္ဇတိ။ ပက္ခီနန္တိ ဥဇုကမေဝ။

ပဌမဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဓိကရဏဘေဒဝဏ္ဏနာ

ဥက္ကောဋနဘေဒါဒိဝဏ္ဏနာ

၃၄၀။ အဓိကရဏဥက္ကောဋေန သမထာနံ ဥက္ကောဋံ ဒဿေတုန္တိ အဓိကရဏာနိ သတ္တဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တိ, တာနိ ဥက္ကောဋေန္တော သတ္တ သမထေ ဥက္ကောဋေတိ နာမာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပသဝတီတိ သမ္ဘဝတိ။ ‘‘အနုဝါဒါဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တီ’တိအာဒီနိ ‘ဓမ္မော အဓမ္မော’တိအာဒီနံ သမာနတ္တာ တေသု ဝိသေသတော လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနိဟတန္တိ သုတ္တာဒိနာ။ အဝိနိစ္ဆိတန္တိ ‘‘အာပတ္တိအနာပတ္တီ’’တိအာဒိနာ။ ‘‘တတ္ထ ဇာတကံ အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ…ပေ… တိဏဝတ္ထာရကံ ဥက္ကောဋေတီ’’တိ ဒသေဝ ဝုတ္တာ။ ‘‘သမ္မုခါဝိနယပဋိညာတကရဏယေဘုယျသိကာ အဝုတ္တတ္တာ ဥက္ကောဋေတုံ န သက္ကာ, ကမ္မဝါစာပိ တေသံ နတ္ထိ။ တသ္မာ တေ ဥက္ကောဋေတုံ န သက္ကာတိ ဝဒန္တီ’’တိ လိခိတံ။ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယေနေဝါတိ ဝိနယလက္ခဏံ ဝိနာ ကေဝလံ ဓမ္မဒေသနာမတ္တဝသေနေဝါတိ အတ္ထော။ ခန္ဓကတော ဝါ ပရိဝါရတော ဝါ အာနီတသုတ္တေန။ နိဇ္ဈာပေန္တိ ဒဿေန္တိ။ ပုဗ္ဗေ ဓမ္မဝိနယေန ဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏံ ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ ဒီပေတွာတိ အတ္ထော။ ဝိသမာနိ ကာယကမ္မာဒီနိ နိဿိတတ္တာ ဝိသမနိဿိတော။ ဧဝံ သေသေသု။

အဓိကရဏနိဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၄၂-၃။ ကိံသမ္ဘာရန္တိ ကိံပရိက္ခာရံ, ဧတ္ထ ကိန္တိ လိင်္ဂသာမညမဗျယံ။ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒံ နိဿာယ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒနိဒါနံ နာမ။ အာပတ္တာဓိကရဏပစ္စယာ စတဿော အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ ဘိက္ခုနီ ဇာနံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ ပါရာဇိကံ, ဝေမတိကာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ ထုလ္လစ္စယံ, ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ ပါစိတ္တိယံ, အာစာရဝိပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ ဒုက္ကဋံ။ ပုဗ္ဗေ ကတဥက္ခေပနိယာဒိကိစ္စံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကကိစ္စာနံ။ ကီဒိသာနံ? သမနုဘာသနာဒီနံ ဝသေန။ တံ ဟီတိ အဓိကရဏံ။

၃၄၄။ အဓိကရဏေသု ယေန အဓိကရဏေန သမ္မန္တိ, တံ ဒဿေတုန္တိ ယဒါ အဓိကရဏေဟိ သမ္မန္တိ, တဒါ ကိစ္စာဓိကရဏေနေဝ သမ္မန္တိ, န အညေဟီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ဧကန္တတော အဓိကရဏေနေဝ သမ္မန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ။

၃၄၈။ အာပတ္တာဓိကရဏေ သံဃော ဝိဝဒတီတိ အာပတ္တာနာပတ္တီတိ ဧဝံ။

၃၅၃။ သမုဋ္ဌာနာဘာဝတော သမ္မုခါဝိနယေ ကမ္မဿ ကိရိယာကရဏမိစ္စာဒိနာ အဝိဘဇိတွာဝ သတိဝိနယာဒီနံ ဆန္နံယေဝ ဆ သမုဋ္ဌာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ တံ ကသ္မာ? ကမ္မသင်္ဂဟာဘာဝေန, သတိဝိနယာဒီနံ ဝိယ သံဃသမ္မုခတာဒီနံ ကိစ္စယတာ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။

အဓိကရဏဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ

စောဒနာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

၃၅၉။ ဝိဂ္ဂါဟိကကထန္တိ အတ္ထော။ နိသာမယာတိ သလ္လက္ခေဟိ။ ‘‘ကာရယ’’ ဣတိ ပါဌော။ ပုဗ္ဗာပရံ န ဇာနာတိ, တသ္မာ အကောဝိဒေါ ဟောတီတိ ဧကေ။ အယံ ပန ဒုဝိဓေပိ ကိစ္စေ ကေနစိ ဣရိယာပထေန။

စောဒနာကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

အနုဝိဇ္ဇကကိစ္စဝဏ္ဏနာ

၃၆၀။ အနုဝိဇ္ဇကပုစ္ဆနေ အာဇီဝဝိပတ္တိ န ပုစ္ဆိတာ။ ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓဝသေန အာစာရဝိပတ္တိ ပုစ္ဆိတာ။ ‘‘အာဇီဝဝိပတ္တိယာပိ တထေဝ, သင်္ဂဟဂမနတော’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော’’တိ ပါဌော။

၃၆၃။ တသ္မာ န စ အာမိသံ နိဿာယာတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

