ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ (ပ)

ဝိဘာဝယေတိ ‘‘သစေ ယံ ဘိက္ခုံ တတ္ထ အာဂတံ ပဿတိ, ဘာသမာနဿ သဒ္ဒံ သုဏာတိ, တဿ အာရောစေတဗ္ဗံ။ တထာ အကရောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဝတ္တဘေဒေါ စ ဟောတိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ သော ဒွါဒသရတနဗ္ဘန္တရံ ပတွာ တဿ အဇာနန္တဿေဝ ပက္ကန္တော ဟောတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒေါ။ သစေ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အာဂတော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဂတော ဟောတိ, ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ သန္တိကေ အာရောစေတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ပရိကပ္ပိတဒိဝသေ ပုဏ္ဏေ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ အတိရေကေ စ ဒိဝသေ ဝတ္တံ ပူရေတွာ ပရိယောသာနေ ဝတ္တေ အသမာဒိန္နေ မာနတ္တာရဟော န ဟောတီတိ သံဃံ ဥပသင်္ကမ္မ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ခန္ဓကေ အာဂတနယေနေဝ မာနတ္တံ ယာစိတဗ္ဗံ။ အနိက္ခိတ္တဝတ္တေန စရိတုကာမဿ ပုန ဝတ္တသမာဒါနံ ကာတဗ္ဗံ န ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကော ဝိသေသော, ဣမံ အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ပကာသေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ။

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ။

၅၂၁။ န ဇာနတီတိ ဧတ္ထ ဆန္ဒဝသေန ရဿော ကတော။ အာပတ္တီနဉ္စ ရတ္တီနံ, ပရိစ္ဆေဒံ န ဇာနတီတိ ဗဟူ သံဃာဒိသေသေ အာပဇ္ဇိတွာပိ ‘‘ဧတ္တကာဟံ အာပတ္တိယော အာပန္နော’’တိ အတ္တနော အာပန္နသံဃာဒိသေသာပတ္တီနံ ပရိစ္ဆေဒံ န ဇာနာတိ, ‘‘မယာ အာပန္နာပတ္တိ ဧတ္တကေ ဒိဝသေ ပဋိစ္ဆန္နာ’’တိ ဒိဝသပရိစ္ဆေဒံ န ဇာနာတိ။

၅၂၂။ ဣဒါနိ တဿ ပဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧသေဝါ’’တိအာဒိ။ ပရိသုဒ္ဓေဟီတိ သကလသံကိလေသပ္ပဟာနေန ပရိသုဒ္ဓသန္တာနေဟိ ဥပါလိတ္ထေရာဒိပုဗ္ဗာစရိယေဟိ။ ဧသောဝ သုဒ္ဓန္တောတိ ဧသော ယထာဝုတ္တသရူပေါ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော။ စူဠသုဒ္ဓန္တနာမော စာတိ ‘‘ယော ဥပသမ္ပဒတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမက္ကမေန ဝါ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဥပသမ္ပဒမာဠကတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမဝသေန ဝါ အာရောစိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမဝသေန ဝါ သရန္တေ ‘‘ကိတ္တကာနိ ဒိဝသာနိ ပရိသုဒ္ဓေါတိ သရသီ’’တိ ဝိနယဓရေဟိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ ပရိသုဒ္ဓေါသ္မီ’’တိ ဝုတ္တဝတော တေန ဝုတ္တသုဒ္ဓဒိနာနိ ပရိယန္တံ ကတွာ ဒိန္နော ယာဝ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသော, တာဝ ဗဟုဒိဝသေသု နေတဗ္ဗံ မဟာသုဒ္ဓန္တံ သန္ဓာယ ဣတရဒိနာနံ ပူရေတဗ္ဗတ္တာ စူဠသုဒ္ဓန္တော နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

‘‘အယဉှိ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော နာမ ဥဒ္ဓမ္ပိ အာရောဟတိ, ဟေဋ္ဌာပိ ဩရောဟတိ, ဣဒမဿ လက္ခဏ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂) ဝုတ္တတ္တာ ဣမံ ပရိဝါသံ ပရိဝသနတော ပစ္ဆာ ဒိဝသံ သရန္တော ပရိကပ္ပေတွာ ယောဇေတွာ ဂဟိတဒိဝသတော ဝဍ္ဎေတိ ဝါ ဟာပေတိ ဝါ, ဥဘယတ္ထာပိ ‘‘ပုန ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂) ဝစနတော ပုဗ္ဗေ ဒိန္နပရိဝါသောယေဝ ပမာဏံ။ ‘‘ဧတဿ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ‘ပဋိစ္ဆန္နာ’တိ ဝါ အစိရပဋိစ္ဆန္နံ ‘စိရပဋိစ္ဆန္နာ’တိ ဝါ အသမ္ဗဟုလမ္ပိ ‘သမ္ဗဟုလာ’တိ ဝါ ဝိပရီတတော ဂဟေတွာ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တဿ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ပဋိစ္ဆန္နံ ‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ’တိအာဒိဝိပရိယာယေန န ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂ အတ္ထတော သမာနံ) အဋ္ဌကထာဂတနယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

မဟာသုဒ္ဓန္တနာမကောတိ ‘‘ယော ပန ယထာဝုတ္တေန အနုလောမပဋိလောမနယေန ပုစ္ဆိယမာနောပိ ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ, နေဝ သရတိ, ဝေမတိကော ဝါ ဟောတိ, တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော မဟာသုဒ္ဓန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂) အဋ္ဌကထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌသရူပေါ မဟာသုဒ္ဓန္တော နာမ။ ‘‘အယံ ဥဒ္ဓံ နာရောဟတိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ဩရောဟတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ပရိဝါသော ယာဝ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသော, တာဝ ပူရေတဗ္ဗတော တတော ဥဒ္ဓံ နာရောဟတိ။ အန္တရာဠေ အတ္တနော သုဒ္ဓကာလံ ပရိကပ္ပေတွာ သရတိ စေ, တတော ပဋ္ဌာယ နိဝတ္တနတော ဒိဝသဟာနံ ပန ဟောတေဝ။

၅၂၃။ ‘‘အညတရော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နော ဟောတိ, သော အာပတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ, ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတီ’’တိ (စူဠဝ။ ၁၅၆) အာဂတဝတ္ထုမှိ ဣမဿ ပရိဝါသဿ အနုညာတတ္တာ တံ ဝတ္ထုံ သင်္ဂဟေတုံ ‘‘အာပတ္တီနံ စာ’’တိအာဒိံ ဝတွာပိ ‘‘အာပတ္တိပရိယန္တံ ပန ‘ဧတ္တကာ အဟံ အာပတ္တိယော အာပန္နော’တိ ဇာနာတု ဝါ မာ ဝါ, အကာရဏမေတ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂) ပဋိသေဓေတွာ အဋ္ဌကထာယံ ပဓာနဘာဝေန ဝုတ္တရတ္တိပရိယန္တဿ အပရိဇာနနမတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒုဝိဓောပီ’’တိအာဒိ။ ဒုဝိဓောပိ အယံ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ဧကစ္စံ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒံ, သကလံ ဝါ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒံ အဇာနတော ဝါ ဝိမတိဿ ဝါ ဒါတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ။

၅၂၄။ ဣတရောပိ သော သမောဓာနပရိဝါသော တိဓာ မတောတိ ယောဇနာ။ ဓာတုသဒ္ဒါနံ အနေကတ္ထတ္တာ ‘‘ဩဓာန’’န္တိ မက္ခနံ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဩဓုနိတွာ မက္ခေတွာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂)။ ‘‘သမောဓာန’’န္တိ ပက္ခေပေါ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သမောဒဟိတွာ’’တိ။ ဩဓာနဉ္စ သမောဓာနဉ္စ ဩဓာနသမောဓာနံ, တံ ယတ္ထ သော ပရိဝါသော ‘‘ဩဓာနသမောဓာနော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အရိသာဒိဂဏေ အန္တောဂဓတ္တာ ဟေတ္ထ, ဥပရိ စ ဧဝရူပေ ဌာနေ အ-ကာရပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာနံ မက္ခနဉ္စ မူလာပတ္တိယံ အန္တရာပတ္တီနံ ပက္ခိပနဉ္စ ယသ္မိံ သော ပရိဝါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနေဝေတ္ထ ‘‘ဒိဝသေ ပရိဝုတ္ထေ တု, ဩဓုနိတွာ ပဒီယတေ’’တိ ဝက္ခတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ ဩဓုနိတွာ မက္ခေတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ မူလဒိဝသပရိစ္ဆေဒေ ပစ္ဆာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ သမောဒဟိတွာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂)။

အဂ္ဃပုဗ္ဗကော မိဿကပုဗ္ဗကော သမောဓာနပရိဝါသောတိ ယောဇနာ, အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသော မိဿကသမောဓာနပရိဝါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဂ္ဃေါ စ မိဿကော စ အဂ္ဃမိဿကာ, တေ ပုဗ္ဗကာ ဧတဿာတိ အဂ္ဃမိဿကပုဗ္ဗကော, သမောဓာနော။ အဂ္ဃေန သမောဓာနံ အဂ္ဃသမောဓာနံ, တံ ယတ္ထ သော အဂ္ဃသမောဓာနော, အာပန္နာသု ဗဟူသု သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နာပတ္တီနံ ဒိဝသဂဏနဂ္ဃေနေဝ ပစ္ဆာ အာပန္နအာပတ္တီနံ ပက္ခေပယုတ္တပရိဝါသောတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ သမ္ဗဟုလာသု အာပတ္တီသု ယာ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ အာပတ္တိယော သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နာယော, တာသံ အဂ္ဃေန သမောဓာယ တာသံ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေန အဝသေသာနံ ဦနတရပဋိစ္ဆန္နာနံ အာပတ္တီနံ ပရိဝါသော ဒိယျတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အဂ္ဃသမောဓာနော’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂)။ မိဿကာနံ နာနာဝတ္ထုကာနံ အာပတ္တီနံ သမောဓာနံ မိဿကသမောဓာနံ, တံ ယတ္ထ သော ပရိဝါသော မိဿကသမောဓာနော။ မိဿကာနံ နာနာဝတ္ထုကာနံ အာပတ္တီနံ ဧကတော ပက္ခေပယုတ္တော ပရိဝါသောတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မိဿကသမောဓာနော နာမ ယော နာနာဝတ္ထုကာ အာပတ္တိယော ဧကတော ကတွာ ဒိယျတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂)။

၅၂၅-၇။ ဧဝံ တိဝိဓေ သမောဓာနပရိဝါသေ ပဌမပရိဝါသဿ ဝိသေသနဘူတတာယ အဝယဝါနံ ဒွိန္နံ ဩဓာနသမောဓာနသဒ္ဒါနံ အတ္ထာနုဝါဒေန တဒုဘယဩဓာနသမောဓာနသရူပံ ဝိဓာတုမာဟ ‘‘အာပဇ္ဇိတွာ…ပေ… ပကာသိတော’’တိ။ တတ္ထ ပဌမဿ ဩဓာန-သဒ္ဒသင်္ခါတဿ အဝယဝဿ အတ္ထသရူပါနုဝါဒမာဟ ‘‘အာပဇ္ဇိတွာ…ပေ… ပဒီယတေ’’တိ။ ဒုတိယာဝယဝသင်္ခါတသမောဓာန-သဒ္ဒဿ အတ္ထသရူပါနုဝါဒမာဟ ‘‘ပုရိမာပတ္တိယာ…ပေ… ဘိက္ခုနော’’တိ။ တေနေဝ ဥဘယတ္ထာနုဝါဒေ ‘‘ဘိက္ခုနော’’တိ ပဒဒွယဿ, ‘‘ပဒီယတေ ဒါတဗ္ဗော’’တိ ကိရိယာပဒဒွယဿ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ပုနရုတ္တိဒေါသာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ အဝယဝတ္ထာနုဝါဒေန ဝိဓာတဗ္ဗသမုဒါယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧသောဓာနသမောဓာနပရိဝါသော ပကာသိတော’’တိ။ ဧတ္ထ ဆာဒေန္တဿ ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ။ ဧသောဓာနသမောဓာနောတိ ဧတ္ထ ဧတ-သဒ္ဒသမ္ဗန္ဓေန ‘‘ယော’’တိ လဗ္ဘတိ။

တတြာယံ ယောဇနာ – အာပဇ္ဇိတွာ…ပေ… ဩဓုနိတွာ ယော ယသ္မာ ပဒီယတေ, ပုရိမာပတ္တိယာ…ပေ… ယော ယသ္မာ ဒါတဗ္ဗော, တသ္မာ ဧသောဓာနသမောဓာနပရိဝါသော ပကာသိတောတိ။

တတ္ထ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာတိ ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိယာ ပရိဝသန္တော ဝါ မာနတ္တာရဟော ဝါ မာနတ္တံ စရန္တော ဝါ အဗ္ဘာနာရဟော ဝါ ဟုတွာ ကဒါစိ အညံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ။ ဆာဒေန္တဿာတိ ပဌမံ အာပန္နာပတ္တိယာပဋိစ္ဆာဒိတကာလေန သမံ ဝါ ဦနံ ဝါ ကာလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ။ ‘‘မူလာယပဋိကဿနေန တေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ စ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စ သဗ္ဗေ ဩဓုနိတွာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဧတ္ထ ‘‘ပရိဝုတ္ထေ’’တိ ဥပလက္ခဏတ္တာ ‘‘မာနတ္တစိဏ္ဏေ စာ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဩဓုနိတွာတိ စ မူလာယပဋိကဿနဝသေန မက္ခေတွာ, အဒိဝသေ ကတွာတိ အဓိပ္ပါယော။

ယော ယသ္မာ ပဒီယတေ, သော ပရိဝါသော သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝသိတွာ မာနတ္တာရဟော ဟုတွာပိ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ဧကာဟမ္ပိ ပဋိစ္ဆာဒိတေ မူလာယပဋိကဿနေန တေ ဒိဝသေ သဗ္ဗေ မက္ခေတွာ တာနေဝ သဋ္ဌိဝဿာနိ ပုနပိ ယသ္မာ ပဒီယတေတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝသိတွာ မာနတ္တာရဟော ဟုတွာပိ ဟိ ဧကဒိဝသံ အန္တရာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပုနပိ သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝါသာရဟော ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂)။

ပုရိမာပတ္တိယာတိ တေန အာပန္နာသု သမ္ဗဟုလာသု အာပတ္တီသု သဗ္ဗာပတ္တီနံ ပုရေတရမေဝ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ။ မူလဒိဝသေတိ ပဌမံ ဝီတိက္ကမဒိဝသေ။ ဝိနိစ္ဆိတေတိ ‘‘အသုကသံဝစ္ဆရေ အသုကမာသေ အသုကဒိဝသေ’’တိ နိယမိတေ။ သမောဓာယ ပက္ခိပိတွာ ဒါတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝိဓာနတော ယာစမာနဿာတိ ဝိဓာနတော သံဃေန ဒါတဗ္ဗောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ယာစမာနဿ တတ္ထေဝ ဝုတ္တဝိဓိနာ သံဃေန ဒါတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ‘‘ဧသော ဩဓာနသမောဓာနပရိဝါသော’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၅၂၈-၉။ တထာ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တာသံ အဂ္ဃဝသေန ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ။ ‘‘သောတိ တံသဒ္ဒသမ္ဗန္ဓေန ‘‘ယော’’တိ လဗ္ဘတိ။ တတြာယံ ယောဇနာ – သမ္ဗဟုလာ…ပေ… တာသံ အဂ္ဃဝသေန တတော ဦနပဋိစ္ဆန္နာနံ အာပတ္တီနံ သမောဓာယ ယော ယသ္မာ ပဒါတဗ္ဗော ပရိဝါသော, တသ္မာ သော ယထာ အဝယဝတ္ထဝသေန ‘‘ဩဓာနသမောဓာနော’’တိ ပရိဝါသော ဝုတ္တော, တထာ ‘‘အဂ္ဃသမောဓာနော’’တိ ဝုစ္စတီတိ။

တတ္ထ သမ္ဗဟုလာသူတိ ယာသံ အာပတ္တီနံ ပရိဝသိတုကာမော, တာသု သမ္ဗဟုလာသု အာပတ္တီသု, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ ‘‘ဧကာ ဝါ’’တိအာဒိ နိဒ္ဓါရိယနိဒ္ဒေသော။ တာသံ အာပတ္တီနံ။ အဂ္ဃဝသေနာတိ ဂဏနဝသေန, ရတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တာသံ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေနာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂)။ ‘‘ပဒါတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ တတောတိ စိရပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိတော။ ဦနပဋိစ္ဆန္နာနံ အာပတ္တီနန္တိ ဧတ္ထ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ, ဦနပဋိစ္ဆန္နာယော အာပတ္တိယော သမောဓာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၅၃၀။ နာနာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ ဝတ္ထူနိ ယာသံ တာ နာနာဝတ္ထုကာ, နာနာဝတ္ထုကာ သညာ ယာသံ အာပတ္တီနံ တာ နာနာဝတ္ထုကသညာယော။ သဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယာ’’တိ သေသော, သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိကုလဒူသနာဝသာနာ ယာ သဗ္ဗာ တေရသ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယောတိ အတ္ထော။ တာ သဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဒါတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဝါသော’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ တာ သဗ္ဗာပိ ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗော ပရိဝါသောတိ ယောဇနာ။ တဿ တေရသ သံဃာဒိသေသာပတ္တိယောပိ ဧကတော ကတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘အဟံ ဘန္တေ သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ…ပေ… ဧကံ ကုလဒူသကံ, သောဟံ ဘန္တေ သံဃံ တာသံ အာပတ္တီနံ သမောဓာနပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ယာစနာယ စ တဒနုရူပါယ ဉတ္တိယာ စ ကမ္မဝါစာသု စ နာမံ ဝတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော မိဿကော မတော ‘‘မိဿကသမောဓာနပရိဝါသော’’တိ ဉာတော။ ဒွေ, တိဿော, စတဿော, အတိရေကာ စ အာပန္နဿာပိ ပရိဝါသံ ဒေန္တေန ဣမိနာ နိယာမေန ဝတ္ထုံ, နာမံ ဝိသေသေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

သမောဓာနပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ။

၅၃၁။ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿာတိ တိဝိဓေ ပရိဝါသေ အညတရဿ ဝသေန ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ။ ဥတ္တရိ ဆ ရတ္တိယောတိ ပရိဝါသတော ဥတ္တရိ ဆ ရတ္တိယော, ဆ ဒိဝသေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ‘‘စရိတု’’န္တိ သေသော, စရဏကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ မာနတ္တံ ဒေယျန္တိ ယောဇနာ, ‘‘သံဃေနာ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတွာ ဆာရတ္တဉ္စ ဒါတဗ္ဗော, ဘိက္ခုမာနနဝိဓိ ဘိက္ခုဿ ဒါတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

‘‘ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿာ’’တိ ဣမိနာ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ ပကတံ, တတ္ထ ပဘေဒေ အသတိ ကသ္မာ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာပဋိစ္ဆန္နဝသာ ဒုဝေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ပကတဘေဒမနပေက္ခိတွာ ဆာရတ္တမာနတ္တေ လဗ္ဘမာနဝိသယဘေဒံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ဧဝဉှိ သတိ သမောဓာနမာနတ္တေ စ ‘‘ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒေတူ’’တိ (စူဠဝ။ ၁၂၈) ပါဠိယံ ဝုတ္တတ္တာ တမ္ပိ ဂဟေတွာ ‘‘တိဓာ’’တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? တမ္ပိ ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိယာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿေဝ ဒါတဗ္ဗမာနတ္တန္တိ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တဝစနေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ။ တေနေဝ စတုဗ္ဗိဓေ မာနတ္တေ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဝိနာ ဒဿေတဗ္ဗေသု ဒွီသု မာနတ္တေသု ပက္ခမာနတ္တမတ္တံ ‘‘ဆာဒေန္တိယာ’’တိအာဒိဂါထာယ ဒဿေတွာ သမောဓာနမာနတ္တံ ဝိသုံ န ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၅၃၄-၆။ ဝိနိဒ္ဒိဋ္ဌပ္ပကာရန္တိ ‘‘ပရိက္ခိတ္တဝိဟာရဿာ’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တဂါထာဒွယေန နိဒ္ဒိဋ္ဌပ္ပကာရံ။ အာဒိယိတွာန တံ တေသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သန္တိကေ’’တိ ဝက္ခမာနတော လဗ္ဘတိ။ တေသံ စတုန္နံ သမ္မုခါ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ တံ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘တံ တေသံ သန္တိကေ’’တိ ဣဒံ ‘‘အာရောစေတွာ’’တိ ဣမိနာပိ ယုဇ္ဇတိ။ တေသမေဝ သမ္မုခါ နိသိန္နေန ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သမုစ္စယက္ခန္ဓကာဂတံ အာရောစနံ ကတွာ။ ဣမိနာ အန္တောအရုဏေ ဒိဋ္ဌာနံ အညေသမ္ပိ အာရောစနံ ဥပလက္ခိတံ။

နိက္ခိပေ သန္တိကေ တေသံ ဝတ္တန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ’’တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ။ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ တေသံ ဘိက္ခူနံ သမ္မုခါ ယထာဝုတ္တနယေနေဝ နိသီဒိတွာ ‘‘ဝတ္တံ နိက္ခိပါမိ, မာနတ္တံ နိက္ခိပါမီ’’တိ ဣမေသု ဒွီသု ဧကံ ဝါ ဒွယမေဝ ဝါ ဝတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပေ။

၅၃၇။ တဿ မာနတ္တဿ။ ရတ္တိစ္ဆေဒါဒိကောတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝတ္တဘေဒေါ ဂဟိတော။ အဋ္ဌကထာဝသေန ပါဠိဝသေနာတိ ယောဇနာ။

၅၃၈။ ဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဝဂ္ဂေါ သမူဟော ဝီသတိဝဂ္ဂေါ, သော ဧဝ ဝီသတိဝဂ္ဂိကော။ အဗ္ဘေယျာတိ ဩသာရေယျ, အဗ္ဘန္တရံ ကရေယျာတိ အတ္ထော။ ဝိဓိနာတိ သမုစ္စယက္ခန္ဓကာဂတက္ကမေန။ အဗ္ဘိတောတိ သံဝါသေန အန္တော ကတော, ပကတတ္တောတိ ပကတိသဘာဝေါ, အာပတ္တိံ အနာပန္နကာလသဒိသော ဟောတီတိ အတ္ထော။

၅၃၉။ အာပတ္တိံ ဆာဒေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာတိ ယောဇနာ, ‘‘အာပဇ္ဇိတွာ’’တိ သေသော, အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘အာပတ္တိ စာ’’တိအာဒိနာ (ဝိ။ ဝိ။ ၅၀၅) နယေန ပုဗ္ဗေ ဒဿိတေဟိ ဒသဟိ အင်္ဂေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အတ္တနော အာပတ္တိံ ဆာဒေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ။ န စ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘အတ္တနော’’တိ ဣမိနာ အညိဿာ အာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိယာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာသင်္ခါတပါရာဇိကာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဣမိနာ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတိ။

၅၄၁။ ဝိရုဒ္ဓမတ္ထံ နယတိ ပဇဟတီတိ ဝိနယော, ဝိနိစ္ဆယော, တံ ဝိနယပိဋကတ္ထဝိနိစ္ဆယဝိသေသဝိသယံ သမ္မောဟသင်္ခါတံ ဝိရုဒ္ဓံ ပစ္စတ္ထိကံ တဒင်္ဂဝသေန ပဇဟနတော ဝိနယနယသင်္ခါတံ တတော ဧဝ အတိဗုဒ္ဓိဒီပနံ, အတိသယေန ဗုဒ္ဓိံ ဒီပေတီတိ အတိဗုဒ္ဓိဒီပနံ, တံ ဝိနယတ္ထဝိနိစ္ဆယကံ ဉာဏပဒီပံ ဝိသေသေန ဇာလေန္တံ။ ဝိဝိဓေဟိ နယေဟိ ယုတ္တတာယ ဝိဝိဓနယယုတံ။ ဝိနယနယေတိ ဝိနယပိဋကဿ ပရသန္တာနပါပနေ, ဝိနယဝဏ္ဏနာယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

သံဃာဒိသေသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အနိယတကထာဝဏ္ဏနာ

၅၄၂-၃။ ဣဒါနိ သံဃာဒိသေသကထာနန္တရံ အနိယတကထံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရဟောနိသဇ္ဇဿာဒေနာ’’တိအာဒိ။ ရဟသိ နိသဇ္ဇာ ရဟောနိသဇ္ဇာ, တဿာ အဿာဒေါ ရဟောနိသဇ္ဇဿာဒေါ, တေန ရဟောနိသဇ္ဇဿာဒေန, မေထုနဓမ္မသန္နိဿိတေန ကိလေသေနာတိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ရဟောနိသဇ္ဇဿာဒေါတိ မေထုနဓမ္မသန္နိဿိတကိလေသော ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၅၁)။ ‘‘ရဟော နာမ စက္ခုဿ ရဟော သောတဿ ရဟော။ စက္ခုဿ ရဟော နာမ န သက္ကာ ဟောတိ အက္ခိံ ဝါ နိခဏိယမာနေ ဘမုကံ ဝါ ဥက္ခိပိယမာနေ သီသံ ဝါ ဥက္ခိပိယမာနေ ပဿိတုံ။ သောတဿ ရဟော နာမ န သက္ကာ ဟောတိ ပကတိကထာ သောတု’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၄၅) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တရဟေသု စက္ခုဿ ရဟော ဧဝ ဣဓာဓိပ္ပေတော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘သောတဿ ရဟော’တိ အာဂတံ, စက္ခုဿ ရဟေနေဝ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၄၄-၄၄၅)။

စက္ခုဿ ရဟတ္တာ ‘‘ပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ ဣမမ္ပိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဧဝ ‘‘အလံကမ္မနိယ’’န္တိ ဣမမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ။ နိသဇ္ဇသဒ္ဒေါပါဒါနေန ‘‘အာသနေ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဂဟိတမေဝ။ ‘‘မာတုဂါမဿ သန္တိကံ ဂန္တုကာမော’’တိ ဣမိနာ ‘‘မာတုဂါမေန သဒ္ဓိ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ ဂဟိတမေဝ။ ဧဝံ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘမာနပဒေါပါဒါနေန ယော ပန ဘိက္ခု မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဧကော ဧကာယ ရဟော ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ အလံကမ္မနိယေ နိသဇ္ဇဿာဒေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စက္ခုဿ ရဟဘာဝေန ကုဋ္ဋာဒိပဋိစ္ဆန္နေ တေနေဝ မေထုနသေဝနကမ္မဿ အနုရူပေ အာသနေ တဒဟုဇာတာယပိ မနုဿိတ္ထိယာ သဟ နိသဇ္ဇဿာဒရာဂေန သမန္နာဂတော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ‘‘မာတုဂါမဿာ’’တိ တဒဟုဇာတမ္ပိ ဣတ္ထိံ ဂဏှာတီတိ ကုတော လဗ္ဘတီတိ? ‘‘မာတုဂါမော နာမ မနုဿိတ္ထီ, န ယက္ခီ, န ပေတီ, န တိရစ္ဆာနဂတာ, အန္တမသော တဒဟုဇာတာပိ ဒါရိကာ, ပဂေဝ မဟတ္တရီ’’တိ (ပါရာ။ ၄၄၅) ပဒဘာဇနတော လဗ္ဘတိ။

‘‘နိဝါသေတီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓတိ, စီဝရံ ပါရုပတီ’’တိ ဣဒံ လက္ခီယတိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တံ ပယောဂတော ပုဗ္ဗာပရပယောဂေ သင်္ဂဏှာတိ။ တေနေဝ ‘‘ပယောဂေ စ ပယောဂေ စာ’’တိ ဝိစ္ဆာပယောဂေါ ကတော။ နိသီဒတော စဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ နိသဇ္ဇာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ဧကကဿ နိသီဒတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၅၄၄။ နိသဇ္ဇာယ ဥဘိန္နမ္ပီတိ ဧတ္ထ ‘‘သကိ’’န္တိ သေသော, ဥဘိန္နံ နိသဇ္ဇာပူရဏဝသေန အညမညဿ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဧကက္ခဏေ ဝါ မာတုဂါမဿ ဝါ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဧကဝါရံ နိသဇ္ဇာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပါဠိယံ ‘‘မာတုဂါမေ နိသိန္နေ ဘိက္ခု ဥပနိသိန္နော ဝါ ဟောတီ’’တိအာဒိ (ပါရာ။ ၄၄၅)။ ဟောတိ ပါစိတ္တိယန္တိ ယောဇနာ။ ပယောဂဂဏနာယ စ ဟောန္တိ ပါစိတ္တိယာနီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ, မာတုဂါမဿ ဝါ ဘိက္ခုနော ဝါ ဥဘိန္နံ ဝါ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပုနပ္ပုနံ ဥပနိသီဒနပယောဂဂဏနာယ စာတိ အတ္ထော။ ‘‘အာပတ္တီဟိပိ တီဟိပီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ပါစိတ္တိယဂ္ဂဟဏံ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ ဥပလက္ခဏံ ဟောတိ, တီသု ဧကံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတ္ထ ‘‘ပယောဂဂဏနာယာ’’တိ ဣဒံ ပါရာဇိကာယ န လဗ္ဘတိ ဧကပယောဂေနေဝ သိဇ္ဈနတော။ ကာယသံသဂ္ဂသံဃာဒိသေသော, ပန သရီရတော ပုနပ္ပုနံ ဝိယုဇ္ဇိတွာ ဖုသနေန ပါစိတ္တိယဉ္စ ယထာဝုတ္တနယေနေဝ လဗ္ဘတိ။

ဗဟူသုပိ မာတုဂါမေသု ဗဟုကာနိ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။ ဗဟူသု မာတုဂါမေသု နိသိန္နေသု နိသိန္နာနံ ဂဏနာယ ဧကေနေဝ ပယောဂေန ဗဟူနိ ပါစိတ္တိယာနိ စ သံဃာဒိသေသာ စ ဟောန္တိ။ ‘‘ပယောဂဂဏနာယ စာ’’တိ ဣမဿ ဧတ္ထာပိ ယုဇ္ဇမာနတ္တာ တာသု ဝိသုံ ဝိသုံ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပုနပ္ပုနံ နိသီဒန္တီသု, သယဉ္စ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပုနပ္ပုနံ နိသီဒတော တာသံ ဂဏနာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိယော ပယောဂဂဏနာယ စ ဗဟူ ဟောန္တီတိ ဣဒံ လဗ္ဘတိ။ ဧတ္ထာပိ ပန ပါရာဇိကံ န လဗ္ဘတိ, သံဃာဒိသေသော, ပါစိတ္တိယဉ္စ လဗ္ဘတိ။

၅၄၅။ သမီပေ ဌိတောပိ အန္ဓော အနာပတ္တိံ န ကရောတီတိ သောတဿ ရဟဘာဝေ အသတိပိ ပဓာနဘူတဿ ‘‘စက္ခုဿ ရဟော’’တိ ဣမဿ အင်္ဂဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အန္တောဒွါဒသဟတ္ထကေ’’တိ, ဣမိနာ သဝနူပစာရေ ဝိဇ္ဇမာနေပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣတ္ထီနံ တု သတမ္ပိ စ န ကရောတိ အနာပတ္တိန္တိ ယောဇနာ, ဝိညုနော ပုရိသဿ အသန္နိဟိတဘာဝေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဣတ္ထီနမ္ပိ သတမ္ပိ စာ’’တိ လိခန္တိ, တတောပိ အယမေဝ ပါဌော သုန္ဒရော။ ပိ-သဒ္ဒေါ ဝါ တု-သဒ္ဒတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၅၄၆။ နိပဇ္ဇိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘သမီပေ’’တိ သေသော, ‘‘နိဒ္ဒါယန္တောပီ’’တိ ဧတဿ ဝိသေသကေန ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဣမိနာ နိသီဒိတွာ နိဒ္ဒါယန္တောတိ ဣမဿ နိဝတ္တိတတ္တာ သမီပေ နိသီဒိတွာ နိဒ္ဒါယန္တောပိ အနန္ဓော မနုဿပုရိသော အနာပတ္တိံ ကရောတီတိ လဗ္ဘတိ။ ‘‘ကေဝလ’’န္တိ ဝိသေသနေန ဗလဝနိဒ္ဒူပဂတော ဂဟိတောတိ တထာ အဟုတွာ အန္တရန္တရာ အာပန္နာပန္နေ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ပဝတ္တမာနာယ ကပိနိဒ္ဒါယ နိဒ္ဒါယန္တောပိ အနာပတ္တိံ ကရောတီတိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ။ ‘‘ပိဟိတဒွါရဂဗ္ဘဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မဇ္ဈပဒလောပီသမာသဝသေန ‘‘ပိဟိတဂဗ္ဘဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဒွါရေ’’တိ ဣမိနာ ဒွါရေကဒေသဘူတံ ဥမ္မာရံ ဝါ တံသမီပံ ဝါ ဥပစာရေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သစေ ဂဗ္ဘော ပိဟိတဒွါရော န ဟောတိ, အနာပတ္တီတိ ဗျတိရေကတော ဒဿိတံ။

၅၄၇။ ဣမသ္မိံ အနိယတသိက္ခာပဒေ ပါဠိယံ အနာပတ္တိဝါရေ အသတိပိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၂၈၅) ပဉ္စမဿ အစေလကဝဂ္ဂဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အနာပတ္တိ ယော ကောစိ ဝိညူ ပုရိသော ဒုတိယော ဟောတိ, တိဋ္ဌတိ န နိသီဒတိ, အရဟောပေက္ခော, အညဝိဟိတော နိသီဒတိ, ဥမ္မတ္တကဿ အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၈၈) ဝုတ္တေ အနာပတ္တိဝါရေ သင်္ဂဟေတုမာဟ ‘‘အနန္ဓေ သတီ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဧတဿ သမီပေ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ဣဓ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသေန ပုရိသော လဗ္ဘတိ, ‘‘တေနာပိ အဗာလေန ဘဝိတဗ္ဗံ, မနုဿဇာတိကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒဉ္စ ‘‘ဝိညုသ္မိ’’န္တိ ဣမိနာ လဗ္ဘတိ။ အန္ဓသဒိသနိဒ္ဒူပဂတပဋိပက္ခဝါစိအနန္ဓပဒေန ‘‘အနိဒ္ဒါယန္တေ’’တိ လဗ္ဘတိ, မနာပါမနာပံ ဇာနန္တေ အနိဒ္ဒါယန္တေ မနုဿပုရိသေ ဒဿနူပစာရဿ အန္တော ဝိဇ္ဇမာနေတိ အတ္ထော။

‘‘နိသဇ္ဇပစ္စယာ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, ဧဝရူပေ ရဟော အာသနေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိသိန္နပစ္စယာ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဌိတဿာ’’တိ ဣမိနာပိ တဒေဝ ပဒံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝိညုမှိ ပဋိဗလေ မနုဿပုရိသေ အသန္နိဟိတေပိ တထာဝိဓေ ရဟော အာသနေ မာတုဂါမေ အာသနေ နိသိန္နေပိ သယာနေပိ ဌိတေပိ သယံ ဌိတဿ နိသဇ္ဇာယ အဘာဝါ တပ္ပစ္စယာ အာပတ္တိ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ အရဟသညိနော နိသဇ္ဇပစ္စယာ ဒေါသော နတ္ထီတိ ရဟော အာသနေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိသဇ္ဇန္တဿာပိ ‘‘ရဟော’’တိ သညာရဟိတဿ နိသီဒတော နိသဇ္ဇပစ္စယာ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ဝိက္ခိတ္တစေတသော နိသဇ္ဇပစ္စယာ ဒေါသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ။

၅၄၈။ ဧတ္တာဝတာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိမတ္တတော အနာပတ္တိပ္ပကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အနိယတဝေါဟာရဟေတုဘူတာဟိ တီဟိ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘န ဒေါသော’’တိအာဒိ။ အာပတ္တီဟိပိ တီဟိပီတိ ‘‘နိသဇ္ဇံ ဘိက္ခု ပဋိဇာနမာနော တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အညတရေန ကာရေတဗ္ဗော ပါရာဇိကေန ဝါ သံဃာဒိသေသေန ဝါ ပါစိတ္တိယေန ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၄၄၄) ပါဠိယံ ဝုတ္တာဟိ ‘‘ပဌမပါရာဇိကာပတ္တိကာယသံသဂ္ဂသံဃာဒိသေသာပတ္တိပါစိတ္တိယာပတ္တီ’’တိ ဣမာဟိ တီဟိပိ အာပတ္တီဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ။

ပဌမာနိယတကထာဝဏ္ဏနာ။

၅၄၉။ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝေနာဓိကတဒုတိယာနိယတဝိနိစ္ဆယတော ပဌမာနိယတေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယေဟိ သမံ ဝိနိစ္ဆယံ ပဟာယ တတ္ထ အဝုတ္တံ ဣမဿေဝ ဝိနိစ္ဆယဝိသေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အနန္ဓာ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသံဃာဒိသေသဿာပိ ဂဟိတတ္တာ တတော အနာပတ္တိကရံ ဒဿေတုံ ‘‘အဗဓိရော’’တိ ဝုတ္တံ။ အနန္ဓော အဗဓိရောတိ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘အနန္ဓာဗဓိရာ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဧဝမုပရိပိ။ တေနာပိ သဝနူပစာရန္တောဂဓေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တောဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တံ။

၅၅၀။ ‘‘အန္ဓော အဗဓိရော အနာပတ္တိံ န ကရောတီ’’တိ ဣဒံ ကာယသံသဂ္ဂသံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဗဓိရော ဝါပိ စက္ခုမာ, န ကရောတိ အနာပတ္တိ’’န္တိ ဣဒံ ပန ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမေတ္ထ သန္ဓာယ ဘာသိတတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပုရိမာနိယတကထာယ အဝုတ္တဝိသေသဿ ဒုတိယာနိယတကထာယ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော။ ကောယံ ဝိသေသော, ယော ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗောတိ စေ? တတ္ထ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ အလံကမ္မနိယေ’’တိ (ပါရာ။ ၄၄၄) ဝုတ္တံ အာသနင်္ဂဒွယံ ဣဓ ‘‘န ဟေဝ ခေါ ပန ပဋိစ္ဆန္နံ အာသနံ ဟောတိ နာလံကမ္မနိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၅၃) နိသေဓေတွာ ‘‘အလဉ္စ ခေါ ဟောတိ မာတုဂါမံ ဒုဋ္ဌုလ္လာဟိ ဝါစာဟိ ဩဘာသိတု’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၅၃) ဣဒံ အပုဗ္ဗင်္ဂံ ဝုတ္တံ။ တတြ မာတုဂါမောတိ အန္တမသော တဒဟုဇာတာပိ ဒါရိကာ ဂဟိတာ, ဣဓ ‘‘မာတုဂါမော နာမ မနုဿိတ္ထီ, န ယက္ခီ, န ပေတီ, န တိရစ္ဆာနဂတာ, ဝိညူ ပဋိဗလာ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတံ ဒုဋ္ဌုလ္လာဒုဋ္ဌုလ္လံ အာဇာနိတု’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၅၄) ဝိညူ ပဋိဗလော မာတုဂါမောဝ ဝုတ္တော။ တတ္ထ ‘‘ပါရာဇိကေန ဝါ သံဃာဒိသေသေန ဝါ ပါစိတ္တိယေန ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၄၄၄) တိဿော အာပတ္တိယော ဝုတ္တာ, ဣဓ ‘‘နိသဇ္ဇံ ဘိက္ခု ပဋိဇာနမာနော ဒွိန္နံ ဓမ္မာနံ အညတရေန ကာရေတဗ္ဗော သံဃာဒိသေသေန ဝါ ပါစိတ္တိယေန ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၄၅၃) ဒွေယေဝ အာပတ္တိယော ဝုတ္တာ။ သံဃာဒိသေသေသု စ တတ္ထ ‘‘သာ စေ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘အယျော မယာ ဒိဋ္ဌော နိသိန္နော မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇန္တော’တိ, သော စ တံ ပဋိဇာနာတိ, အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ ၄၄၈) ကာယသံသဂ္ဂသံဃာဒိသေသောဝ ဝုတ္တော, ဣဓ သော စ ဝုတ္တော, ‘‘သာ စေ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘အယျဿ မယာ သုတံ နိသိန္နဿ မာတုဂါမံ ဒုဋ္ဌုလ္လာဟိ ဝါစာဟိ ဩဘာသေန္တဿာ’တိ, သော စ တံ ပဋိဇာနာတိ, အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ ၄၅၅) ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသံဃာဒိသေသော စ ဝုတ္တော။ ဧတ္တကော ဥဘိန္နမနိယတာနံ ဝိသေသော။

အယံ ကသ္မာ န ဝုတ္တောတိ? အယံ သမ္ဗောဓဝတ္ထုဝိသေသော ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ပန အဋ္ဌကထာဂတဝိနိစ္ဆယဝိသေသတောတိ တသ္မာ န ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တိသမုဋ္ဌာနမေဝိဒံ ကာယစိတ္တဝါစာစိတ္တကာယဝါစာစိတ္တဝသေန တီဏိ သမုဋ္ဌာနာနိ ဧတဿာတိ ကတွာ။

ဣမေဟိပိ ဒွီဟိ အနိယတသိက္ခာပဒေဟိ သိက္ခာပဒန္တရေသု ပညတ္တာယေဝ အာပတ္တိယော, အနာပတ္တိယော စ ဒဿိတာ, န ကောစိ အာပတ္တိဝိသေသော ဝုတ္တော, တသ္မာ ကိမေတေသံ ဝစနေနာတိ? ဝုစ္စတေ – ဝိနယဝိနိစ္ဆယလက္ခဏံ ဌပေတုံ ဘဂဝတာ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုမှိ ဒွေ အနိယတာ ပညတ္တာ။ ကထံ? ဧဝရူပါယပိ သဒ္ဓေယျဝစနာယ ဥပါသိကာယ ဝုစ္စမာနော ပဋိဇာနမာနောဝ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော, န အပ္ပဋိဇာနမာနော, တသ္မာ ‘‘ယာယ ကာယစိ အာပတ္တိယာ ယေန ကေနစိ စောဒိတေ ပဋိညာတကရဏံယေဝင်္ဂံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမေဟိ သိက္ခာပဒေဟိ ဝိနိစ္ဆယလက္ခဏံ ဌပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အထ ကသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ အနိယတံ န ဝုတ္တန္တိ? ဣဒမေဝ လက္ခဏံ သဗ္ဗတ္ထ အနုဂတန္တိ န ဝုတ္တံ။

ဒုတိယာနိယတကထာဝဏ္ဏနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

အနိယတကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဿဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ

၅၅၁။ ဧဝံ အနိယတကထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိဿဂ္ဂိယကထံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ခေါမ’’န္တိအာဒိ။ ခေါမန္တိ ဧဝံနာမကံ စီဝရံ။ ခေါမန္တိ ဂစ္ဆဝိသေသဿ နာမံ, တဿ ဝါကေဟိ ကတစီဝရံ ကာရဏောပစာရဝေါဟာရဝသေန ‘‘ခေါမ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကပ္ပါသန္တိ ကပ္ပါသသုတ္တမယံ စီဝရံ, ဣဒမ္ပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ကပ္ပါသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ကောသေယျံ နာမ ကောသကာရကိမိကောသံ, ကောသေန နိဗ္ဗတ္တံ သုတ္တံ ကောသေယျံ။ ဣဓ ပန တေန ကောသေယျသုတ္တေန နိဗ္ဗတ္တံ စီဝရံ ‘‘ကောသေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သာဏန္တိ သာဏဝါကသုတ္တေဟိ ဝါယိတွာ ကတစီဝရံ။ ဣဒဉ္စ ခေါမံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဘင်္ဂန္တိ ခေါမသုတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ, ဧကစ္စာနိ ဝါ မိဿေတွာ ကတစီဝရံ။ ဣဒမ္ပိ ကရဏပ္ပကာရေန လဒ္ဓနာမကံ။ ‘‘ဘင်္ဂံ နာမ ဧကာ ဂစ္ဆဇာတိ, တဿာ ဝါကမယသုတ္တေဟိ ဝါယိတွာ ကတစီဝရ’’န္တိ ကေစိ။ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ခေါမံ ဝိယ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကမ္ဗလန္တိ မနုဿလောမဝါဠလောမံ ဝိနာ သေသလောမေဟိ ဝါယိတွာ ကတစီဝရံ ဝုတ္တန္တိ။ ဣဒံ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရ’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၆၃) ပဒဘာဇနေ စ ‘‘ခေါမံ ကပ္ပါသိကံ ကောသေယျံ ကမ္ဗလံ သာဏံ ဘင်္ဂ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၂-၄၆၃) အဋ္ဌကထာယ စ ဝုတ္တံ သန္ဓာယာဟ။ ‘‘ဇာတိတော’’တိ ဣဒံ ပမာဏာဒိဘေဒဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဇာတိတောတိ ခေါမာဒိသာမညတော။ သာမညဉှိ ‘‘ဇာတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒီဃရဿထူလသုခုမနီလပီတာဒိဘေဒဘိန္နာနံ သဗ္ဗေသံ ဝတ္ထာဝယဝါနံ သင်္ဂါဟိကခေါမသုတ္တမယတာသာမညံ ဇာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။

၅၅၂။ ဒုကူလန္တိ ဧဝံနာမကံ ရုက္ခဝါကမယစီဝရံ။ ပတ္တုဏ္ဏန္တိ ပတ္တုဏ္ဏဒေသေ သဉ္ဇာတဝတ္ထံ။ ‘‘ပတ္တုဏ္ဏံ ကောသေယျဝိသေသော’’တိ အဘိဓာနကောသေ ဝုတ္တံ။ စိနန္တိ စိနဒေသေ ဥပ္ပန္နဝတ္ထံ။ သောမာရပဋ္ဋကန္တိ သောမာရဒေသေ ဥပ္ပန္နဝတ္ထံ။ ‘‘သောမာရစိနပဋက’’န္တိပိ လိခန္တိ, သောယေဝတ္ထော။ ဣဒ္ဓိဇန္တိ ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တံ စီဝရံ။ ဒေဝဒိန္နန္တိ ဒေဝတာဟိ ဒိန္နံ စီဝရံ။ တဉှိ ကပ္ပရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တံ, ဇာလိနိယာ ဒေဝကညာယ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဒိန္နဝတ္ထသဒိသံ။ တဿာတိ ဇာတိတော ဆဗ္ဗိဓဿ ကပ္ပိယစီဝရဿ။ ဣဒံ ဆဗ္ဗိဓစီဝရံ ယထာရဟံ အနုလောမိကံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဒုကူလဉှိ သာဏဿ အနုလောမံ ဝါကမယတ္တာ, ပတ္တုဏ္ဏာဒီနိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယတ္တာ, ဣဒ္ဓိဇမ္ပိ ခေါမာဒီနံယေဝ အညတရံ ဟောတီတိ တေသံ အနုလောမံ, ဒေဝဒိန္နမ္ပိ ခေါမာဒီနံယေဝ အနုလောမံ ဟောတိ တေသံ အညတရဘာဝတော။ ယထာဟ –

‘‘သာဏဿ တု ဒုကူလဉှိ, ဣဒ္ဓိဇံ ဒေဝဒိန္နကံ၊

ခေါမာဒီနံဝသိဋ္ဌံတု, ကောသေယျဿာနုလောမိက’’န္တိ။

၅၅၃။ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ သမာဟာရော တိစီဝရန္တိ ပမာဏယုတ္တံ သံဃာဋိအာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿေဝ နာမတ္တာ တဒေဝ ဝုစ္စတိ။ ဂဏနဝသေန ယံ ကိဉ္စိ စီဝရတ္တယံ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ သမုဒ္ဒေကဒေသောပိ ယထာ ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတေသု တီသု စီဝရေသု အညတရံ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ပရိက္ခာရစောဠန္တိ သံဃာဋိအာဒိဝိသိဋ္ဌနာမေဟိ အနဓိဋ္ဌိတံ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာယာမေန အဋ္ဌင်္ဂုလံ သုဂတင်္ဂုလေန စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတံ ပစ္ဆိမံ စီဝရ’’န္တိ (ပါရာ။ ၃၅၈) အနုညာတံ ပစ္ဆိမစီဝရပရိယန္တံ ကတွာ ကတာကတဿ ယဿ ကဿစိ စီဝရဿ ရုဠှိသညာ။

မုခံ သန္ဒမာနလာလံ ပုဉ္ဆတိ ဧတေနာတိ မုခပုဉ္ဆနန္တိ ကပေါလတော နိစ္စံ သန္ဒမာနလာလာနံ ပုဉ္ဆနတ္ထာယ အနုညာတဿ စီဝရဝိသေသဿ နာမံ။ နိသီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ နိသီဒနန္တိ စ ဘိက္ခူနံ အတ္ထရိတွာ နိသီဒိတုံ အနုညာတဿ စီဝရဿ နာမံ။ အဓိဋ္ဌေယျာတိ ‘‘ဣမံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိ။ ဝိ။ ၅၈၅) ဝက္ခမာနနယေန နာမံ ဂဟေတွာ အဓိဋ္ဌေယျာတိ အတ္ထော။ ပစ္စတ္ထရဏမေဝ စာတိ သံဃိကေ မဉ္စပီဌေ သရီရသမ္ဖုသနေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာယ အာပတ္တိယာ မောစနတ္ထာယ တတ္ထ အတ္ထရိတွာ ပရိဘောဂတ္ထာယ အနုညာတံ ပစ္စတ္ထရဏစီဝရဉ္စ။

၅၅၄။ ဧကာဟန္တိ ဝသနကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ တိစီဝရန္တိ တိစီဝရေန။ ဝိပ္ပဝသေယျာတိ ‘‘သံဃာဋိယာ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဝါ အန္တရဝါသကေန ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၄၇၆) ဝုတ္တတ္တာ ဧကဒေသေ သမုဒါယောပစာရဝသေန အဝယဝဿ ဝစနတော တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရေနာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝိနာ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။ အဓိဋ္ဌာတိ အဓိဋ္ဌာယာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၂, ၂၃၊ အ။ နိ။ ၆။၅၈) ယထာ, ဧတ္ထ ‘‘ဝဠဉ္ဇိယမာန’’န္တိ သေသော, အဓိဋ္ဌာယ ဝဠဉ္ဇိယမာနံ နိသီဒနံ တထာ ဝိနာ စတုမာသံ န ဝသေယျာတိ ယောဇနာ။

၅၅၅။ ကပ္ပိယန္တိ ကပ္ပိယကာရဏံ နီလာဒိဝဏ္ဏဘေဒကရဏံ။ ကပ္ပိယန္တိ စ ကာရဏေ ကာရိယူပစာရေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဗိန္ဒုံ ဒတွာတိ ‘‘နီလံ ဝါ ကဒ္ဒမံ ဝါ ကာဠသာမံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၈) ဝုတ္တလောဟမလာဒိနာ ယေန ကေနစိပိ မင်္ဂုလပိဋ္ဌိပ္ပမာဏာဒိကံ ဗိန္ဒုံ ဒတွာ။ တတ္ထာတိ တေသု အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗေသု တိစီဝရာဒီသု, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ တိစီဝရန္တိ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗံ။ ဥပပန္နန္တိ ယုတ္တံ။ ပမာဏေနာတိ အနန္တရံ ဝက္ခမာနေန ပမာဏေန။ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဣမံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနနယေန နာမံ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ ဧဝကာရေန ပန နာမံ ဝတွာ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ ဧသ နယော သေသစီဝရေသုပိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ, န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၃၅၈)။ တသ္မာ တိစီဝရာဒီနိ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ‘‘ဣမံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နာမံ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ‘‘ဣမံ သံဃာဋိ’’န္တိအာဒိနာ တဿ စီဝရဿ နာမံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ စီဝရံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ။ တိစီဝရံ ဝါ ဟောတု အညံ ဝါ, ယဒိ တံ တံ နာမံ ဂဟေတွာ ဝိကပ္ပေတိ, အဝိကပ္ပိတံ ဟောတိ အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ။ တံ စီဝရန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၅၅၆-၇။ ‘‘ဥပပန္နံ ပမာဏေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပစ္ဆိမန္တေနာ’’တိအာဒိ။ သံဃဋိတဋ္ဌေန သံဃာဋိ။ ဝတ္ထခဏ္ဍာနိ သိဗ္ဗနကမ္မေန သံဃဋေတွာ ကတတ္တာ ‘‘သံဃာဋီ’’တိ စီဝရာနံ သာမညနာမံ။ ဣဓ ပန ရုဠှိယာ အန္တရဝါသကာဒိဝိသေသနာမဗျတိရိတ္တေ စီဝရဝိသေသေ ဝတ္တတိ။ မုဋ္ဌိပဉ္စကာတိ ဧတ္ထ ဧကာဒီနမဋ္ဌာရသန္တာနံ သင်္ချာသဒ္ဒါနံ သင်္ချေယျေ ဝတ္တမာနတ္တာ ပဉ္စသဒ္ဒေါ စီဝရပ္ပမာဏပ္ပကရဏတော လဗ္ဘမာနဟတ္ထသင်္ခါတရတနေယေဝ ပဝတ္တတိ, တေနေဝ မုဋ္ဌိသဒ္ဒေါပိ ဥတ္တရပဒလောပေန မုဋ္ဌိရတနေ ဝတ္တတိ။ ပဉ္စန္နံ ပူရဏော ပဉ္စမော, မုဋ္ဌိယာ ပဉ္စမော မုဋ္ဌိပဉ္စမော။ မုဋ္ဌိပဉ္စမော ပရိမာဏမေတိဿာတိ ‘‘မုဋ္ဌိပဉ္စမကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မ-ကာရလောပေန ‘‘မုဋ္ဌိပဉ္စကာ’’တိ သံဃာဋိ ဝုတ္တာ။

မုဋ္ဌိတ္တိကာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန သင်္ချေယျေ ဝတ္တမာနော တိ-သဒ္ဒေါ စီဝရပ္ပမာဏပ္ပကရဏတော လဗ္ဘမာနဟတ္ထသင်္ခါတရတနေယေဝ ဝတ္တတိ, တေနေဝ မုဋ္ဌိသဒ္ဒေါပိ ဥတ္တရပဒလောပေန မုဋ္ဌိရတနေ ဝတ္တတိ။ တိဏ္ဏံ ပူရဏော တတိယော, မုဋ္ဌိယာ တတိယော မုဋ္ဌိတတိယော, မုဋ္ဌိတတိယော ပရိမာဏမေတိဿာတိ ‘‘မုဋ္ဌိတတိယကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တိယ-ပစ္စယလောပေန ‘‘မုဋ္ဌိတ္တိကာ’’တိ သံဃာဋိယေဝ ဝုစ္စတိ။ ဧဝမုပရိပိ။ တိရိယန္တိ တိရိယတော။

ဥတ္တမန္တေနာတိ ဥက္ကဋ္ဌပရိမာဏန္တေန။ သတ္ထုနော စီဝရူနာပီတိ ‘‘တတြိဒံ သုဂတဿ သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ, ဒီဃသော နဝ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော’’တိ (ပါစိ။ ၅၄၈) ဝုတ္တပ္ပမာဏသုဂတစီဝရတော ဦနာပိ။ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ, ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန တတ္တကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တတော စေ ဦနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ အန္တဒွယသန္ဒဿနေန ဥဘယမဇ္ဈေ ယံ ပဟောနကရုစ္စနကပ္ပမာဏံ, တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။

၅၅၈။ မုဋ္ဌိပဉ္စကသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနိဓ ဒီဃန္တေ ဝတ္တတိ။ မုဋ္ဌိပဉ္စကော ဒီဃန္တော ယဿ, ယသ္မိံ ဝါ ပမာဏေတိ ဝိဂ္ဂဟော, ဒီဃန္တတော မုဋ္ဌိပဉ္စကပ္ပမာဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘မုဋ္ဌိပဉ္စမ’’န္တိပိ လိခန္တိ။ တိရိယန္တတောတိ ဝိတ္ထာရန္တတော။ အဍ္ဎဟတ္ထော အဍ္ဎော ဥတ္တရပဒလောပေန, သော တေယျော တတိယော ယဿ ပမာဏဿာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ, တံ, အဍ္ဎတေယျရတနပ္ပမာဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဒွိဟတ္ထံ ဝါတိ ဒွေ ဟတ္ထာ ယဿ ပမာဏဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, ဒွိရတနပ္ပမာဏံ ဝါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣဒဉ္စ ‘‘တိရိယံ ဒွိဟတ္ထောပိ ဝဋ္ဋတိ။ ပါရုပနေနပိ ဟိ သက္ကာ နာဘိံ ပဋိစ္ဆာဒေတု’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) အဋ္ဌကထာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ‘‘သေသေ အန္တရဝါသကေ’’တိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တပရိမာဏေန ပရိမိတစီဝရနိဒဿနံ။

၅၅၉။ အဟတာဟတကပ္ပါနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္ထာန’’န္တိ သေသော။ အဟတာနံ ဝတ္ထာနန္တိ နဝဝတ္ထာနံ။ အဟတတော ကိဉ္စိ ဦနာနိ အဟတကပ္ပါနိ, တေသံ နဝဝေါဟာရူပဂါနံ ကတိပယဓောတာနံ ဝတ္ထာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သံဃာဋီတိ သံဃာဋိနာမကစီဝရံ။ ဒိဂုဏာတိ ဒုပဋ္ဋကတာ။

၅၆၀။ ဥတုဒ္ဓဋာနန္တိ အတိက္ကန္တဒိဝသာနံ, ဗဟုကာလံ နိဝါသေတွာ ပရိစ္စတ္တာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ယာနိ ဥတုတော ဥဒ္ဓဋာနိ, တေသံ ဝတ္ထာနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, တိဏ္ဏံ ဥတူနမညတရံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနံ ပုရာဏဝတ္ထာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စီဝရာနန္တိ စီဝရတ္ထာနိ ဝတ္ထာနေဝ ဂဟိတာနိ။ စတုဂ္ဂုဏာတိ စတုပဋ္ဋာ။ သေသာ ဒုဝေတိ အန္တရဝါသကဥတ္တရာသင်္ဂါ ဒွေ။ ယထာသုခန္တိ ယထာရုစိ။ ပံသုကူလန္တိ သုသာနာဒီသု ပတိတပိလောတိကစီဝရံ။

၅၆၁။ ‘‘တီဏိပီ’’တိအာဒီသု ‘‘တိစီဝရေ ကယိရမာနေ သဗ္ဗံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတီ’’တိ ပါဠိယံ အာဂတဝတ္ထုမှိ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဒွေ ဆိန္နကာနိ ဧကံ အဆိန္နက’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၆၀) အာဒိဝစနတော ‘‘စီဝရ’’န္တိ သေသော။ ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဝတ္ထာနိ ဆိန္ဒိတွာ သိဗ္ဗေတွာ ကာတဗ္ဗံ။ ပဟောတိ စေတိ ဝတ္ထာနိ ဆိန္ဒိတွာ ကရဏေ ယဒိ စီဝရဿ ပဟောတိ။ သဗ္ဗေသူတိ တီသု စီဝရေသု။ အပ္ပဟောန္တေသူတိ ဝတ္ထာနံ ဆိန္ဒိတွာ သိဗ္ဗနေန အပ္ပဟောန္တေသု။ အနွာဓိကန္တိ ဝတ္ထေ ဦနာတိရေကံ အပနေတွာ အာဂန္တုကပတ္တသင်္ခါတံ အနုဝါတံ စီဝရဿ ပရိယန္တေ, မဇ္ဈေ စ ယထာရဟံ ဒီဃရဿပရိမာဏယုတ္တံ အလ္လိယာပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၅၆၂။ အစ္ဆိန္နံ ဝါတိ ယထာဝုတ္တနယေန အစ္ဆိန္နံ ဝါ။ အနာဒိန္နန္တိ အနာဒိန္နအာဂန္တုကပတ္တံ။ တိစီဝရန္တိ တီသု စီဝရေသု ဧကေကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒုဗ္ဘောဂေနာတိ ဒုဋ္ဌု ပရိဘောဂေန။ ယထာ ပရိဘုတ္တံ နဿတိ, တထာ ကိလိဋ္ဌာနံ ဓောဝနာဒိမကတွာ နိဝါသနာဒိနာ ပရိဘောဂေန။

၅၆၃-၄။ ကုသိန္တိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အနုဝါတံ စီဝရမဇ္ဈေ တာဒိသမေဝ ဒီဃပတ္တဉ္စ။ ဝုတ္တဉှေတံ စီဝရက္ခန္ဓအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကုသီတိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အနုဝါတာဒီနံ ဒီဃပတ္တာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ အဍ္ဎကုသိန္တိ အနုဝါတသဒိသံ စီဝရမဇ္ဈေ တတ္ထ တတ္ထ ရဿပတ္တံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အဍ္ဎကုသီတိ အန္တရန္တရာ ရဿပတ္တာနံ နာမ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ မဏ္ဍလန္တိ ဧကေကသ္မိံ ခဏ္ဍေ မဟာမဏ္ဍလံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘မဏ္ဍလန္တိ ပဉ္စခဏ္ဍိကစီဝရဿ ဧကေကသ္မိံ ခဏ္ဍေ မဟာမဏ္ဍလ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ အဍ္ဎမဏ္ဍလန္တိ မဏ္ဍလဿ အန္တော နိဝေသိယမာနံ ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အဍ္ဎမဏ္ဍလန္တိ ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ ဝိဝဋ္ဋန္တိ မဏ္ဍလံ, အဍ္ဎမဏ္ဍလဉ္စာတိ ဒွေ ဧကတော ကတွာ သိဗ္ဗိတံ ဝေမဇ္ဈေ ခဏ္ဍံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဝိဝဋ္ဋန္တိ မဏ္ဍလဉ္စ အဍ္ဎမဏ္ဍလဉ္စ ဧကတော ကတွာ သိဗ္ဗိတံ မဇ္ဈိမခဏ္ဍ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ အနုဝိဝဋ္ဋန္တိ မဇ္ဈိမခဏ္ဍဿ ဥဘောသု ပဿေသု သိဗ္ဗိတံ တထေဝ ဒွိမဏ္ဍလပတ္တံ ခဏ္ဍဒွယံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အနုဝိဝဋ္ဋန္တိ တဿ ဥဘောသု ပဿေသု ဒွေ ခဏ္ဍာနီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ ဗာဟန္တန္တိ တေသံ အနုဝိဝဋ္ဋာနံ ဗာဟိရပဿေ သိဗ္ဗိတံ ဗာဟိရခဏ္ဍဒွယံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဗာဟန္တန္တိ တေသံ အနုဝိဝဋ္ဋာနံ ဗဟိ ဧကေကံ ခဏ္ဍ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။

ပဉ္စန္နံ သမာဟာရော ပဉ္စကံ, ဒဿိတပ္ပကာရပဉ္စခဏ္ဍေဟိ သိဗ္ဗိတစီဝရံ ပဉ္စကံ နာမ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သတ္တခဏ္ဍာဒီဟိ သိဗ္ဗိတစီဝရာနံ ဂဟဏံ။ တေနေဝေတ္ထာဟ ‘‘ကတ္တဗ္ဗံ တု တိစီဝရ’’န္တိ။ သတ္တခဏ္ဍဿ စီဝရဿ ဧကံ မဇ္ဈိမခဏ္ဍံ ဝိဝဋ္ဋနာမမေဝ ဟောတိ, တဿ ဥဘောသု ပဿေသု ဒွေ ဒွေ ခဏ္ဍာနိ စူဠာနုဝိဝဋ္ဋမဟာနုဝိဝဋ္ဋသင်္ခါတာနိ အနုဝိဝဋ္ဋနာမာနေဝ ဟောန္တိ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အထ ဝါ အနုဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝိဝဋ္ဋဿ ဧကပဿတော ဒွိန္နံ, ဧကပဿတော ဒွိန္နန္တိ စတုန္နမ္ပိ ခဏ္ဍာနမေတံ နာမ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ ဗာဟန္တန္တိ ဒွီသု ပရိယန္တေသု သိဗ္ဗနီယံ ဗာဟိရခဏ္ဍဒွယံ, တဉ္စ သံဃဋေတွာ ဗာဟမတ္ထကေ ဌပိယမာနတ္တာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အာဓေယျေ အာဓာရောပစာရဝသေန ဗာဟာတိ စ စီဝရဿ ပရိယန္တာဝယဝတ္တာ ‘‘အန္တ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဗာဟန္တန္တိ သုပ္ပမာဏံ စီဝရံ ပါရုပန္တေန သံဟရိတွာ ဗာဟာယ ဥပရိ ဌပိတာ ဥဘော အန္တာ ဗဟိမုခါ တိဋ္ဌန္တိ, တေသံ ဧတံ နာမ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၅)။ ဣဒံ သတ္တခဏ္ဍစီဝရမေဝ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝိဟိတန္တိ ဣဒါနိပိ တဒေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အယမေဝ ဟိ နယော မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော’’တိ။ ဘိက္ခုနာ ကုသိံ…ပေ… ဗာဟန္တမ္ပိစာတိ သဗ္ဗံ ဝိဓိံ ဒဿေတွာဝ ဆိန္နံ ပဉ္စကာဒိပ္ပဘေဒကံ သမဏသာရုပ္ပံ တိစီဝရံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၅၆၅-၆။ ယထာဝုတ္တဝိဓိံ အဝိရာဓေတွာ စီဝရံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ သံဃာဋိအာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌာယ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အဓိဋ္ဌာနံ ကထံ ဘိဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘ဒါနေနာ’’တိအာဒိ။ ဒါနေနာတိ အညဿ ဒါနေန။ အစ္ဆိဇ္ဇဂါဟေနာတိ အညေန အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏေန။ ဝိဿာသဂ္ဂဟဏေန စာတိ အတ္တနိ ဝိဿာသေန အညဿ ဂဟဏေန။ ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန အညဿ ဒါနေ ဝိယ စီဝရေ နိရာလယဘာဝေနေဝ ပရိစ္စတ္တာ။

ကေစိ ပန ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ ဘိက္ခုနိယာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေနာတိ ဧဝမတ္ထံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခု ပန ဝိဗ္ဘန္တောပိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ, တာဝ ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’’တိ ဝိသေသေတွာ အဝုတ္တတ္တာ, ဘိက္ခုနိယာ စ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ တဿာ ဝိဗ္ဘမနေနေဝ အဿမဏိဘာဝတော။

သိက္ခာယာတိ ဘိက္ခုသိက္ခာယ။ ပဟာနေနာတိ ပစ္စက္ခာနေန။ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ပနေတ္ထ သစေ ဘိက္ခုလိင်္ဂေ ဌိတော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ, တဿ ကာယလဂ္ဂမ္ပိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတံ။ ‘‘သိက္ခာယ စ ပဟာနတော’’တိ စ လိခန္တိ, တံ ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာပိ, သိက္ခာယ စ ပဟာနတော’’တိ ပါဌက္ကမေ သတိ ယုဇ္ဇတိ။ ယထာဝုတ္တော ပန ပါဌော ‘‘သိက္ခာယ စ ပဟာနေန, ဟီနာယာဝတ္တနေနပီ’’တိ ပါဌက္ကမေ ယုဇ္ဇတိ။ ယထာ တထာ ဝါ ဟောတု, န ကောစိ ဝိရောဓော။

ပစ္စုဒ္ဓါရေနာတိ စီဝရဿ ပစ္စုဒ္ဓရဏေန။ ‘‘ကာလကိရိယာယာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ဝိနာသေနာတိ စီဝရသာမိကဿ ဇီဝိတဝိနာသောဝ ဝုစ္စတီတိ။ လိင်္ဂဿ ပရိဝတ္တနာတိ ဘိက္ခုဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂပရိဝတ္တနာ, ဘိက္ခုနိယာ ပုရိသလိင်္ဂပရိဝတ္တနာတိ ဧဝံ ဥဘယထာ လိင်္ဂဿ ပရိဝတ္တနေန။ သဗ္ဗံ နဝဝိဓမ္ပိ စီဝရံ။ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမေဟိ အဋ္ဌဟီ’’တိ သေသော။ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တတ္ထ ပုရိမေဟိ အဋ္ဌဟိ သဗ္ဗစီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟန္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉)။ ဘိဇ္ဇတီတိ ပဇဟတိ။ ဆိဒ္ဒဿ ဘာဝေါ ဆိဒ္ဒဘာဝေါ, တသ္မိံ, ဆိဒ္ဒေ သတိ ဆိဒ္ဒေ ဇာတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တိစီဝရန္တိ တီသု စီဝရေသု အညတရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တိစီဝရမေဝ ဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉ္စ ‘‘ဆိဒ္ဒဘာဝေန ပန တိစီဝရဿေဝါ’’တိ။

၅၆၇။ ကီဝပ္ပမာဏေ ဆိဒ္ဒေ ဇာတေတိ အာဟ ‘‘ကနိဋ္ဌဿာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ကနိဋ္ဌ…ပေ… မာဏက’’န္တိ ဣမိနာ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ။

၅၆၈။ ဧကော တန္တုပီတိ ဒီဃတော ဝါ တိရိယတော ဝါ ဧကမ္ပိ သုတ္တံ။

၅၆၉။ ဇိဏ္ဏဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဠံ ဒေန္တေန တေစီဝရိကေန ဝတ္တိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိ။ ပဌမန္တိ ဆိန္နဋ္ဌာနဿ ဆိန္ဒနတော ပုဗ္ဗေယေဝ။ အဂ္ဂဠံ ဒတွာတိ ဝတ္ထခဏ္ဍံ အလ္လိယာပေတွာ။ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ အနုဝတ္တတေ, ‘‘တေစီဝရိကော ဘိက္ခူ’’တိ လဗ္ဘတိ, ဧဝံ ဝတ္ထခဏ္ဍံ အလ္လိယာပေန္တော တေစီဝရိကော ဘိက္ခု အဓိဋ္ဌာနံ ရက္ခတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိပရိယာယေန အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတီတိ လဗ္ဘတိ။ ပဌမံ ဒွေ ကောဋိယော ဃဋေတွာတိ ယောဇနာ။ မဇ္ဈေ ဇိဏ္ဏံ အဓိဋ္ဌိတစီဝရံ မဇ္ဈေ ဆိန္ဒန္တော တတော ပုဗ္ဗေယေဝ ဒွေ ကောဋိယော ဧကတော ဃဋေတွာ သိဗ္ဗိတွာ။ ပစ္ဆာတိ ကောဋိဃဋနတော ပစ္ဆာ။ ဆိန္ဒတီတိ မဇ္ဈံ ဥဘယကောဋိံ ကာတုံ ဆိန္ဒတိ။ ရက္ခတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ။

၅၇၀။ တိစီဝရေ ကတ္ထ ဇာတံ ဆိဒ္ဒမဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတီတိ အာဟ ‘‘စတုရင်္ဂုလာ’’တိအာဒိ။ စတ္တာရိ စ အဋ္ဌ စ စတုရဋ္ဌံ, စတုန္နံ အဋ္ဌန္နံ ဝါ အင်္ဂုလာနံ သမာဟာရော စတုရဋ္ဌင်္ဂုလံ, တသ္မာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ စတုရင်္ဂုလာ အဋ္ဌင်္ဂုလာတိ ယောဇနာ။ ဩရန္တိ အဗ္ဘန္တရံ။ ဧကဉ္စ ဒွေ စ ဧကဒွေ, တေသံ ဧကဒွိန္နံ, ‘‘စီဝရာန’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ, ဧကဿ စီဝရဿ, ဒွိန္နဉ္စ စီဝရာနန္တိ ယောဇနာ။ ယထာသင်္ချာနုဒ္ဒေသဝသေန ဧကဿ တိရိယတော စတုရင်္ဂုလတော ဩရံ, ဒွိန္နံ တိရိယတော အဋ္ဌင်္ဂုလတော ဩရန္တိ ယောဇနာ။ ဝါကျဒွယေပိ ‘‘ဆိဒ္ဒံ ဘိန္ဒတေဝါ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဧကဿ စီဝရဿာတိ အန္တရဝါသကစီဝရဿ။ တိရိယတောတိ ဝိတ္ထာရတော။ စတုရင်္ဂုလံ ဩရန္တိ စတုရင်္ဂုလတော အဗ္ဘန္တရေ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ။ ဒွိန္နန္တိ ဥတ္တရာသင်္ဂသံဃာဋီနံ။ တိရိယတောတိ ဝိတ္ထာရတော။ အဋ္ဌင်္ဂုလတော ဩရန္တိ အဋ္ဌင်္ဂုလတော အဗ္ဘန္တရေ။ တိဏ္ဏမ္ပိ ဒီဃတော ဝိဒတ္ထိယာ ဩရံ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတေဝါတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ဝိဒတ္ထိ ဝဍ္ဎကိဝိဒတ္ထိ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ဆိဒ္ဒေ ဇာတေ တဿ စီဝရဿ အတိရေကစီဝရတ္တာ ဒသာဟမနတိက္ကမိတွာ သူစိကမ္မံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ တထာ အကရောန္တေန ပန ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။

၅၇၁။ ‘‘နိသီဒနဿာ’’တိ ‘‘နိသီဒနစီဝရဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒိယဍ္ဎာတိ ဧတ္ထ ဝိသေသိတဗ္ဗာ ဝိဒတ္ထိ ‘‘ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော’’တိ စ ‘‘သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ’’တိ စ ဝုတ္တသာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ အဍ္ဎေန ဒုတိယာ ဒိယဍ္ဎာ, ဒုတိယံ အဍ္ဎမေတဿာတိ ‘‘ဒုတိယဍ္ဎာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တိယ-ပစ္စယလောပေန ‘‘ဒိယဍ္ဎာ’’တိ ဝုတ္တံ, အဍ္ဎဒုတိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ’’တိ ပမာဏနိယမဿ ကတတ္တာ ဝဍ္ဎကိဝိဒတ္ထိယာ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော ဧကာ သုဂတဝိဒတ္ထိ ဟောတိ။ ဣဒံ နိသီဒနစီဝရံ ဒီဃတော ဝဍ္ဎကိဟတ္ထေန တိဟတ္ထံ, ဝိတ္ထာရတော ဆဠင်္ဂုလာဓိကဒွိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဟောတိ။ ‘‘ဒသာ ဝိဒတ္ထီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၃၃) ဝုတ္တတ္တာ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထာ ဒသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၅၇၂။ စတဿောတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဝိဒတ္ထိယော’’တိ သာမတ္ထိယာဝ လဗ္ဘတိ။ ‘‘ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိယာ’’တိ ဝိဘတ္တိပရိဏာမေန ဒီဃတောတိ ယောဇနာ။

၅၇၃။ အဍ္ဎံ တေယျံ တတိယံ ယဿာ သာ အဍ္ဎတေယျာ, အဍ္ဎတတိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၅၇၄။ တတော ဥတ္တရိံ တဒုတ္တရိံ, တဿ တဿ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အတိရေကံ။ အဓိကစ္ဆေဒနန္တိ အဓိကဿ ပမာဏာတိရိတ္တဋ္ဌာနဿ ဆေဒနံ အဿ ပါစိတ္တိယဿ ဒေသနာယာတိ အဓိကစ္ဆေဒနံ, ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အဓိကဋ္ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ ဒေသေတဗ္ဗံ ပါစိတ္တိယံ။ ဥဒီရိတံ ဝုတ္တံ ပါဠိယာတိ အတ္ထော။

၅၇၅။ အပ္ပမာဏေနာတိ ဂုဏဝသေန အပ္ပမာဏေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။

၅၇၆။ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာယ အာဂတံ နီလာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ မဟန္တာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ ပစ္စတ္ထရဏစီဝရံ ဝဋ္ဋတိ။

၅၇၇။ ‘‘မုခပုဉ္ဆနစောဠံ ဧက’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဧကံ ဓောဝိတွာ ယာဝ သုက္ခာပီယတိ, တာဝ အညေန မုခပုဉ္ဆနေန ဘဝိတဗ္ဗတ္တာ အာဟ ‘‘ဒွေပိ ဝဋ္ဋန္တိ သဗ္ဗထာ’’တိ။