စူဠသင်္ဂါမဝဏ္ဏနာ

အနုဝိဇ္ဇကဿပဋိပတ္တိဝဏ္ဏနာ

၃၆၅။ ဌာနနိသဇ္ဇဝတ္ထာဒိနိဿိတာတိ ‘‘ဧဝံ ဌာတဗ္ဗံ ဧဝံ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝမာဒိကာ။ သညာဇနနတ္ထန္တိ ‘‘ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ သဉ္ဇာနနတ္ထံ။ အနုဝိဓိယန္တေနာတိ စိတ္တေ ဌပေန္တေနာတိ အတ္ထော။ လဇ္ဇာ သာ နု ခေါတိ ကိံ သာ လဇ္ဇာ အယံ ပရိသာတိ အဓိပ္ပါယော။ အနုယောဂဝတ္တံ ကထာပေတွာတိ ‘‘ကိမနုယောဂဝတ္တံ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေနေဝ ကထာပေတွာ။ အဇာနနပ္ပသင်္ဂါ နာမ အညာဏံ။

၃၆၇။ ‘‘ဘယေန ဘယာ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဘယေန ဘယဟေတု ဘယာ ဂစ္ဆတီတိ ဟေတုဝသေန ဝုတ္တံ။ ယထာ ‘‘ရတ္တတ္တာ ပန ဒုဋ္ဌတ္တာ စ ဆန္ဒာ ဒေါသာ စ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ။

မဟာသင်္ဂါမဝဏ္ဏနာ

ဝေါဟရန္တေနဇာနိတဗ္ဗာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၇၅။ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏောတိ နီလာဒိဝဏ္ဏဝသေန စ အာရောဂျတ္ထာဒိအဝဏ္ဏဝသေန စ ဝုတ္တသုက္ကဝိဿဋ္ဌိ။

၄၀၂။ ဘူမိပုစ္ဆာတိ ဘူမိ ပုထဝီ ဇဂတီ စာတိ သဗ္ဗာနိ ပထဝိဝေဝစနာနိ။

ကထိနဘေဒဝဏ္ဏနာ

ကထိနအတ္ထတာဒိဝဏ္ဏနာ

၄၀၃-၄။ ကိန္တိ ကထံ။ အနာဒိယဒါနံ တာဝကာလိကဝတ္ထု။ ‘‘အနာဂတဝသေန အနန္တရာ ဟုတွာ’’တိ ဥဒကာဟရဏာဒိပယောဂဿ ဓောဝနာဒိပုဗ္ဗကရဏဿ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနတော, ဓောဝနာဒိကိရိယဉ္စ သန္ဓာယ ပယောဂကရဏတော ဝုတ္တံ။ ပုရေဇာတပစ္စယေ ပနေသ ပယောဂေါတိ အတ္ထော။ ဧကံ ဓမ္မမ္ပိ န လဘတိ အတ္တနော ပုရေဇာတဿ နတ္ထိတာယ။

ကထိနာဒိဇာနိတဗ္ဗဝိဘာဂဝဏ္ဏနာ

၄၁၂။ ရူပါဒိဓမ္မေသူတိ ဝဏ္ဏဂန္ဓာဒိအဋ္ဌကေသု။ ‘‘ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော’’တိ (ပါရာ။ ၂၁၈) ဝုတ္တတ္တာ ပစ္ဆိမေ မာသေ ယသ္မိံ ဝါ တသ္မိံ ဝါ ဒိဝသေ အတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။

၄၁၅။ ‘‘အာဒိစ္စဗန္ဓုနာတိ ဝုတ္တတ္တာ ထေရဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ။

ပလိဗောဓပဉှာဗျာကရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၅-၆။ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော ကထံ ဗဟိသီမာယ ဥဒ္ဓရီယတိ? ဘိက္ခု အကတစီဝရံ သမာဒါယ ပက္ကမတိ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ, တဿ ဗဟိသီမာဂတဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿ’’န္တိ, ဧဝမေတဿ ဗဟိသီမာဂတဿ ဥဒ္ဓရီယတိ။ ကထံ အန္တောသီမာယ? အကတစီဝရံ သမာဒါယ ပက္ကမတိ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ, တတော တတ္ထ ဖာသုဝိဟာရံ အလဘန္တော တမေဝ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆတိ, တဿ စီဝရပလိဗောဓောယေဝ ဌိတော, သော စ ‘‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿ’’န္တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဆိဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘အန္တောသီမာယ ဥဒ္ဓရီယတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကံ ဒုဝိဓံ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ အာဝါသပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ တတော ပုနပိ တမေဝ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ‘‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿ’’န္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ, ဗဟိသီမာယ ဌတွာ ‘‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿံ န ပစ္စေဿ’’န္တိ စိတ္တုပ္ပါဒေန သန္နိဋ္ဌာနန္တိကံ ဟောတိ။ ဂါထာယမ္ပိ ‘‘ဒွေ ပလိဗောဓာ အပုဗ္ဗံ အစရိမ’’န္တိ ဣဒံ ဣမမေဝ သန္ဓာယ။ ‘‘အာသာဝစ္ဆေဒိကော ကထံ အန္တောသီမာယ? အာသီသိတေန ‘တုမှေ ဝိဟာရမေဝ ပတ္ထေထ, အဟံ ပဟိဏိဿာမီ’တိ ဝုတ္တော ပုဗ္ဗေ ‘န ပစ္စေဿ’န္တိ အာဝါသပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ဂတော ပုန တံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တေန ‘နာဟံ သက္ကောမိ ဒါတု’န္တိ ပဟိတော ဟောတီ’’တိ လိခိတံ။ ‘‘အတ္ထာရေ ဟိ သတိ ဥဒ္ဓါရော နာမာ’’တိ အတ္ထာရံ ဝိနာ ဥဒ္ဓါရံ န လဘန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ။ ပုရိမာ ဒွေတိ ‘‘ဒွေ ကထိနုဒ္ဓါရာ ဧကုပ္ပါဒါ ဧကနိရောဓာ’’တိ ဝုတ္တာဓိကာရေ ပဌမံ ဝုတ္တာ အန္တရဗ္ဘာရသဟုဗ္ဘာရာ။ န ပက္ကမနန္တိကာဒယော ဒွေ။ ဧကတော နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဥဒ္ဓါရဘာဝံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော။

ကထိနဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပညတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပါလိပဉ္စကဝဏ္ဏနာ

အနိဿိတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၁၉။ ကာယိကဥပဃာတိကာ နာမ ကာယေန ဝီတိက္ကမော။

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၀။ ဩမဒ္ဒကာရကောတိ ဩမဒ္ဒိတွာ အဘိဘဝိတွာ ကာရကော။

ဝေါဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၄။ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သမုဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ယထာသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ကောဓောပနာဟာဒိဒွါဒသမူလပယောဂံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ, တထာ သေသေသု။ ဩသာရဏာဒီသု နဝသု ဌာနေသု ကမ္မဉတ္တိယာ ကရဏံ။ ဒွီသု ဌာနေသု ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေသု။ ယသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ အသင်္ဂဟိတာ, တသ္မာ ယံ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ, တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၅။ တိဏ္ဏန္နံ ဥပရိ သဟ အာပတ္တိံ ဒေသေတုံ န လဗ္ဘန္တိ။ ကမ္မနာနာသံဝါသကာနံ လဒ္ဓိဂ္ဂဟိတကောဝ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော။ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဌိတဿာ’’တိ မဟာသီမံ ကိရ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၄၃၃။ ‘‘ဥမ္မာဒါ စိတ္တက္ခေပါ’’တိ ပါဌော။

မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၄၄။ ပရိယာယေန ဇာနန္တဿာတိ ယဿ ကဿစိ ဇာနန္တဿ ပရိယာယေန ဝုတ္တမုသာဝါဒေါတိ အတ္ထော။

၄၄၆။ အနုယောဂေါ န ဒါတဗ္ဗောတိ တေန ဝုတ္တံ အနာဒိယိတွာ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၄။ ဝေါဟာရနိရုတ္တိယံ သဒ္ဒနိရုတ္တိယံ။ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာဒယော ဧကူနဝီသတိ။

ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၅။ ပသာရေတာ မောဟေတာ။

အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၈။ ‘‘ယထာရတ္တန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ အပေက္ခတီ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ဥပသမ္ပန္နေ အပေက္ခတီ’’တိ လိခိတံ။

ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၆၇။ ‘‘ဧကာဝတ္တော’’တိပိ ပဌန္တိ, တဿ ကုဒ္ဓေါ ကောဓာဘိဘူတောတိ ကိရတ္ထော။ ဧကဝတ္ထောတိပိ ကေစိ, ဥတ္တရာသင်္ဂံ အပနေတွာ ဌိတောတိ ကိရတ္ထော, တံ သဗ္ဗံ အဋ္ဌကထာယံ ဥဒ္ဓဋပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ။ ဧကာဝဋ္ဋောတိ ဟိ ဥဒ္ဓဋံ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ အန္တရာ ဝုတ္တကာရဏေနာတိ ‘‘ကိစ္စယပသုတတ္တာ ဝန္ဒနံ အသမန္နာဟရန္တော နလာဋံ ပဋိဟညေယျာ’’တိအာဒိဝုတ္တကာရဏေန။

ဥပါလိပဉ္စကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

၄၇၀။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝါတိ သဟသေယျာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ ဣတရန္တိ သစိတ္တကံ။ ဒေသေန္တော, ဒေါမနဿိကော အညေဟိ ဘိံသာပနာဒီနိ ကတွာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ

ကာယိကာဒိအာပတ္တိဝဏ္ဏနာ

၄၇၄-၅။ နိဒါနုဒ္ဒေသံ ဝိနာ သေသုဒ္ဒေသာဘာဝါ ‘‘သဗ္ဗပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနဉ္စ သင်္ဂဟော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိနယေ ဂရုကာ ဝိနယဂရုကာ။ ဣဒံ ပန ဒွီသု ဂါထာသု ကိဉ္စာပိ အာဂတံ, အညေဟိ ပန မိဿေတွာ ဝုတ္တဘာဝါ နာနာကရဏံ ပစ္စေတဗ္ဗံ။ နဝသု ဌာနေသု ကမ္မံ ဟောတီတိ ကမ္မဉတ္တိ ဟောတိ။ ဝါစာတိ ဝစီသမ္ဘဝါ။ အဒ္ဓါနဟီနော ဦနဝီသတိဝဿော။ ‘‘အပိစေတ္ထာတိ ကုရုန္ဒိဝါဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝနပ္ပတိန္တိ ဧဝံ အဒိန္နာဒါနေ အာဂတံ ဝနပ္ပတိံ။ ဝိဿဋ္ဌိဆဍ္ဍနေတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယံ။ ဒုက္ကဋာ ကတာတိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ အာမကဓညံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ။

ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ

၄၇၆။ မဟာသံဃိကာ သာမဏေရေပိ အာပတ္တိံ ဒေသာပေန္တိ ကိရ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘န ဒေသာပေတဗ္ဗာ’’တိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ပန တေသံ ကာတဗ္ဗံ တထာရူပေ ဩဠာရိကဝီတိက္ကမေ။