၅၇၉။ ပမာဏတော, ဂဏနတော စ အတီတာတိ ပမာဏဂဏနာတီတာ။ ‘‘ပမာဏာတီတာ’’တိ ဝစနေန ဝိနယဓရာနံ အပ္ပမာဏဂုဏတံ ဒဿေတိ, ‘‘ဂဏနာတီတာ’’တိ ဣမိနာ အတိက္ကန္တဂဏနတံ။ ပကတံ ဝိနယေ ပဌမံ ကတံ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ပညတ္တံ ဇာနန္တီတိ ပကတညူ, ဝိနယဓရာ, တေ ပကတညုနော။ အပရိမာဏဂုဏမဏိဂဏဘူသိတဥပါလိဒါသကာဒိမဟာထေရာစရိယပရမ္ပရာဂတာ သင်္ချာပထာတီတာ ဝိနယဓရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၅၈၀။ သုဂတဋ္ဌင်္ဂုလာယာမန္တိ ဝဍ္ဎကိရတနပ္ပမာဏဒီဃံ။ စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတန္တိ ဝဍ္ဎကိဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဝိတ္ထာရံ။ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမံ စီဝရံ နာမ ဟောတိ။ ပစ္ဆိမံ စီဝရန္တိ ပရိဿာဝနပဋာဒီနံ ဝိသေသနံ, ပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၅၈၁။ ပရိဿာဝပဋန္တိ ဥဒကပရိဿာဝနတ္ထံ ပဋံ။ ပတ္တတ္ထဝိကန္တိ ပတ္တကဉ္စုကံ။ ပေါတ္ထကတ္ထဝိကန္တိ ပေါတ္ထက- ကဉ္စုကံ။ အာဒိဂ္ဂဟဏေန ပစ္ဆိမပ္ပမာဏာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ ပဋံ, ဒဏ္ဍပဋဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။

၅၈၂။ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ။ ဌပိတေတိ အနဓိဋ္ဌာယ ဌပိတေ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) အာဟ။ နတ္ထိ ဒေါသတာတိ ဒေါသော ဧဝ ဒေါသတာ။ ‘‘အတ္တနော သန္တကဘာဝတော မောစေတွာ ဌပိတံ သန္ဓာယ မဟာပစ္စရိယံ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဣမိနာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေဿာမိ, ဣဒံ မာတုယာ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣဒံ ဘေသဇ္ဇဿ, မာတုယာ’’တိ ဝိဘဇိတွာ သသန္တကဘာဝတော မောစိတေ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ယံ ဝတ္ထံ ဘိက္ခုနာ လဒ္ဓံ, ကတံ မာတာဒိသန္တကံ၊

နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီတိ, တမာဟု ဝိနယညုနော’’တိ။

၅၈၃။ ဝဿမာသေ စတုရောတိ ဝဿာနေ စတုရော မာသေ, အဓိဋ္ဌာနကိရိယာယ စတ္တာရော မာသေ အဝိစ္ဆေဒေါတိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ နိဝါသေတဗ္ဗာ သာဋိကာ ဝဿိကသာဋိကာ။

၅၈၄။ ကဏ္ဍုံ ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ, ကဏ္ဍုရောဂါတုရဿ ဘိက္ခုနော တပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထမနုညာတစီဝရဿေတမဓိဝစနံ။ ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘မာတိကဋ္ဌကထာယဿာ, ကဏ္ဍုစ္ဆာဒိကသာဋိယာ၊

န ကာလာတိက္ကမေ ဝုတ္တံ, အဓိဋ္ဌာနဝိဝဋ္ဋနံ။

အဓိဋ္ဌာနပဟာနင်္ဂေ-သု ဝုတ္တတ္တာ ဝိသေသတော၊

ဝီမံသိတဗ္ဗံ ဝိညူဟိ, တတ္ထ ယံ ကာရဏံ သိယာ’’တိ။

၅၈၆။ ‘‘အသမ္မုခေ ဧတန္တိ စာ’’တိ ဝစနေနေဝ သမ္မုခေ ‘‘ဣမ’’န္တိ ဝိညာယတိ။ ဝိစက္ခဏော ပစ္စုဒ္ဓရေယျာတိ ယောဇနာ။

၅၈၇။ အဓိဋ္ဌိတန္တိ အဓိဋ္ဌာနံ။

၅၈၈။ ဣတိ သဗ္ဗမိဒန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဣဒံ တိစီဝရာဒီနံ ပမာဏာဒိသဗ္ဗဝိဓာနံ။ တေစီဝရိကဘိက္ခုနောတိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတတေစီဝရိကဿ ဝိနယတေစီဝရိကဿ။ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ သမာဟာရော တိစီဝရံ, တိဏ္ဏံ တိစီဝရာနံ သမာဟာရောတိ ‘‘တိတိစီဝရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ နဝစီဝရာနိ သင်္ဂဟိတာနိ, တိစီဝရေ နိယုတ္တော တေစီဝရိကောတိ ဝိနယတေစီဝရိကော ဝုစ္စတိ။ ဓုတင်္ဂတေစီဝရိကဿာပိ တိစီဝရေ ဣဒမေဝ ဝိဓာနန္တိ သောပိ သင်္ဂယှတိ။ အညေသု ဝါ ပန ဆသု စီဝရေသု ပရိက္ခာရစောဠံ ဧကံ အံသကာသာဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ တထာ ဝတွာဝါတိ ‘‘ဣမံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝတွာ။ တံ ပရိက္ခာရစောဠံ။ ပရိက္ခာရစောဠမဿ အတ္ထိ, တတ္ထ ဝါ နိယုတ္တောတိ ပရိက္ခာရစောဠိကော။

၅၈၉။ ‘‘တိစီဝရံ ပန ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အနုယောဂံ ကတွာ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ စီဝရတ္တယမေဝ ဝုတ္တံ။ ‘‘သုခပရိဟာရတ္ထံ ဧကမ္ပိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ဧကဒေသေ သမုဒါယောပစာရဝသေန ဧကမ္ပိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗမေဝ ဟောတိ။

ပရိက္ခာရစောဠံ ကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဗဒ္ဓသီမတော ဗဟိ ဝသန္တေန ဧကကေန တေစီဝရိကေန အန္တောအရုဏေ အသတိယာ တီသု စီဝရေသု ဟတ္ထပါသေ အကတေသု နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ, ဝိနယကမ္မံ ကာတုံ သဘာဂပုဂ္ဂလာနံ ဒုလ္လဘတ္တာ စ သုခပရိဟာရတ္ထံ တီသု ဧကံ ဝါ သဗ္ဗာနိ ဧဝ ဝါ တိစီဝရနာမေန ကတာဓိဋ္ဌာနာနိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဧဝံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘သစေ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနံ လဘေယျ, ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ပရိဟာရော နိရတ္ထကော ဘဝေယျာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) ဝုတ္တံ မဟာပဒုမတ္ထေရဿ မတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧဝံ စုဒေါသိတေ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ စေတိ ဧဝံ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ စေ။ ဥဒေါသိတေတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အနန္တရေ ဒုတိယကထိနသိက္ခာပဒေ။ ဝုတ္တော ပရိဟာရောတိ ‘‘ဧကကုလဿ ဂါမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ။ အန္တောဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောဂါမေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၄၇၈) နယေန ပဒဘာဇနာဝသာနေ ဝုတ္တော, ဣဓ စ ‘‘ဂါမာဒီသု ပဒေသေသူ’’တိအာဒိနာ နယေန အနန္တရံ ဝက္ခမာနော တိစီဝရဿ ပရိဟရဏဝိဓိ။ နိရတ္ထကောတိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ တေန ဝိဓိနာ တိစီဝရံ အပရိဟရန္တဿာပိ ဘိက္ခုနော အနာပတ္တိဘာဝတော နိပ္ပယောဇနောတိ အတ္ထော။

၅၉၀။ တပ္ပရိဟရိတုမာဟ ‘‘န’’ဣစ္စာဒိ။ န နိရတ္ထကောတိ ယောဇနာ။ ဟေတုံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တေစီဝရိကဿေဝါ’’တိအာဒိ။ ယော တိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌာနံ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အန္တောအရုဏေ စီဝရံ ဟတ္ထပါသတော အမောစေတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတိ, တာဒိသဿ တေစီဝရိကဿေဝ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဥဒေါသိတပရိဟာရဿ ဘဂဝတာ ဒေသိတတ္တာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ တာဒိသဿေဝ တေစီဝရိကဿ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ပရိဟာရော ဝုတ္တော, တသ္မာ။ တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ တံ နဝဝိဓံ သဗ္ဗမ္ပိ စီဝရံ။ ပရိက္ခာရစောဠဿာတိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၅၉၁။ ဣမိနာ ဥဒေါသိတပရိဟာရဿ အနိရတ္ထကဘာဝံ သာဓေတွာ ဣဒါနိ ‘‘တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠနာမေနာပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမဿ အဓိကတ္ထဿ မဟာကာရုဏိကေန အနုညာတဘာဝေ ကိရိယန္တရာနုဇာနနသင်္ခါတအဓိကဝစနဿ ဉာပကဟေတုဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဓိဋ္ဌေတီ’’တိအာဒိ။ ဣမသ္မိံယေဝ သိက္ခာပဒေ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ, ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ပါဌေ အနာပတ္တိဘာဝေ ‘‘အဓိဋ္ဌေတီ’’တိ ဧတ္တကေနေဝ ပရိယတ္တေ (ပါရာ။ ၄၆၉) ‘‘ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ကိရိယန္တရာနုဇာနနေန ပကာရန္တရေနာပိ ဒေါသော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယဿ ဝိညာပိတတ္တာတိ အတ္ထော။

၅၉၂။ ဧဝံ ကရောန္တဿာတိ တိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟန္တဿ။ ဣဒါနိ အတိပ္ပသင်္ဂံ ဒဿေတုကာမဿ စောဒကဿ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ။ မူလာဓိဋ္ဌာနံ ပဟာယ ကာတဗ္ဗပ္ပကာရန္တရဿာပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ တိစီဝရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ မုခပုဉ္ဆနာဒိကံ ကတွာ အဓိဋ္ဌဟတောပိ ဒေါသော န သိယာတိ ကသ္မာ နာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ နဣတိ အတိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏေ။

၅၉၃။ ကိစ္စဝိဓာနတောတိ တေသံ မုခပုဉ္ဆနာဒီနံ အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စဿ သာဓနတော, တာဒိသံ ကိစ္စဝိသေသာပေက္ခံ ဝိနာ တံတံနာမေန အဓိဋ္ဌာတုံ န ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အကိစ္စဿာတိ မုခပုဉ္ဆနာဒိကိစ္စရဟိတဿ။ အဓိကဿာတိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနဿ ဝိဇဟိတတ္တာ အတိရေကဿ။ အဿာတိ တိစီဝရဿ။ အဓိဋ္ဌာနံ တု ယုဇ္ဇတီတိ ဒသာဟံ အနတိက္ကမိတွာ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌာနံ ပန ယုဇ္ဇတိ။

၅၉၄။ နိဓာနဿ မုခံ ဥပါယောတိ နိဓာနမုခံ, အန္တရဝါသကာဒိတံတံစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌာနတော အတိရေကံ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရံ ယထာ ဌပိတံ အာပတ္တိံ န ကရောတိ, တထာ နိဓာနဿ ဥပါယောတိ အတ္ထော။ ဧတံ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနံ။ မဟာပစ္စရိယန္တိ ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ဘိက္ခုသံဃံ ဇမ္ဗုဒီပံ နေတုံ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ အာဏတ္တိယာ ဝိသုကမ္မေန နိမ္မိတမဟာပစ္စရိယံ နိသီဒိတွာ လိခိတတ္တာ တံနာမကာယံ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ, ‘‘မဟာပစ္စရိယာဒိသူ’’တိပိ လိခန္တိ။

၅၉၅။ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနဿ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ကတမန္တိ အာဟ ‘‘စီဝရ’’န္တိအာဒိ။ ‘‘နိဒါနေ ဥပ္ပတ္တိတော’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘စီဝရံ ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ နိဒါနေ ‘‘တိစီဝရံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဝိဇ္ဇတိ, ဣဒမတိရေကစီဝရံ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝတော အာရောစိတဝတ္ထုမှိ။ ဥပ္ပတ္တိတောတိ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ, အနုညာတတ္တာတိ အတ္ထော။ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ တိစီဝရံ, အတ္ထော စ ဟောတိ ပရိဿာဝနေဟိပိ ထဝိကာဟိပိ။ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပရိက္ခာရစောဠက’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၅၇) ဧတ္ထ ပါဠိယံ ဧဝံ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ နာမေနာဓိဋ္ဌိတတိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သာဓနေန တဒေကသာဓနတ္တာ ဧဝ ဧကမ္ပိ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။ တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝဉ္စ သတိ ယော တိစီဝရေ ဧကေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတုကာမော ဟောတိ, တဿ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ ဝိကပ္ပနာယ ဩကာသော ဒိန္နော ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉)။

၅၉၆-၈။ ဧတ္တာဝတာ ကပ္ပိယစီဝရဉ္စ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အကပ္ပိယစီဝရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကုသဝါကာဒီ’’တိအာဒိ။ ကုသန္တိ ဒဗ္ဗတိဏံ။ ဝါကန္တိ ရုက္ခာဒီနံ ဝါကံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဖလကံ ဂဟိတံ, စီရ-သဒ္ဒေါ စီဝရပရိယာယော, ဣမသ္မိံ ကုသာဒယော ဂန္ထေတွာ ကတေ စီဝရေယေဝ ဝတ္တတိ။ ကေသဇံ ကမ္ဗလန္တိ မနုဿကေသေဟိ ဝီတကမ္ဗလဉ္စ။ ဝါလဇံ ကမ္ဗလန္တိ အဿဝါလစမရဝါလေဟိ ဝီတကမ္ဗလဉ္စ။ ဥလူကပက္ခန္တိ ကောသိယသကုဏပတ္တံ။ ဣဓ ပန တံ ဂန္ထေတွာ ကတစီဝရမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အဇိနက္ခိပေတိ အဇိနဒီပိစမ္မေ။ ‘‘ဓာရယတော ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ပစ္စေကံ သမ္ဗန္ဓော။

ကဒလိဒုဿေတိ ကဒလိဝါကမယဝတ္ထေ။ ဧရကဒုဿေတိ ဧရကမယဝတ္ထေ။ အက္ကဒုဿေတိ အက္ကဒဏ္ဍေ ဝါ တေသံ သုတ္တာနိ ဝါ ဂဟေတွာ ကတဝတ္ထေ။ ပေါတ္ထကေတိ မကစိဝါကမယဝတ္ထေ။ တိရီဋေ ဝါတိ ဧဝံနာမကေ ရုက္ခတစေ။ ဝေဌနေတိ သီသဝေဌနေ။ ကဉ္စုကေတိ ကဝစေ။

သဗ္ဗနီလကေတိ ကေဝလနီလကေ။ ဧသ နယော မဉ္ဇေဋ္ဌာဒီသု။ မဟာနာမရတ္တေတိ တနုပဒုမဒလဝဏ္ဏရတ္တေ။ မဟာရင်္ဂရတ္တေတိ သတပဒိဝဏ္ဏရတ္တေ။

၅၉၉။ အစ္ဆိန္နဒသကေတိ အစ္ဆိန္နာ ဒသာ ယဿ, တသ္မိံ စီဝရေ။ ဧသ နယော ဒီဃဒသေပိ။ ဖလဒသေတိ ဖလသဒိသဂန္ထိတာ ဒသာ ယဿ, တသ္မိံ။ ပုပ္ဖဒသေတိ ကဏ္ဏိကံ ဗန္ဓိတွာ ဝိကာသေတွာ ကတာ ဒသာ ယဿ, တသ္မိံ စီဝရေတိ အတ္ထော။ အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ နဂ္ဂံ ကတွာ စောရေဟိ ဝိလုတ္တစီဝရဿ။ ဧတ္ထာတိ ကုသဝါကာဒီသု, သဗ္ဗနီလာဒီသု စ။ ကိဉ္စီတိ ဧကမ္ပိ အကပ္ပိယံ နတ္ထိ အနနုလောမိကံ နတ္ထိ။ ‘‘နဂ္ဂေန ဧတေသု အကပ္ပိယစီဝရေသု ယံကိဉ္စိ လဒ္ဓံ, တေန ဟိရိကောပိနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပစ္ဆာ ကပ္ပိယစီဝရေ လဒ္ဓေ တံ အဓိဝါသေတွာ ဣဒံ အကပ္ပိယစီဝရံ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗနီလကာဒိဝတ္ထေသု လဒ္ဓေသု ကပ္ပိယရဇနေန ရဇိတွာ, တံ ဝဏ္ဏံ နာသေတွာ ဝါ ကပ္ပိယဝတ္ထာနိ ဥဘယပဿေသု အလ္လိယာပေတွာ, ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝါ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၆၀၀။ ‘‘အန္တောဒသာဟ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘အဓိဋ္ဌေတီ’’တိအာဒီဟိ သဗ္ဗပဒေဟိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အညဿ ဒေတိ။ ဣဓ ဒါနံ ဒုဝိဓံ သမ္မုခါဒါနံ, ပရမ္မုခါဒါနန္တိ။ ပဋိဂ္ဂါဟကံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဒမ္မီ’’တိ ဒါနံ သမ္မုခါဒါနံ နာမ။ ပရမ္မုခါ ‘‘ဣဒံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ပရမ္မုခါဒါနံ။ ‘‘ဣဒံ တွံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝါ ‘‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ သစေ ဝဒတိ, ဒါနဂဟဏဒွယမ္ပိ သုဒ္ဓံ။ ‘‘ဣဒံ တဝ သန္တကံ ကရောဟိ, တဝ သန္တကံ ဟောတု, တဝ သန္တကံ ဟောတီ’’တိ ဒါယကေန ဝုတ္တေ ဂဏှန္တောပိ ‘‘မမ သန္တကံ ကရောမိ, မမ သန္တကံ ဟောတု, မမ သန္တကံ ဟောတီ’’တိ ဝဒတိ စေ, ဒါနံ, ဂဟဏဉ္စ အသုဒ္ဓံ ဟောတိ။ ‘‘တဝ သန္တကံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘သာဓု ဘန္တေ မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝတွာ ဂဏှာတိ, ဂဟဏံ သုဒ္ဓံ။ ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ န ဂဏှာမီ’’တိ ဝဒတိ, ပုန ‘‘ဒိန္နံ မယာ, တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဣတရောပိ ပုန ပဋိက္ခိပတိ, တံ စီဝရံ ကဿစိ အသန္တကတ္တာ ဒသာဟာတိက္ကမေနာပိ နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီတိ ပစ္ဆာ တေသု ဒွီသု ယော ဣစ္ဆတိ, တေန အဓိဋ္ဌာယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗမိဒံ အဋ္ဌကထာယ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။

အဓိဋ္ဌိတစီဝရေ အဓိဋ္ဌာနေ ဝေမတိကေန အတ္တနော ဝိမတိံ ပဌမံ အာဝိ ကတွာ ‘‘သစေ အနဓိဋ္ဌိတံ, ဧဝံ ကတေ ကပ္ပိယံ ဟောတီ’’တိ စိန္တေတွာ နိဿဇ္ဇေတွာ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တဿ မုသာဝါဒဒေါသော နာပဇ္ဇတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘န ဟိ ဧဝံ ဇာနာပေတွာ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တဿ မုသာဝါဒေါ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉)။ ‘‘ကေစိ ‘တထာ ဝေမတိကစီဝရံ အညေန ဝိဿာသေန ဂဟေတွာ ပုန ဒါတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န သုန္ဒရ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉ ထောကံ ဝိသဒိသံ) တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ။

ဝိနဿတီတိ စောရာဒီဟိ ဝိနဿတိ။ ‘‘နဿတိ, ဍယှတိ, အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တီ’’တိ ဣမာနိပိ ဝိနာသပ္ပကာရတ္တာ ‘‘ဝိနဿတီ’’တိ ဣမိနာဝ သင်္ဂယှန္တိ။ တတ္ထ ‘‘နဿတီ’’တိ ဣဒံ စောရာဒီဟိ ဟဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ‘‘ဝိနဿတီ’’တိ ဣဒံ ဥန္ဒူရခါယိတာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ‘‘ဍယှတီ’’တိ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ သန္ဓာယ။ ဝိဿာသေတိ ဧတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌော စ သမ္ဘတ္တော စ အာလပိတော စ ဇီဝတိ စ ဂဟိတေ စတ္တမနော ဟောတီတိ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေန အတ္တနိ ဝိဿာသေန အညေန ဂဟိတေတိ အတ္ထော။ ပကာသိတာတိ ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၄၆၉) နယေန ဝုတ္တာ။

၆၀၁။ ဣဒံ ပန သမုဋ္ဌာနံ နာမေန ကထိနသမုဋ္ဌာနံ နာမာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ နာမ ကာယဝါစတော စ ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ။ အတိရေကစီဝရဘာဝဿ ဇာနနစိတ္တေန ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တေ အသတိပိ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော အစိတ္တံ။ အနဓိဋ္ဌာနတော, အဝိကပ္ပနတော စ အကြိယံ။ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇန္တော ဝါ စေတိယာဒိံ ဝန္ဒန္တော ဝါ ဧကာဒသမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတိ, ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ကလဟာဒိပသုတော ဝါ ဝီတိက္ကမံ ဇာနန္တော ဝါ ဥဋ္ဌာပေတိ, အကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ခီဏာသဝေါ ပန အသတိယာ ဝါ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တော ဝါ တထာ ကရောန္တော အဗျာကတစိတ္တော အာပဇ္ဇတီတိ တိစိတ္တံ။ ဝုတ္တနယေန ကမ္မဋ္ဌာနာဒိမနုယုဉ္ဇန္တဿ သောမနဿစိတ္တသမင်္ဂိနော သုခဝေဒနာ, ဥပေက္ခာစိတ္တသမင်္ဂိနော ဥပေက္ခာဝေဒနာ, ကလဟာဒိပသုတဿ ဒေါမနဿစိတ္တသမင်္ဂိနော ဒုက္ခဝေဒနာ ဟောတီတိ တိဝေဒနံ။ ဧသ နယော ဥပရိပိ ဧဝရူပေ ဌာနေ ယောဇေတဗ္ဗော။

ပဌမကထိနကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၀၂။ ဂါမာဒီသု ပဒေသေသု တိပဉ္စသူတိ တိစီဝရာနိ နိက္ခိပိတွာ ဝိပ္ပဝါသေန ဒေါသံ, ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၄၇၇) နယေန ပါဠိယံ ဝုတ္တဂါမနိဝေသနဥဒေါသိတအဋ္ဋမာဠပါသာဒဟမ္မိယနာဝါသတ္ထခေတ္တဓညကရ- ဏအာရာမဝိဟာရရုက္ခမူလအဇ္ဈောကာသသင်္ခါတေသု ပန္နရသသု စီဝရနိက္ခေပဋ္ဌာနေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတ္ထ ဂါမော နာမ ဧကကုဋိကာဒိဂါမော။

နိဝေသနံ နာမ ဂါမတော ဗဟိ စတုသာလာဒိကော ဂေဟော။ တေနာဟ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဂါမနိဝေသနာနံ ဝိသေသံ ဝဒန္တာ ‘ပုန ဧကပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ နိဝေသိတာ ဗဟုဂေဟာ နိဝေသနံ နာမ ဟောန္တီ’တိ ဝဒန္တိ, တသ္မာ ဣဒံ နိဝေသနာဒိ သဗ္ဗံ ‘ဂါမတော ဗဟီ’တိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဣဒဉ္စ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ ‘‘နိဝေသနာဒိကံ အန္တောဂါမေ စေ ဟောတိ, ဂါမေ ဝုတ္တပရိဟာရဿေဝ လဗ္ဘနတော အန္တောဂါမတော ဗဟီ’တိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ။

အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဒေါသိတောတိ ယာနာဒီနံ ဘဏ္ဍာနံ သာလာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၈၂-၄၈၇) ဝုတ္တသရူပံ ဥဒေါသိတံ နာမ။ ‘‘အဋ္ဋောတိ ပဋိရာဇာဒိပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၈၂-၄၈၇) ဝုတ္တသရူပေါ အဋ္ဋော နာမ။ ‘‘မာဠောတိ ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၂-၄၈၇) ဝုတ္တော ဧကကဏ္ဏိကသင်္ဂဟိတော စတုရဿဂေဟော မာဠော နာမ။ ပါသာဒေါတိ ဒီဃပါသာဒေါ။ ဟမ္မိယန္တိ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ။ နာဝါတိ ယာနပ္ပတ္တိ။ သတ္ထန္တိ ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထဝသေန ဒုဝိဓော ဇနသမူဟော, သော စ နိဝိဋ္ဌာနိဝိဋ္ဌဝသေန ပစ္စေကံ ဒုဝိဓော။ တတ္ထ နိဝိဋ္ဌေ ဝတိအာဒိပရိက္ခေပေါပိ ဟောတေဝ။

ခေတ္တန္တိ ယဝခေတ္တာဒိခေတ္တံ။ ဓညကရဏံ ခလံ။ အာရာမော ပုပ္ဖါရာမော, ဖလာရာမော စ။ ဝိဟာရောတိ ဧကမ္ပိ သေနာသနံ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ရုက္ခော နာမ ယံ မဇ္ဈန္တိကေ ကာလေ သမန္တာ ဆာယာ ဖရတီ’’တိ (ပါရာ။ ၄၉၄) ဝုတ္တပ္ပမာဏပရိစ္ဆန္နော ရုက္ခော။ အဇ္ဈောကာသော နာမ သတ္တဗ္ဘန္တရော, သော ဝိဉ္စာဋဝိအာဒိအဂါမကာရညေ စ မစ္ဆဗန္ဓာနံ အဂမနပထေ သမုဒ္ဒဒီပေ စ လဗ္ဘတိ။ မစ္ဆဗန္ဓာနံ အဂမနပထော နာမ ဥဒကပိဋ္ဌိယာ ဂန္တွာ ပုန တဒဟေဝ ဂေဟံ အာဂန္တုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဒူရော သမုဒ္ဒပ္ပဒေသော ဝုစ္စတိ။

အယံ ဂါမာဒိကော ပစ္စေကံ ဧကူပစာရော, နာနူပစာရောတိ ဒုဝိဓော။ တတ္ထ အဇ္ဈောကာသံ ဝိနာ ဂါမာဒိကော တံတံရာဇာဒိသာမိကကုလာနံ ဧကတ္ထနာနတ္ထဝသေန ဧကကုလသန္တကော စေ ဟောတိ, ဧကူပစာရော။ နာနာကုလသန္တကော စေ, နာနူပစာရော ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော နာမ ဧကကုလဿ ဂါမော ဟောတီ’’တိအာဒိ (ပါရာ။ ၄၇၈)။ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကကုလဿ ဂါမောတိ ဧကဿ ရညော ဝါ ဘောဇကဿ ဝါ ဂါမော’’တိ စ ‘‘နာနာကုလဿ ဂါမောတိ နာနာရာဇူနံ ဝါ ဘောဇကာနံ ဝါ ဂါမော ဝေသာလီကုသိနာရာဒိသဒိသော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၇၉) စ။

ဧကကုလေန ကာရာပိတော ဝိဟာရော ဧကူပစာရော, နာနာကုလေဟိ ကာရာပိတော နာနူပစာရော ဟောတိ။ ယထာဟ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဝိဟာရေ ဧကကုလနာနာကုလဝေါဟာရော ကာရာပကာနံ ဝသေန ဝုတ္တော’’တိ။ အဇ္ဈောကာသေ ပန ဥပစာရဘေဒေါ အဗ္ဘန္တရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉ္စေတံ ပါဠိယံ ‘‘အဇ္ဈောကာသော ဧကူပစာရော နာမ အဂါမကေ အရညေ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ ဧကူပစာရော။ တတော ပရံ နာနူပစာရော’’တိ။ ဣဓ ဧကံ အဗ္ဘန္တရံ အဋ္ဌဝီသတိရတနံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧကံ အဗ္ဘန္တရံ အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၈၉)။ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝုတ္တသရူပပ္ပဘေဒါနိ ပန္နရသ ဌာနာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂါမာဒီသု ပဒေသေသု တိပဉ္စသူ’’တိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပါဠိအဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနတော ဝေဒိတဗ္ဗော။

‘‘တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝါသေယျာတိ သံဃာဋိယာ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဝါ အန္တရဝါသကေန ဝါ။ အန္တောဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၇၆, ၄၇၈) ဝစနတော ဧတ္ထ တိစီဝရန္တိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနမညတရမေဝ စီဝရံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧကရတ္တန္တိ ဝိပ္ပဝါသကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ အပိ-သဒ္ဒေန ကိံ ပန ဒိရတ္တာဒိကန္တိ ဒဿေတိ။

သံဃသမ္မုတိယာ ဝိနာတိ တိစီဝရံ ပရိဟရိတုံ အသမတ္ထေန ဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ သံဃံ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဂိလာနော, န သက္ကောမိ တိစီဝရံ အာဒါယ ပက္ကမိတုံ, သောဟံ ဘန္တေ သံဃံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိံ ယာစာမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ယာစိတေန သံဃေန တဿ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ဒိန္နံ အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိံ ဝိနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာ လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော တသ္မိံ ဂေလညေ အဝူပသန္တေ ဝါ ဝူပသန္တေပိ စီဝရနိက္ခေပဋ္ဌာနံ အာဂမနကာလေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ အညေပိ ရောဂေ အဝူပသန္တေ တာယယေဝ သမ္မုတိယာ န ဒေါသော။

၆၀၃။ ဘိက္ခုနောတိ အလဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ဘိက္ခုနော။ တေန စီဝရေန။ ဝိပ္ပဝတ္ထုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိနာ ဝသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘ဧကကုလဿ ဂါမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ, အန္တောဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောဂါမေ ဝတ္ထဗ္ဗံ။ အပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ, ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဃရေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ။ နာနာကုလဿ ဂါမော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ, ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဃရေ ဝတ္ထဗ္ဗံ သဘာယေ ဝါ ဒွါရမူလေ ဝါ, ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၄၇၈) နယေန ပါဠိယာ ဝုတ္တဋ္ဌာနတော ဗဟိ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဣမသ္မိံ ပါဌေ ‘‘ပရိက္ခိတ္တော’’တိ ဣဒံ ပါကာရေန ဝါ ဝတိယာ ဝါ ပရိခါယ ဝါ ပရိက္ခိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဟတ္ထပါသာ ဝါတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထပါသာ နာမ အဍ္ဎတိယရတနံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တံ ဃရံ သမန္တတော ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ, အဍ္ဎတေယျရတနပ္ပမာဏာ ပဒေသာ ဥဒ္ဓံ န ဝိဇဟိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၇၇-၄၇၈)။

ဝိပ္ပဝသန္တဿ ကော ဒေါသောတိ အာဟ ‘‘ဟောတိ…ပေ… အရုဏုဂ္ဂမေ’’တိ။ အနုညာတဋ္ဌာနတော ဟိ ဗဟိ စီဝရေန ဝိနာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေန္တဿ တံ စီဝရံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တံဟေတုကာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိပိ ဟောတီတိ အတ္ထော။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘နိဿဇ္ဇိတွာ…ပေ… ဝိညုနာ’’တိ။

၆၀၄။ နှာယန္တဿေဝါတိ စီဝရဿ ဟတ္ထပါသတော ဒူရေ နဟာယန္တဿေဝ, အနာဒရေ သာမိဝစနံ။

၆၀၆။ အစ္ဆိန္နံ ဝိလုတ္တံ စီဝရံ ယဿ သော အစ္ဆိန္နစီဝရော, ဘိက္ခု, တဿ ဌာနံ အစ္ဆိန္နစီဝရဋ္ဌာနံ, တသ္မိံ။

၆၀၇။ နိဝါသေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တရဝါသက’’န္တိ စ ဂဟေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣတရာနီ’’တိ စ သေသော။ ဣဒဉ္စ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ, အာသန္နေ မဂ္ဂေ စ မနုဿသမ္ဗာဓေ အသတိ ကတ္တဗ္ဗဒဿနံ။ ဣတရတ္ထ နိဝါသေတွာ, ပါရုပိတွာ စ သံဃာဋိံ အံသေ ကတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ။ ဝိဟာရေ သဘာဂေသု အလဗ္ဘမာနေသု အာသနသာလမ္ပိ ဂန္တွာ သဘာဂဿ သန္တိကေ ဝိနယကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၉၅ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။ ‘‘နိဿဇ္ဇိတွာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဣဒံ မေ ဘန္တေ စီဝရံ ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထံ အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ နိဿဂ္ဂိယံ, ဣမာဟံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ သံဃေ ဝါ ‘‘ဣဒံ မေ ဘန္တေ စီဝရံ…ပေ… အဟံ အာယသ္မန္တာနံ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ တိဏ္ဏံ, ဒွိန္နံ ဝါ သန္တိကေ ဝါ ‘‘ဣဒံ မေ အာဝုသော…ပေ… ဣမာဟံ အာယသ္မတော နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဧကဿ သန္တိကေ ဝါ ဝတွာ နိဿဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိညုနာတိ ဧဝံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနိဿဇ္ဇနာဒိနာနပ္ပကာရဝိဓိဇာနနကေန ဉာဏဝတာတိ အတ္ထော။

၆၀၈။ တံ နိဿဂ္ဂိယစီဝရံ။

၆၀၉။ ‘‘အဒေန္တဿ စ နိဿဋ္ဌံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန အာပတ္တိ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ, နိဿဋ္ဌစီဝရံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣမံ ဝိဓိံ ဇာနနတာယ ဗျတ္တေန ယထာဝိဓိံ ကာတုံ သမတ္ထတာယ ပဋိဗလေန ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၂၃၉) အာဂတနယေန အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိဿဋ္ဌစီဝရံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ နိသီဒါပေတွာ သစေ သံဃော ဟောတိ, ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော နိဿဂ္ဂိယံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျာ’’တိ, သစေ တယော ဟောန္တိ, ‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ, ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော နိဿဂ္ဂိယံ အာယသ္မန္တာနံ နိဿဋ္ဌံ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, အာယသ္မန္တာ ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျု’’န္တိ, သစေ ဧကကော ဟောတိ, ‘‘ဣမံ စီဝရံ အာယသ္မတော ဒမ္မီ’’တိ ဒါတဗ္ဗံ, နိဿဋ္ဌစီဝရံ ‘‘အတ္တနောယေဝ ဒိန္န’’န္တိ သုဒ္ဓသညာယ ဂဟေတွာ အဒေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တဿ သန္တကဘာဝံ ဉတွာ လေသေန ဝိလုမ္ပန္တဿ ပန ဘဏ္ဍဂ္ဃဝသေန ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယပါရာဇိကာပတ္တိယော ဟောန္တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တဿ သန္တကဘာဝံ ပန ဉတွာ လေသေန အစ္ဆိန္ဒန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉)။ ပရိယာပုတန္တိ ‘‘န ဘိက္ခဝေ နိဿဋ္ဌစီဝရံ န ဒါတဗ္ဗံ, ယော န ဒဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၇၀) ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။

၆၁၀-၁။ ထေရေ ဒဟရေ စာတိ ဧတေသု ဥဘောသုပိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေသူတိ ယောဇနာ။ ‘‘ထေရေ’’တိ ဣမိနာ အနိဿိတဘာဝမာဟ, ‘‘ဒဟရေ စာ’’တိ ဣမိနာ နိဿိတဘာဝံ။ ဩဟီနေတိ ဩသက္ကိတေ။ သစေ သော ထေရော နိဿယာစရိယော ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဂရု’’န္တိ။ တသ္မိံ ဒဟရေ။ ဝတ္ထန္တိ တဿ ဟတ္ထေ ဌိတစီဝရံ။ န ပဿမ္ဘတီတိ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ ဂမနေ သဥဿာဟတ္တာ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနေဝ ‘‘မုဟုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၆၁၄။ ပစ္စုဒ္ဓါရေ အန္တောယေဝါရုဏေတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, ဒဟရဘိက္ခုနော ဒူရဘာဝဉ္စ အရုဏုဂ္ဂမနဉ္စ ဉတွာ စီဝရဿ အနိဿဂ္ဂိယတ္ထံ တဿ ဟတ္ထေ ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ ပုရာရုဏာ ပစ္စုဒ္ဓရေတိ အတ္ထော။ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အညဿ ဒေတိ။ ဝိနဿတီတိ စောရာဒီဟိ နဿတိ။

ဒုတိယကထိနကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၁၆။ အကာလစီဝရန္တိ ‘‘အကာလစီဝရံ နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္နံ, အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ ဥပ္ပန္နံ, ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္န’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ဝစနတော အနတ္ထတကထိနေ ဝိဟာရေ ‘‘စီဝရမာသော’’တိ ယော ပုဗ္ဗကတ္တိကကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမီ, တာဝ မာသော ဝုစ္စတိ, တတော ပရေသု ဧကာဒသသု မာသေသု ဥပ္ပန္နဉ္စ အတ္ထတကထိနေ ဝိဟာရေ ယော စီဝရမာသော, ဟေမန္တာ စ စတ္တာရော မာသာတိ ပဉ္စမာသတော ဗဟိ သတ္တသု မာသေသု ဥပ္ပန္နဉ္စ အတ္ထတကထိနေ ပဉ္စ မာသာ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေ သံဃဿ စ ‘‘ဣဒံ အကာလစီဝရံ ဒမ္မီ’’တိ ပုဂ္ဂလဿ စ ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နဉ္စေတိ ဣဒံ အကာလစီဝရန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ သေသော, ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇေယျ သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ ပံသုကူလတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေနာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ဝစနတော သံဃဿ ဝါ ‘‘ဣဒံ သုတ္တန္တိကဂဏဿ ဒေမ, ဣဒံ အာဘိဓမ္မိကဂဏဿ ဒေမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဂဏဿ ဝါ ဒိန္နတော အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ဝါ ဉာတိအာဒိတော ဝါ သုသာနာဒိပံသုကူလခေတ္တတော ဝါ အတ္တနော သန္တကေန သုတ္တကပ္ပါသာဒိကပ္ပိယဝတ္ထုတော ဝါ ဥပ္ပန္နစီဝရန္တိ အတ္ထော။

မာသပရမံ နိက္ခိပေတိ မာသော ပရမံ ပမာဏံ ဧတဿ နိက္ခိပနဿာတိ မာသပရမံ, နိက္ခိပနန္တိ ကိရိယာဝိသေသနံ ကာတဗ္ဗံ, မာသပရမံ နိက္ခိပနံ ကရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အာကင်္ခမာနေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗံ, နော စဿ ပါရိပူရီ, မာသပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တံ စီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဦနဿ ပါရိပူရိယာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ဝစနတော ဧဝံ ဥပ္ပန္နံ စီဝရံ ဣစ္ဆန္တေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သစေ ပဟောတိ, ဒသာဟမနတိက္ကာမေတွာ ကာရေတဗ္ဗံ။ သစေ နပ္ပဟောတိ, ဦနဿ ပရိပူရဏတ္ထံ မာသပရမံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ကဒါ ဧဝံ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သတိ ပစ္စာသာယာ’’တိ, ‘‘ပစ္စာသာ ဟောတိ သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ ပံသုကူလတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေနာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ဝုတ္တသံဃာဒိတော အတ္တနော ဝဿဂ္ဂါဒိတော လဘေယျ, တေန ‘‘ဣမဿ ဦနေ ပရိပုဏ္ဏေ ကာရေဿာမီ’’တိ ပစ္စာသာယ သတိ ဧဝံ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ တတော ဥဒ္ဓံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ မာသတော အတိရေကကာလံ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော။

ယဒိ ဧဝံ ‘‘တဒဟုပ္ပန္နေ မူလစီဝရေ ပစ္စာသာစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒသာဟာ ကာရေတဗ္ဗံ…ပေ… ဝီသေ ဥပ္ပန္နေ မူလစီဝရေ ပစ္စာသာစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒသာဟာ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ကသ္မာ အာဟာတိ? ပစ္စာသာစီဝရဿ ဒသဒိဝသေ အတိက္ကမ္မ ဌပေတုံ အယုတ္တတ္တာ, မူလစီဝရဿ တဂ္ဂတိကတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မူလစီဝရဿ ဥပ္ပန္နဒိဝသတော ယာဝ ဝီသတိမော ဒိဝသော, တာဝ ဥပ္ပန္နံ ပစ္စာသာစီဝရံ မူလစီဝရံ အတ္တနော ဂတိကံ ကရောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၀၀)။

တတိယကထိနကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၁၈-၉။ ဘိက္ခုနိယာ ယော ဓောဝါပေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘ဘိက္ခုနီ နာမ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၀၀) ဝစနတော ဘိက္ခုနိသံဃေ ဉတ္တိစတုတ္ထာယ ကမ္မဝါစာယ, ဘိက္ခုသံဃေ ဉတ္တိစတုတ္ထာယ ကမ္မဝါစာယာတိ အဋ္ဌဝါစိကာယ ဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ နာမ။ ဘုတ္တန္တိ ဘိက္ခုနာ အတ္တနာ ပရိဘုတ္တံ ရဇိတံ အာဒိန္နကပ္ပံ, ‘‘ပရိဘောဂံ ကရိဿာမီ’’တိ အန္တမသော သီသံ ဌပေတွာ သယနမတ္တေနာပိ ပုရာဏဘူတံ စီဝရန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ရဇိတွာ ကပ္ပံ ကတွာ ဧကဝါရမ္ပိ နိဝတ္ထံ ဝါ ပါရုတံ ဝါ အန္တမသော ပရိဘောဂသီသေန အံသေ ဝါ မတ္ထကေ ဝါ ကတွာ မဂ္ဂံ ဂတော ဟောတိ, ဥဿီသကံ ဝါ ကတွာ နိပန္နော ဟောတိ, ဧတမ္ပိ ပုရာဏစီဝရမေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၀၃-၅၀၅)။ ဝတ္ထန္တိ ကာရိယေ ကာရဏောပစာရဝသေန စီဝရမေဝ အာဟ။

အညာတိကာယာတိ ‘‘အညာတိကာ နာမ မာတိတော ဝါ ပိတိတော ဝါ ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အသမ္ဗဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော အတ္တနော ဝါ တဿာ ဝါ မာတု ဝါ ပိတု ဝါ ပရမ္ပရာယ ယာဝ သတ္တမာ ယုဂါ, ဧတ္ထန္တရေ ယေန ကေနစိ ဉာတကေန အသမ္ဗဒ္ဓဘာဝေန အညာတိကာယာတိ အတ္ထော။ ယထာ စာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပိတာမဟောယေဝ ပိတာမဟယုဂံ။ တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ။ ဧဝံ ယာဝ သတ္တမော ပုရိသော, တာဝ ယာ အသမ္ဗဒ္ဓါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၀၃-၅၀၅)။ အာကောဋာပေတီတိ ပဟရာပေတိ။

တတော ဓောဝါပနာဒိတော။ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တီတိ နိဿဂ္ဂိယဿ အာပတ္တိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တိ, နိဿဂ္ဂိယဿ စီဝရဿ နာမေန ဝိသိဋ္ဌာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣဒဉ္စ တိဏ္ဏံ ပယောဂါနံ အန္တေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာယ အာပတ္တိယာ ဒဿနံ။ တဿ နိယောဂေန ဓောဝနာဒိံ ကရောန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ တဒတ္ထံ သဗ္ဗပုဗ္ဗပယောဂဂဏနာယ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယာဝ နံ ဓောဝိတွာ ဥက္ခိပတိ, တာဝ ဘိက္ခုနိယာ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၀၃-၅၀၅)။ ပဌမေနာတိ တီဏိပိ ကာရာပေန္တဿ ယံ ပဌမံ ကာရာပေတိ, တေနာတိ အတ္ထော။ ဒီပိတန္တိ ‘‘အညာတိကာယ အညာတိကသညီ ပုရာဏစီဝရံ ဓောဝါပေတိ ရဇာပေတိ အာကောဋာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယေန အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၅၀၆) ဒေသိတံ။ ဣမိနာ နယေန ဒွေ ကာရာပေန္တဿ ပဌမေန နိဿဂ္ဂိယာပတ္တိ, ဒုတိယေန ဒုက္ကဋန္တိ အယမတ္ထော သင်္ဂယှတိ။

၆၂၀။ ‘‘ဓောဝနတ္ထာယ ဒေတီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘုတ္တံ ဝတ္ထ’’န္တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။

၆၂၁။ သာမဏေရနိဒ္ဒေသေပီတိ ‘‘သာမဏေရာ’’တိ နိဒ္ဒေသော နာမ ယဿ, တသ္မိမ္ပိ, အတ္တနာ ပရိဘုတ္တံ ဝတ္ထံ ဓောဝနတ္ထာယ ဒေတီတိ ယောဇနာ, အတ္တနော ပရိဘုတ္တံ စီဝရံ ဓောဝနတ္ထာယ သာမဏေရဿ ဒေတီတိ အတ္ထော။ ပိ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗကိရိယာယ ‘‘ဓောဝတီ’’တိ အပရကိရိယာ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။

၆၂၂။ ဒဟရာနဉ္စ ဘိက္ခူနန္တိ အတ္တနော နဝကတရာနံ ဘိက္ခူနံ။ နိယျာဒိတေ ဒိန္နေ။ ဧသ နယောတိ ‘‘ဧကေန ပါစိတ္တိယံ, အဝသိဋ္ဌေဟိ ဒွီဟိ ဝါ ဧကေန ဝါ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ နယော။

၆၂၃။ စီဝရေတိ ပရိဘုတ္တစီဝရေ။

၆၂၄။ ‘‘ဓောဝနပ္ပစ္စယာယေဝါ’’တိ ဣမိနာ ဣတရဒွယဿ တဿ အနာဏတ္တိယာ ကတတ္တာ တတော အနာပတ္တိဘာဝမာဟ။

၆၂၆။ ဉာတိကာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၂-၂၃, ၄၂၂၊ အ။ နိ။ ၆။၅၈၊ ၈။၉၊ မဟာနိ။ ၂၀၆၊ ဓ။ သ။ ၁၃၅၅၊ ဝိဘ။ ၅၁၈) ဝိယ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ယ-ကာရလောပေါ, ဉာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဉာတိကာ အညာတိသညိဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ပစ္စတ္ထရဏန္တိ မဉ္စပီဌေ အတ္ထရိတဗ္ဗံ ပစ္စတ္ထရဏစီဝရဉ္စ။

၆၂၇။ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ ဝသေနာ’’တိ ဣဒံ ဘိက္ခုသံဃေပိ ဥပသမ္ပန္နာ စေ, ပါစိတ္တိယသမ္ဘဝါ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၀၆)။ ဘိက္ခုနိသံဃေ ပဌမံ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ ဘိက္ခုသံဃေ စေ ဥပသမ္ပဇ္ဇတိ, ကေဝလံ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာတိ န ဝုစ္စတီတိ တာ ဘဂဝတိ ဓရမာနေ ပဌမံ ပဗ္ဗဇိတာ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော ဝုစ္စန္တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၀၆)။ ဘိက္ခုနော လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေ တဿေဝ ဥပသမ္ပန္နကမ္မဿ အနုညာတတ္တာ သောပိ ဂဟေတဗ္ဗောယေဝ။

၆၂၈။ အဝုတ္တာ ဓောဝတီတိ ‘‘ဣမံ စီဝရံ ဓောဝါ’’တိ အဝုတ္တာ စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ ဒိသွာ အဝတွာ ဌပိတဋ္ဌာနတော စီဝရံ ဂဟေတွာ ဝါ သယမေဝ ဝတွာ ယာစနာဒိနယေန ဝါ အနာဏတ္တိယာ စ ဂဟေတွာ စီဝရဓောဝနာဒိံ ကရေယျ စေ။ အပရိဘုတ္တံ ဝါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန အပရိဘုတ္တံ စီဝရံ။ အညံ ဝါတိ ဥပါဟနတ္ထဝိကပတ္တတ္ထဝိကပေါတ္ထကတ္ထဝိကမဉ္စပီဌာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ။

ပုရာဏစီဝရဓောဝါပနကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၂၉။ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမံ ဥပါဒါယ ကိဉ္စိ စီဝရံ ဂဏှတောတိ ယောဇနာ, ဧတ္ထ ‘‘အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော’’တိ စ ‘‘ဉာတိကာယ အညာတိကသညိဿာ’’တိ စ ‘‘ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဟတ္ထတော ဂဏှာတီ’’တိ စ ဝက္ခမာနဝစနသာမတ္ထိယာ လဗ္ဘမာနတော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အညာတိကာယ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော ဝိကပ္ပနုပဂရတနဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဝတ္ထတော ပဋ္ဌာယ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရံ ဂဏှန္တဿာတိ အတ္ထော။ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ ‘‘နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာပတ္တီ’’တိ ပကရဏတော စ ‘‘နိဿဂ္ဂိယာပတ္တီ’’တိ ဝက္ခမာနတော စ လဗ္ဘတိ။ ဌပေတွာ ပါရိဝတ္တကန္တိ ‘‘ပါရိဝတ္တကံ ပရိတ္တေန ဝါ ဝိပုလံ, ဝိပုလေန ဝါ ပရိတ္တ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၁၄) ဝစနတော မဟာပစ္စရိယံ ‘‘အန္တမသော ဟရီတကခဏ္ဍေနာပီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၁၄) ဝုတ္တတ္တာ စ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ဟရီတကခဏ္ဍမ္ပိ ဒတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ တိစီဝရဉ္စ ပါရိဝတ္တကံ နာမ ဟောတိ, တံ ဌပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရိဝတ္တနံ ပရိဝတ္တံ, တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ပါရိဝတ္တကံ, ကယဝိက္ကယေန ဂဟေတဗ္ဗံ စီဝရန္တိ အတ္ထော။

၆၃၀။ ဂဟဏတ္ထာယ ပယောဂေတိ ဂဏှိတုံ ဟတ္ထပသာရဏာဒိပ္ပယောဂေ။ ပရိယာပုတန္တိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ပယောဂေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၁၂) ဒေသိတံ။

၆၃၁။ အနုပသမ္ပန္နဟတ္ထေတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနိတော အညေ သဗ္ဗေ အနုပသမ္ပန္နာ ဂဟိတာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန သိက္ခမာနာသာမဏေရသာမဏေရိဥပါသကဥပါသိကာနံ ဟတ္ထေ ပေသိတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၁၂)။

၆၃၂။ ဧကတောတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနိသံဃတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အညသ္မိံ ပက္ခေ ပါစိတ္တိယမေဝ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ပါစိတ္တိယမေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၁၃)။

၆၃၃။ ‘‘ပါရိဝတ္တကံ ဒဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂဏှာတိ, ဒေါသော န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

၆၃၄။ အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ထဝိကကာယဗန္ဓနာဒိ အဝိကပ္ပိယံ ဝါ အဝိကပ္ပနုပဂံ ဝါ ပရိက္ခာရမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပန န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏံ ပန ပဋပရိဿာဝနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၁၄)။ စီဝရပဋိဂ္ဂဏှနံ ကိရိယာ, ပါရိဝတ္တကဿ အဒါနံ အကိရိယာတိ ကိရိယာယ စ အကိရိယာယ စ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကြိယာကြိယံ။

စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၃၅။ ‘‘အညာတကံ အပ္ပဝါရိတ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတာနိံ ဝါ’’တိ ပါဌသေသော။ ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘အညာတကံ ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတာနိံ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၁၆, ၅၁၈)။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ သမ္ဗဒ္ဓညာတိကတာယ အဘာဝတော အညာတကံ။ ‘‘ယံ မယှံ ဂေဟေ အတ္ထိ, တံ ပဝါရေမီ’’တိအာဒိနာ နယေန အပ္ပဝါရိတံ။ ‘‘ဂဟပတိ နာမ ယော ကောစိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၁၉) ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ဂဟပတိံ ဝါ။ ‘‘ဂဟပတာနီ နာမ ယာ ကာစိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၁၉) ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ဃရဏိံ ဝါတိ အတ္ထော။

ဟောတိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တီတိ ‘‘အညတြ သမယာ ဝိညာပေတိ, ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၁၉) ပါဠိယံ ဝုတ္တေသု သဗ္ဗေသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညတြ သမယာတိ ‘‘တတ္ထာယံ သမယော, အစ္ဆိန္နစီဝရော ဝါ ဟောတိ ဘိက္ခု နဋ္ဌစီဝရော ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၁၈) မာတိကာယ, ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရော နာမ ဘိက္ခုဿ စီဝရံ အစ္ဆိန္နံ ဟောတိ ရာဇူဟိ ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဓုတ္တေဟိ ဝါ ယေဟိ ကေဟိစိ ဝါ အစ္ဆိန္နံ ဟောတိ။ နဋ္ဌစီဝရော နာမ ဘိက္ခုဿ စီဝရံ အဂ္ဂိနာ ဝါ ဒဍ္ဎံ ဟောတိ, ဥဒကေန ဝါ ဝူဠှံ ဟောတိ, ဥန္ဒူရေဟိ ဝါ ဥပစိကာဟိ ဝါ ခါယိတံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၁၉) ပဒဘာဇနေ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌသရူပကာလတော အညတြာတိ အတ္ထော။

၆၃၆။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘အညာတကေ အညာတကသညီ, ဝေမတိကော, ဉာတကသညီ အညတြ သမယာ စီဝရံ ဝိညာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၂၀) ပါစိတ္တိယတ္တယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဉာတကေ အညာတိသညိဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဉာတကေ။ ဝေမတိကဿာတိ ‘‘ဉာတကော နု ခေါ, အညာတကော’’တိ ဝေမတိကဿ။ ဒွိကဒုက္ကဋံ တထေဝါတိ ယောဇနာ။ ‘‘တထေဝါ’’တိ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဣဒံ အာကဍ္ဎတိ, ‘‘ဉာတကေ အညာတကသညီ, ဝေမတိကော အညတြ သမယာ စီဝရံ ဝိညာပေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၂၀) ဒေသိတန္တိ အတ္ထော။

၆၃၇-၈။ သမယေ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘စီဝရံ အညာတကအပ္ပဝါရိတ’’န္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဒွယတော အညတရသ္မိံ ကာလေ အညာတကအပ္ပဝါရိတံ စီဝရံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ဉာတကေ ဝါ ပဝါရိတေတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အတ္တနော’’တိ အဇ္ဈာဟာရော, ‘‘သမယေ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ, အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတေ အသမယေပိ စီဝရံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ အညဿတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘အတ္တနော’’တိ သေသော, အတ္တနော ဉာတကေ, ပဝါရိတေ ဝါ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ, အညံ ဘိက္ခုံ နိဿာယ အတ္တနော ဉာတကေ ဝါ ပဝါရိတေ ဝါ စီဝရံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣတရံ ပက္ခံ ဒဿေတိ ‘‘တဿ ဉာတကေ ဝါ ပဝါရိတေ ဝါ’’တိ။ တဿာတိ ‘‘အညဿာ’’တိ ဝုတ္တဿ, ‘‘ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝါတိ ပုရိမဝိကပ္ပါပေက္ခံ။ ယံ သန္ဓာယ စီဝရံ ဝိညာပေတိ, တဿ ဉာတကေ ဝါ ပဝါရိတေ ဝါ တံယေဝ သန္ဓာယ စီဝရံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

‘‘အတ္တနော ဝါ ဓနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ အနာပတ္တိအင်္ဂံ ဥမ္မတ္တကာဒိနောတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂယှတိ, အတ္တနော သန္တကံ သုတ္တကပ္ပါသာဒိကံ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ဒတွာ ဂဏှိတုကာမတာယ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ယာစန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

အညာတကဝိညတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၃၉။ အပ္ပဝါရိတမညာတိန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတာနိံ ဝါ’’တိ ဣဒံ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ တတုတ္တရိန္တိ တတော သန္တရုတ္တရပရမတော ဥတ္တရိန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, ‘‘သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၂၃) ဝုတ္တတ္တာ အစ္ဆိန္နစီဝရေန သာဒိတဗ္ဗအန္တရဝါသကဥတ္တရာသင်္ဂမတ္တေန အဓိကန္တိ အတ္ထော။

‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၂၃) ဝစနတော ‘‘သာဒိယန္တဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? အစ္ဆိန္နစီဝရာနံ ဘိက္ခူနံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေဟိ ဘိက္ခူဟိ စီဝရဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ မောဃပုရိသာ န မတ္တံ ဇာနိတွာ ဗဟုံ စီဝရံ ဝိညာပေဿထာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၂၂) ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဂရဟိတွာ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ ‘‘သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိညာပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော ဟောတိ, တေနေဝ ဣမသ္မိံ ပဒဘာဇနေ ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျာတိ တတုတ္တရိ ဝိညာပေတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၂၄) စ အာပတ္တိဘေဒသန္ဒဿနဋ္ဌာနေ ‘‘အညာတကေ အညာတကသညီ တတုတ္တရိ စီဝရံ ဝိညာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ပါရာ။ ၅၂၅) စ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ သိက္ခာပဒေယေဝ ‘‘သာဒိတဗ္ဗံ, သာဒိယေယျာ’’တိ စ ဥဘယတ္ထ ‘‘ဝိညာပေတဗ္ဗံ, ဝိညာပေယျာ’’တိ စ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? အစ္ဆိန္နစီဝရဘာဝံ ဉတွာ အဝိညာပိတေပိ အဘိဟရိတွာ ဒိယျမာနမ္ပိ အဓိဝါသေန္တေန ဧဝမေဝ သာဒိတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တံ။ ဣမဿေဝ စ အဓိကဝိညာပနနိသေဓနတ္ထံ ဝဒန္တေနာပိ ‘‘တဉ္စေ အညာတကော ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတာနီ ဝါ ဗဟူဟိ စီဝရေဟိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျ, သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ သာဒိတဗ္ဗနိယမပ္ပဓာနံ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ အစ္ဆိန္နစီဝရေန အတ္တနာ ဝါ တံ သန္ဓာယ အညေန ဝါ ဝိညာပေန္တေနပိ အဝိညာပေန္တေပိ ဒိယျမာနံ သာဒိယန္တေနာပိ သန္တရုတ္တရပရမတံ နာတိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ သန္ဓာယ ဘာသိတတ္ထောတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္တကံ ဉာပေတုံ ‘‘သာဒိယန္တဿာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာစရိယာဘိသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၆၄၀။ ဣဒါနိ ဝိညာပနေ စ အဓိဝါသနေ စ ဥဘယတ္ထေဝ နိယမံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ တီဏိ နဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ, ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ။ ဒွေ နဋ္ဌာနိ, ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ။ ဧကံ နဋ္ဌံ, န ကိဉ္စိ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၂၄) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ယဿ တီဏိပိ နဋ္ဌာနိ, ဒွေ ဝါ နဋ္ဌာနိ, ဧကံ ဝါ နဋ္ဌ’’န္တိ သမ္ဗန္ဓိတွာ ယထာက္ကမံ ‘‘တေန ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ, ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ, န ကိဉ္စိပိ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ယဿ တီဏိပိ စီဝရာနိ နဋ္ဌာနိ, ဗဟု စ ဒိယျတိ, တေန ဒွေယေဝ စီဝရာနိ သာဒိတဗ္ဗာနိ။ ဒွေ စီဝရာနိ နဋ္ဌာနိ, ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ။ ဧကဉ္စေ နဋ္ဌံ, န သာဒိတဗ္ဗံ, အဝသိဋ္ဌံ ပစ္ဆာ ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓနီဟာရေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သေသံ သဘာဂဋ္ဌာနတော ပရိယေသိဿတီ’’တိ။ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ပန ပဉ္စသုပိ နဋ္ဌေသု ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ, စတူသု နဋ္ဌေသု ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ, တီသု နဋ္ဌေသု ကိဉ္စိ န သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၂၂-၅၂၄) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၆၄၁-၂။ သေသကံ အာဟရန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဧဝမုပရိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ စီဝရံ ယောဇေတွာ အတိရေကံ ဝတ္ထံ ပစ္စာဟရိတွာ ‘‘ဒဿာမီ’’တိ ဗဟုမ္ပိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ အတိရေကမ္ပိ တုမှေယေဝ ဂဏှထာတိ ဒိန္နံ ဂဏှတောပိ အနာပတ္တိ။ န အစ္ဆိန္နကာရဏာ ဒိန္နေတိ ယောဇနာ, အစ္ဆိန္နစီဝရဘာဝံ အနုဒ္ဒိဿ ဗဟူနံ စီဝရာနံ ဂဟဏနိမိတ္တေနာပိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ဧဝမေဝ ‘‘န နဋ္ဌကာရဏာ ဒေန္တီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဒဿိတမေဝ။ အစ္ဆိန္နစီဝရေ နိဿာယ တတုတ္တရိစီဝရဝိညာပနဝတ္ထုမှိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ န ဂဟိတံ။

တတုတ္တရိကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၄၃။ ကလျာဏကမျတာဟေတူတိ သုန္ဒရဿ မဟဂ္ဃဿ ကာမတံ ပဋိစ္စ စီဝရေ ဝိကပ္ပနံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ယောဇနာ, ‘‘ကီဒိသေန တေ ဘန္တေ စီဝရေန အတ္ထော’’တိ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတော ‘‘အာယတံ ဝါ ဟောတု ဝိတ္ထတံ ဝါ အပ္ပိတံ ဝါ သဏှံ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၂၉) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တဝိသိဋ္ဌကပ္ပံ အဓိကဝိဓာနံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ တဿ လာဘာ နိဿဂ္ဂိယံ ဘဝေတိ တထာ အပ္ပဝါရိတေန ဟုတွာ ကတေန အဓိကဝိဓာနေန နိပ္ဖန္နစီဝရဿ လာဘပ္ပယောဂေန ဒုက္ကဋနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယာ ဟောန္တိ။

၆၄၄။ မဟဂ္ဃံ …ပေ… ဝိညာပေတီတိ ဝီသတိအဂ္ဃနကံ စီဝရံ ဒါတုကာမမှိ ဥပါသကေ, ‘‘အလံ မယှံ ဧတေန, ဒသဂ္ဃနကံ ဝါ အပ္ပဂ္ဃနကံ ဝါ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတိ။

၆၄၅။ ‘‘ဉာတကေ အညာတိသညိဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

ပဌမောပက္ခဋကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၄၆။ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဧကေန ဥပါသကေန ပီဠာ လဒ္ဓါ, ဣဓ ဒွီဟီတိ ဧတ္တကံ နာနာကရဏံ။ သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒသဒိသမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယော…ပေ… ဝိနိစ္ဆယော’’တိ။ ဥပက္ခဋပဒေန လက္ခိတံ သိက္ခာပဒံ ဥပက္ခဋံ, ဒုတိယဉ္စ တံ ဥပက္ခဋဉ္စာတိ ဒုတိယောပက္ခဋံ, တသ္မိံ ဒုတိယောပက္ခဋေ။ အဿာတိ ဒုတိယောပက္ခဋဿ။

ဒုတိယောပက္ခဋကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၄၇။ ရညာ ဝါတိ ရာဇတော ဝါ။ ရာဇတော ဘောဂ္ဂံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အဿ အတ္ထီတိ ‘‘ရာဇဘောဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော, ရာဇတော ဘတ္တဝေတ္တနလာဘိတော ယတော ကုတောစိ ဒါယကာ အာဘတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဘာဝတော’’တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ဥတ္တရိကရဏီယံ ‘‘တိက္ခတ္တု’’န္တိအာဒိဂါထာယ (ဝိ။ ဝိ။ ၆၇၁) ဝက္ခတိ။

၆၄၈။ စီဝရစေတာပန္နဝသေန အဓိဂတရဇတာဒိ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေနာပိ န သာဒိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရဇတံ ဝါ’’တိအာဒိ။ ဓဝလသဘာဝတာယ ရာဇတီတိ ရဇတံ, သဇ္ဈု။ ဇာတံ ရူပံ ဝဏ္ဏာယတနမေတဿာတိ ဇာတရူပံ, သုဝဏ္ဏံ။ ကိဉ္စီတိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ။ အတ္တနော ဝါ အတ္ထာယ ပရဿ ဝါ အတ္ထာယ ဒိယျမာနံ ကိဉ္စိ ဂဏှိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၆၄၉။ အတ္တနော ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိယာ ရူပိယဂဟဏသိက္ခာပဒေ ဝက္ခမာနတ္တာ အညဿ အတ္ထာယ ဂဟဏေ အာပတ္တိဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ အညဿတ္ထာယာတိ အညဿ ပုဂ္ဂလဿ, ဂဏဿ, သံဃဿ, စေတိယဿ, နဝကမ္မဿ ဝါ အတ္ထာယ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အာဟရိတွာ ‘‘ဣမံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တံ ရဇတံ, ဇာတရူပံ ဝါ အညံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ နိဿဂ္ဂိယဒုက္ကဋဝတ္ထုံ ပဋိဂ္ဂဏှတော တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၆၅၀-၁။ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သရူပတော ဝိဘာဝေတုမာဟ ‘‘နေတွာ’’တိအာဒိ။ နေတွာတိ အာနေတွာ။ အကပ္ပိယံ ဘဏ္ဍန္တိ ‘‘ရဇတံ ဇာတရူပံ ဝါ’’တိ ယထာဝုတ္တမေဝ အကပ္ပိယဘဏ္ဍံ။ ဣတ္ထန္တိ ဝက္ခမာနပ္ပကာရေန။ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ စ-ကာရေန ဝဋ္ဋတိ စာတိ အနုညာတံ ကတန္တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘သစေ ပန ‘နယိဒံ ဘိက္ခူနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ပဋိက္ခိတ္တေ ‘ဝဍ္ဎကီနံ ဝါ ကမ္မကရာနံ ဝါ ဟတ္ထေ ဘဝိဿတိ, ကေဝလံ တုမှေ သုကတဒုက္ကဋံ ဇာနာထာ’တိ ဝတွာ တေသံ ဟတ္ထေ ဒတွာ ပက္ကမတိ, ဝဋ္ဋတိ။ အထာပိ ‘မမ မနုဿာနံ ဟတ္ထေ ဘဝိဿတိ,

မယှမေဝ ဝါ ဟတ္ထေ ဘဝိဿတိ, ကေဝလံ တုမှေ ယံ ယဿ ဒါတဗ္ဗံ, တဒတ္ထာယ ပေသေယျာထာ’တိ ဝဒတိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉)။

၆၅၂။ ဝိဟာရဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘နဝကမ္မဿာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန န ဝုတ္တံ။

၆၅၄။ ရဇတံ ဇာတရူပံ ဝါ သံဃဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇထာတိ ဒိန္န’’န္တိ သေသော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန ကောစိ ဗဟုမ္ပိ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အာနေတွာ ‘ဣဒံ သံဃဿ ဒမ္မိ, စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇထာ’တိ ဝဒတိ, တံ စေ သံဃော သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ အာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉)။ ဧဝံ အာဘတံ တသ္မိံ သံဃေ ယော ကောစိ ဘိက္ခု ‘‘နယိဒံ ကပ္ပတီ’’တိ သစေ ပဋိက္ခိပတိ, ‘‘အယံ သံဃဿ လာဘန္တရာယံ ကရောတီ’’တိ ဝဒန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယော ဟိ တံ စောဒေတိ, သွေဝ သာပတ္တိကော ဟောတိ, တေန ပန ဧကေန ဗဟူ အနာပတ္တိကာ ကတာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉)။ ဣဓ သွေဝ သာပတ္တိကောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုက္ကဋာပတ္တိကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ ‘‘သံဃဿာ’’တိ အလိခိတွာ ‘‘ဘိက္ခုနော’’တိ စ လိခန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ။ ဣဒါနိ ဒဿိတအဋ္ဌကထာပါဌေ ‘‘သံဃော သမ္ပဋိစ္ဆတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သံဃဿာ’’တိ ပါဌော သုန္ဒရော။

၆၅၅။ တဠာကဿာတိ ဝါပိယာ။ သဿုပ္ပတ္တိနိဒါနတော တဠာကံ ခေတ္တံ, တတော တဿ ဂဟဏံ ဝါ ပရိဘောဂေါ ဝါ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ တဠာကဿ စာတိ ဧတ္ထ စ-ကာရေန ခေတ္တဝတ္ထု သင်္ဂဟိတံ။ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ စကာရေန ဝဋ္ဋတိ စာတိ ဒဿိတံ ဟောတိ။

၆၅၆။ တံ ကတမန္တိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော’’တိအာဒိ။ သဗ္ဗမ္ပီတိ တဠာကပေါက္ခရဏိခေတ္တာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ။

၆၅၈-၉။ အပရိစ္ဆိန္နဘာဂသ္မိန္တိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဘူမိဘာဂေ ကတဿ ကမ္မေဟိ ဧတ္တကော ဘာဂေါ ဒေယျော’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ အနိယမိတအာယေ ဘူမိဘာဂေ။ အကတပုဗ္ဗံ နဝသဿံ နာမ။ ဧတ္တကံ ဘာဂံ ဒေထာတိ ဧတ္တကံ ကဟာပဏဘာဂံ ဒေထ။ ဥဋ္ဌာပေတီတိ ဥပ္ပါဒေတိ။

‘‘ကသထ ဝပထာ’’တိ အကပ္ပိယံ ဝါစံ ဝတွာတိ ယောဇနာ။ ဝပထာတိ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဣဓ အဝုတ္တံ တံကတ္တုယောဂကာလေ ဝုစ္စမာနံ အကပ္ပိယဝစနန္တရံ သမုစ္စိနောတိ။ ဥပ္ပါဒိတဉ္စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ကဟာပဏံ သမုစ္စိနောတိ။ သဗ္ဗန္တိ တထာ ဥပ္ပါဒိတကဟာပဏဉ္စ ဧဝံ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဥပ္ပါဒိတဉ္စာတိ သဗ္ဗံ။

၆၆၀။ ကသထာဒိကံ ဝစနံ အဝတွာ ‘‘ဧတ္တိကာယ ဘူမိယာ ဧတ္တကော နာမ ဘာဂေါ’’တိ ဘူမိံ ယော စ ပတိဋ္ဌာပေတိ, တဿေဝေတမကပ္ပိယန္တိ ဝက္ခမာနေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ယော ပနာ’’တိ ဝက္ခမာနပုဂ္ဂလန္တရာပေက္ခော။

၆၆၁-၂။ ဘူမိယာ သယမေဝ ပမာဏဿ ဇာနနတ္ထံ တူတိ ယောဇနာ, ‘‘ဧတ္တကေ ဘူမိဘာဂေ အမှေဟိ သဿံ ကတံ, ဧတ္တကံ နာမ ဘာဂံ ဂဏှထာ’’တိ ကသကေဟိ ဝုတ္တေ တေသံ ဝစနံ အသဒ္ဒဟိတွာ သယမေဝ ခေတ္တဘူမိယာ ပမာဏံ ဉာတုကာမတာယာတိ အတ္ထော။ တု-သဒ္ဒေါ ဣမမေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ။ ယော ပန မိနာတိ, တဿေဝေတမကပ္ပိယန္တိ ဝက္ခမာနေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ ရဇ္ဇုယာပိ စ ဒဏ္ဍေနာတိ ဧတ္ထ ပါဒေနာပိ မိနိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ရက္ခတီ’’တိအာဒိကိရိယာပဒေဟိပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ခလေ ဌတွာ ရက္ခတီတိ ဓညကရဏေ ဌတွာ အညေ ဂဏှိတုံ အဒတွာ ပါလေတိ။ ကထံ ရက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ကထံ ရက္ခိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ? တံ ပန ဝီဟိံ ‘‘ဣဒံ ဝါ ဧတ္တကံ ဝါ မာ ဂဏှ, ဣဒံ ဂဟေတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣတော အပနေဟိ, ဣဓ ပုဉ္ဇံ ကရောဟီ’’တိ ဝါ ဧဝမာဒိနာ ပယောဂေန စေ ရက္ခတိ, တံ အကပ္ပိယံ။ သစေ ‘‘မယိ ဌိတေ ရက္ခိတံ ဟောတီ’’တိ ရက္ခတိ, ဂဏှန္တေ ဝါ ပဿိတွာ ‘‘ကိံ ကရောထာ’’တိ ဘဏတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ရက္ခန္တေန ဝသိတဗ္ဗန္တိ ဟိ ဝုတ္တန္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အညသ္မိမ္ပိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ ‘‘ထေနေတွာ ဂဏှန္တေ သတိ ဧတံ ဘော ပဝတ္တိံ ဘိက္ခုသံဃဿ ကိံ အာရောစေဿာမီတိ ပဋိပုစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ။ နီဟရာပေတီတိ ဧတ္ထာပိ သစေ ပရိယာယေန ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ တဿေဝေတမကပ္ပိယန္တိ ဣဒံ ခေတ္တမိနနာဒိံ ကရောန္တေန လဒ္ဓဗ္ဗတော အညဿ အဘိနဝုပ္ပါဒိတဿ အဘာဝါ အညေသံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒွီသု ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

၆၆၃။ ‘‘ဧတ္တကေဟိ ဝီဟီဟိ ဣဒံ အာဟရထာ’’တိ ဝုတ္တာ သစေ အာဟရန္တီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘တဿေဝေတမကပ္ပိယ’’န္တိ ဣဒံ ဓညဿ ဝိစာရိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တဿေဝ အကပ္ပိယံ။ ကသ္မာ? ဓညဿ ဝိစာရိတတ္တာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉)။

၆၆၄။ ဟိရညေနာတိ ကဟာပဏေန။ ‘‘တမကပ္ပိယ’’န္တိ ဣဒံ ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယံ။ ကသ္မာ? ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉)။

၆၆၅။ ပေသကာရကဒါသံ ဝါတိ ပေသကာရကသင်္ခါတံ ဒါသံ ဝါ, ပေသကာရော တန္တဝါယော။ အာရာမိကာနံ နာမေန ဒေန္တေတိ ‘‘အာရာမိကံ ဒမ္မိ, ဝေယျာဝစ္စကရံ ဒမ္မီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဒေန္တေ။

၆၆၆။ ခီရံ ဒဓိ တက္ကံ သပ္ပိ နဝနီတန္တိ ပဉ္စဂေါရသာ။

၆၆၇။ အဇိကာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဟိသံ သင်္ဂဏှာတိ။

၆၆၉။ ပဋိသိဒ္ဓေပီတိ ပဋိက္ခိတ္တေပိ။ မူလံ ဒတွာတိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမူလံ ဒတွာ။ ကုက္ကုဋာဒယော ပန ‘‘သုခေန ဝသန္တူ’’တိ အရညေယေဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကုက္ကုဋသူကရေ ‘သုခံ ဇီဝန္တူ’တိ အရညေ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၃၈-၅၃၉)။ သူကရမယူရာဒီသုပိ လဒ္ဓေသု တေသံ အနုရူပေယေဝ ဝိသယေ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ။