အဝန္ဒနီယပုဂ္ဂလာဒိဝဏ္ဏနာ

၄၇၇။ ဒသသတံ အာပတ္တိယောတိ သဟဿံ အာပတ္တိယော။ စမ္ပာယံ ဝိနယဝတ္ထုသ္မိန္တိ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ။ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိယေဝ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာနီတိ အတ္ထော။ န ကေဝလံ အာပတ္တိယေဝ, အထ ခေါ ဆ သမထာ…ပေ… သမ္မုခါဝိနယေန သမ္မန္တိ, သမာယောဂံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မုခါဝိနယေန သမ္ပယောဂံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ဝိနာ သမထေဟိ သမ္မတိ, သမထဘာဝံ ဂစ္ဆတိ။ ပဋိသေဓတ္ထေ သတိ ဝိနာ သမထေဟီတိ သမထေဟိ ဝိနာတိ အတ္ထော။

သောဠသကမ္မာဒိဝဏ္ဏနာ

၄၇၈။ အသုတ္တကန္တိ သုတ္တဝိရဟိတံ, ဥသုတ္တံ တတြ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သေဒမောစနဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဝိပ္ပဝါသပဉှာဝဏ္ဏနာ

၄၇၉။ တဟိန္တိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ။ အကပ္ပိယသမ္ဘောဂေါ နာမ မေထုနဓမ္မာဒိ။ ‘‘ဝရသေနာသနရက္ခဏတ္ထာယ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂရုဘဏ္ဍဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တော။ ဧကာဒသာဝန္ဒိယေ ပဏ္ဍကာဒယော ဧကာဒသ။ ဥပေတိ သပရိသံ။ န ဇီဝတိ နိမ္မိတရူပတ္တာ။ ‘‘ဥဗ္ဘက္ခကေန ဝဒါမီ’’တိ ဣမိနာ မုခေ မေထုနဓမ္မာဘာဝံ ဒီပေတိ။ အဓောနာဘိဝိဝဇ္ဇနေန ဝစ္စမဂ္ဂပ္ပဿာဝမဂ္ဂေသု။ ဂါမန္တရပရိယာပန္နံ နဒိပါရံ ဩက္ကန္တဘိက္ခုနိံ သန္ဓာယာတိ ဘိက္ခုနိယာ ဂါမာပရိယာပန္နပရတီရေ နဒိသမီပမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ပရတီရေ ဂါမူပစာရော ဧကလေဍ္ဍုပါတော နဒိပရိယန္တေန ပရိစ္ဆိန္နော, တသ္မာ ပရတီရေ ရတနမတ္တမ္ပိ အရညံ န အတ္ထိ, တဉ္စ တိဏာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒဿနူပစာရဝိရဟိတံ ကရောတိ။ တတ္ထ အတ္တနော ဂါမေ အာပတ္တိ နတ္ထိ။ ပရတီရေ ပန ဧကလေဍ္ဍုပါတသင်္ခါတေ ဂါမူပစာရေယေဝ ပဒံ ဌပေတိ။ အန္တရေ အဘိဓမ္မဝသေန အရညဘူတံ သကဂါမံ အတိက္ကမတိ နာမ, တသ္မာ ဂဏမှာ ဩဟီယနာ စ ဟောတီတိ ဉာတဗ္ဗံ။ ဧတ္တာဝတာပိ သန္တောသမကတွာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ ပဉ္စသတာ မဟာပဇာပတိပ္ပမုခါ။ မဟာပဇာပတိပိ ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒိန္နဩဝါဒဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ။

ပါရာဇိကာဒိပဉှာဝဏ္ဏနာ

၄၈၀။ ‘‘ဒုဿကုဋိံ သန္ဓာယာ’’တိ သဟ ဒုဿေန ဝီတိက္ကမနဿ သက္ကုဏေယျတာယ ဝုတ္တံ။ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ဝိဇဟနတော သာမံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကာကဦဟဒနံ ဝါတိ ကာကေန ဦဟဒနံ ဝါ။ ‘‘တယော ပုရိသေပိ ဥပဂန္တွာ’’တိ ပါဌသေသော။

ပါစိတ္တိယာဒိပဉှာဝဏ္ဏနာ

၄၈၁။ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ နာမ ကာယသံသဂ္ဂေါ။ တံဟေတု မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘူတံ ကာယသံသဂ္ဂံ ဝါယာမန္တိယာတိ အဋ္ဌဝတ္ထုပူရဏံ သန္ဓာယ။ ပရိဘောဂပ္ပစ္စယာတိ ပရိဘောဂကာရဏာ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ပရိဘောဂပ္ပစ္စယာ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဘောဇနပရိယောသာနေ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပေါရာဏပေါတ္ထကေသု ‘‘တဿာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘ကာရဏဝစနံ သုန္ဒရံ ဘောဇနပရိစ္ဆေဒဒဿနတော’’တိ ဝဒန္တိ။

သေဒမောစနဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စဝဂ္ဂေါ

ကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၈၃။ ‘‘ဥမ္မတ္တကသမ္မုတိံ ဥမ္မတ္တကေ ယာစိတွာ ဂတေ အသမ္မုခါပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နိသိန္နေပိ န ကုပ္ပတိ နိယမာဘာဝါ။ အသမ္မုခါ ကတေ ဒေါသာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အသမ္မုခါကတံ သုကတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ ပနေတ္ထ သမ္မုခါ ကာတုံ န သက္ကာ။ ကမ္မဝါစာနာနတ္တသဘာဝါ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနာဒယော ဟတ္ထပါသတော အပနေတွာ ကာတဗ္ဗာ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘အသမ္မုခါ ကတံ သုကတံ ဟောတီ’’တိ။ ‘‘ပုစ္ဆိတွာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ကာတဗ္ဗံ အပုစ္ဆိတွာ အစောဒေတွာ အသာရေတွာ ကရောတီ’’တိ အယံ ဝစနတ္ထော။ ဌပေတွာ ကတ္တိကမာသန္တိ သော ပဝါရဏာမာသော, ဒွေ စ ပုဏ္ဏမာသိယောတိ ပဌမဒုတိယဝဿူပဂတာနံ ပဝါရဏာ ပုဏ္ဏမာသာ ဒွေ။