၆၇၁။ ‘‘တိက္ခတ္တု’’န္တိအာဒိဂါထာယ ကော သမ္ဗန္ဓော? ‘‘ရညာ ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိဂါထာယ သင်္ဂဟိတနယေန ရာဇရာဇာမစ္စဗြာဟ္မဏဂဟပတာဒီသု ယေန ကေနစိ အတ္တနာ ဝါ စီဝရစေတာပန္နေန စီဝရံ စေတာပေတွာ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ စီဝရေန အစ္ဆာဒေဟီ’’တိ ဝတွာ တံ စီဝရစေတာပန္နသင်္ခါတံ စီဝရမူလံ ဒတွာ ပဟိတဒူတေန ဝါ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဣဒံ ခေါ ဘန္တေ အာယသ္မန္တံ ဥဒ္ဒိဿ စီဝရစေတာပန္နံ အာဘတံ, ပဋိဂ္ဂဏှာတု အာယသ္မာ စီဝရစေတာပန္န’’န္တိ ယဒိ ဝုစ္စေယျ, ဘိက္ခုနာ ‘‘န ခေါ မယံ အာဝုသော စီဝရစေတာပန္နံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ, စီဝရဉ္စ ခေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ ကာလေန ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝုတ္တေ သစေ တေန ‘‘အတ္ထိ ပနာယသ္မတော ကောစိ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ ဝုတ္တေ စီဝရတ္ထိကေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ဧသော ခေါ အာဝုသော ဘိက္ခူနံ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ အာရာမိကေ ဝါ ဥပါသကေ ဝါ ဒဿိတေ ယဒိ သော တဿ အတ္တနာ အာဟရိတွာ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော စီဝရေန အတ္ထေ သတိ ဣမိနာ စီဝရံ စေတာပေတွာ အစ္ဆာဒေဟီ’’တိ ဝတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ယံ ခေါ ဘန္တေ အာယသ္မာ ဝေယျာဝစ္စကရံ နိဒ္ဒိသိ, သညတ္တော သော မယာ, ဥပသင်္ကမတု အာယသ္မာ ကာလေန, စီဝရေန တံ အစ္ဆာဒေဿတီ’’တိ ယဒိ ဝဒေယျ, တေန စီဝရတ္ထိကေန ဘိက္ခုနာ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ အာဟာတိ အယမိမိဿာ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော။

တိက္ခတ္တုံ စောဒနာ ဝုတ္တာတိ ‘‘စီဝရတ္ထိကေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနာ ဝေယျာဝစ္စကရော ဥပသင်္ကမိတွာ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ စောဒေတဗ္ဗော သာရေတဗ္ဗော ‘အတ္ထော မေ အာဝုသော စီဝရေနာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ စောဒနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တာ။

ဆက္ခတ္တုံ ဌာနမဗြဝီတိ ‘‘ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ စောဒယမာနော သာရယမာနော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖါဒေယျ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ အဘိနိပ္ဖါဒေယျ, စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဆက္ခတ္တုပရမံ တုဏှီဘူတေန ဥဒ္ဒိဿ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၃၈) ဝုတ္တတ္တာ တိက္ခတ္တုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အတ္ထော မေ အာဝုသော စီဝရေနာ’’တိ ကတာယ စောဒနာယ န နိပ္ပဇ္ဇေယျ, တေန ပုန ဂန္တွာ ယံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ‘‘န အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, န ဓမ္မော ဘာသိတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ ၅၃၉) ဝစနတော ဌာနဘဉ္ဇနကံ နိသဇ္ဇာဒိံ ကိဉ္စိ အကတွာ ‘‘ကိံ ကာရဏံ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘ဇာနာဟိ, အာဝုသော’’တိ ဧတ္တကမတ္တံ ဝတွာ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဆက္ခတ္တုံ ဌာနံ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တိနာ ဘဂဝတာ ဒေသိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ယဒိ စောဒေတိယေဝါတိ သစေ ဌာနံ အကတွာ စောဒနာမတ္တံ ကရောတိ, ဆ အဗြဝီတိ ယောဇနာ, ‘‘စောဒနာ’’တိ သာမတ္ထိယတော လဗ္ဘတိ, ဆက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ သကိမ္ပိ န ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဆစောဒနံ အကတွာ ယော ဌာနမေဝ ကရောတိ, တေန ကတိ ဌာနာနိ ကာတဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘စောဒနာဒိဂုဏာ ဌိတီ’’တိ, ‘‘ကာတဗ္ဗာ’’တိ သေသော, ‘‘အဗြဝီ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ, ‘‘စတုက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ စတုက္ခတ္တုံ ဌာတဗ္ဗံ, ပဉ္စက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ ဒွိက္ခတ္တုံ ဌာတဗ္ဗံ, ဆက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ န ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၃၉) ဝစနတော, ‘‘ဆက္ခတ္တုပရမ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၃၉) ဝစနတော စ ဆက္ခတ္တုံ စောဒနာယ ဒိဂုဏာ ဒွါဒသက္ခတ္တုကာ ဌိတိ ဟောတီတိ သိဒ္ဓတ္တာ စောဒနမေဝ အကတွာ ဌာနမတ္တမေဝ ကရောန္တဿ ဒွါဒသက္ခတ္တုံ ဝုတ္တနယေန ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတော ပရံ ကာတဗ္ဗံ အဒဿေတွာ ဧတ္တကေနေဝ နိဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဉာပေန္တော ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ ဝါယမမာနော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖါဒေတိ, ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၃၉) ဝုတ္တနယာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။

၆၇၂။ ‘‘အစောဒေတွာ လဒ္ဓေ’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ ‘‘အဋ္ဌတွာ လဒ္ဓေ’’တိ စ ဂယှမာနတ္တာ။

ရာဇသိက္ခာပဒကထာဝဏ္ဏနာ။

စီဝရဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၆၇၃။ ‘‘ဧကေနာပီ’’တိ ဣမိနာ ကိံ ပန ဒွီဟိ, ဗဟူဟိ ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မိဿေတွာတိ အန္တမသော ဝါတေန အာဟဋေနာပိ ကောသိယံသုနာ မိဿေတွာ။ သန္ထတန္တိ ‘‘သန္ထတံ နာမ သန္ထရိတွာ ကတံ ဟောတိ အဝါယိမ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၄၄) ပဒဘာဇနေ စ ‘‘သမေ ဘူမိဘာဂေ ကောသိယံသူနိ ဥပရူပရိ သန္ထရိတွာ ကဉ္ဇိကာဒီဟိ သိဉ္စိတွာ ကတံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၄၂) အဋ္ဌကထာယ စ ဝုတ္တသရူပံ ကဉ္ဇိကံ သိဉ္စိတွာ ကောသိယံသူနိ အတ္ထရိတွာ ယာဝ ဗဟလမိစ္ဆတိ, တာဝ ဝဍ္ဎေတွာ နိသီဒနနိပဇ္ဇနာဒိအတ္ထံ ကာတဗ္ဗံ သန္ထတန္တိ အတ္ထော။ ကောသိယံသုနာတိ ကောသိယကိမိကောသိယဿ ဣဒန္တိ ကောသိယံ, သုတ္တံ, တဿ သုတ္တဿ အံသု, တေန ကောသိယံသုနာတိ အတ္ထော။ ကာရာပေန္တဿာတိ ဥပလက္ခဏတ္တာ ‘‘ကရောန္တဿာ’’တိပိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ကာရာပေယျာတိ ဧကေနာပိ ကောသိယံသုနာ မိဿေတွာ ကရောတိ ဝါ ကာရာပေတိ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၄၄)။ တေနေဝါဟ ‘‘ပရတ္ထာယ ကရောန္တဿ ကာရာပေန္တဿာ’’တိ။

၆၇၅။ ဘူမတ္ထရဏန္တိ ပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ ဆဝိရက္ခနတ္ထာယ အတ္ထရိတဗ္ဗံ အတ္ထရဏံ။ ဘိသိ နာမ မဉ္စဘိသိ, ပီဌဘိသီတိ ဒွယံ။ ဗိဗ္ဗောဟနံ ဥပဓာနံ။

ကောသိယကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၇၆။ ကာဠကေဠကလောမာနန္တိ ‘‘ကာဠကံ နာမ ဒွေ ကာဠကာနိ ဇာတိယာ ကာဠကံ ဝါ ရဇနကာဠကံ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၄၉) ဝစနတော ဧဝံ ကာဠကာနံ ဧဠကလောမာနံ။ သုဒ္ဓါနန္တိ ဣတရဝဏ္ဏေဟိ ဧဠကလောမေဟိ အမိဿာနံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုဒ္ဓကာဠကာနန္တိ သုဒ္ဓါနံ ကာဠကာနံ, အညေဟိ အမိဿိတကာဠကာနန္တိ အတ္ထော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၄၇)။ ကရေယျာတိ ကရောန္တဿ စ ကာရာပေန္တဿ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ကာရာပေယျာတိ ကရောတိ ဝါ ကာရာပေတိ ဝါ’’တိ။ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ‘‘ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋဉ္စ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဉ္စ အာဟ။

သုဒ္ဓကာဠကကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၇၇။ ဩဒါတံ တုလံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ သဗ္ဗမေဝ ဝါ ဂဟေတွာနာတိ ယောဇနာ။ ကပိလမ္ပိ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ သဗ္ဗမေဝ ဝါတိ သန္ထတဿ ဂဟေတဗ္ဗံ သဗ္ဗမေဝ ဝါ လောမံ။ ကရောန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘သန္ထတ’’န္တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘နဝ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ကရောန္တဿာ’’တိ ပဒသာမတ္ထိယေန လဗ္ဘတိ, နဝံ သန္ထတံ ကရောန္တဿာတိ အတ္ထော, ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ကပိလမ္ပိ ဝါတိ ဝါကာရေန ပကာရန္တရေနာပိ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိံ သင်္ဂဏှာတိ။ သေယျထိဒံ? ‘‘နဝံ ပန ဘိက္ခုနာ သန္ထတံ ကာရယမာနေန ဒွေ ဘာဂါ သုဒ္ဓကာဠကာနံ ဧဠကလောမာနံ အာဒါတဗ္ဗာ တတိယံ ဩဒါတာနံ စတုတ္ထံ ဂေါစရိယာန’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၅၃) မာတိကာယ အနုညာတပ္ပကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧတ္ထ ‘‘ဩဒါတံ ကပိလမ္ပိ ဝါ’’တိ ဧတဿ ‘‘ဗဟုံ ဝါ’’တိ ဝိသေသနေန ကာဠကာနံ ဧဠကလောမာနံ ယထာဝုတ္တဘာဂဒွယတော အဓိကံ ဧဠကလောမမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတိ ကေဝလာနံ ကာဠကာနံ ဧဠကလောမာနံ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာယ ပဌမသိက္ခာပဒေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘သဗ္ဗမေဝ ဝါ’’တိ ဣမိနာပိ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝိယ ဣမေ ဩဒါတာဒယော သဗ္ဗေ ကေဝလာ န ဂဟေတဗ္ဗာ န ဟောန္တီတိ ဒဿိတံ ဟောတိ။ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ ဧဝံ အကတွာ အညေန ပကာရေန ကရောန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဗျတိရေကတော ဒီပိတံ ဟောတိ။

သေယျထိဒံ? ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘အနာဒါ စေ ဘိက္ခု ဒွေ ဘာဂေ သုဒ္ဓကာဠကာနံ ဧဠကလောမာနံ တတိယံ ဩဒါတာနံ စတုတ္ထံ ဂေါစရိယာနံ နဝံ သန္ထတံ ကာရာပေယျ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ။ ယတ္တကပ္ပမာဏေဟိ ဧဠကလောမေဟိ နဝံ သန္ထတံ ကာတုကာမော ဟောတိ, တေ လောမေ စတုဘာဂံ တုလယိတွာ ဒွေ တုလေ ဝါ ဦနေ ဝါ ကာဠကလောမေ ဂဟေတွာ ဧကံ တုလံ ဩဒါတေဟိ ဝါ ဧကံ တုလံ ဂေါစရိယေဟိ ဝါ ကာဠကေဟိ ဝါ ဦနေ ကတွာ ဒွီဟိပိ အဓိကေ ဝါ ကတွာ ကာဠကလောမေ ဝဇ္ဇေတွာ ဒွီသု ဧကံ ဝါ ဒွေ ဧဝ ဝါ ဂဟေတွာ ကာတုဉ္စ ကာရာပေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝံ အနာပတ္တိဒဿနေန သဗ္ဗောပိ သိက္ခာပဒတ္ထော သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၆၇၈။ ‘‘အနုက္ကမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဣမမေဝ အဂ္ဂဟေတွာ ပုရိမာနန္တရံ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယဉ္စ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတိ။ နိဿဇ္ဇိတွာ လဒ္ဓါနိပီတိ ယောဇနာ။ ‘‘အပီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၅၅) ဝုတ္တဒုက္ကဋဉ္စ ‘‘နိဿဂ္ဂိယံ စီဝရံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၆၈) ပဌမနိဿဂ္ဂိယသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ဣဟာပိ ‘‘နိဿဂ္ဂိယံ သန္ထတံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တမ္ပိ ဓမ္မသင်္ဂဟကာရကေဟိ ပေယျာလဝသေန သံခိတ္တံ တံ ဒုက္ကဋဉ္စာတိ ဣဒံ ဒွယံ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၆၇၉။ တတိယံ တု ကြိယာကြိယန္တိ ဣဒံ တတိယသိက္ခာပဒံ ပန ‘‘ဒွေ ဘာဂါ သုဒ္ဓကာဠကာန’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၅၅၄) ဝုတ္တနယေန အဂ္ဂဟေတွာ ကာဠကာနံ အတိရေကဂ္ဂဟဏဝသေန အနနုညာတပ္ပကာရေန ကရဏတော ကိရိယာကိရိယံ နာမ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာဒါယ စ အနာဒါယ စ ကရဏတော ကိရိယာကိရိယ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၅၂)။

ဒွေဘာဂကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၈၀။ ဆန္နံ ဝဿာနံ ဩရေနာတိ ပုဗ္ဗေ သန္ထတဿ ကတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိ ဆန္နံ ဝဿာနံ အဗ္ဘန္တရေတိ အတ္ထော။ ဟောတိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တီတိ ဆဗ္ဗဿန္တရေ ကတသန္ထတံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, ကာရကဿ စ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုသမ္မုတိံ ဌပေတွာတိ သန္ထတံ ဂဟေတွာ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ အသမတ္ထဿ ဂိလာနဿ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဂိလာနော န သက္ကောမိ သန္ထတံ အာဒါယ ပက္ကမိတုံ, သောဟံ ဘန္တေ သံဃံ သန္ထတသမ္မုတိံ ယာစာမီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၅၉) သံဃမဇ္ဈေ နိသဇ္ဇ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ တိက္ခတ္တုံ ယာစိတေ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ဂတဋ္ဌာနေ ဆဗ္ဗဿာနံ အန္တောပိ သန္ထတံ ကာတုံ သံဃေန ဒိန္နသမ္မုတိံ ဝိနာတိ အတ္ထော။

၆၈၂။ ဆဗ္ဗဿာနိ ကရောန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒါ ပရိပုဏ္ဏာနိ, တဒါ’’တိ သေသော, ဆဗ္ဗဿေသု ပရိပုဏ္ဏေသု သန္ထတံ ကရောန္တဿာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယဒါ ဆဗ္ဗဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ, တဒါ သန္ထတံ ကရောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၅၇)။ တဒုဒ္ဓမ္ပီတိ ဆဗ္ဗဿတော ဥပရိပိ။ ဝိတာနေတိ ဝိတာနနိမိတ္တံ ကရောန္တဿ။ သာဏိပါကာရေတိ ပါကာရသဒိသတိရောကရဏီယနိမိတ္တံ ကရောန္တဿ။ နိဿဇ္ဇိတွာ ကတေပိ စာတိ ပုရာဏသန္ထတေ အညဿ ဒတွာ အညသ္မိံ သန္ထတေ ဩရတော ဆန္နံ ဝဿာနံ ကတေပိ စ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ အယမနာပတ္တိဝါရော နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာသု ဒိဿတိ, တသ္မာ သော အာစရိယပရမ္ပရာဘတော အာစရိယေန ဒဿိတောတိ ဝိညာယတိ။ သာဓာရဏဝိနိစ္ဆယံ ပန ‘‘အနန္တရဿိမဿာပိ, ဝိသေသော နုပလဗ္ဘတီ’’တိ ဝက္ခတိ။

ဆဗ္ဗဿကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၈၃။ အနာဒါယာတိ နဝံ နိသီဒနသန္ထတံ ကရောန္တေန ဘိက္ခုနာ တဿ ဝိဝဏ္ဏကရဏတ္ထာယ ပါဠိယံ ‘‘ပုရာဏသန္ထတဿ သာမန္တာ သုဂတဝိဒတ္ထိ အာဒါတဗ္ဗာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏာယာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၆၇) ယာ အာဒါတုံ ဝုတ္တာ, တံ ပုရာဏသန္ထတဿ ဆိန္နမုခါဝတ္တတော သုဂတဝိဒတ္ထိံ အဒတွာ။ ဧဝမေတံ ဝုတ္တန္တိ ကထံ ဝိညာယတီတိ? ‘‘အနာဒါနဝသေနဿ, သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ’’တိ ဝက္ခမာနေန ဝိညာယတိ။ သန္ထတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရာဏေ’’ဣတိ စ ကာရေတုံ ကတဉ္စာတိ ဧတ္ထ ‘‘နဝံ နိသီဒနံ သန္ထတ’’န္တိ စ သေသော, ပုရာဏေ သန္ထတေ အသန္တေ သာမန္တာ သုဂတဝိဒတ္ထိံ အနာဒါယ နဝံ နိသီဒနသန္ထတံ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ။ အညဿတ္ထာယ နဝံ နိသီဒနသန္ထတံ ကာရေတုံ, နဝံ နိသီဒနသန္ထတံ အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုဉ္စ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

‘‘အညဿတ္ထာယ ကာရေတု’’န္တိ ဣဒမေတ္ထ ပါစိတ္တိယေနေဝ အနာပတ္တိဒဿနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ‘‘အညဿတ္ထာယ ကရောတိ ဝါ ကာရာပေတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၆၉) ဝုတ္တတ္တာ စ အဋ္ဌကထာယ, တဗ္ဗဏ္ဏနာသု စ အဒိဿမာနတ္တာ ဝါ တံ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘အနာပတ္တိ ဆဗ္ဗဿာနိ ကရောတိ…ပေ… အညဿတ္ထာယ ကရောတိ ဝါ ကာရာပေတိ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၆၄) အနန္တရသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တမောလောကေတွာ ဝါ ဒုက္ကဋဿ စ ဝိဟိတတ္တာ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တိဘာဝံ သန္ဓာယ လိခိတန္တိ ဝိညာယတိ။ ကတဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အညေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဣမိနာ ‘‘အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အနာပတ္တီ’’တိ ပါဌောဝ ဒဿိတော။

၆၈၄။ သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ အနာဒါနဝသေန စ အဿ သန္ထတဿ ကရဏေန စ သတ္ထာရာ ဧတံ သိက္ခာပဒံ ကိရိယာကိရိယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၆၈၅။ နနု စ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အဋ္ဌကထာယ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ကိရိယာကိရိယတ္တာ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒသဒိသာနီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၆၇) ဝုတ္တာနိ, ဣဟ ‘‘သဉ္စရိတ္တသမာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တာနီတိ? ဝုစ္စတေ – ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒေ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ ကောသိယသိက္ခာပဒသဒိသာနေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၅၂) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တာနိ, ကောသိယသိက္ခာပဒေ သမုဋ္ဌာနာဒီနံ သဉ္စရိတ္တေန သမဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ, မူလမေဝ သရိတွာ ကိရိယာကိရိယသင်္ခါတဝိသေသဿ ဝိသုံ ဒဿိတတ္တာ အဝသိဋ္ဌဝိနိစ္ဆယမတ္တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣမံ ဝိသေသံ မုဉ္စိတွာ အဝသိဋ္ဌဝိနိစ္ဆယေန ဒွီသု သိက္ခာပဒေသု သာဓာရဏဝိနိစ္ဆယဿ အဝိသေသတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အနန္တရဿာ’’တိအာဒိ။

နိသီဒနသန္ထတကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၈၆-၇။ ဂစ္ဆန္တေတိ တိယောဇနပူရဏဋ္ဌာနံ အတိက္ကမ္မ ဂစ္ဆန္တေ။ ယာနေတိ သကဋာဒိကေ။ လောမာနီတိ ဧဠကလောမာနိ။ သာမိကဿာတိ ယာနာဒိသာမိနော။ အဇာနတောတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ။ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော ယော ပန ဘိက္ခု ဧဠကလောမံ လဘိတွာ ‘‘တိယောဇနပရမံ သဟတ္ထာ ဟာရေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၇၃) အနုညာတတ္တာ တိယောဇနဗ္ဘန္တရေ သဟတ္ထေနာပိ ဟရိတွာ တိယောဇနာတိက္ကမေ ပရေသံ ယာနာဒီသု သာမိကေသု အဇာနန္တေသု ‘‘ဧတေ ဟရိဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ယဒိ ဌပေယျာတိ အတ္ထော။ တေသူတိ ယေသု ဧဠကလောမာနိ ဌပိတာနိ, တေသု ယာနာဒီသု တိယောဇနမတီတေသု ဘိက္ခုဿ ပယောဂံ ဝိနာပိ တိယောဇနံ အတိက္ကန္တေသု တဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ, တဿ ဘိက္ခုနော ‘‘ပဌမံ ပါဒံ တိယောဇနံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၇၃) ဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

အယံ နယောတိ ဘိက္ခုနော ပယောဂံ ဝိနာ ယတ္ထ ဧဠကလောမာနိ ဌပိတာနိ, တေသု ယာနာဒီသု တိယောဇနံ အတိက္ကမန္တေသု အာပတ္တိ ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၆၈၈။ အဂစ္ဆန္တေတိ တိယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဌိတေ။ ‘‘အဘိရူဟိတွာ’’တိ ဣဒံ အနာပတ္တိကာရဏေသု ဧကံ ဒဿေတုမာဟ။ ‘‘ဘူမိယဉှိ ဌတွာ ဒေန္တော, အဝှါယန္တော ဝါ ပုရတော ဂစ္ဆတိ, ဧသေဝနယော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ဝစနတော အတ္တနာ ပေသိတေ အညသ္မိံ ဟရန္တေ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ သာရေတိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘တံ ပနညံ ဟရာပေတိ, ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ။

၆၉၀။ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေသူတိ အတ္တနော ကဏ္ဏဗိလေသု။

၆၉၁။ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ကတဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တတ္ထ အန္တမသော သုတ္တကေန ဗဒ္ဓမတ္တမ္ပိ ကတဘဏ္ဍမေဝါတိ အာဟ ‘‘သုတ္တကေန စ ဗန္ဓိတွာ’’တိ။ ဝေဏိံ ကတွာတိ ကုဒြူသသီသပလာလဝေဏိသဒိသံ ဝေဏိံ ကတွာ။ အာပတ္တိ ပရိဒီပိတာတိ ‘‘ဝေဏိံ ကတွာ ဟရတိ, ဣဒံ နိဓာနမုခံ နာမ, အာပတ္တိယေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၇၅) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၆၉၂။ သုင်္ကဃာတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘တံ ဌာန’’န္တိ သေသော, ယဒိ တံ ဌာနံ သုင်္ကဃာတန္တိ ယောဇနာ, တိယောဇနောသာနဋ္ဌာနံ ယဒိ သုင်္ကဃာတဋ္ဌာနံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော။ အနုပ္ပတွာတိ တံ ဌာနံ ပတွာ။ စောရာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတော ဝါ ဂစ္ဆတိ, ယော အညဝိဟိတော ဝါ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိ တဿ ဂစ္ဆတောတိ လဗ္ဘတိ။ ဧတ္ထ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိမာဟ။ ဣမိဿာ အစိတ္တကတာယ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဟောတိ။ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကံ ပန သစိတ္တကတာယ ဧတေသံ န ဟောတိ။ တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယာ ဟိ တတ္ထ အာပတ္တိ, သာ ဣဓ အနာပတ္တိ။ ယာ ဣဓ အာပတ္တိ, သာ တတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၇၂)။ ထေယျစိတ္တေန ဟရတော ဘဏ္ဍဂ္ဃဝသေန ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋေသု ဧကံ ဟောတိ။ တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဒိန္နာဒါနေ ပန သုင်္ကဃာတေ အာပတ္တိ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၇၂)။

၆၉၃။ တိယောဇနန္တိ ဧတ္ထ ဟရဏကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘ဟရန္တဿာ’’တိ ဣမဿ ကမ္မဒီပကံ ‘‘လောမာနီ’’တိ ဣဒံ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘အနာပတ္တိ ပကာသိတာ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗတ္ထ ဝက္ခမာနေန သမ္ဗန္ဓနီယံ။ တာနိယေဝ ပစ္စာဟရန္တဿာတိ ယောဇနာ။ တိယောဇနန္တိ ဧတ္ထ တံယေဝ တိယောဇနန္တိ လဗ္ဘတိ။ အတ္တနာ ဂတံ တိယောဇနံ ပုန တာနေဝ လောမာနိ ဂဟေတွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တဿာတိ အတ္ထော။

၆၉၄။ နိဝါသတ္ထာယ ဝါ ဂန္တွာတိ တိယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဝါ သီမာယ ဝါ အာဝါသေ ဝသိတုကာမတာယ ဂန္တွာ။ တတော ပရံ ဟရန္တဿာတိ တသ္မိံ အာဝါသေ ဥဒ္ဒေသာဒိံ အလဘိတွာ တတော ပရံ အညသ္မိံ အာဝါသေ ဝသိတုကာမတာယ ပုနပိ တိယောဇနံ ဟရန္တဿာတိ အတ္ထော။ ဣမိနာဝ နယေန တတောပိ အညံ ဌာနံ, တတောပိ အညန္တိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂတဂတဋ္ဌာနတော ပုနပိ ပရမ္ပရံ ဌာနံ ဂမနဝသေန ယောဇနသတမ္ပိ ဟရတော ဒေါသော နတ္ထီတိ ဣဒမ္ပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝံ ယောဇနသတမ္ပိ ဟရန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၇၅)။ အစ္ဆိန္နံ ဝါပိ လဘိတွာ ဟရတောပီတိ ‘‘စောရာဝဟဋပရိစ္စတ္တံ လဘိတွာ ဟရန္တဿ။ ဣဓ သဗ္ဗတ္ထေဝ ‘‘နိဝါသတ္ထာယ ဝါ ဂန္တွာ’’တိအာဒိကေ အနာပတ္တိဝါရေ ပဌမလဒ္ဓဋ္ဌာနတော ပဘုတိ အတိရေကတိယောဇနမ္ပိ ဟရန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော ဝိညာယတိ။ နိဿဋ္ဌံ လဘိတွာတိ နိဿဇ္ဇိတွာ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ဒိန္နံ လဘိတွာ။

၆၉၅။ အညေနာတိ တာနိ ဟာရိနာ အညေန။ ကတဘဏ္ဍကန္တိ ‘‘ကမ္ဗလကောဇဝသန္ထတာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ အန္တမသော သုတ္တကေန ဗဒ္ဓမတ္တမ္ပီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၇၅) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဧဠကလောမေဟိ ကတဘဏ္ဍကံ။

၆၉၆။ ဣဒံ သမုဋ္ဌာနန္တိ ဣဒံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ။ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနနတာယ ဝါ ဉတွာပိ စီဝရာဒိပရိက္ခာရေသု လောမဿ အလ္လိနဘာဝံ အဇာနိတွာပိ ဝါ တိယောဇနံ အတိက္ကာမေန္တဿ အရဟတောပိ ဣမာယ အာပတ္တိယာ သမ္ဘဝတော ‘‘အစိတ္တ’’န္တိ အာဟ။

ဧဠကလောမကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၉၇။ ဧဠကလောမဓောဝါပနကထာ ဥတ္တာနာယေဝ။

ဧဠကလောမဓောဝါပနကထာဝဏ္ဏနာ။

၆၉၈။ ဂဏှေယျ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော’’တိ သေသော။ ‘‘ဂဏှေယျ ဝါ ဂဏှာပေယျ ဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘တတ္ထတ္တနော ပနတ္ထာယာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ စ ‘‘နိဿဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒိဝစနတော စ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှေယျ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝါကာရေန ‘‘ဥပနိက္ခိတ္တံ ဝါ သာဒိယေယျာ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ, ‘‘ဣဒံ အယျဿ ဟောတူ’’တိ ဥပနိက္ခိတ္တံ စေ သာဒိယတီတိ အတ္ထော။

ရဇတန္တိ အညတ္ထ သဇ္ဈု ဝုစ္စတိ, ဣဓ ပန ဝေါဟာရူပဂကဟာပဏာဒိ ဝုစ္စတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပါဠိယံ ‘‘ရဇတံ နာမ ကဟာပဏော လောဟမာသကော ဒါရုမာသကော ဇတုမာသကော, ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈၄)။ ဣဓ ကဟာပဏာဒီနံ သရူပံ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘တတ္ထ ကဟာပဏောတိ သောဝဏ္ဏမယော ဝါ ရူပိယမယော ဝါ ပါကတိကော ဝါ။ လောဟမာသကောတိ တမ္ဗလောဟာဒီဟိ ကတမာသကော။

ဒါရုမာသကောတိ သာရဒါရုနာ ဝါ ဝေဠုပေသိကာယ ဝါ အန္တမသော တာလပဏ္ဏေပိ ရူပံ ဆိန္ဒိတွာ ကတမာသကော။ ဇတုမာသကောတိ လာခါယ ဝါ နိယျာသေန ဝါ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကတမာသကော။ ‘ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’တိ ဣမိနာ ပန ပဒေန ယော ယော ယတ္ထ ယတ္ထ ဇနပဒေ ယဒါ ယဒါ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတိ, အန္တမသော အဋ္ဌိမယောပိ စမ္မမယောပိ ရုက္ခဖလဗီဇမယောပိ သမုဋ္ဌာပိတရူပေါပိ အသမုဋ္ဌာပိတရူပေါပိ သဗ္ဗော သင်္ဂဟိတော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၃-၅၈၄) –

ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဧတ္ထ စ ပါကတိကော နာမ ဧတရဟိ ပကတိကဟာပဏော။ ရုက္ခဖလဗီဇမယောတိ တိန္တိဏိကာဒိရုက္ခာနံ ဖလဗီဇေန ကတော။

ဇာတရူပကံ သုဝဏ္ဏံ။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘ဇာတရူပံ နာမ သတ္ထုဝဏ္ဏော ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈၄)။ နိဿဇ္ဇိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘တေနာ’’တိ လဗ္ဘတိ, ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိ ဣမိနာ ယုဇ္ဇတိ, ဧဝံ သာဒိတဘိက္ခုနာတိ အတ္ထော။ နိဿဇ္ဇိတွာတိ အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပရေန ဥဂ္ဂဟာပိတံ ဝါ ဥပနိက္ခိပိတဿ သာဒိယနဝသေန သာဒိတံ ဝါ ရဇတံ ဝါ ဇာတရူပံ ဝါ ‘‘တေန ဘိက္ခုနာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈၄) ဝစနတော သံဃမဇ္ဈေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟေသိံ, ဣဒံ မေ နိဿဂ္ဂိယံ, ဣမာဟံ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ နိဿဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာဝါတိ အတ္တနာ ဧဝ အာပန္နံ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ တသ္မိံ သံဃမဇ္ဈေ ဧဝမေဝ နိသီဒိတွာ ဒေသေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ဒေသိတာ အာပတ္တိ သံဃာနုမတေန ဗျတ္တေန ပဋိဗလေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန အာပတ္တိ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈၄)။

၆၉၉။ ရဇတန္တိ ရူပိယံ။ ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ။ ဣမိနာ ပဒဒွယေန ကတာကတံ သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဥဘိန္နံ မာသကောတိ ဇာတရူပမာသကော, ရဇတမာသကောပိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဓ ရဇတမာသကောတိ ‘‘ရဇတ’’န္တိ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ။ ၅၈၄) ဝုတ္တကဟာပဏာဒိ ပဉ္စပ္ပကာရော မာသကော ဂဟိတော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရော သဗ္ဗောပိ ရဇတမာသကော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၃-၅၈၄)။ ဣဓ ‘‘ဇာတရူပမာသကော’’တိ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ကဟာပဏပဒေန သုဝဏ္ဏကဟာပဏံ ဝဇ္ဇေတွာ ဣတရဒွယမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယာဝဟ’’န္တိ ဣဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှနဥဂ္ဂဏှာပနသာဒိယနာနိ ကရောန္တံ သန္ဓာယာဟ။ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနနယေန ဒုက္ကဋာဝဟဉ္စ ဟောတေဝ။

၇၀၀-၁။ မုတ္တာဒီနံ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ အဝုတ္တတ္တေပိ ပါစိတ္တိယကဏ္ဍေ နဝမဝဂ္ဂေ ဒုတိယဿ ရတနသိက္ခာပဒဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ရတနံ နာမ မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါလံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ကော မသာရဂလ္လ’’န္တိ (ပါစိ။ ၅၀၆) ဝုတ္တာနံ ဒသန္နံ ရတနာနံ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ ကတွာ ဝုတ္တံ ရဇတံ, ဇာတရူပဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာ အဝသိဋ္ဌာနံ အဋ္ဌန္နံ ရတနာနံ ဒုက္ကဋဝတ္ထုဘာဝေါ ဣမဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝဝတ္ထာပိတောတိ ဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘မုတ္တာ…ပေ… မသာရဂလ္လ’’န္တိ။ ဧတ္ထ ဝေဠုရိယော ဂါထာဗန္ဓဝသေန န ဝုတ္တော, သော ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ဂဟဏေနေဝ ဂယှတိ။ မုတ္တာဒယော ယထာဒဿိတသရူပါယေဝ။ ဗြဟ္မဇာလာဒိသုတ္တန္တဝသေနာပိ ‘‘အကပ္ပိယာ’’တိ သိဒ္ဓါနံ သတ္တဓညာဒီနံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဓညာနီ’’တိအာဒိ။

၇၀၂။ ရတနသိက္ခာပဒေယေဝ ‘‘ရတနသမ္မတ’’န္တိ အာဂတံ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ပဋိဂ္ဂဏှတော အနာပတ္တိဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မုဂ္ဂမာသာဒိက’’န္တိအာဒိ။

၇၀၃-၄။ ဧဝံ တိပ္ပကာရေန ဌိတံ ဝတ္ထုံ ဂဏှတော အဓိပ္ပါယနာနတ္တေန သမ္ဘဝန္တံ အာပတ္တိပ္ပဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ တေသု တီသု နိဿဂ္ဂိယာဒိဝတ္ထူသု။ သံဃာဒီနန္တိ သံဃဂဏပုဂ္ဂလစေတိယာဒီနံ။ တန္တိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ။ သဗ္ဗတ္ထာယာတိ သဗ္ဗေသံ အတ္ထာယာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ အတ္တနော အတ္ထာယ စ သံဃာဒီနမတ္ထာယ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ ဂဏှန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အဝုတ္တသမုစ္စယေနေတ္ထ စ-သဒ္ဒေန ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ နိက္ခိပနတ္ထာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေန သမ္ပဋိစ္ဆတော ဥပရိ ရတနသိက္ခာပဒေ အာဂတဝသေန ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၃-၅၈၄) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယဝိသေသဿ သင်္ဂဟော ကတော။

၇၀၅။ ကဟာပဏာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သုဝဏ္ဏာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ‘‘သဟဿ’’န္တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ, သဟဿမ္ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၇၀၆။ ထဝိကာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သိထိလပူရိတာနိ ဘာဇနာနိ ဂဟိတာနိ။ ‘‘သိထိလဗဒ္ဓေသူ’’တိ ဝိသေသနေန ဗျတိရေကဝသေန ‘‘ဃနဗဒ္ဓေ, ပန ဃနပူရိတေ ဝါ ဧကာဝ အာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၃-၅၈၄) အဋ္ဌကထာသေသံ ဒီပေတိ။

၇၀၇။ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနကမ္မံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဣဒ’’န္တိအာဒိ။ ဂဏှိတုကာမောပီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟောတူ’’တိ သေသော။ နိသေဓေတဗ္ဗမေဝါတိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ‘‘ဣဒံ န ကပ္ပတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗမေဝ, ဧဝံ သတိ အနာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော။ အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကာယဝါစာဟိ ဝါ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာပိ သုဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ‘နယိဒံ အမှာကံ ကပ္ပတီ’တိ န သာဒိယတိ, အနာပတ္တိယေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၃-၅၈၄) အာဂတောယေဝ။

၇၀၈။ တံ ဝတ္ထုန္တိ တထာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဝတ္ထုံ။ ဌပေတွာ ယဒိ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘တုမှေ ဂဏှထ ဝါ, မာ ဝါ, ဒိန္နံ ဒိန္နမေဝါ’’တိ သစေ သော ဌပေတွာဝ ဂစ္ဆတိ။ ယထာ တံ န ဝိနဿတိ, တထာ တံ ဂေါပယိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘အညော တတ္ထ အာဂန္တွာ ပုစ္ဆတီ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေန တတ္ထာဂတေန ကပ္ပိယကာရကေန ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိတေ သရူပံ အာဝိ ကတွာ ‘‘ဂေါပယိဿာမဟံ ဘန္တေ, ဂုတ္တဋ္ဌာနံ ဒဿေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ဧဟီ’’တိ အဝတွာ သတ္တဘူမိကမ္ပိ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘ဣဓ ဌပေဟီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဣဒံ ဂုတ္တဋ္ဌာန’’န္တိ သုရက္ခိတဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ တတ္ထ ဌပိတေ အဂ္ဂဠံ ဒတွာ ရက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၇၀၉။ ဂုတ္တဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ကပ္ပိယကာရကဿ အဝတ္တဗ္ဗဝေါဟာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အာဟရေဒမိဒ’’န္တိအာဒိ။ အကပ္ပိယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝစန’’န္တိ လဗ္ဘတိ။ ဧဝံ အကပ္ပိယဝစနံ အဝတွာ သုရက္ခိတဋ္ဌာနေ အာဟရိတွာ ဌပိတေ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ဝိက္ကာယိကေ ပတ္တစီဝရာဒိကပ္ပိယဘဏ္ဍေ အာဟဋေ ‘‘အမှာကံ ဣမိနာ အတ္ထော, ဣမဿ ဧဝရူပံ မူလမ္ပိ အတ္ထိ, ကပ္ပိယကာရကော ဧဝ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ တေန ‘‘အဟံ ကပ္ပိယကာရကော, မယှံ ဒဿေထာ’’တိ ဝုတ္တေ သစေ ရုစ္စတိ, ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ‘‘ဣဒံ ဂဏှာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧတ္ထ ဌပိတ’’န္တိ ဒဿေတွာ တသ္မိံ တဿ အဂ္ဃပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ ဒေန္တေ အဓိဝါသေတဗ္ဗံ။ အတိရေကံ ဂဏှန္တေ ‘‘မယံ တုမှာကံ ဘဏ္ဍံ န ဂဏှာမ, ဂစ္ဆထာ’’တိ နီဟရိတွာ အဂ္ဂဠံ ဒတွာ ကပ္ပိယကာရကေ လဒ္ဓေ ‘‘အမှာကံ ဧဝရူပေန အတ္ထော, ဣဒံ နာမ မူလံ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ တေန ကိဏိတွာ ဒိန္နေ အဓိဝါသေတဗ္ဗန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။