၄၈၅။ ပဒံ ဝါ ဆဍ္ဍေတီတိ အတ္ထော။ က-ဝဂ္ဂါဒီသု ပဉ္စသု။ ဂရုကန္တိ ဒီဃံ, သံယောဂပရဉ္စ။ ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရဿ ယဿ နက္ခမတီ’’တိ ဧတ္ထ တ-ကာရက-ကာရာ သံယောဂပရာ။ ဒီဃေ ဝတ္တဗ္ဗေ ရဿန္တိ ‘‘သော တုဏှီ အဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သော တုဏှိ အဿာတိ ဝစနံ။

၄၈၆။ သေသဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တဝစနံ ကုရုန္ဒိယံ ပါကဋံ ကတွာ ‘‘နိသီဒိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၄၈၇-၈။ ပရိသုဒ္ဓသီလာ စတ္တာရော ဘိက္ခူတိ ပါရာဇိကံ အနာပန္နာ။ န တေသံ ဆန္ဒော ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိ ဝါ ဧတီတိ တီသု, ဒွီသု ဝါ နိသိန္နေသု ဧကဿ, ဒွိန္နံ ဝါ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အာဟဋာပိ အနာဟဋာဝ။

အပလောကနကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

၄၉၅-၆။ ကာယသမ္ဘောဂသာမဂ္ဂိဒါနသဟသေယျပဋိဂ္ဂဟဏာဒိ ဣမဿ အပလောကနကမ္မဿ ဌာနံ ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ အပလောကနကမ္မံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ကမ္မညေဝ လက္ခဏန္တိ ကမ္မလက္ခဏံ။ ဩသာရဏနိဿာရဏဘဏ္ဍုကမ္မာဒယော ဝိယ ကမ္မဉ္စ ဟုတွာ အညဉ္စ နာမံ န လဘတိ, ကမ္မမေဝ ဟုတွာ ဥပလက္ခီယတီတိ ကမ္မလက္ခဏံ ဥပနိဿယော ဝိယ။ ဟေတုပစ္စယာဒိလက္ခဏဝိမုတ္တော ဟိ သဗ္ဗော ပစ္စယဝိသေသော တတ္ထ သင်္ဂယှတိ, ဧဝမ္ပိ ‘‘ကမ္မလက္ခဏမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကမ္မလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဇိဏ္ဏစီဝရနဋ္ဌစီဝရာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘တတော အတိရေကံ ဒေန္တေန အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ အပလောကနံ ကမ္မလက္ခဏမေဝ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဏပလိဗောဓမ္ပီတိ သစေ တာဒိသံ ဘိက္ခုံ ဣဏာယိကာ ပလိဗုဇ္ဈန္တိ။ တတြုပ္ပါဒတော ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အန္တရသန္နိပါတောတိ ဥပေါသထပ္ပဝါရဏာဒိမဟာသန္နိပါတေ ဌပေတွာ အန္တရာ မင်္ဂလုစ္စာရဏာဒိ။ ဥပနိက္ခေပတောတိ စေတိယဿ အာပဒတ္ထာယ နိက္ခိတ္တတော။ ‘‘အညာ ကတိကာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ယေ ရုက္ခေ ဥဒ္ဒိဿ ပုဗ္ဗေ ကတိကာ ကတာ, တေဟိ ဣမေသံ အညတ္တာတိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သစေ တတ္ထ မူလေ’’တိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇေတွာ ခါဒန္တူ’’တိ ဝစနေန ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေါ ပဋိက္ခိတ္တော ဟောတိ။ အနုဝိစရိတွာတိ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဂန္တွာ။ တေသံ သန္တိကာ ပစ္စယံ ပစ္စာသီသန္တေနာတိ အတ္ထော။ မူလဘာဂန္တိ ဒသမဘာဂံ ကတွာ။ ပုဗ္ဗကာလေ ဒသမဘာဂံ ကတွာ အဒံသု, တသ္မာ ‘‘မူလဘာဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အကတာဝါသံ ဝါ ကတွာတိ ဥပ္ပန္နအာယေန။ ဇဂ္ဂိတကာလေယေဝ န ဝါရေတဗ္ဗာတိ ဇဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ပုပ္ဖဖလဘရိတကာလေတိ အတ္ထော။ ဇဂ္ဂနကာလေတိ ဇဂ္ဂိတုံ အာရဒ္ဓကာလေ။ ဉတ္တိကမ္မဋ္ဌာနဘေဒေ ပနာတိ ဉတ္တိကမ္မဿ ဌာနဘေဒေ။