၇၁၀။ ဌပေတွာ ရူပိယဂ္ဂါဟန္တိ အနန္တရသိက္ခာပဒေ ဝက္ခမာနသရူပံ သုဝဏ္ဏာဒိရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိဿဇ္ဇိတွာ ဒေသိတာပတ္တိကံ ပုဂ္ဂလံ ဌပေတွာ။ နိဿဋ္ဌပရိဝတ္တိတန္တိ ဧတ္ထ နိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိယာ ဒေသိတာယ ‘‘သစေ တတ္ထ အာဂစ္ဆတိ အာရာမိကော ဝါ ဥပါသကော ဝါ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၅၈၄) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေန တတ္ထာဂတံ ကပ္ပိယကာရကံ ‘‘အာဝုသော ဣမံ ဇာနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣမိနာ ကိံ အာဟရိယျတူ’’တိ တေန ဝုတ္တေ ‘‘ဣမံ ဝါ ဣမံ ဝါ အာဟရာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ကပ္ပိယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ မဓု ဝါ ဖာဏိတံ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈၄) ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခူနံ ကပ္ပိယဝတ္ထုမတ္တေ အာစိက္ခိတေ တေန နိဿဋ္ဌဝတ္ထုံ ပရိဝတ္တေတွာ အာဟဋံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍန္တိ အတ္ထော။

၇၁၁။ အတ္တနော ပတ္တဘာဂမ္ပီတိ တထာ အာဟဋေ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေ သံဃဿ ဘာဇိယမာနေ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန အတ္တနော ပတ္တကောဋ္ဌာသမ္ပိ။ ပဋိဂ္ဂါဟကဘိက္ခုနောတိ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အာပဇ္ဇိတွာ နိဿဇ္ဇိတွာ ဒေသိတာပတ္တိကဿ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အညတောတိ အတ္တတော အညသ္မာ ပဗ္ဗဇိတမနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိပုရိသာနံ အညတရတော။ လဒ္ဓန္တိ တေဟိ အတ္တနာ လဒ္ဓကောဋ္ဌာသတော ဒိန္နဝသေနပိ လဒ္ဓံ တံ ဝတ္ထုံ။

၇၁၂။ ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယန္တိ တံ ဝတ္ထုံ ပရိဝတ္တေတွာ ဂဟိတေသု စတူသု ပစ္စယေသု အညတရမ္ပိ ပစ္စယံ။ အန္တမသော ပထဝိံ ခဏိတွာ ဥပ္ပါဒိတောဒကမ္ပိ ဒါရူဟိ အာဒိတ္တအဂ္ဂိမ္ပိ တေလေန ဇလိတပဒီပမ္ပိ ရုက္ခေ ဝါ ဂေဟေ ဝါ ပကတိဆာယမ္ပိ တာလပဏ္ဏမ္ပိ ဥပဘောဂပရိဘောဂါရဟံ အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စီတိ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယံ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အန္တမသော မက္ကဋာဒီဟိ တတော ဟရိတွာ အရညေ ဌပိတံ ဝါ တေသံ ဟတ္ထတော ဂဠိတွာ တိရစ္ဆာနပရိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ပံသုကူလမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိအာဒိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၃-၅၈၄), ‘‘ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ ပန ကေနစိ ပရိယာယေန တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၅) စာတိ။ ဘိက္ခုနောတိ ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုဿ။

၇၁၃။ အဇ္ဈာရာမေ ဝါတိ ဥပရိ ဝက္ခမာနလက္ခဏေန ပရိစ္ဆိန္နေ အဇ္ဈာရာမေ ဝါ။ တံ ရူပိယံ, ‘‘ပတိတံ ဒိသွာ’’တိ သေသော။ အဇ္ဈာဝသထေပိ ဝါတိ ဝက္ခမာနလက္ခဏေ အန္တောအာဝါသေ စ။ နိက္ခိပန္တဿာတိ ‘‘ယဿ ဘဝိဿတိ, သော ဟရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဌာနေ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဂဏနဉ္စ ဥပလက္ခဏဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ ဌပေန္တဿ။

၇၁၄။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ရူပိယေ ရူပိယသညီ, ဝေမတိကော, အရူပိယသညီ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၈၆) ဘဂဝတာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒွိကဒုက္ကဋ’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။

၇၁၅။ ကြိယာကြိယန္တိ ဂဟဏေန အာပဇ္ဇနတော ကိရိယံ။ ပဋိက္ခေပဿ အကရဏတော အကိရိယန္တိ။

ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၇၁၆-၇။ နိဿဂ္ဂိယဿာပိ ဝတ္ထုန္တိ ‘‘နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဿ ဝတ္ထူ’’တိ ပဌမသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ရဇတာဒီသု စတူသု အညတရံ ဝတ္ထုံ။ ဒုက္ကဋဿ စ ဝတ္ထုံ ဝါတိ ပဌမံ ဒဿိတမုတ္တာဒိဒုက္ကဋဝတ္ထူသု အညတရံ ဝါ, ဣဟောဘယတ္ထ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ။ ကပ္ပိယဿ စ ဝတ္ထုံ ဝါတိ ယထာဒဿိတေသု ဧဝ မုဂ္ဂမာသာဒိကပ္ပိယဝတ္ထူသု အညတရံ ဝါ, ဣဟ အဝယဝါဝယဝိသမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ။ အဝယဝါဝယဝီနံ အဘေဒေပိ ဘေဒူပစာရဝသေန ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ ကပ္ပိယဝတ္ထုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ကပ္ပိယေန ဝတ္ထုနာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ။ ဣဒါနေတ္ထ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော, ကပ္ပိယဝတ္ထုနော စ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနာ ပရိဝတ္တိတတ္တာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနာ ယော ပရိဝတ္တေတိ, တဿ အာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

ဒုက္ကဋဿ ဝတ္ထုနာ, ကပ္ပိယေန စ ဝတ္ထုနာ ဝတ္ထုံ နိဿဂ္ဂိယဿ ပရိဝတ္တေတိ, အာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဣဓ ဥဘယတ္ထာပိ ပရိဝတ္တိတဿ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုတ္တာ အာပတ္တိ ဟောတိ။ ဧဝံ တီသုပိ ဌာနေသု ‘‘အာပတ္တီ’’တိ သာမညဝစနေန နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယမေဝ ဝုတ္တန္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

၇၁၈။ ဒုက္ကဋဿေဝ ဝတ္ထုနာ ဒုက္ကဋဿ စ ဝတ္ထုံ ဝါ ပရိဝတ္တေတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ဝတ္ထုံ ဝါ ကပ္ပိယဿာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တနယမေဝ, ကပ္ပိယဝတ္ထုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမဿ ကပ္ပိယဝတ္ထုနောပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ပရိဝတ္တိတတ္တာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၇၁၉။ ‘‘ဝတ္ထုနာ ကပ္ပိယဿာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကပ္ပိယဝတ္ထုနာပိ ပရိဝတ္တိတေ ဒုက္ကဋဝတ္ထုဝသေန ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တထာ’’တိ။

၇၂၀။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝတ္ထုနော’’တိ ဣဒံ အာကဍ္ဎတိ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယဿာ’’တိ ဣမိနာ ပါစိတ္တိယမာဟ။ ပုဗ္ဗန္တိ ပဌမံ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမိနာတိ ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒေန။ ပရိဝတ္တနံ ဝါရိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၇၂၁။ ရူပိယန္တိ စ သညိဿာတိ ‘‘ရူပိယံ နာမ သတ္ထုဝဏ္ဏော ကဟာပဏော လောဟမာသကော ဒါရုမာသကော ဇတုမာသကော, ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၈၉) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တေသု ရူပိယသညိတေသု ဝတ္ထူသု ‘‘အညတရ’’န္တိ သညိဿ။ အရူပိယေတိ ခရပတ္တာဒိမှိ။ တေန အရူပိယေန။ ‘‘စေတာပေန္တဿ အရူပိယ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ ရူပိယံ စေတာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၅၉၁) ဝုတ္တတ္တာ ရူပိယပရိဝတ္တနေ ဒုက္ကဋဿ အဘာဝတော, ပါစိတ္တိယဿ စ သမ္ဘဝတော ရူပိယံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ အရူပိယေ ရူပိယံ ဣတိ သညိဿ စ ဝိမတိဿ စ အရူပိယံ စေတာပေန္တဿ တေန ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။

၇၂၂။ အရူပိယေ အရူပိယန္တိ သညိဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘အရူပိယံ ပရိဝတ္တေန္တဿာ’’တိ သေသော။ ပဉ္စဟီတိ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ‘‘သဟဓမ္မိကေဟီ’’တိ သေသော, ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော။ ဝဒတောတိ ဝေါဟရတော, ကယဝိက္ကယံ ကရောန္တဿာတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုဘိက္ခုနိသာမဏေရသာမဏေရိသိက္ခမာနာသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ အရူပိယံ ပရိဝတ္တေန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

၇၂၃။ သံဝေါဟာရေန သမုဋ္ဌာနတော ကြိယသမုဋ္ဌာနံ။

ရူပိယသံဝေါဟာရကထာဝဏ္ဏနာ။

၇၂၄။ ကပ္ပိယံ နာမ ‘‘စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ, အန္တမသော စုဏ္ဏပိဏ္ဍောပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ ဒသိကသုတ္တမ္ပီ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာနိ ကပ္ပိယဝတ္ထူနိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘စီဝရာဒီနံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍာနံ ဝသေန အနေကဝိဓ’’န္တိ။ ကပ္ပိယေနေဝါတိ တေနေဝ ကပ္ပိယေန ဝတ္ထုနာ။ ‘‘ကယဝိက္ကယံ သမာပဇ္ဇေယျာတိ ‘ဣမိနာ ဣမံ ဒေဟိ, ဣမိနာ ဣမံ အာဟရ, ဣမိနာ ဣမံ ပရိဝတ္တေဟိ, ဣမိနာ ဣမံ စေတာပေဟီ’တိ အဇ္ဈာစရတီ’’တိ (ပါရာ။ ၅၉၅) ဝစနတော ‘‘ပရိဝတ္တယတော’’တိ ဣမဿ ‘‘ကယဝိက္ကယံ သမာပဇ္ဇတော’’တိ ပရိယာယော။

တတ္ထ အညဿ ဟတ္ထတော ကပ္ပိယဝတ္ထုနာ ပရိဝတ္တေတွာ ဂဟဏံ ကယော နာမ။ အတ္တနော ဟတ္ထတော ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ပရိဝတ္တေတွာ ဒါနံ ဝိက္ကယော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣမိနာ ဣမံ ဒေဟီ’တိအာဒိနာ ဟိ နယေန ပရဿ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဂဏှန္တော ကယံ သမာပဇ္ဇတိ, အတ္တနော ကပ္ပိယံ ဒေန္တော ဝိက္ကယ’’န္တိ။ ‘‘ဌပေတွာ သဟဓမ္မိကေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပရိဝတ္တယတောတိ ဧတ္ထ အညေဟိ သဒ္ဓိန္တိ လဗ္ဘတိ။ ဧတ္ထ အညေ နာမ ဂိဟိနော ဣတ္ထိပုရိသာ, သာသနတော ဗာဟိရာ ပဗ္ဗဇိတာ စ။ တသ္မာ အယံ ကယဝိက္ကယော အန္တမသော မာတာပိတူဟိပိ န ကာတဗ္ဗောယေဝ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အယဉှိ ကယဝိက္ကယော ဌပေတွာ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကေ အဝသေသေဟိ ဂိဟိပဗ္ဗဇိတေဟိ အန္တမသော မာတာပိတူဟိပိ သဒ္ဓိံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၉၅)။

၇၂၅။ အကပ္ပိယဿ ဝတ္ထုဿာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဝုတ္တစီဝရာဒိကပ္ပိယဝတ္ထုတော အညဿ နိဿဂ္ဂိယဒုက္ကဋဝတ္ထုဿ။ တေနေဝါတိ အကပ္ပိယဝတ္ထုနာယေဝ။ ‘‘ကပ္ပိယဿ စာ’’တိ ပါဌသေသော, တေနေဝ အကပ္ပိယေန ဝတ္ထုနာ ကပ္ပိယဿ ဝတ္ထုဿ ပရိဝတ္တနဉ္စာတိ ယောဇနာ။ ဧဝဉှိ ပါဌသေသေ အကတေ အကပ္ပိယေန ဝတ္ထုနာ ကပ္ပိယဿ ပရိဝတ္တနံ ကယဝိက္ကယေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ သိယာ, တံ န ယုဇ္ဇတိ တဿ ရူပိယသံဝေါဟာရေယေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ, ဣဓ စ ‘‘ကပ္ပိယဝတ္ထုဿေဝ ကပ္ပိယဝတ္ထုနာ ပရိဝတ္တနံ ကယဝိက္ကယော’’တိ နိယမိတတ္တာ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ‘‘အကပ္ပိယဘဏ္ဍပရိဝတ္တနဉှိ ကယဝိက္ကယသင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၉၄) အဋ္ဌကထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။

၇၂၆။ တသ္မာတိ ယသ္မာ အညတြ သဟဓမ္မိကေဟိ ကပ္ပိယဝတ္ထုဿာပိ ကယဝိက္ကယော န ဝဋ္ဋတိ, အကပ္ပိယဿ, ကပ္ပိယဿ စ ဝတ္ထုနော အကပ္ပိယေနေဝ ဝတ္ထုနာ ပရိဝတ္တနဉ္စ ရူပိယသံဝေါဟာရေ သင်္ဂဟိတတ္တာ ကယဝိက္ကယသင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ။

၇၂၉။ ဣဒံ နာမာတိ ဩဒနာဒိကပ္ပိယဝတ္ထုမေဝ အာဟ။

၇၃၀-၁။ ‘‘ဂဟေတွာ’’တိအာဒိဂါထာယ ဝတ္ထုလက္ခဏဿ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေတွာဝ အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိဃာသာဒ’’န္တိအာဒိ။ ဆလ္လိန္တိ ရုက္ခတစံ။ ဝလ္လိန္တိ လတံ။ ကဋ္ဌန္တိ ဣန္ဓနဒါရုံ။ ဒါရုန္တိ ဂေဟသမ္ဘာရာဒိဒါရုံ။ ဝိပလ္လာသေနာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဝလ္လိံ ဝါ ပန ဆလ္လိံ ဝါ, ဒါရုံ ဝါ ကဋ္ဌမေဝ ဝါ’’တိ။ ဝတ္ထူနန္တိ တထာ ဝတွာ အာဟရာပိတာနံ ဆလ္လိအာဒိဝတ္ထူနံ။ ကယဝိက္ကယေ အာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ယောဇနာ, နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၇၃၂။ ‘‘ဣတိ ဧဝါ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, ‘‘ပိဝိတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုဗ္ဗကာလေ ဝိဟိတပစ္စယန္တံ အကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ အတ္ထော။

၇၃၃။ ဘူမိယာ လိမ္ပနေတိ ယောဇနာယံ ပန သေနာသနဘူမိယံ ပရိဘဏ္ဍကရဏကာဠကာဒိဝဏ္ဏကရဏဝသေန လေပနေ။ ဝတ္ထုဓောဝနေတိ စီဝရာဒိဝတ္ထူနံ ဓောဝနေ။ ဧတ္ထာတိ တေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေသု။ ဧတေသံ ဂဟဏဿ ဥပလက္ခဏတ္တာ ဧဝရူပေသု အညေသု ဌာနေသု။

၇၃၄။ အယန္တိ ဘူမိသောဓနာဒိဝသေန အာပန္နာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ။

၇၃၅။ ဌပေတွာ ဘဏ္ဍသာမိကန္တိ ဧတ္ထ ဗျတိရေကဝသေန အညဿ ကပ္ပိယကာရဿာတိ လဗ္ဘတိ။

၇၃၆။ ဘာသတော အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

ကယဝိက္ကယကထာဝဏ္ဏနာ။

ကောသိယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၇၃၇။ ကပ္ပိယာ ပတ္တာ မတ္တိကာယောမယာ ဇာတိတော ဒုဝေတိ ယောဇနာ။ ဝဏ္ဏာတိ ပမာဏာနိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာတိ တီဏိ ပတ္တဿ ပမာဏာနီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၂)။ တေနာဟ ‘‘ဥက္ကဋ္ဌော မဇ္ဈိမောမကော’’တိ။

၇၃၈။ ဒွိန္နံ တဏ္ဍုလနာဠီနန္တိ သုကောဋ္ဋိတာနံ အခဏ္ဍာနံ ပုရာဏသာလိတဏ္ဍုလာနံ ဒွေ နာဠိယော ဂဟေတဗ္ဗာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုပဟတပုရာဏသာလိတဏ္ဍုလာနံ သုကောဋ္ဋိတပရိသုဒ္ဓါန’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၂)။ ဘတ္တန္တိ အဝဿာဝိတံ အနုတ္တဏ္ဍုလံ အကိလိန္နံ အပိဏ္ဍိတံ သုဝိသဒံ ကုန္ဒမကုလရာသိသဒိသံ သုပက္ကောဒနမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုတ္တဏ္ဍုလံ အကိလိန္နံ အပိဏ္ဍိတံ သုဝိသဒံ ကုန္ဒမကုလရာသိသဒိသံ အဝဿာဝိတောဒန’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၂)။ မဂဓနာဠိယာတိ မဂဓရဋ္ဌေ နာဠိယာ, သာ နာဠိ တိလာနံ အဋ္ဌပသတာနိ ဂဏှာတိ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ခါရိဒသဒွယံ ဝါဟော, ခါရီ ဒေါဏဋ္ဌကဒွယံ၊

ဒွိအဋ္ဌနာဠိယော ဒေါဏော, နာဠေကာ ပသတဋ္ဌကံ၊

လက္ခံ တိလာနံ ပသတံ, ဧတံ ဝုတ္တံ ပမာဏတော’’တိ။

‘‘မဂဓနာဠိ နာမ အဍ္ဎတေရသပလာ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၂) အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ တဗ္ဗဏ္ဏနာယ ‘‘အဍ္ဎတေရသပလာနိ မာသေဟိ ဂဟေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပနာဟု –

‘‘စတုပ္ပသတိကာ မုဋ္ဌိ, ပလဉ္စေတံ စတုဂ္ဂုဏံ၊

ကုဍုဝပ္ပသတဉ္စေဝ, စတ္တာရိ စေဝ နာဠိ တု။

‘‘သောယေဝ ပတ္ထော စတ္တာရော, ပတ္ထာ အဠှကမုစ္စတေ၊

အဠှကာနမ္ပိ စတ္တာရိ, ‘ဒေါဏော’တိ ပရိကိတ္တိတော’’တိ။

အာစရိယာ ပန ‘‘အဋ္ဌပသတာ မာဂဓနာဠီ’’တိ ပုဗ္ဗပက္ခမေဝ ရောစယန္တိ။

ခါဒနဉ္စ စတုဗ္ဘာဂန္တိ တသ္မိံ ဘတ္တေ စတုဓာ ဝိဘတ္တေ ဧကဘာဂမတ္တံ ဟတ္ထဟာရိယဃနမုဂ္ဂသူပန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တဿ ဩဒနဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏော နာတိဃနော နာတိတနုကော ဟတ္ထဟာရိယော သဗ္ဗသမ္ဘာရသင်္ခတော မုဂ္ဂသူပေါ ပက္ခိပိတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၂)။

ဗျဉ္ဇနဉ္စ တဒူပိယန္တိ ယာဝ စရိမာလောပံ, တာဝ သဗ္ဗာလောပါနုရူပံ မစ္ဆမံသာဒိဗျဉ္ဇနဉ္စ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာလောပဿ အာလောပဿ အနုရူပံ ယာဝစရိမာလောပပ္ပဟောနကံ မစ္ဆမံသာဒိဗျဉ္ဇနံ ပက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ အာလောပဿ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ‘‘ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနစတုတ္ထဘာဂေါ’’တိ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၈၇) ဗြဟ္မာယုသုတ္တဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ အာလောပဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ ဗျဉ္ဇနံ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန သူပဿေဝ ဩဒနစတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ ဒဿေတွာ ဧတဿ လက္ခဏေ ဒဿိတေ ဣတရဿာပိ ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ဗျဉ္ဇနဿ တထာ ဝိသေသေတွာ ပမာဏံ န ဒဿိတံ။ ဩဒနေ ပက္ခိပိတဗ္ဗာနိ သပ္ပိတေလတက္ကရသကဉ္ဇိကာဒီနိ ဂဏနူပဂါနိ န ဟောန္တိ။

၇၃၉။ တံ သဗ္ဗန္တိ ယထာဝုတ္တဘတ္တာဒိနိရဝသေသံ။ ဂဏှတီတိ ဝက္ခမာနေဟိ တီဟိ ပကာရေဟိ ဂဏှာတိ။ တဿာတိ ဥက္ကဋ္ဌဿ ပတ္တဿ။ ဥပဍ္ဎောတိ တသ္မိံ ပတ္တေ ဂဏှနကဒဗ္ဗသမ္ဘာရဂါဟီ ပတ္တော တံသဟစရိယေန ‘‘ဥပဍ္ဎော’’တိ ဝုတ္တော။ တဒုပဍ္ဎော စာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ တဿ မဇ္ဈိမဿ ပတ္တဿ ဥပဍ္ဎော တဒုပဍ္ဎောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၇၄၀။ ဣမေသု တီသု ပတ္တေသု ဥက္ကဋ္ဌဿ ဝုတ္တံ ဩဒနာဒိ သဗ္ဗံ ယသ္မိံ ပတ္တေ ပက္ခိတ္တံ, တဿ မုခဝဋ္ဋိမတ္ထကေ ပုဉ္ဇိယမာနံ ဟီရကံ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဖုသတိ, သော ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမော နာမ, ဟီရတော အတိရေကံ တိဋ္ဌတိ, သော ဥက္ကဋ္ဌောမကော နာမ, အန္တောပတ္တေ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမန္တံ အပ္ပတွာ တိဋ္ဌတိ, သော ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌော နာမ, ဧဝံ မဇ္ဈိမော စ ဩမကော စ ပစ္စေကံ တိဝိဓော ဟောတီတိ သဗ္ဗေ နဝ ပတ္တာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥက္ကဋ္ဌဿာ’’တိအာဒိ။ တဿေဝါတိ ဥက္ကဋ္ဌဿေဝ။ ဩမကော စ မဇ္ဈိမော စာတိ ဩမကမဇ္ဈိမာ။ ဣဓ မဇ္ဈိမော စ ဩမကော စ ဥက္ကဋ္ဌဿေဝ ဘေဒေါ။ ဧသ နယော ဣတရဒွယေပိ။ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣမိနာ ယထာ ‘‘ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌော ဥက္ကဋ္ဌောမကော ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမော’’တိ ယောဇေတဗ္ဗော, ဧဝံ မဇ္ဈိမောမကာနမ္ပိ ယထာက္ကမယောဇနံ ဒဿေတိ ‘‘မဇ္ဈိမော မဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌော မဇ္ဈိမောမကော, ဩမကုက္ကဋ္ဌော ဩမကမဇ္ဈိမော ဩမကောမကော စာ’’တိ။

၇၄၁။ တေသူတိ နဝသု ပတ္တေသု။ တသ္မာတိ အပတ္တဘာဝတော။ န ဂစ္ဆန္တီတိ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌဉ္စ ဩမကောမကဉ္စာတိ ဒွေ အပေက္ခိတွာ ဗဟုဝစနံ ကတံ။ ဧတေ ဘာဇနသင်္ခေပေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တသ္မာ ဧတေ ဘာဇနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၂)။

၇၄၂။ ပတ္တလက္ခဏသံယုတန္တိ ဧတ္ထ ပတ္တလက္ခဏံ နာမ ယထာဝုတ္တပမာဏယုတ္တတာ, ‘‘အယောပတ္တော ပဉ္စဟိ ပါကေဟိ ပက္ကော မတ္တိကာပတ္တော ဒွီဟိ ပါကေဟိ ပက္ကော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၈) ဝုတ္တာ ပါကသမ္ပတ္တိ, ကိဏိတွာ ဂဏှာတိ စေ, တဿ ဒါတဗ္ဗမူလဿ အသေသေတွာ ဒိန္နဘာဝေါ, ဆိဒ္ဒါဘာဝေါ, ဆိန္နရာဇီနံ အဘာဝေါတိ ပဉ္စဝိဓံ။ ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ပမာဏယုတ္တတာ ပါက-သမ္ပတ္တိ ဒိန္နမူလတာ၊

အစ္ဆိဒ္ဒါရာဇိတာ စေတိ, ပတ္တလက္ခဏပဉ္စက’’န္တိ။

‘‘အဓိဋ္ဌာယ ဝါ ဝိကပ္ပေတွာ ဝါ’’တိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော။ အဓိဋ္ဌာယာတိ ပဌမံ ပရိဘုတ္တေ ပတ္တေ သတိ တံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗပတ္တော ဟတ္ထပါသေ စေ ဟောတိ, ဝက္ခမာနနယေန ‘‘ဣမံ ပတ္တံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝစီဘေဒကရဏဝသေန ဝါစာယ ဝါ ဝစီဘေဒံ အကတွာ ဧဝမေဝ စိန္တေတွာ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဖန္ဒာပေန္တေန ကာယေန ဝါ ဒူရေ စေ ဟတ္ထပါသာ ဟောတိ, ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတံ ပတ္တံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာတိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၈ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တနယေန ဧကကေန ဝါ ပစ္ဆာ သတိသမ္မောသေ သရာပေတွာ ကုက္ကုစ္စံ ဝူပသမေတုံ သမတ္ထဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဓာနေ ဝါ အဓိဋ္ဌာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အညဿ သန္တိကေ အဓိဋ္ဌာနေ အယမာနိသံသော – သစဿ ‘အဓိဋ္ဌိတော နု ခေါ မေ, နော’တိ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတရော သာရေတွာ ဝိမတိံ ဆိန္ဒိဿတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၈) အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော။ ‘‘ဒွေ ပတ္တေ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဘတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

ဝိကပ္ပေတွာတိ (ပါစိ။ ၃၇၃၊ ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၀၈၊ ကင်္ကာ။ အဋ္ဌ။ ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) တ္ထ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗဿ ပတ္တဿ ဧကတ္တဗဟုတ္တံ, သန္နိဟိတာသန္နိဟိတတ္တဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ ဧကံ စေ သန္နိဟိတံ, ‘‘ဣမံ ပတ္တံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣမံ ပတ္တံ တိဿဿ ဘိက္ခုနော ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝါ အာဒိနာ နယေန ဧကံ ဝိကပ္ပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, ‘‘မယှံ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇေဟိ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’တိ တေန အပစ္စုဒ္ဓဋေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အယုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ’’တိ ပစ္စုဒ္ဓဋဝိသေသော ဂဟေတဗ္ဗော။

၇၄၃။ ဓာရေယျာတိ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ, အဝိကပ္ပေတွာ စ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော။ တံ ကာလံ ပတ္တံ အတိက္ကာမယတောတိ ယောဇနာ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမိနာပိ ‘‘ပတ္တ’’န္တိ ဣဒံ ယုဇ္ဇတိ။ ပတ္တ-သဒ္ဒေါ မာဂဓိကာနံ ဒွိလိင်္ဂကော, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တော။

၇၄၄။ အဓိဋ္ဌိတဝိကပ္ပိတေသု အနန္တောဂဓတ္တာ အတိရေကဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိ။

၇၄၅။ သမ္မုခေတိ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပဒေသတော အန္တော ဌိတံ ပတ္တံ။ ဒူရသ္မိန္တိ အဍ္ဎတေယျရတနတော ပရဘာဂေ ‘‘အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါ ဥပရိပါသာဒေ ဝါ သာမန္တဝိဟာရေ ဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဒူရေပိ။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိကပ္ပနကာလေပိ သန္တိကဒူရဝစနဘေဒါ ဧဝမေဝ ယောဇေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ‘‘ဝိကပ္ပေတုံ ပန ဗဟူနိပိ လဗ္ဘတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ အယံ နယောတိ ‘‘ဣမံ ပတ္တံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိအာဒိနယော။

၇၄၆။ ဝါစာကာယဝသေန ဒုဝိဓေ အဓိဋ္ဌာနေ ဝါစာဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ကာယာဓိဋ္ဌာနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အာဘောဂ’’န္တိအာဒိ။ အာဘောဂန္တိ ‘‘ဣမံ ပတ္တံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အာဘောဂံ။ ‘‘မနသာ’’တိ ဣမိနာ န ဝစသာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကာယဝိကာရောဝ ကာယဝိကာရကံ, ဟတ္ထေန ဖန္ဒာပနာဒိကာယကိရိယာတိ အတ္ထော။ ဧတေနေဝ ကာယာဓိဋ္ဌာနံ ဟတ္ထေန အပတ္တဗ္ဗေ ဒူရေ န ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။

၇၄၇-၈။ ‘‘ဇဟတိ အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဒါနတောတိ အညဿ ဒါနေန။ ဘေဒကတောတိ ဘိဇ္ဇနေန။ နာသတောတိ ပတ္တသာမိကဿ ကာလကိရိယာယ။ ဝိဗ္ဘမတောတိ သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေန။ ဥဒ္ဓါရတောတိ ပစ္စုဒ္ဓရဏေန။ ပစ္စက္ခတောတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန။ ပရိဝတ္တနတောတိ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန။ ဂါဟတောတိ ဝိဿာသဂ္ဂဟဏေန, အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏေန စ။

ကင်္ဂုသိတ္ထပ္ပမာဏေနာတိ သတ္တန္နံ ဓညာနံ ခုဒ္ဒကတရဿ ကင်္ဂုနော သိတ္ထပ္ပမာဏေန။ ခေနာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ ဒွင်္ဂုလတော ဟေဋ္ဌာ အာကာသပရိယာယေန ဆိဒ္ဒေန။ အာဏိယာ ဝါတိ အယောမယာယ အာဏိယာ ဝါ။

၇၅၀-၁။ မဏိပတ္တောတိ မဏိနာ ကတော။ ဝေဠုရိယုဗ္ဘဝေါတိ မရကတမဏိမယော။ ဖလိကုဗ္ဘဝေါတိ ဖလိကပါသာဏေန ကတော။ ကာစမယောတိ ကာစမတ္တိကာမယော။ ကံသမယောတိ ကံသလောဟေန ကတော။ တိပုမယောတိ ကာဠတိပုမယော။ သီသမယောတိ သေတတိပုမယော။ ဝိပလ္လာသေန စ ဝဒန္တိ။ သဇ္ဈုမယောတိ ရဇတမယော။

၇၅၂။ ဃဋကဋာဟောတိ ဃဋကပါလံ။ သီသကဋာဟောတိ ဆဝသီသကပါလံ။ တုမ္ဗန္တိ အလာဗု။ အဿာတိ ဧကာဒသဝိဓဿ ပတ္တဿ။ အနုလောမိကန္တိ အကပ္ပိယဝသေန အနုလောမံ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဧကာဒသဝိဓေ။ တမ္ဗမယံ လောဟမယံ ထာလကံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ, ပတ္တောယေဝ န ဝဋ္ဋတိ, တမ္ဗလောဟမယာ ထာလကာ ပန ဝဋ္ဋန္တီတိ အတ္ထော။

၇၅၃။ တဋ္ဋိကာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝဋ္ဋကာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ဝဋ္ဋကန္တိ စ အဍ္ဎစန္ဒာကာရော လောဟာဒိမယော ဘာဇနိယဝိသေသော။ ပုဂ္ဂလဿာတိ ဘိက္ခုဿ။ ဂိဟီ စ သံဃော စ ဂိဟိသံဃာ, တေသံ သန္တကာ ဂိဟိသံဃိကာ။

၇၅၄။ ယံ ကိဉ္စိ ပတ္တန္တိ သတ္တသု ပတ္တေသု ယံ ကိဉ္စိ ပတ္တံ။ ဝေါဒကံ ကတွာတိ ဝိဂတောဒကံ ကတွာ။ ပဋိသာမေယျာတိ နိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေ နိက္ခိပနဝသေန, ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဗန္ဓနဝသေန ဝါ သင်္ဂေါပေယျ။

၇၅၅။ ဩတာပေတုန္တိ အာတပေ, အဂ္ဂိမှိ ဝါ တာပေတုံ။ ဥဏှေတိ တသ္မိံယေဝ ဥဏှေ။ န နိဒဟေတဗ္ဗောတိ န ဈာပေတဗ္ဗော။ သီသာပနယနမေဝ န ဝဋ္ဋတီတိ န နိဒဟေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော အဓိကနိဝါရဏေနေဝ ဝိညာယတိ။

၇၅၆။ မိဍ္ဎန္တေတိ မိဍ္ဎိယာ အန္တေ။ ပရိဘဏ္ဍန္တေတိ ပမုခေ မဟာမိဍ္ဎိယာ အန္တေ။ ‘‘ဝိတ္ထိဏ္ဏေတိ အန္တမသော ဒွိပတ္တမတ္တောကာသဝိတ္ထာရေ’’တိ ကေစိ။ ဌပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ, ဝလယာဒိအာဓာရေန ဝိနာပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ ‘‘မိဍ္ဎိယာ ပမုခေ မိဍ္ဎိယာ စ ခရဘူမိပဒေသာဒီသု စ ဝလယမတ္ထကေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

၇၅၇။ ဒါရုအာဓာရကေတိ ဥဒုက္ခလသဒိသေ ဒါရုမယေ အာဓာရေ။ ဒွေ ပတ္တေ ဌပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ပတ္တမတ္ထကေ အပရဿာပိ ပတ္တဿ ဌပနဝသေန ဒွေ ပတ္တေ ဌပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ အပိ-သဒ္ဒေန ဧကသ္မိံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ အယမေဝ နယောတိ ‘‘ဒွေပိ ပတ္တေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အယံ နယော။ ဒဏ္ဍဘူမိအာဓာရကေသူတိ ဧတ္ထ ဒဏ္ဍာဓာရော နာမ ဗဟူဟိ ဒဏ္ဍေဟိ ကတော။ ဘူမိအာဓာရကော နာမ ဘူမိယံ ကတော အာလဝါလဝလယာကာရော သိလိဋ္ဌာဓာရော။ ‘‘ဒန္တဝေတ္တလတာဒိမယော ဘူမိအာဓာရကော’’တိ ကေစိ။

၇၅၈-၉။ တဋ္ဋိကာယာတိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ကတတဋ္ဋိကာယ။ ပေါတ္ထကေတိ မကစိဝါကမယေ ဝါ ရုက္ခဝါကမယေ ဝါ အတ္ထရဏေ။ ကဋသာရကေတိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ဝီတေ အတ္ထရဏေ။ ပရိဘဏ္ဍကတာယာတိ ကတဂေါမယပရိဘဏ္ဍာယ။ အပိ-သဒ္ဒေန သုဓာကမ္မံ ကတွာ ပါသာဏေန ဃံသိတွာ မဋ္ဌကတာယ ဘူမိယာ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ ဝါလုကာသု ဝါတိ လေဍ္ဍုပါသာဏသက္ခရကပါလာဒိအမိဿာသု သဏှသုခုမဝါလုကာသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘တထာရူပါသူ’’တိအာဒိ။ ရဇမှိ သန္တေပိ အသန္တေပိ ဝိသုံယေဝ ‘‘ခရဘူမိယာ န ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သရဇာယာ’’တိ ဣမိနာ ရဇောကိဏ္ဏံ သဏှဘူမိမာဟ။ ခရဘူမိယာတိ ဖရုသဘူမိယာ။

၇၆၀။ လဂ္ဂေတုန္တိ ဩလမ္ဗေတုံ။ ဒဏ္ဍကောဋိယာ, နာဂဒန္တကောဋိယာ စ ပတ္တမုခေန ပက္ခိပိတွာ ဌပနမ္ပိ လဂ္ဂနံ နာမ။ ဆတ္တင်္ကမဉ္စပီဌေသူတိ ဆတ္တေ, အင်္ကေ, မဉ္စပီဌေ စ။

၇၆၁။ အဋနီသူတိ အင်္ဂေသု။ ဗန္ဓိတွာတိ ထဝိကာယ အံသဝဒ္ဓနကာဒိနာ ယေန ကေနစိ ဗန္ဓိတွာ။ ဩလမ္ဗေတုမ္ပီတိ လဂ္ဂေတုမ္ပိ။ ‘‘ဌပေတုံ ဥပရီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၇၆၂။ မဉ္စပီဌဋ္ဋကေတိ မဉ္စပီဌေသု ဌပိတပတ္တာ ယထာ န ပတန္တိ, တထာ အဋနိမတ္ထကေ ဒါရုနာ ပရိက္ခေပေ ကတေ မဉ္စပီဌဋ္ဋကာ နာမ ဟောန္တိ, တာဒိသေ မဉ္စပီဌဋ္ဋကေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ ဘတ္တပူရောပီတိ ဘတ္တဿ ပူရောပိ။ အပိ-သဒ္ဒေန ယာဂုတေလပရိပူရိတဿာပိ သင်္ဂဟော။ တုစ္ဆပတ္တေ ဝိနိစ္ဆယော ယထာဝုတ္တောယေဝ။ ပူရဏံ ပူရော, ဘတ္တဿ ပူရော ဘတ္တပူရော။

တိဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇၆၃။ ကဝါဋန္တိ ဒွါရကဝါဋဖလကံ။ ‘‘သေနာသနေ ဒွါရကဝါဋဝါတပါနကဝါဋာဒီ’’တိအာဒီသု ဒွါရဖလကံ ‘‘ကဝါဋ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ န ပဏာမေယျာတိ န နာမေယျ န စာလေယျ, န စ ပိဒဟေယျာတိ အတ္ထော။ ပတ္တံ ဟတ္ထေ ယဿ သော ပတ္တဟတ္ထောတိ ဘိန္နာဓိကရဏောယံ ဗာဟိရတ္ထသမာသော ‘‘ဝဇိရပါဏီ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ ‘‘ပဏာမေယျ အဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၇၆၄။ န နီဟရေယျ ပတ္တေန စလကာနီတိ ရသံ ပိဝိတွာ ပါတိတမဓုကဖလဋ္ဌိကာဒိ ဆဍ္ဍိတာနိ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုံ ပတ္တေန န နီဟရေယျ။ အဋ္ဌိကာနိ ဝါတိ ပနသဋ္ဌိကောလဋ္ဌိအာဒိအဋ္ဌိကာနိ ဝါ။ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုဒကန္တိ မုခဓောဝနာဒိကံ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုဒကံ။ ပတ္တေန နီဟရန္တဿာတိ ယောဇနာ, ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုံ တံ ပတ္တေ အာသိဉ္စိတွာ ဟရန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣတရထာ ဥစ္ဆိဋ္ဌပတ္တဓောဝနောဒကမ္ပိ တေနေဝ ပတ္တေန ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗံ သိယာ။

၇၆၅။ ပဋိဂ္ဂဟေတိ မုခဓောဝနောဒကန္တိ ပဋိဂ္ဂဟော, ခေဠမလ္လကောဝ။ မုခတော နီဟဋန္တိ မုခေန ဆဍ္ဍိတံ မံသခဏ္ဍာဒိ ယံ ကိဉ္စိ။

၇၆၆။ ဝိနဿတီတိ ဝိဗ္ဘမေန ဝါ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန ဝါ ကာလကိရိယာယ ဝါ ဝိနဿတိ။ အထ ဝါ ယောတိ ပစ္စတ္တဝစနံ ‘‘ယဿာ’’တိ သာမိဝသေန ပရိဏာမေတွာ ယဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တော ဘေဒေန ဝါ အစ္ဆေဒေန ဝါ စောရိကာယ ဟရဏေန ဝါ နဿတိ, တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၇၆၇။ ပဌမဿာတိ ပတ္တဝဂ္ဂဿ ပဌမံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပဌမဿ။ ပတ္တဿာတိ ပတ္တသိက္ခာပဒဿ။ ပဌမေနာတိ စီဝရဝဂ္ဂဿ ပဌမံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပဌမေန ကထိနေနာတိ သမ္ဗန္ဓော။ မဟေသိနာတိ မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဂုဏေ ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသိ။ ပဌမဿ ပတ္တဿ သမုဋ္ဌာနာဒယော သဗ္ဗေ ဣဓ အနိဒ္ဒိဋ္ဌဝိနိစ္ဆယာ ပဌမေန ကထိနေန သမာ သဒိသာ ဣတိ မဟေသိနာ မတာ အနုမတာ အနုညာတာတိ ယောဇနာ။

ပဌမပတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၇၆၈။ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနိ ဦနာနိ ယဿ သော ပဉ္စဗန္ဓနဦနော, ပတ္တော, တသ္မိံ, အဗန္ဓနဉ္စ ဧကဒွိတိစတုဗန္ဓနဉ္စ ‘‘ပဉ္စဗန္ဓနဦန’’န္တိ ဂဟိတံ။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘ဦနပဉ္စဗန္ဓနော နာမ ပတ္တော အဗန္ဓနော ဝါ ဧကဗန္ဓနော ဝါ ဒွိဗန္ဓနော ဝါ တိဗန္ဓနော ဝါ စတုဗန္ဓနော ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၆၁၃)။ ဗန္ဓနေ အကတေပိ ဗန္ဓနာရဟော ဝက္ခမာနလက္ခဏရာဇိယုတ္တောပိ ‘‘ဦနပဉ္စဗန္ဓနောယေဝါ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ အဗန္ဓနော နာမ ယဿ ဗန္ဓနမေဝ နတ္ထိ, သော။ တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယသ္မာ အဗန္ဓနဿပိ ပတ္တဿ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနိ န ပူရေန္တိ သဗ္ဗသော နတ္ထိတာယာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၂-၆၁၃)။ ဒွင်္ဂုလပ္ပမာဏတော ဦနရာဇိယုတ္တော အဗန္ဓနောကာသောပိ ‘‘အဗန္ဓနောယေဝါ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗော။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘အဗန္ဓနောကာသော နာမ ပတ္တော ယဿ ဒွင်္ဂုလာ ရာဇိ န ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၁၃)။

၇၆၉။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ‘‘ဗန္ဓနောကာသော နာမ ပတ္တော ယဿ ဒွင်္ဂုလာ ရာဇိ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၁၃) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ။ ဒွင်္ဂုလာယ ရာဇိယာ ဧကဉ္စ ဗန္ဓနန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘မုခဝဋ္ဋိတော ဟေဋ္ဌာ ဘဋ္ဌာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၂-၆၁၃) ‘‘သဗ္ဗာပိ ရာဇိယော မုခဝဋ္ဋိတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဘဋ္ဌာယေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ နိဿန္ဒေဟေ ဝုတ္တံ။ မုခဝဋ္ဋိံ ဝိနာ အညတ္ထာပိ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေ ဝါ ဦနပဉ္စဗန္ဓနောကာသေ ဝါ သတိ သောပိ ပတ္တော ဦနပဉ္စဗန္ဓနော န ဟောတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, တသ္မာ ‘‘မုခဝဋ္ဋိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၂-၆၁၃) အဋ္ဌကထာယံ နိယမေတွာ ဝစနံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန တထာ နိယမော န ဒဿိတော, တသ္မာ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော သာမညေန ဝုတ္တာယ ပါဠိယာ အညဒတ္ထု သံသန္ဒတိ သမေတိ။ စ-ကာရဿ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထတ္တာ ဒွင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဟိ ဒွီဟိ ဒွေ ဗန္ဓနာနိ စ တီဏိ ဗန္ဓနာနိ စာတိ ဣဒမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယဿ ပန ဒွေ ရာဇိယော, ဧကာယေဝ ဝါ စတုရင်္ဂုလာ, တဿ ဒွေ ဗန္ဓနာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ။ ယဿ တိဿော, ဧကာယေဝ ဝါ ဆဠင်္ဂုလာ, တဿ တီဏိ ဗန္ဓနာနိ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၂-၆၁၃)။

ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တေသု အန္တိမပတ္တဿ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဗန္ဓနာနိ စာ’’တိအာဒိ။ မုခဝဋ္ဋိယာ အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏာနံ စတုန္နံ ရာဇီနံ စတ္တာရိ ဗန္ဓနာနိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စကာရော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿေဝ သမုစ္စယံ ကရောတိ။ အဋ္ဌင်္ဂုလရာဇိယာ တထာတိ မုခဝဋ္ဋိတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌင်္ဂုလာယာမံ ဘဋ္ဌာယ ရာဇိယာ ဒွင်္ဂုလဒွင်္ဂုလမတ္တေ ဌာနေ တေနေဝ နီဟာရေန ဗဒ္ဓါနိ စတ္တာရိ ဗန္ဓနာနိ စာတိ အတ္ထော။

၇၇၀။ ဧဝံ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရိပုဏ္ဏပဉ္စဗန္ဓနပတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဉ္စ ဝါ’’တိအာဒိ။ မုခဝဋ္ဋိယာ ဒွင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာယာမံ ဩတိဏ္ဏာ ပဉ္စ ရာဇိယော စ။ ဝါ-သဒ္ဒေန ပဉ္စဗန္ဓနဝိကပ္ပါ ဒဿိတာ။ ဧကာ ဝါပိ ဒသင်္ဂုလာတိ မုခဝဋ္ဋိတော ဒသင်္ဂုလာယာမာ ဧကာ ဝါ ရာဇိ ဟောတိ။ အပိ-သဒ္ဒေန တဿာ ရာဇိယာ ဗန္ဓနော ပဉ္စဗန္ဓနပက္ခော ဒဿိတော။ အယံ ပတ္တောတိ ယဿ ပဉ္စ ရာဇိယော ဝါ တတ္ထ ဗန္ဓနာနိ ပဉ္စဗန္ဓနာနိ ဝါ, ဒသင်္ဂုလာ ဧကာ ရာဇိ ဝါ တတ္ထ ဗန္ဓနာနိ ပဉ္စဗန္ဓနာနိ ဝါ သန္တိ, အယံ ပတ္တော ပဉ္စဗန္ဓနော နာမ။

၇၇၁။ ဧတ္တာဝတာ မတ္တိကာပတ္တေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အယောပတ္တေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အယောပတ္တော’’တိအာဒိ။ ဆိဒ္ဒါနိ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာနိ အယောပဋ္ဋာနိ လောဟမဏ္ဍလကာနိ နာမ။ ‘‘ဘဏ္ဍီ’’တိပိ တဿေဝ ပရိယာယော။ ဘဏ္ဍိတဗ္ဗံ ဗန္ဓိတွာ ဆိဒ္ဒေ ပဋိစ္ဆာဒိတေပိ ယတ္ထ အသဏှတာယ အာမိသံ တိဋ္ဌတိ, တာဒိသောပိ အပတ္တောယေဝါတိ အာဟ ‘‘မဋ္ဌော ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ အယောစုဏ္ဏေန ဝါဏိယာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘မဋ္ဌော ဝဋ္ဋတီ’’တိ သမ္ဗန္ဓနီယံ။

၇၇၂။ တဿ နိဿဂ္ဂိယံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ တံ ပတ္တံ တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ အဂဏှန္တဿာတိ ယောဇနာ, ‘‘သံဃမဇ္ဈေ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ ၆၁၃) ဝစနတော သံဃမဇ္ဈေ နိဿဋ္ဌံ တဿ တံ ပတ္တံ တသ္မိံ ပတ္တနိဿဇ္ဇကေ ပုဂ္ဂလေ အနုကမ္ပာယ အဂဏှန္တဿ။

၇၇၃။ ဒီယမာနေ တု ပတ္တသ္မိန္တိ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန ပတ္တေန ဝိညာပိတနဝပတ္တေ ဘိက္ခုမှိ တံ ပတ္တံ သံဃမဇ္ဈေ နိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိံ ဒေသေတွာ နိသိန္နေ စတဿော အဂတိယော အဂမနံ, ဂဟိတာဂဟိတဇာနနန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ပဌမံ သံဃံ ယာစိတွာ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ သံဃေန ပတ္တဂါဟကံ ကတွာ သမ္မတေန နိဿဋ္ဌပတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ တသ္မိံ သံဃေ သံဃတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ အနုက္ကမေန ဥပသင်္ကမ္မ ဝိညာယမာနံ ဂုဏံ ဝတွာ ပဏာမိတေ။ ယဿာတိ တသ္မိံ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နဿ ယဿ ဘိက္ခုနော, ရောစနတ္ထယောဂေ သမ္ပဒါနဝစနံ။ သော ဒီယမာနော ပတ္တော။ တံ ဒီယမာနံ ပတ္တံ။

၇၇၄။ ဒီပိတောတိ ‘‘အပတ္တကဿ န ဂါဟေတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ။ ၆၁၅) ဝုတ္တော။ တတ္ထာတိ တဿံ ဘိက္ခုပရိသာယံ။ ပတ္တပရိယန္တောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိယန္တေ ဌိတပတ္တော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၅) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ တေန ပတ္တပရိဝတ္တနေန အာဂတော ဝါ သဗ္ဗေဟိ အဂ္ဂဟိတတ္တာ အာဂတော သော ဧဝ ဝါ ပတ္တော ပရိယန္တော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။ တဿ ဘိက္ခုနောတိ ပတ္တံ နိဿဇ္ဇိတွာ နိသိန္နဿ တဿ ဘိက္ခုနော။

၇၇၅။ တန္တိ အတ္တနော ဒိန္နံ တံ ပရိယန္တပတ္တံ။ အပ္ပဒေသေတိ မဉ္စပီဌာဒိအဋ္ဌာနေ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မဉ္စပီဌဆတ္တနာဂဒန္တာဒိကေ အဒေသေ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၅)။ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အညဿ ဒေတိ။ အတ္တနာ အဒါပေတွာ အညေန တံ ပတ္တံ သယမေဝ အတ္တနော ဂဟေတွာ အညံ အနုရူပံ ပတ္တံ ဒိယျမာနံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ယာဂုရန္ဓနာဒိဝသေန ပရိဘုဉ္ဇတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဘောဂေနာတိ ယာဂုရန္ဓနရဇနပစနာဒိနာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၅)။ ‘‘အန္တရာမဂ္ဂေ ပန ဗျာဓိမှိ ဥပ္ပန္နေ အညသ္မိံ ဘာဇနေ အသတိ မတ္တိကာယ လိမ္ပိတွာ ယာဂုံ ဝါ ပစိတုံ ဥဒကံ ဝါ တာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၁၅) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ တာဒိသေ ဌာနေ တထာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဝိသေသော။

၇၇၆။ နဋ္ဌေတိ အတ္တနော ပရိဘုဉ္ဇိယမာနေ ပတ္တေ စောရဂ္ဂဟဏာဒိနာ နဋ္ဌေ။ ဘိန္နေတိ ဘေဒမုပဂတေ။ အနာပတ္တီတိ အညံ ပတ္တံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တိ။ ပကာသိတာတိ ‘‘အနာပတ္တိ နဋ္ဌပတ္တဿ ဘိန္နပတ္တဿ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနံ အညဿတ္ထာယ အတ္တနော ဓနေနာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၆၁၇) နယေန ပါဠိယံ ဒေသိတာ။ ဣဓ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနော ဝဠဉ္ဇိယမာနေ ပတ္တေ သတိပိ အညဿတ္ထာယ ပတ္တံ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဉာတကာဒီနံ ဂဏှတောတိ ဧတ္ထ ‘‘သန္တက’’န္တိ လဗ္ဘတိ။ အတ္တနော ဓနေနာတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ဓနံ နာမ သုတ္တဝတ္ထာဒိ ကပ္ပိယဝတ္ထု။

၇၇၇။ ဧတ္ထ ဝိညာပနံ ကြိယံ။

ဒုတိယပတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၇၇၈။ သပ္ပိအာဒိံ ဘေသဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ပါဠိယံ ‘‘သေယျထိဒံ? သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၂၂) ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘သပ္ပိ နာမ ဂေါသပ္ပိ ဝါ အဇိကာသပ္ပိ ဝါ မဟိံသသပ္ပိ ဝါ, ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၂၃) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဃတဉ္စ ‘‘တေသံယေဝ နဝနီတ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၂၃) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နဝနီတဉ္စ ‘‘တိလတေလံ သာသပတေလံ မဓုကတေလံ ဧရဏ္ဍကတေလံ ဝသာတေလ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၂၃) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ တေလဉ္စ ‘‘မဓု နာမ မက္ခိကာမဓူ’’တိ (ပါရာ။ ၆၂၃) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ မဓုဉ္စ ‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၂၃) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဂုဠာဒိဖာဏိတဉ္စာတိ ဧတသ္မိံ ပဉ္စဘေသဇ္ဇရာသိမှိ ယံ ယံ ဘေသဇ္ဇန္တိ အတ္ထော။ ပုရေဘတ္တန္တိ ပုရေဘတ္တေ။ ပဋိဂယှာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။

၇၇၉။ တံ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဘေသဇ္ဇံ။ သတ္တာဟန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘သတ္တာဟံ အတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘သတ္တာဟာတိက္ကမေ တဿာ’’တိ ဝါ ပါဌော။ သတ္တာဟဿ အတိက္ကမော သတ္တာဟာတိက္ကမော, တသ္မိံ သတ္တာဟာတိက္ကမေ။ တဿာတိ ဘေသဇ္ဇပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမိနာ ပါစိတ္တိယမေဝ ဒဿိတံ။ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဘာဇနဂဏနာယ အာပတ္တိံ ကရောတိ။ ဧကသ္မိံ ဘာဇနေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဌပိတာနိ နဝနီတပိဏ္ဍဂုဠပိဏ္ဍသက္ကရမဓုပဋလာနိပိ အတ္တနော ဂဏနာယ အာပတ္တိံ ကရောန္တိ။

၇၈၀။ ဂဏှိတွာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။ သန္နိဓီယတီတိ သန္နိဓိ, သန္နိဟိတဝတ္ထု, တဿ ကာရကံ ကရဏံ အပရာပရဒိဝသတ္ထာယ ဌပနံ, တံ ကတွာ, ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယထာ အပရံ ဒိဝသံ ဂစ္ဆတိ, တထာ ကတွာ နိက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော။ နိရာမိသံ သာယတောတိ အာမိသေန အမိဿေတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ။

၇၈၁။ ဥဂ္ဂဟိတန္တိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဟတ္ထေန ဂဟိတံ။ သရီရဘောဂေတိ ဗဟိ သရီရပရိဘောဂေနေဝ။

၇၈၂။ ဂဟိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ။ တာပေတွာတိ ဝိလီယာပေတွာ။

၇၈၃။ ‘‘သယံ တာပေတိ…ပေ… န ဟောတိ သော’’တိ ဣဒံ သုဓောတနဝနီတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဒုဒ္ဓေါတေန ပန ဒဓိဂုဠိကာဒိသဟိတေန သာမံပါကော ဟောတေဝ။ နဝနီတဿ ယံ သယံ တာပနံ, သော သာမံပါကော န ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၇၈၄။ ယေန ကေနစီတိ ဥပသမ္ပန္နေန, အနုပသမ္ပန္နေန ဝါ။

၇၈၅။ ‘‘သယံ ကရောတီ’’တိ ဣမိနာ အနုပသမ္ပန္နံ နိဝတ္တေတိ။ တေန ကတံ ပန တဒဟု ပုရေဘတ္တံ သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရေန ဝါ ဒဓိနာ ဝါ ကတသပ္ပိ အနုပသမ္ပန္နေန ကတံ သာမိသမ္ပိ တဒဟု ပုရေဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၂)။

၇၈၆။ သဝတ္ထုကဿာတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု နာမ ခီရဒဓိ။

၇၈၇။ အဿာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ ကတသပ္ပိမာဟ။ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ ဣဒံ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသာယနီယာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ, သေယျထိဒံ? သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ, တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၂၂) ဣမသ္မိံ မာတိကာပါဌေ ‘‘ယာနီ’’တိ ဝုတ္တသပ္ပိအာဒီနမေဝ ‘‘တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တတ္ထ ခီရဒဓီနံ အဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။

၇၈၈။ ကပ္ပိယသပ္ပိမှီတိ ကပ္ပိယမံသာနံ သတ္တာနံ ဃတေ။ အကပ္ပိယသပ္ပိမှီတိ အကပ္ပိယမံသာနံ သတ္တာနံ ဃတေ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟေ အတိက္ကန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၇၈၉။ တေန သပ္ပိနာ အကပ္ပိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဒုက္ကဋံ ကထံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာ’’တိအာဒိ။ အကပ္ပိယံ မံသံ ယေသံ တေ အကပ္ပိယမံသာ, မနုဿာဒယော, သဗ္ဗေ စ တေ အကပ္ပိယမံသာ စာတိ သဗ္ဗာကပ္ပိယမံသာ, တေသံ။

၇၉၀-၁။ ဧဝံ စေ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပီ’’တိ ကသ္မာ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တံ ပရိဟရိတုမာဟ ‘‘ယေသ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ‘‘ယေသဉှိ ကပ္ပတိ မံသံ, တေသံ သပ္ပီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ကိံ ပယောဇနံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒါနိ ပရိစ္ဆေဒနိယမနသင်္ခါတံ တံပယောဇနဉ္စ တဗ္ဗိသယဉ္စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဏီတဘောဇနဿာ’’တိအာဒိ။ ပဏီတဘောဇနဿ ပရိစ္ဆေဒနိယာမနန္တိ ယောဇနာ။ သတ္တာဟကာလိကေ ပဉ္စဝိဓေ ဘေသဇ္ဇေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ နိဿဂ္ဂိယဿ ဝတ္ထူနန္တိ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗဒဿနံ။ နိဿဂ္ဂိယဿာတိ ဧတ္ထ တံဟေတုကဿ ပါစိတ္တိယဿာတိ အတ္ထော။ ဝတ္ထူနန္တိ သပ္ပိနဝနီတဒွယမေဝ ဝုတ္တံ။ သတ္တာဟကာလိကေ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဿ ဝတ္ထု နာမ ဧတေသမေဝ သပ္ပိနဝနီတာနိ, ပဏီတဘောဇနဉ္စ တေသမေဝ ခီရဒဓိသပ္ပိနဝနီတာနီတိ ဒဿေတုံ တထာ ဝုတ္တံ, န အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ သပ္ပိအာဒိနိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အယံ ပါဠိယံ တထာဂတာ ဓိပ္ပေတော အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၇၉၂။ ဂဟိတုဂ္ဂဟိတာဒိကေ ဥဂ္ဂဟိတပဋိဂ္ဂဟိတာဒိကေ နဝနီတေပိ သဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော သပ္ပိမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပုရေဘတ္တံ, ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ, ဥဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ စ ကတံ နဝနီတံ, တာဒိသမေဝ အကပ္ပိယမံသနဝနီတဉ္စ သင်္ဂဟိတံ။ သဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ အာပတ္တိအာဒိကံ သဗ္ဗဝိနိစ္ဆယံ သင်္ဂဏှာတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗော အာပတ္တာနာပတ္တိပရိဘောဂါပရိဘောဂနယော’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၂)။

၇၉၃-၄။ ဘိက္ခူနံ အာကိရန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပတ္တေ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ အာဒိစ္စပက္ကန္တိ အာတပေ ဝိလီနံ။ သံသဋ္ဌံ ပရိဿာဝိတံ။

၇၉၅-၆။ တိလတေလံ သာသပတေလံ မဓုကတေလံ ဧရဏ္ဍကတေလံ။ ဂဟိတန္တိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ။ ပုရေဘတ္တံ သာမိသမ္ပိ နိရာမိသမ္ပိ သာယိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ တေသံ ဝသာတိ သတ္တာဟာတိက္ကန္တာနံ တေသံ တေလာနံ ဝသေန, တေလဘာဇနဂဏနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၇၉၈။ တေသံ တိဏ္ဏမ္ပီတိ ဧရဏ္ဍမဓုကသာသပဗီဇာနံ တိဏ္ဏံ။

၇၉၉။ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ။

၈၀၀။ သာသပါဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဋိလောမေန မဓုကေရဏ္ဍကာနံ ဂဟဏံ။ ဂဟေတွာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။ ဘိက္ခုနာ တေလတ္ထာယေဝ ဂဟေတွာ ဌပိတာနံ သာသပါဒီနံ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဒုက္ကဋံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၈၀၁-၂။ နာဠိကေရဉ္စ ကရဉ္ဇဉ္စ နာဠိကေရကရဉ္ဇာနိ, တေသံ, နာဠိကေရဖလာနံ, နတ္တမာလဋ္ဌီနဉ္စ တေလန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ကုရုဝကဿာတိ အတသိဗီဇဿ။ နိမ္ဗဉ္စ ကောသမ္ဗကဉ္စ နိမ္ဗကောသမ္ဗကာနိ, တေသံ, ပုစိမန္ဒဗီဇဿ စ ဖန္ဒနဗီဇဿ စ တေလန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဘလ္လာတကဿာတိ ဧဝံနာမကဿ ရုက္ခဗီဇဿ။ သမယစ္စယေတိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ။

၈၀၃။ ယာဝကာလိကဘေဒဉ္စာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယာဝကာလိက’’န္တိ ဘေဒေါ ဝိသေသနံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, ‘‘ဣဒံ ဝတ္ထု’’န္တိ ဧတဿ အဇ္ဈောဟရဏီယဝိသေသိတဗ္ဗဿ ဝိသေသနံ။ ယာဝဇီဝိကန္တိပိ တဿေဝ ဝိသေသနံ။ သေသန္တိ ‘‘သာမံပါကသဝတ္ထုက ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တပဋိဂ္ဂဟိတဥဂ္ဂဟိတကဝတ္ထုဝိဓာနံ သဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၂) အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတံ သေသံ ဝိသေသပ္ပကာရဇာတမာဟ။ ဧတ္ထာပီတိ ဣမသ္မိံ တေလဝိနိစ္ဆယေပိ။

၈၀၄။ အစ္ဆဿ ဣသဿ။ မစ္ဆဿ ဇလဇဿ။ ဝရာဟဿ သူကရဿ။ သုသုကာသင်္ခါတဿ မကရဿ။ မစ္ဆဝစနေနေဝ မကရဿ သင်္ဂဟိတတ္တေပိ ဝါဠမစ္ဆဘာဝေန ဝိသုံ ဂဟဏန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ဂဒြဘဿ ခရဿ။ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ သတ္တာနံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာနံ ဝသာနံ တေလဉ္စ ပဉ္စပ္ပကာရံ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၈၀၅။ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဿ စာတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယမံသဿ သတ္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, သဗ္ဗမေဝ ဝသာတေလံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ဧတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဝသာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အစ္ဆဝသံ မစ္ဆဝသံ သုသုကာဝသံ သူကရဝသံ ဂဒြဘဝသ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၆၂) အနုညာတပါဌေ အစ္ဆဝသာဂ္ဂဟဏေန မနုဿေဟိ အညေသံ သဗ္ဗာကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ ဝသာယ အနုညာတတ္တာ တံ သင်္ဂဟေတုံ အကပ္ပိယဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အစ္ဆဝသ’န္တိ ဝစနေန ဌပေတွာ မနုဿဝသံ သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယမံသာနံ ဝသာ အနုညာတာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃)။ ဧတ္ထ အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ မံသာနံ အကပ္ပိယဘာဝေါ ‘‘မံသေသု ဟိ ဒသ မနုဿဟတ္ထိအဿသုနခအဟိသီဟဗျဂ္ဃဒီပိအစ္ဆတရစ္ဆာနံ မံသာနိ အကပ္ပိယာနိ။ ဝသာသု ဧကာ မနုဿဝသာဝ။ ခီရာဒီသု အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အကပ္ပိယဝစနေန မနုဿဝသာယပိ ဂယှမာနတ္တာ တသ္မိံ နီဟရိတုမာဟ ‘‘ဌပေတွာ’’တိ။

၈၀၆။ ပုရေဘတ္တန္တိ ပုရေဘတ္တေ။ သံသဋ္ဌံ ပရိဿာဝိတံ။ ‘‘ပုရေဘတ္တ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာန, ပက္ကံ, သံသဋ္ဌ’’န္တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ နိပ္ပက္ကံ ကာလေ သံသဋ္ဌံ တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၆၂)။

၈၀၇။ တံ ကတွာ ဒေတီတိ အပဋိဂ္ဂဟိတဝသံ ဂဟေတွာ ပစိတွာ တေလံ ဒေတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေဟိ ကတံ နိဗ္ဗဋ္ဋိတဝသာတေလံ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃)။ တတော ဥဒ္ဓံ သတ္တာဟမနတိက္ကမ္မာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃)။ ဣဓ ဥဘယတ္ထာပိ ကာလေ, ဝိကာလေ စ ကပ္ပိယာကပ္ပိယမံသဝသာနံ တေလံ ဒိယျမာနံ သုခုမမံသစုဏ္ဏာဒိကံ အဗ္ဗောဟာရိကံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယံ ပန တတ္ထ သုခုမရဇသဒိသံ မံသံ ဝါ နှာရု ဝါ အဋ္ဌိ ဝါ လောဟိတံ ဝါ ဟောတိ, တံ အဗ္ဗောဟာရိက’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃)။

၈၀၈။ ပဋိဂ္ဂဟေတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝသ’’န္တိ စ ကာတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘တေလ’’န္တိ စ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ကာတုန္တိ ဧတ္ထ ပစိတုံ ပရိဿာဝိတုန္တိ ဥဘယမေဝါတိ အတ္ထော။ ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ပဋိဂ္ဂဟဏာဒိပယောဂတ္တယေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒုက္ကဋတ္တာ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘ဝိကာလေ စေ ဘိက္ခဝေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ နိပ္ပက္ကံ ဝိကာလေ သံသဋ္ဌံ, တံ စေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာပတ္တိ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၆၂)။ ဣမာနိ ဟိ တီဟိ ပယောဂေဟိ တီဏိ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တိ။ သေသောတိ ဥဂ္ဂဟိတကပဋိဂ္ဂဟိတကသဝတ္ထုကဝိသယော ဝိနိစ္ဆယော စ ဘာဇနဂဏနာယ အာပတ္တိဘေဒေါ စာတိ ဧဝံပကာရော ဝတ္တဗ္ဗဝိသေသော။

၈၀၉။ ဂဟိတန္တိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ။ မဓုကရီကတန္တိ မဓုမက္ခိကာခုဒ္ဒကမက္ခိကာဘမရမက္ခိကာသင်္ခါတာဟိ တီဟိ မဓုကရီဟိ ကတံ။

၈၁၀။ ဝတ္ထူနံ ဂဏနာတိ မဓုပဋလေန ဌိတံ စေ, ပဋလဂဏနာယ, ပီဠေတွာ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ ဌပိတံ စေ, ဘာဇနဂဏနာယ, သိလေသမိဝ ပတ္ထိန္နံ စေ, မဟာဘမရမဓုခဏ္ဍပိဏ္ဍဝသေန, ဝိသုံ ဝိသုံ ကတေ တေသံ ဂဏနာယာတိ အတ္ထော။

၈၁၁။ ဃနာဃနန္တိ ဧတ္ထ ဂုဠဉ္စ နာနပ္ပကာရာ သက္ကရာ စ ဃနပက္ကံ နာမ။ ပက္ကတနုကံ ဖာဏိတံ အဃနပက္ကံ နာမ။ ဥစ္ဆုသိလေသော အပက္ကဃနံ နာမ။ ဥစ္ဆုဒဏ္ဍတော ပီဠိတရသော အပက္ကာဃနံ နာမ။ ‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၂၃) သာဓာရဏပါဠိဝစနတော, ‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ၊ ဝိ။ သင်္ဂ အဋ္ဌ။ ၉၈) အဋ္ဌကထာဝစနတော စ ဣဟ ရသာဒီဟိ ဥစ္ဆုပါနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ။ ကေစိ ဥစ္ဆုနော စတုကာလိကတ္တံ ဝဏ္ဏယန္တိ, တံ န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ။

၈၁၂။ ဖာဏိတန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေ တသ္မိံ ဖာဏိတေ အညတရံ။ ဂဟိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ။

၈၁၃။ အသံသဋ္ဌေနာတိ အပရိဿာဝိတေန။ ကတဖာဏိတန္တိ ပရိဿာဝေတွာ အတ္တနာ ကတဖာဏိတံ။ ပုရေဘတ္တံ ဂဟိတေနာတိ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေန။ ‘‘သယံ ကတ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃) ဝုတ္တတ္တာ ကတန္တိ ဥစ္ဆုရသော ဂဟေတဗ္ဗော။

၈၁၆။ ကတွာတိ ပစိတွာ ဖာဏိတံ ကတွာ။

၈၁၇။ ပစ္ဆာဘတ္တံ ကတဉ္စာပီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ အတ္တနာ စ ကတံ အနုပသမ္ပန္နေန စ ကတံ ဖာဏိတမ္ပိ။

၈၁၈။ ကတံ …ပေ… သီတဝါရိနာတိ သီတုဒကေ မဓုကပုပ္ဖါနိ ပက္ခိပိတွာ ဌပေတွာ မဒ္ဒိတွာ ပရိဿာဝိတရသေန ကတံ မဓုကဖာဏိတံ။

၈၁၉။ အဿာတိ မဓုကဖာဏိတဿ။ ဒုက္ကဋန္တိ တဒါဓာရဘာဇနဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ။ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ မဓုကဖာဏိတံ ယာဝကာလိကံ စေ ဟောတိ, ကထံ ခဏ္ဍသက္ကရာကတံ သတ္တာဟကာလိကံ ဟောတီတိ ဝိစာရဏာယံ ခီရဇလ္လိကံ ဓောဝိတွာ ဓောဝိတွာ ဂယှမာနတ္တာ ဝဋ္ဋတီတိ ပရိဟရန္တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ခဏ္ဍသက္ကရံ ပန ခီရဇလ္လိကံ အပနေတွာ အပနေတွာ သောဓေန္တိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၃)။ ‘‘ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တမဓုကပုပ္ဖမေရယံ ဝိနာ အာမကဉ္စ ပက္ကဉ္စ မဓုကပုပ္ဖံ ပုရေဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၈၂၀။ သဗ္ဗေသံ ပန ဖလာနန္တိ ကဒလိခဇ္ဇူရိအာဒိဖလာနံ။

၈၂၁။ သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေပိ အဝဋ္ဌာနတော ‘‘ကာလိကာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တံ သတိ ပစ္စယေ’’တိ ဝစနသာမတ္ထိယာ ယာဝကာလိကဝဇ္ဇာ တယော ကာလိကာ ဂဟေတဗ္ဗာ, ‘‘ပုရေဘတ္တံ ယထာသုခ’’န္တိ ဝစနသာမတ္ထိယာ စတ္တာရောပိ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ယာဝကာလိကဝဇ္ဇာ တယော ကာလိကာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝိကာလေ ပစ္စယေ ပိပါသာဒိကာရဏေ သတိ ကေဝလမ္ပိ ပစ္စေကမ္ပိ မိဿေတွာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဘိက္ခုဿ ဝဋ္ဋန္တိ။ ကာလိကာ စတ္တာရောပိ ပုရေဘတ္တံ ကာလေ ယာဝမဇ္ဈနှာ ကေဝလမ္ပိ မိဿေတွာပိ ယထာသုခံ အသတိပိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဘိက္ခုဿ ဝဋ္ဋန္တီတိ ယောဇနာ။

၈၂၂။ အရုအာဒီနီတိ ဝဏာဒီနိ။ ‘‘မက္ခေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဗာဟိရပရိဘောဂေါပိ နိဝါရိတော။

၈၂၃။ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အန္တောသတ္တာဟ’’န္တိ အဓိကာရေ ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ စတ္တေန ဝန္တေန မုတ္တေန အနပေက္ခော ဒတွာ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၂၅) ဝုတ္တတ္တာ စဇိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တောသတ္တာဟံ အနုပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ လဘိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘သတ္တာဟာတိက္ကမေပီ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ တေနာဟ မဟာပဒုမတ္ထေရော ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ ဒိန္နဿ ဟိ ပုန ပရိဘောဂေ အာပတ္တိယေဝ နတ္ထိ, သတ္တာဟာတိက္ကန္တဿ ပန ပရိဘောဂေ အနာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ။ လဘိတွာတိ ဂဟိတတေလေန အနုပသမ္ပန္နေန သက္ကစ္စံ, အသက္ကစ္စံ ဝါ ဒိန္နံ လဘိတွာ။ သာယိတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘လဘတီ’’တိ သေသော။

၈၂၄။ ‘‘အနာပတ္တိ အဓိဋ္ဌေတီ’’တိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အန္တရေ ‘‘အန္တောသတ္တာဟ’’န္တိ သေသော, သဗ္ဗပဒေဟိပိ ယုဇ္ဇတိ။ အဓိဋ္ဌေတီတိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ သပ္ပိဉ္စ တေလဉ္စ ဝသဉ္စ မုဒ္ဓနိ တေလံ ဝါ အဗ္ဘဉ္ဇနံ ဝါ, မဓုံ အရုမက္ခနံ, ဖာဏိတံ ဃရဓူပနံ ဘဝိဿတီတိ အဓိဋ္ဌေတိ။ အဓိဋ္ဌိတေန အနဓိဋ္ဌိတံ စေ မိဿံ ဟောတိ, ပုနပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အန္တောသတ္တာဟေ အညဿ ဥပသမ္ပန္နဿ ဒေတိ။ သစေ တထာ ဒိန္နံ အညေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ, တေန ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ဣတရဿ ဒိန္နတ္တာ တေသံ အနာပတ္တီတိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၅ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။

ဝိနဿတီတိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ယထာ အပရိဘောဂံ ဟောတိ, တထာ စောရိကာယ ဟရဏာဒိဝသေန နဿတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိနဿတီတိ အပရိဘောဂံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၅)။ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှတီတိ အညော တသ္မိံ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ ဝိလုမ္ပိတွာ ဂဏှာတိ။ ဝိဿာသံ ဂဏှတီတိ တသ္မိံယေဝ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အညော ဝိဿာသံ ဂဏှာတိ။

၈၂၅။ အကထိနစိတ္တေန သတ္ထုနာ သမုဋ္ဌာနာဒယော သဗ္ဗေဝ ပဌမေန ကထိနေန သမာ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ အကထိနစိတ္တေနာတိ မဟာကရုဏာရသေန တိန္တတာယ အကက္ကသစိတ္တေန, အဝိဟိံသာဘိရတစိတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သတ္ထုနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာဒီဟိ အတ္ထေဟိ သဒေဝကံ လောကံ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ, တေန သဗ္ဗညုနာ ဒသဗလေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။

ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၂၆။ ဂိမှာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘မာသာန’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ, နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ, ဂိမှေသု စတူသု မာသေသူတိ အတ္ထော။ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗံ ဒဿေတိ ‘‘မာသော သေသော’’တိ, ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗေ ကာလေ’’တိ သေသော။ ဖဂ္ဂုနမာသကဏှပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဇေဋ္ဌမာသပုဏ္ဏမိပရိယောသာနေသု တီသု မာသေသု အတိက္ကန္တေသူတိ အတ္ထော။ သေသမာသော နာမ ဇေဋ္ဌမာသဿ ကဏှပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ အာသာဠှိမာသပုဏ္ဏမိပရိယောသာနော။ ဂိမှာနံ မာသော သေသောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ကာလေတိ အတ္ထော။