ဣဒံ ပနေတ္ထ ပကိဏ္ဏကံ – အတ္ထိ သံဃကမ္မံ သံဃော ဧဝ ကရောတိ, န ဂဏော, န ပုဂ္ဂလော, တံ အပလောကနကမ္မဿ ကမ္မလက္ခဏေကဒေသံ ဌပေတွာ ဣတရံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထိ သံဃကမ္မံ သံဃော စ ကရောတိ, ဂဏော စ ကရောတိ, ပုဂ္ဂလော စ ကရောတိ, တံ ပုဗ္ဗေ ဌပိတံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒွေ တယော ဇနာ ဝသန္တိ, တေဟိ နိသီဒိတွာ ကတမ္ပိ သံဃေန ကတသဒိသမေဝ။ ယသ္မိံ ပန ဝိဟာရေ ဧကော ဘိက္ခု ဟောတိ, တေန ဘိက္ခုနာ’’တိအာဒိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၉၅-၄၉၆)။ အတ္ထိ ဂဏကမ္မံ သံဃော စ ကရောတိ, ဂဏော စ ကရောတိ, ပုဂ္ဂလော စ ကရောတိ, တံ ယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော အညေသံ သန္တိကေ ကရီယတိ, တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထိ ဂဏကမ္မံ ဂဏောဝ ကရောတိ, န သံဃော, န ပုဂ္ဂလော, တံ ယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော အညမညံ အာရောစနဝသေန ကရီယတိ, တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလကမ္မံ ပုဂ္ဂလောဝ ကရောတိ, န သံဃော, န ဂဏော, တံ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထိ ဂဏကမ္မံ ဧကစ္စောဝ ဂဏော ကရောတိ, ဧကစ္စော န ကရောတိ, တတ္ထ အဉတ္တိကံ ဒွေယေဝ ကရောန္တိ, န တယော။ သဉတ္တိကံ တယောဝ ကရောန္တိ, န တတော ဦနာ ဝါ အဓိကာ ဝါတိ။

အပညတ္တေပညတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၅၀၀။ ကကုသန္ဓကောဏာဂမနကဿပါ ဧဝ ဟိ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ ပညပေသုံ။ ဝိပဿီအာဒယော ပန ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိံသု, န သိက္ခာပဒံ ပညပေသုံ။

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

ဥဘတောဝိဘင်္ဂခန္ဓကပရိဝါရေဟိ ဝိဘတ္တံ ဒေသနံ အတ္ထိ တဿ ဝိနယပိဋကဿ, နာမေန သမန္တပါသာဒိကာ နာမ သံဝဏ္ဏနာ ‘‘သမန္တပါသာဒိကာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တဝစနသံဝဏ္ဏနာ သမတ္တာတိ အာဟ။ တတ္ထ ပဓာနဃရေ။ ဣဒ္ဓါ အတ္ထဝိနိစ္ဆယာဒီဟိ။

သမ္မာ ဥဒိတော သမုဒိတော, တေ ဂုဏေ အကိစ္ဆေန အဓိဂတော အဓိကပ္ပမာဏဂုဏေဟိ ဝါ သမုဒိတော, တေန သမုဒိတေန ‘‘ဂတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမန္နေသတီ’’တိ ဝုတ္တာယ သတိယာ ဥပ္ပါဒိတာ သဒ္ဓါဒယော ပရမဝိသုဒ္ဓါ နာမ သမန္နာရက္ခတ္တာ။ ဣတိ သတိပိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဝုတ္တာ ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေ ဧတ္ထ ဝုတ္တေ စတုဗ္ဗိဓေ သီလေ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ သဒ္ဓါ မဏ္ဍေတိ။ သဒ္ဓါသာဓနဉှိ တံ။ ဣန္ဒြိယသံဝရာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပစ္စယပရိဘောဂသီလာနိ ပဋိမဏ္ဍေန္တိ သတိဝီရိယပညာယောတိ ယထာယောဂံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပိစ သဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓိရဟိတာ အဝိသုဒ္ဓါ ဟောတိ ဗုဒ္ဓိယာ ပသာဒဟေတုတ္တာ။ ဗုဒ္ဓိယော ပန တဿာနုဘာဝေန ပရမဝိသုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ။ ပညာ သဒ္ဓါရဟိတာ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, သဒ္ဓါယုတ္တာ ဧဝ ဝိသုဒ္ဓါ ဟောတိ။ ဝီရိယဉ္စ သမာဓိရဟိတံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တတိ, န သမာဓိယုတ္တန္တိ ဝီရိယဿ သုဒ္ဓဝစနတော သမာဓိပိ ဝုတ္တော ဟောတိ, ဧဝံ ပရမဝိသုဒ္ဓါ သဒ္ဓါဒယောပိ ပါတိမောက္ခံ ပဋိမဏ္ဍေန္တီတိ ဉာတဗ္ဗံ။ ကထံ? ပဋိပတ္တိဒေသကေ သတ္ထရိ စ ပဋိပတ္တိယဉ္စ ပဋိပတ္တိဖလေ စ သဒ္ဓါယ ဝိနာ သီလသမာဒါနံ, သမာဒိန္နဝိသောဓနဉ္စ ကာတုံ န သက္ကာတိ သဒ္ဓါ ပါတိမောက္ခံ ပဋိမဏ္ဍေတိ။ တတ္ထ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၅၅၊ မ။ နိ။ ၁။၇၄၊ သံ။ နိ။ ၁။၂၄၉) သတ္ထရိ စ ပူဇေတုံ သက္ကောတိ။ ပဋိပတ္တိယံ သီလဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိမူလကေ သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကဖလေ စ သဒ္ဓါပဝတ္တိ ဝိတ္ထာရတော ဉာတဗ္ဗာ, သီလဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိနိမိတ္တံ အာဒီနဝမာနိသံသဉ္စ အာဒီနဝပရိစ္စာဂေ, အာနိသံသသမ္ပာဒနေ စ ဥပါယံ ဒိသွာ တထာ ပဝတ္တမာနာ ပညာ ပါတိမောက္ခသံဝရံ ပဋိမဏ္ဍေတိ။ ‘‘အတိသီတ’’န္တိအာဒိနာ အပ္ပဝတ္တနာရဟံ ကောသဇ္ဇံ ‘‘ယော စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တာနုသာရေန ပဇဟိတွာ အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အသံဝရသံဝရာနံ အနုပ္ပါဒနပဇဟနဥပ္ပါဒနဝဍ္ဎနဝသေန ပဝတ္တမာနဝီရိယံ ပါတိမောက္ခံ ပဋိမဏ္ဍေတိ, ဣမိနာ နယေန ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ စတုန္နမ္ပိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနံ အနုကူလသမုဒါစာရော ဣဓ အာစာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဇ္ဇဝ-ဝစနေန လာဘသက္ကာရဟေတု ကာယဒုစ္စရိတာဒိကုဋိလကရမာယာသာဌေယျပဋိပက္ခအဇ္ဇဝဓမ္မသမာယောဂဒီပနေန အလောဘဇ္ဈာသယတာ ဒီပိတာ။ မဒ္ဒဝ-ဝစနေန ကက္ခဠဘာဝကရပဋိဃာဒိပဋိပက္ခဘူတမေတ္တာဒိမဒ္ဒဝဓမ္မသမာယောဂဒီပနေန ဟိတဇ္ဈာသယာဒီနိ ဒီပိတာနိ ဟောန္တိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ခန္တိ စ သောရစ္စဉ္စ သာခလျဉ္စ ပဋိသန္ထာရော စာ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ဒုကမာတိကာ ၁၂၅-၁၂၆) ဝုတ္တဓမ္မေဟိ သမာယောဂေါ ဒီပိတော ဟောတိ။ ဣဓ ဝုတ္တာ အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝါဒယော ဂုဏာ သီလသမ္ပတ္တိယာ ဟေတူ စ ဟောန္တိ သီလသမ္ပတ္တိဖလဉ္စ တံသမ္ပာဒနတော။ သကသမယောတိ စတုပရိသာ။ ဧတေန သဘာဂဒုက္ခဘာဝါဘာဝေါ သူစိတော။ အထ ဝါ သကသမယောတိ သောဂတံ ပိဋကတ္တယံ သကသမယော ဧဝ ဂဟနံ ဒုဒ္ဒီပနတ္တာ, သကသမယဿ သန္နိဋ္ဌာနံ သကသမယဂဟနံ –

‘‘သစ္စံ သတ္တော ပဋိသန္ဓိ, ပစ္စယာကာရမေဝ စ၊

ဒုဒ္ဒသာ စတုရော ဓမ္မာ, ဒေသေတုဉ္စ သုဒုက္ကရာ’’တိ။ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၅) –

ဝုတ္တတ္တာ ယထာ သကသမယဿ ဂဟနပဒေန ယောဇနာ ဝုတ္တာ, တထာ ပရသမယဿပိ။ ပညာဝေယျတ္တိယေနာတိ အနေန တိခိဏေန ဉာဏေန ကတသိလာနိသိတသတ္ထသဒိသသဘာဝပညာ ဝုတ္တာ။ တိပိဋကသင်္ခါတာယ ပရိယတ္တိယာ ပဘေဒေါ တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေါ။ တသ္မိံ ပဘေဒေ။ တန္တိ စ တန္တိအတ္ထော စ သာသနံ နာမ။ ဣဓ ‘‘တန္တိ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ယသ္မိံ အယံ သံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌာပိတာ, တသ္မိံ ကာလေ ပဋိဝေဓဉာဏာဘာဝတော သုတမယံ သန္ဓာယ ‘‘အပ္ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကရဏသမ္ပတ္တိယာ

ဇနိတတ္တာ သုခဝိနိဂ္ဂတံ။ သုခဝိနိဂ္ဂတတ္တာ မဓုရောဒါတဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ဤဒိသံ ဝစနံ သောတသုခဉ္စ သန္နိဝေသသမ္ပတ္တိသုခဉ္စ ဟောတိ။ ‘‘ဝေယျာကရဏေနာ’’တိ အဝတွာ ‘‘မဟာဝေယျာကရဏေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သိက္ခာနိရုတ္တိဆန္ဒောဝိစိတျာဒိပဋိမဏ္ဍိတပါဏိနိယနျာသာဓာရဏဓာရဏသဘာဝေါ သူစိတော ဘဝတိ။ ယုတ္တဝါဒိနာတိအာဒီသု ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဌာနုပ္ပတ္တိယပညာယ သမန္နာဂတေနာတိ အတ္ထော။ ဩဇာဘေဒေပိ အာယုသတ္တိကရဏတာဒိသာမတ္ထယောဂါနံ မဟာကဝိနာ ရစိတဂန္ထဿ မဟန္တတ္တာ ဝါ ‘‘တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေ’’တိအာဒီဟိ သာသနေ, ဟေတုဝိသယေ, သဒ္ဒေ စာတိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ပါဋဝဘာဝံ ဒီပေန္တော ဝေနယိကဗုဒ္ဓိသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝမဿ သူစေတိ။ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ပဘိန္နာ ပဋိသမ္ဘိဒါဒိ, တေ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါဒယော ဓမ္မာ။ တေဟိ ပရိဝါရိတော ဥက္ခိတ္တသန္တတိဥပစ္ဆေဒမကတွာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒနဝဍ္ဎနဝသေန ဝါရိတော သော ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရော။ တသ္မိံ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေတိ အတ္ထော။ ဆဠဘိညစတုပဋိသမ္ဘိဒါဒိပ္ပဘေဒဂုဏပဋိမဏ္ဍိတေ ပန ဆဠဘိညာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဧဝ။ စတူသု ပဋိသမ္ဘိဒါသု အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါယ ဧကဒေသောဝ။ တဒုဘယံ သယံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပရိယာပန္နံ ကထံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ပဋိမဏ္ဍေတီတိ စေ? ရုက္ခံ ရုက္ခဿ အဝယဝဘူတပုပ္ဖါဒယော ဝိယ သယဉ္စ ယေသံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာနံ အဝယဝတ္တာတိ။ ကာမာဝစရဓမ္မပရိယာပန္နပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာနံ အနဝယဝဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ပဋိမဏ္ဍေတိ, ပုရိသဿ အနဝယဝဘူတော အလင်္ကာရော ဝိယ ပုရိသံ။ အထ ဝါ ကာမာဝစရပအသမ္ဘိဒါပရိဝါရော ဆဠဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဒိပ္ပဘေဒဂုဏေ ပဋိမဏ္ဍေတိ။ လောကုတ္တရပဋိသမ္ဘိဒံ သန္ဓာယ ပုန ပဋိသမ္ဘိဒါဝစနဉ္စ။ သာသနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သာသနဿ အလင်္ကာရဘူတေန, ယသ္မိံ ဝံသေ ဥပ္ပန္နော, တဿေဝ ဝါ အလင်္ကာရဘူတေန။ သင်္ခေပဝိတ္ထာရေသု ဣတရီတရကရဏံ, အပ္ပသန္နပသန္နာနံ ပသာဒုပ္ပါဒနာဘိဝုဍ္ဎိကရဏံ, ဝုတ္တာနံ ဂမ္ဘီရာနံ ဂမ္ဘီရုတ္တာနဘာဝကရဏန္တိ ဧဝံ ဆဗ္ဗိဓာစရိယဂုဏယောဂတော ဝိပုလဗုဒ္ဓိ နာမ။ ယေ ဓမ္မစိန္တနံ အတိဓာဝန္တာ ကေစိ ဥစ္ဆေဒါဒိနာနပ္ပကာရံ အန္တံ ဝါ ဂဏှန္တိ, ‘‘သဗ္ဗံ ဉေယျံ ပညတ္တိ ဧဝါ’’တိ ဝါ ‘‘ပရမတ္ထော ဧဝါ’’တိ ဝါ ဂဏှန္တိ, တေသံ ဗုဒ္ဓိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယတ္တာ သမလာ နာမ ဟောတိ, ဣမဿ ပန ဗုဒ္ဓိ ဓမ္မစိန္တာတိဓာဝနရဟိတတ္တာ ဝိသုဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ’’တိ။ ဂရူဟိ ‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၇။၃၇၊ နေတ္တိ။ ၁၁၃) ဝုတ္တဂုဏေဟိ ယုတ္တဂရူဟိ။ ဂုဏေဟိ ထိရဘာဝံ ဂတတ္တာ ထေရေန။

သီလေန သီလဿ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိယာ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ။ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ ပဌမံ အဘိနိဗ္ဗတ္တတ္တာ လောကဇေဋ္ဌဿ။ လောကဿ ဝါ ဂမ္ဘီရေ မဟန္တေ သီလာဒိက္ခန္ဓေ ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသီတိ။

ဧတ္တာဝတာ သမဓိကသတ္တဝီသတိသဟဿပရိမာဏာယ သမန္တပါသာဒိကသညိတာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယဇာတံ သင်္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနဝိကာသနာ ကတာ ဟောတိ, တထာပိ ယံ ဧတ္ထ လိခိတံ, တံ သုဋ္ဌု ဝိစာရေတွာ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ ယေ အာစရိယာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော မဟာနုဘာဝံ, ဝိနယပိဋကဿ စ ဝိစိတြနယဂမ္ဘီရတ္ထတံ သလ္လက္ခေတွာ ပေါရာဏာနံ ကထာမဂ္ဂံ အဝိနာသေတွာ အတ္တနော မတိံ ပဟာယ ကေဝလံ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ, ပရာနုဂ္ဂဟကာမတာယ စ ဝိနယပိဋကံ ပကာသေန္တာ ဌိတာ, တေသံ ပါဒမူလေ ဝန္ဒိတွာ ခန္တိသောရစ္စာဒိဂုဏသမန္နာဂတေန ဟုတွာ ဝတ္တသမ္ပတ္တိယာ တေသံ စိတ္တံ အာရာဓေတွာ ပဝေဏိယာ အာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ကထာပေတွာ ဥပဓာရေတွာ ယံ တေန သံသန္ဒတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, ဣတရံ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ။ ဣတရထာ တုဏှီဘူတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဝိနိစ္ဆယသင်္ကရကရေန ပန န ဘဝိတဗ္ဗမေဝ။ ကသ္မာ? သာသနဿ နာသဟေတုတ္တာ။ ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘အသမ္ဗုဓံ ဗုဒ္ဓမဟာနုဘာဝံ,

ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရနယတ္ထတဉ္စ၊

ယော ဝဏ္ဏယေ တံ ဝိနယံ အဝိညူ,

သော ဒုဒ္ဒသော သာသနနာသဟေတု။

ပါဠိံ တဒတ္ထဉ္စ အသမ္ဗုဓဉှိ,

နာသေတိ ယော အဋ္ဌကထာနယဉ္စ၊

အနိစ္ဆယံ နိစ္ဆယတော ပရေဟိ,

ဂါဟေတိ တေဟေဝ ပုရက္ခတော သော။

အနုက္ကမေနေဝ မဟာဇနေန,

ပုရက္ခတော ပဏ္ဍိတမာနိဘိက္ခု၊

အပဏ္ဍိတာနံ ဝိမတိံ အကတွာ,

အာစရိယလီဠံ ပုရတော ကရောတီ’’တိ။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဂဏ္ဌိပဒါဓိပ္ပါယပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ နိဋ္ဌိတာ။