ဣမသ္မိံ ပစ္ဆိမေ ဂိမှမာသေ ဇေဋ္ဌမာသဿ ကဏှပက္ခော ဝဿိကသာဋိကာ စေ န လဒ္ဓါ, ပရိယေသိတုံ လဒ္ဓံ ကာတုံ ခေတ္တံ, အဓိဋ္ဌာနနိဝါသနာနံ အခေတ္တံ။ အာသာဠှိပုရိမပက္ခော ပရိယေသနကရဏနိဝါသနာနံ ခေတ္တံ, အဓိဋ္ဌာတုံ အခေတ္တံ။ အာသာဠှိကဏှပက္ခပါဋိပဒတော ယာဝ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမီ, ဣဒံ စတုန္နမ္ပိ ခေတ္တန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။

ပရိယေသေယျာတိ ‘‘ယေ မနုဿာ ပုဗ္ဗေ ဝဿိကသာဋိကံ ဒေန္တီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၆၂၈) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေန ပုဗ္ဗေ ဝဿိကသာဋိကဒါယကံ ဥပသင်္ကမ္မ ‘‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’’န္တိအာဒိနာ ဝစနေန အဝိညာပေတွာ ‘‘ကာလော ဝဿိကသာဋိကာယ သမယော ဝဿိကသာဋိကာယ, အညေပိ မနုဿာ ဝဿိကသာဋိကံ ဒေန္တီ’’တိ ဧဝံ သတုပ္ပါဒမတ္တကရဏေန ပရိယေသေယျ။

သာဋိကန္တိ ဝဿိကသာဋိကံ။ ‘‘အဒ္ဓမာသော သေသော’’တိ ဣဒံ ‘‘ဂိမှာန’’န္တိ ဣမိနာဝ ယုဇ္ဇတိ။ တတ္ထ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗေ ကာလေ’’တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ, အာသာဠှိမာသဿ ပုရိမပက္ခေတိ အတ္ထော။ ကတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘လဒ္ဓ’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ ယထာဝုတ္တနယေန သတုပ္ပါဒေန ဝါ အဝသေသာနံ သဒ္ဓါသမ္ပန္နကုလာနံ ဝါ သန္တိကာ လဒ္ဓံ သိဗ္ဗနရဇနကပ္ပဗိန္ဒုဒါနဝသေန နိဋ္ဌာပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရိဒဟေတိ နိဝါသေယျ။

၈၂၇-၈။ ပိဋ္ဌိသမ္မတေ သမယေတိ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပန ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာ ဣမေ သတ္တ မာသာ ပိဋ္ဌိသမယော နာမာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၈) ဧဝံ ဒဿိတေသု သတ္တသု မာသေသု။ ဉာတကာညာတကာဒိနော သတုပ္ပါဒံ ကတွာတိ ယောဇနာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဝါရိတာပဝါရိတာနံ သင်္ဂဟော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော’’တိ။

တေသုယေဝါတိ ဉာတကအညာတကပဝါရိတအပ္ပဝါရိတေသု။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဟောတိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ဒဿိတံ။ သာ အာပတ္တိ အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၈)။ ဉာတကပဝါရိတေသု တေန သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ, ပိဋ္ဌိသမယတ္တာ ဣမိနာ အာပတ္တိ ဟောတိ။ အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု စ ဝက္ခမာနနယေန ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၈၂၉-၃၀။ အညာတကာဒိနော ကတွာ ပန သတုပ္ပါဒန္တိ ယောဇနာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အပ္ပဝါရိတာနံ သင်္ဂဟော။ ကုစ္ဆိသညိတေ သမယေတိ ယထာဝုတ္တပိဋ္ဌိသမယေ သတ္တမာသေ ဝိနာ ဣတရေ ပဉ္စ မာသာ ဝုတ္တာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပန ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဣမေ ပဉ္စ မာသာ ကုစ္ဆိသမယော နာမာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၈)။ ဝတ္ထန္တိ ဝဿိကသာဋိကံ။ အဒိန္နပုဗ္ဗေသူတိ ယေဟိ ဝဿိကသာဋိကာ န ဒိန္နပုဗ္ဗာ, တေသု, ဣမိနာ ဝတ္တဘေဒဿ ကာရဏမာဟ။ ဣဟ ဝတ္တဘေဒေါ နာမ ‘‘ယေ မနုဿာ ပုဗ္ဗေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ ဒေန္တီ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါရာ။ ၆၂၈) ဒိန္နပုဗ္ဗေသု ကာတဗ္ဗဿ သတုပ္ပါဒဿ အဒိန္နပုဗ္ဗေသု ကရဏံ။ ဗျတိရေကတော ဒိန္နပုဗ္ဗေသု နတ္ထီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။

တတြာတိ အညာတကာဒိမှိ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမိနာ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိံ အာဟ။ ယထာဟ ကုစ္ဆိသမယစတုက္ကေ ‘‘ဝိညတ္တိမ္ပိ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ။ အယံ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကေသုပိ ဟောတီတိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣဒံ ပန ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကေသုပိ ဟောတိယေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၈) ဝစနတော ဝိညာယတိ။

၈၃၁။ ဩဝဿာပေတီတိ အာကာသတော ပတိတဥဒကေနေဝ ကာယံ တေမေတိ, ဣမိနာ ‘‘ဃဋာဒီဟိ ဩသိဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ ‘‘နိဗ္ဗကောသမ္ဗုနာ နဟာယိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ သတိပိ စီဝရေတိ ဝဿိကသာဋိကာယ သတိယာပိ။ ‘‘ပရိယောသာနေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ ဗိန္ဒုဂဏနာယာတိ ဒီပေတိ။ ဝိဝဋင်္ဂဏေတိ ရုက္ခာဒိနာ ကေနစိ အနာဝဋဋ္ဌာနေ။

၈၃၂။ မာသသ္မိန္တိ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသသ္မိံ။

၈၃၃။ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၃၀) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နဟာယန္တဿ စောရုပဒ္ဒဝေါ အာပဒါ နာမ။ နှာနကောဋ္ဌကန္တိ နဟာနတ္ထာယ ကတကောဋ္ဌကံ။ ‘‘ဝါပီ’’တိ ဣမိနာ ပေါက္ခရဏိဇာတဿရာဒယော ဥပလက္ခိတာ။ နှာယန္တဿာတိ နဂ္ဂေါ ဟုတွာ နဟာယန္တဿာတိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘အာကာသတော ပတိတဥဒကေနေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၂၉) အဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တံ။

၈၃၄။ ကြိယန္တိ အကာလေ ပရိယေသနကရဏအဓိဋ္ဌာနနိဝါသနေဟိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကိရိယံ။ ကာယေန စ ဝါစာယ စ ဝိညာပနာဒိံ ကရောန္တဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ ဟောတိ။

ဝဿိကသာဋိကကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၃၅။ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၃၂) ဝစနတော သာမန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ စ ဒတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုဿ’’ဣတိ စ လဗ္ဘတိ။ စီဝရန္တိ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမံ။ ‘‘ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၃၂) ဝစနတော အစ္ဆိန္ဒန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကုပိတဿ အနတ္တမနဿာ’’တိ သေသော, ကုပိတဿ အနတ္တမနဿ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ဝါ အစ္ဆိန္ဒာပေန္တဿ ဝါတိ အတ္ထော။ တန္တိ အတ္တနာ ဒိန္နစီဝရံ။ ‘‘သကသညာယာ’’တိ ဣမိနာ ပါရာဇိကာယ အဝတ္ထုဘာဝံ ဒီပေတိ။

၈၃၆။ တထာတိ ဧကာယေဝ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။

၈၃၇။ ဝတ္ထာနန္တိ စီဝရာနံ။ အဿာတိ ဘိက္ခုဿ။

၈၄၁။ သံဃာဋိံ ဂဏှ, ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဂဏှာတိ ယောဇနာ။

၈၄၂။ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမန္တိ ဧတ္ထ ‘‘စီဝရ’’န္တိ လဗ္ဘတိ။ အာယာမတော ဝဍ္ဎကိဟတ္ထံ တိရိယံ တထာ ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ ဝတ္ထခဏ္ဍံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော ဝိကပ္ပနုပဂံ နာမ။ အညံ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရန္တိ ယောဇနာ, အန္တမသော သုစိမ္ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရံ ပုဂ္ဂလံ။ ဆိန္ဒာပေန္တဿာတိ အစ္ဆိန္ဒာပေန္တဿ။ ကာရိတန္တဿ ဒွိကမ္မကတ္တာ ‘‘ပရ’’န္တိ စ ‘‘ပရိက္ခာရ’’န္တိ စ ကမ္မဒွယဂဟဏံ။ အညန္တိ ပရိက္ခာရဝိသေသနံ။ ဒုက္ကဋံ ဝတ္ထုဂဏနာယ, ဝစနဂဏနာယ စ။

၈၄၄။ ဧဝန္တိ ယထာ အနုပသမ္ပန္နေ အနုပသမ္ပန္နသညိနော ဒုက္ကဋံ, ဧဝံ အနုပသမ္ပန္နေ…ပေ… ဝေမတိကဿာပိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အစ္ဆိန္ဒန္တဿာတိ ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ’’တိ ဣဒံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန သာမိဝစနံ ကတွာ ‘‘ဒိန္န’’န္တိ အဇ္ဈာဟာရေန သဟ ယောဇေတဗ္ဗံ, ‘‘စီဝရ’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ, အနုပသမ္ပန္နဿ ဒိန္နံ စီဝရံ အစ္ဆိန္ဒန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၈၄၅။ သော ဝါတိ ယဿ စီဝရံ ဒိန္နံ, သော ဧဝ ဝါ ဘိက္ခု။ တုဋ္ဌော ဝါ ဒုဋ္ဌော ဝါ သော ဒေတီတိ ယောဇနာ။ ဝိဿာသမေဝ ဝါတိ ဝိဿာသံ ကတွာ ဂဏှတောတိ ယောဇနာ။

၈၄၆။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။

စီဝရစ္ဆိန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၄၇။ ဝိညာပေတွာတိ ဝတ္ထဝါယာပနံ သန္ဓာယ ယာစိတွာ။ ဆဗ္ဗိဓံ သုတ္တန္တိ ပဒဘာဇနေ ‘‘ခေါမံ ကပ္ပါသိကံ ကောသေယျံ ကမ္ဗလံ သာဏံ ဘင်္ဂ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၃၈) အာဂတံ ဆပ္ပကာရံ သုတ္တံ။ ကမ္ဗလန္တိ ဧဠကလောမသုတ္တံ။ သာနုလောမာနိ ဆပ္ပကာရသုတ္တာနိ ဟေဋ္ဌာ စီဝရဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ စီဝရတ္ထံ ဝတ္ထံ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တန္တဝါယေဟီတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယေဟိ ပေသကာရေဟိ။ ပေါတ္ထကေသု ‘‘ဝါယာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ, ‘‘သစေ’’တိ ဣမိနာ အယုဇ္ဇမာနတ္တာ သော အပါဌော။ ‘‘ဝါယာပေတိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပါဌော ယုဇ္ဇတီတိ သစေ ဝါယာပေတီတိ ယောဇနာ, အတ္တနော အတ္ထာယ ယဒိ ဝါယာပေယျာတိ အတ္ထော။

၈၄၈။ တထာ အကပ္ပိယော။ ကီဒိသောတိ အာဟ ‘‘အညာတကာဒိကော’’တိ။ အညာတကာဒိကောတိ အညာတကော အာဒိ ယဿ သော အညာတကာဒိကော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အပ္ပဝါရိတော ဂဟိတော။ ယော ဘိက္ခု တန္တဝါယဿ အညာတကော, တေန အပ္ပဝါရိတော စ, တဿ အညာတကာဒိကော ဘိက္ခုနာ ဝိညတ္တော သော တန္တဝါယော အကပ္ပိယောတိ အတ္ထော။

၈၄၉။ အကပ္ပိယေနာတိ ဝိညာပိတေန။ ဝါယာပေန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေနာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဝါယာပေတိ, ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၃၈)။

၈၅၀။ ကိတ္တကေ ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိဒတ္ထိမတ္တေ’’တိအာဒိ။ ဟတ္ထမတ္တေတိ ရတနမတ္တေ။ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဣဓ ‘‘ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ကသ္မာ အာဟာတိ? အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ။ တတ္ထာပိ တထာ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? တဒနန္တရံ အတ္တနော သန္တကတ္တာ ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ပဋိလဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, ပဒဘာဇနေပိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ယာဝ စီဝရံ ဝဍ္ဎတိ, တာဝ ဣမိနာ ပမာဏေန အာပတ္တိယော ဝဍ္ဎန္တိ။ ဖလကေပိ စာတိ ဧတ္ထ ဖလကံ နာမ တုရိဝီတဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ သံဟရိတွာ ဌပေန္တိ။ ဖလကေ ဖလကေပိ စ နိဿဂ္ဂိယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၈၅၁။ တေနေဝါတိ ဝိညတ္တတန္တဝါယေနေဝ။ ကပ္ပိယံ သုတ္တန္တိ အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓသုတ္တံ။ ကပ္ပိယေန တန္တဝါယေန အကပ္ပိယသုတ္တံ ဝါယာပေန္တဿ တထေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၈၅၂။ ဧကန္တရိကတော ဝါ ကပ္ပိယာကပ္ပိယေဟေဝ သုတ္တေဟိ ဝီတေ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ, အန္တရန္တရာ အကပ္ပိယသုတ္တာနံ ပသာရဏေန, ဝါယနေန စ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဒီဃတော ဝါ တိရိယတော ဝါ ကပ္ပိယာကပ္ပိယေဟေဝ သုတ္တေဟိ ဝီတေ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ, ဒီဃတော ကပ္ပိယသုတ္တံ ပသာရေတွာ တိရိယံ အကပ္ပိယသုတ္တေန ဝီတေ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဝါဂ္ဂဟဏေန ဝုတ္တဝိပရိယာယတောပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဒီဃတော အကပ္ပိယသုတ္တံ ပသာရေတွာ တိရိယတော ကပ္ပိယ- သုတ္တေန ဝီတေတိ အယမေတ္ထ ဝိပရိယာယော။ ဝီတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဖလကေ ဖလကေ’’တိ အနုဝတ္တေတဗ္ဗံ။

၈၅၃။ ကပ္ပိယာကပ္ပိယေဟိ တန္တဝါယေဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယသုတ္တံ မိဿေတွာ ကတေ ဝီတေ ဖလကေ ဖလကေ တဿ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဝေတိ နိပါတမတ္တံ, အထ ဝါ ဝေ တသ္မိံ ကတေ ဝီတေတိ အတ္ထော။

၈၅၄-၅။ တေ ကပ္ပိယာကပ္ပိယတန္တဝါယာ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ဝါရေနေဝ အကပ္ပိယသုတ္တံ သစေ ဝိနန္တီတိ ယောဇနာ။ အကပ္ပိယေန တန္တဝါယေန ဝီတေ။ ဆန္ဒာနုရက္ခနတ္ထံ ‘‘ဝိတေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပမာဏသ္မိန္တိ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏသ္မိံ။ တဒူနေတိ တတော ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏတော ဦနေ။ ဣတရေနာတိ ကပ္ပိယတန္တဝါယေန။ ဥဘယတ္ထာတိ ပမာဏသ္မိံ, တဒူနေ စ ဒုက္ကဋံ ဧဝါတိ ယောဇနာ။

၈၅၆။ သစေ ကပ္ပိယာကပ္ပိယတန္တဝါယာ ဒွေပိ ဝေမံ ဥဘယကောဋိယာ ဂဟေတွာ ဧကတောဝ ဝိနန္တိ ဝါတိ ယောဇနာ။ တိရိယံ သုတ္တံ ပဝေသေတွာ ယေန အာကောဋေန္တော ဃနဘာဝံ သမ္ပာဒေန္တိ, တံ ဝေမံ ဝုစ္စတိ။

၈၅၇။ သဗ္ဗတ္ထ ဘေဒေတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယသုတ္တတန္တဝါယေဟိ ကတေ ပမာဏတဒူနဧကန္တရိကဒီဃတိရိယပ္ပကာရေ သဗ္ဗတ္ထ ဝါရဘေဒေ။ အာပတ္တိဘေဒေါတိ အကပ္ပိယသုတ္တေဟိ အာယာမဝိတ္ထာရတော အကပ္ပိယတန္တဝါယေန ဝီတပ္ပဒေသေ ပမာဏယုတ္တေ ပါစိတ္တိယံ, ဣတရတြ ဒုက္ကဋန္တိ ဘေဒေါ။

၈၅၈။ ကပ္ပိယော တန္တဝါယော နာမ ဉာတကော ဝါ ပဝါရိတော ဝါ ကပ္ပိယမူလေန ပယောဇိတော ဝါ။

၈၅၉။ ‘‘အနာပတ္တိ စီဝရံ သိဗ္ဗေတုံ, အာယောဂေ, ကာယဗန္ဓနေ, အံသဗဒ္ဓကေ, ပတ္တတ္ထဝိကာယ, ပရိဿာဝနေ, ဉာတကာနံ, ပဝါရိတာနံ, အညဿတ္ထာယ, အတ္တနော ဓနေနာ’’တိအာဒိကံ (ပါရာ။ ၆၄၀) အနာပတ္တိဝါရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိအာဒိ။ ဣဓ နိဒ္ဒိဋ္ဌောဝ လက္ခဏေန အနိဒ္ဒိဋ္ဌမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ စီဝရံ သိဗ္ဗေတုံ သုတ္တံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဓနံ နာမ တဏ္ဍုလာဒိ ကပ္ပိယဝတ္ထု။ ‘‘ပရိဿာဝနေ’’တိအာဒီသု နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, ပရိဿာဝနာဒိနိမိတ္တံ သုတ္တဉ္စ တန္တဝါယေ စ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သုတ္တဝိညတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၆၀။ အပ္ပဝါရိတညာတီနန္တိ အပ္ပဝါရိတာနံ အညာတီနံ, ‘‘ကီဒိသေန တေ ဘန္တေ စီဝရေန အတ္ထော, ကီဒိသံ တေ စီဝရံ ဝါယာပေမီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၄၃) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေန အပ္ပဝါရိတာနံ အညာတီနန္တိ အတ္ထော။ သမေစ္စာတိ ဥပဂန္တွာ။ ဝိကပ္ပန္တိ ဝိသိဋ္ဌံ ကပ္ပံ အဓိကဝိဓာနံ။ အာပဇ္ဇတီတိ ကရောတိ, ‘‘ဣဒံ ခေါ အာဝုသော စီဝရံ မံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိယျတိ, အာယတဉ္စ ကရောထ, ဝိတ္ထတဉ္စ အပ္ပိတဉ္စ သုဝီတဉ္စ သုပ္ပဝါယိတဉ္စ သုဝိလေခိတဉ္စ သုဝိတစ္ဆိတဉ္စ ကရောထာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၆၄၂) နယေန ဒါယကာနံ အဓိပ္ပါယတော အဓိကတရအာယတာဒိကရဏတ္ထံ ဝိဓာနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တတ္ထ အာယတန္တိ ဒီဃံ။ ဝိတ္ထတန္တိ ပုထုလံ။ အပ္ပိတန္တိ ဃနံ။ သုဝီတန္တိ သုဋ္ဌု ဝီတံ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု သမံ ကတွာ ဝီတံ။ သုပ္ပဝါယိတန္တိ သုဋ္ဌု ပဝါယိတံ သဗ္ဗဋ္ဌာနေ သမံ ကတွာ တန္တေ ပသာရိတံ။ သုဝိလေခိတန္တိ လေခနိယာ သုဋ္ဌု ဝိလိခိတံ။ သုဝိတစ္ဆိတန္တိ ကောစ္ဆေန သုဋ္ဌု ဝိတစ္ဆိတံ, သုဝိနိဒ္ဓေါတန္တိ အတ္ထော။

၈၆၁။ သုတ္တဝဍ္ဎနပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒီဃာယတပ္ပိတတ္ထာယာ’’တိ။ တေန စ ပဒဘာဇနေ ‘‘တဿ ဝစနေန အာယတံ ဝါ ဝိတ္ထတံ ဝါ အပ္ပိတံ ဝါ ကရောတိ, ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၄၃) ဧတံ အာယတာဒိတ္တယမေဝ ဝုတ္တံ။ သုတ္တဝဍ္ဎနကေ ကတေတိ ဧတ္ထ အနန္တရံ ဝတ္တဗ္ဗေန ‘‘ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ ပဋိလာဘေနာ’’တိ ပါဌသေသေန သဟ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ, ဒါယကေဟိ တုလယိတွာ ဒိန္နပ္ပမာဏတော သုတ္တံ ဝဍ္ဎိတုံ တေန ကတေန သဗ္ဗေနာပိ ပယောဂေန ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋဉ္စ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဉ္စ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၈၆၂။ ဉာတကာဒီနံ တန္တဝါယေသု စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိံ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ ယောဇနာ။ အတ္တနော ဓနေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပယောဇိတေသူ’’တိ သေသော, တန္တဝါယေသူတိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ အတ္တနော ဓနေန ပယောဇိတေသု တန္တဝါယေသု စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိံ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ ယောဇနာ, အတ္တနော သန္တကံ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ဂဟေတွာ ဝိနန္တေသု ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တဿာတိ အတ္ထော။ အညဿတ္ထာယ ဝိနန္တေသု ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တဿာတိ သဟ ပါဌသေသေန ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

၈၆၃။ မဟဂ္ဃံ ကတ္တုကာမိနော တန္တဝါယေဟိ အပ္ပဂ္ဃံ ဝါယာပေန္တဿ အနာပတ္တိံ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ ယောဇနာ။

ပေသကာရကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၆၄။ ဝဿံဝုတ္ထေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿာတိ ပုရိမိကာယ ဝဿူပဂတေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသိတွာ။ ပဝါရဏာယ ပုဗ္ဗေဝ ယံ စီဝရံ ဒီယတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဒသာဟာနာဂတံ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၄၈) ပါဠိယံ ဝုတ္တံ မဟာပဝါရဏာဥပေါသထဒိဝသဿ ပုရေတရမေဝ ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိယံ ယံ စီဝရံ ‘‘အစ္စေကစီဝရံ နာမ သေနာယ ဝါ ဂန္တုကာမော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၆၄၉) ပဒဘာဇနာဂတေသု ဂမိကဂိလာနဂဗ္ဘိနိအဘိနဝုပ္ပန္နသဒ္ဓါဒီသု အညတရေန ဒူတံ ပေသေတွာ ဝါ အတ္တနာ ဝါ အာဂန္တွာ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ဒိယျတီတိ။ တံ ဟောတစ္စေကစီဝရန္တိ တံ အစ္စာယိကစီဝရံ နာမ ဟောတိ။

၈၆၅။ ပုရေ ပဝါရဏာယေဝါတိ မဟာပဝါရဏာယ ပုရေတရမေဝ ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဒိဝသေ။ ဘာဇေတွာ ယဒိ ဂယှတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယေနာ’’တိ စ န ကာတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘တေနာ’’တိ စ ကရောတိ စေတိ ဧတ္ထ ‘‘သော ဝဿစ္ဆေဒ’’န္တိ စ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ ဘာဇေတွာ ယဒိ ယေန ဂယှတိ, တေန ဝဿစ္ဆေဒေါ န ကာတဗ္ဗော။ သော ဝဿစ္ဆေဒံ ကရောတိ စေ, တံ ဘာဇေတွာ ဂဟိတစီဝရံ သံဃိကံ ဟောတီတိ ယောဇနာ, ဆိန္နဝဿေန တံ စီဝရံ သံဃဿေဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၈၆၆။ ‘‘အန္တောသမယမေဝါ’’တိ ဣဒံ ‘‘အဓိဋ္ဌေတီ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပဒဘာဇနေ ‘‘စီဝရကာလသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စမာသာ’’တိ ဝုတ္တသမယဗ္ဘန္တရေယေဝ တံ အစ္စေကစီဝရံ။

၈၆၇။ ကထိနေ တု အနတ္ထတေတိ ယသ္မိံ ကထိနံ အနတ္ထတံ, တသ္မိံ ဝိဟာရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တု-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထဇောတကော။ အနဓိဋ္ဌာယ အဝိကပ္ပေတွာ ပရိဟရီယတိ ဧတ္ထ အစ္စေကစီဝရန္တိ ပရိဟာရော, မာသော, ဧကော စ သော မာသော စာတိ ဧကမာသော, ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပရကတ္တိကမာသဿ ပုဏ္ဏမီ, အယံ စီဝရကာလသမယောတိ ဝုတ္တော မာသော။ ဒသန္နံ အဟာနံ သမာဟာရော ဒသာဟံ, တံ ပရမံ အဓိကံ ဧတဿာတိ ဒသာဟပရမော, မာသော။ ‘‘ဒသာဟာနာဂတံ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၄၈) ပါဠိယံ ဝုတ္တပုဗ္ဗကတ္တိကပုဏ္ဏမိပရိယန္တဒသာဟာဓိကောတိ အတ္ထော။ ကထိနေ အနတ္ထတေ တု ဒသာဟပရမော ဧကမာသောဝ တဿ အစ္စာယိကဝတ္ထဿ ပရိဟာရော မတောတိ ယောဇနာ။

၈၆၈။ အတ္ထတေ ကထိနေတိ ကထိနတ္ထတဝိဟာရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဿ အစ္စာယိကဝတ္ထဿာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒသာဟပရမာ ပဉ္စ မာသာတိ သမ္ဗန္ဓော။ အနတ္ထတကထိနေ ဝိဟာရေ ယထာဝုတ္တစီဝရကာလသမယသင်္ခါတဝဿာနာဝသာနမာသော စ ကထိနုဒ္ဓါရဒိဝသသင်္ခါတပစ္ဆိမကတ္တိကကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ယာဝ ဖဂ္ဂုနမာသပုဏ္ဏမီ, တာဝ ဟေမန္တာ စတ္တာရော မာသာ စာတိ ပဉ္စ မာသာ။ ပကာသိတာတိ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စ မာသာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၄၉) ဒီပိတာ။ ဒသာဟပရမာတိ ဝုတ္တတ္ထောယေဝ။ အတ္ထတေ ကထိနေ ဒသာဟပရမာ ပဉ္စ မာသာ တဿ အစ္စာယိကဝတ္ထဿ ပရိဟာရော ကာလောတိ မုနိန္ဒေန ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

အယမုဘယတ္ထ ဝုတ္တာ ဒသာဟပရမတာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၀) ဝုတ္တပါဌေန ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ, တထာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဧဝဉှိ ပါဌေ သတိ န ဝိရုဇ္ဈတိ –

‘‘တဿစ္စာယိကဝတ္ထဿ, ကထိနေ တု အနတ္ထတေ၊

ပရိဟာရေကမာသေကာ-ဒသာဟပရမော မတော။

အတ္ထတေ ကထိနေ တဿ, ပဉ္စ မာသာ ပကာသိတာ၊

ပရိဟာရော ဒိနေနေကာ-ဒသာဟပရမာ ပနာ’’တိ။

၈၆၉။ ပဌမေန ကထိနေနာတိ ယောဇနာ။ ‘‘အကြိယံ အစိတ္တ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အကြိယန္တိ အန္တောသမယေ အဓိဋ္ဌာနာဒိအကရဏံ။

အစ္စေကစီဝရကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၇၀-၁။ ဘိက္ခူတိ သာသင်္ကသမ္မတေ သပ္ပဋိဘယေ အာရညကသေနာသနေ ဝသန္တံ ဘိက္ခုမာဟ။ ယထာဟ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ အာရညကာနိ သေနာသနာနိ သာသင်္ကသမ္မတာနိ သပ္ပဋိဘယာနိ, တထာရူပေသု ဘိက္ခု သေနာသနေသု ဝိဟရန္တော’’တိ (ပါရာ။ ၆၅၃)။ ပုဗ္ဗကတ္တိကပုဏ္ဏမံ ဝသိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ပုဗ္ဗကတ္တိကပုဏ္ဏမာ နာမ အဿယုဇမာသဿ ဇုဏှပက္ခပန္နရသီ, ဧတ္ထ ပန သဟစရိယနယေန တဒုပလက္ခိတာ ပုရိမိကာ တယော ဝဿာနမာသာ ဝုစ္စန္တိ။ ပုဏ္ဏမန္တိ ဧတ္ထ ဝါသကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ အစ္ဆိန္နဝဿော ဟုတွာ တယော မာသေ ဝသိတွာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယသ္မာ ပန ယော ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ယာဝ ပဌမကတ္တိကပုဏ္ဏမံ ဝသတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၃-၆၅၄)။

‘‘စီဝရ’’န္တိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရံ ဝုစ္စတိ။ ဂါမေ ဌပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော, ဧတ္ထ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ စ ‘‘အာကင်္ခမာနော’’တိ စ သေသော, အပရကတ္တိကမာသေ ကတ္တိကစောရဘယေန စီဝရံ ပဋိသာမေတုကာမော ဘိက္ခု အာရညကသေနာသနဿ သာမန္တာ ဂေါစရဂါမေ နိက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ဥပဝဿံ ခေါ ပန ကတ္တိကပုဏ္ဏမံ…ပေ… အာကင်္ခမာနော တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ အန္တရဃရေ နိက္ခိပေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၅၃)။

‘‘သမန္တာ ဂေါစရဂါမေ’’တိ ဣဒံ ‘‘အန္တရဃရေ နိက္ခိပေယျာတိ သမန္တာ ဂေါစရဂါမေ နိက္ခိပေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၆၅၄) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ။ ‘‘အပရကတ္တိကမာသေ’’တိ စ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမန္တိ ကတ္တိကစာတုမာသိနီ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၅၄) ပဒဘာဇနိယဝသေန ဝုတ္တံ။ ဣဓာပိ ဟိ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ အပရကတ္တိကဇုဏှပက္ခပန္နရသိယာ ဝုစ္စမာနာယာပိ သဟစရိယနယေန တံသဟစရိတော စတုတ္ထော မာသော ဝုတ္တော။

ဧတ္တာဝတာ ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရေတွာ ဝုတ္တလက္ခဏေ အာရညကသေနာသနေ ဝသန္တဿ အာရညကဿ ဘိက္ခုနော ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေ ကတ္တိကစောရဘယေ သတိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရံ ဂေါစရဂါမေ ဌပေတွာ အာရညကင်္ဂံ ပူရယတော စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသော တသ္မိံ မာသေ န ဟောတီတိ အနုညာတဘာဝေါ ဒီပိတော။ တဒေဝ ပကာသေတုံ နိက္ခေပေါပါယသန္ဒဿနမုခေန ဝက္ခတိ ‘‘ကတ္တိကေယေဝ မာသသ္မိံ…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

ဣဒါနိ အသ္မိံယေဝ မာသေ တတော အညတ္ထ တဿ ဘိက္ခုနော ကေနစိ ကရဏီယေန ဂစ္ဆတော ဂါမေ ဌပိတေန တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသတော နိဒ္ဒေါသဘာဝံ အနုဇာနန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘သိယာ စ တဿ ဘိက္ခုနော…ပေ… တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၃) ဝုတ္တမတ္ထံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပစ္စယေ…ပေ… သမ္မုတိ’’န္တိ။ ပစ္စယေ သတိ တာဒိသေတိ ‘‘သိယာ ပစ္စယော, သိယာ ကရဏီယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၄) ဝစနတော တာဒိသေ ကိစ္စေ သတီတိ အတ္ထော။ ဆာရတ္တပရမန္တိ ဆ ရတ္တိယော ပရမာ ယဿ ဝါသကမ္မဿ တံ ဆာရတ္တပရမံ, ကိရိယာဝိသေသနံ, ဆာရတ္တပရမံ ဝါသကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ တေန ဝိနာ ဝသိတဗ္ဗန္တိ ဂါမေ နိက္ခိတ္တေန တေန စီဝရေန ဝိနာ တမှာ အာဝါသာ အညတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ။ တဒေဝ ပါကဋံ ကာတုံ ဝက္ခတိ ‘‘အညတ္ထေဝ ဝသန္တဿ, ဆာရတ္တပရမံ မတ’’န္တိ။

တတောတိ ဆာရတ္တတော။ ဥတ္တရိ ဝသတောတိ သတ္တမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ဝသန္တဿာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျာတိ သတ္တမေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၄)။ ဒေါသောတိ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယံ။ ‘‘ဝိနာ သံဃဿ သမ္မုတိ’’န္တိ ဣမိနာ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ အနုပညတ္တိံ ကတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဂိလာနဘိက္ခုနော ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိံ ဒါတု’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၇၃) အနုညာတတ္တာ ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော သံဃေန ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ပုရိမမေဝ ယာ အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ ဒိန္နာ, တံ ဝိနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေန လဒ္ဓသမ္မုတိကေန ယာဝ ရောဂေါ ဝူပသမ္မတိ, တာဝ စိရမ္ပိ တေန စီဝရေန ဝိနာ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ ယာ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ကောသမ္ဗကသမ္မုတိ အနုညာတာ, တဿာ သမ္မုတိယာ အညတြ။ သစေ သာ လဒ္ဓါ ဟောတိ, ဆာရတ္တာတိရေကမ္ပိ ဝိပ္ပဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၃-၆၅၄)။

၈၇၂-၃။ စီဝရနိက္ခေပံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကတ္တိကေယေဝ…ပေ… ပကာသိတော’’တိ။ ကတ္တိကေယေဝ မာသသ္မိန္တိ စတုန္နံ ဝဿာနာနံ မာသာနံ ပစ္ဆိမေ ကတ္တိကမာသေယေဝ ဣဒမေကင်္ဂံ။ ပဌမာယ ပဝါရိတောတိ ဒုတိယမင်္ဂံ, ဣဓ ပဌမာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပဝါရိတောတိ ယောဇနာ, မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုရိမိကာယ ဥပဂန္တွာ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတော ဟောတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၃-၆၅၄)။ ပစ္ဆိမေန ပမာဏေန ယုတ္တေတိ တတိယမင်္ဂံ။ သေနာသနေတိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ ဣဟ အာရညကသေနာသနဿ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ နာမ ပါကာရေန ဝါ ဝတိယာ ဝါ ပရိခါယ ဝါ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလသင်္ခါတဂါမဒွါရကောဋ္ဌကုမ္မာရတော ဝါ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ပရိယန္တဂေဟဿ ဥပစာရေ ဌိတဿ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဗလပ္ပမာဏေန ဝိဿဋ္ဌလေဍ္ဍုပါတဒွယတော ဝါ ပဋ္ဌာယ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ သပရိက္ခေပံ ဝါ အပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ယဿံ ဒိသာယံ ဂါမော ဟောတိ, တတ္ထ ဂါမပရိယန္တသေနာသနံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ အဝဓိံ ကတွာ ဝိဟာရဂမနီယေန ပကတိမဂ္ဂေန ဝိဒတ္ထိဂမ္ဘီရံ အာရောပိတေန အာစရိယဓနုနာ ပမိတပဉ္စဓနုသတပမာဏဒူရန္တိ သင်္ခေပတော ဂဟေတဗ္ဗံ။

သာသင်္ကသမ္မတေတိ စတုတ္ထမင်္ဂံ, ‘‘ဣဟ သပ္ပဋိဘယေ’’တိ သေသော။ ‘‘သာသင်္ကသမ္မတာနိ သပ္ပဋိဘယာနီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၅၃) ဟိ ပါဠိ။ ဣဒံ ဒွယမ္ပိ ‘‘သေနာသနေ’’တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ အာရာမအာရာမူပစာရေသု စောရာနံ နိသိန္နသယိတဋ္ဌိတဘုတ္တပီတဋ္ဌာနာဒီနံ ဒိဿမာနတာယ အာသင်္ကာသဟိတေ တတ္ထေဝ အာရာမာဒီသု ပဟဋမာရိတဝိလုတ္တမနုဿာနံ ဒိဿမာနတာယ ဝိသေသေန သဟဘယတာယ သပ္ပဋိဘယေ အာရညကေ သေနာသနေတိ အတ္ထော။ ဝသန္တော ဘိက္ခု။ ဝသန္တောဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝကာရော အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော။ တသ္မာ တတော အာနေတွာ စတုရင်္ဂသမာယောဂေ ဧဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗော။ စတုရင်္ဂသမာယောဂေ ဧဝါတိ ယထာဝုတ္တာနံ စတုန္နံ အင်္ဂါနံ သမာယောဂေ သန္နိပါတေ သတိ ဧဝ။ ဧတ္ထ ဧဝကာရေန တဿ အင်္ဂဿ အဘာဝေ အလဗ္ဘမာနတံ ဒီပေတိ။ ပကာသိတောတိ ‘‘တတြာယံ အင်္ဂသမ္ပတ္တီ’’တိအာဒိကာယ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၃-၆၅၄) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တော။

၈၇၄။ တံ စီဝရံ။ မာသမေကန္တိ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမမာသသင်္ခါတံ ဧကံ မာသံ။ ယော ဂါမော သစေ ပုရိမဗဒ္ဓါယ အဝိပ္ပဝါသသီမာယ အန္တော ဟောတိ, တတ္ထ မာသတော အတိရေကမ္ပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါရာဇိက ၆၅၃ အတ္ထတော သမာနံ) ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရေန ဝုတ္တံ။

၈၇၅။ အညတ္ထေဝါတိ ယဿ အာရညကသေနာသနဿ ဂေါစရဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ, တတော အာရညကသေနာသနတော ဗဟိ ဧဝ။ အယံ အဓိပ္ပါယောတိ ‘‘ယံ ဂါမ’’န္တိအာဒိကာယ ဒိယဍ္ဎဂါထာယ ပဋိပါဒိတတ္ထဒွယသင်္ခါတော အဓိပ္ပါယော။ အဿာတိ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဿ။ ဧဝံ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ‘‘စီဝရေန ဝိနာ ကတ္တိကမာသေ အရညေ ဝသေယျာ’’တိ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၃) ဣမိနာ ဂေါစရဂါမေ တံ ဌပေတွာ တသ္မိံ အာရညကာဝါသေ ဝသိတွာ ကေနစိ ကရဏီယေန တတော အာဝါသတော ဂန္တွာ ဗဟိ ဝသတော ဒိဝသပရိစ္ဆေဒဿ ဝိညာယမာနတ္တာယေဝါဟ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နော ပကာသိတော’’တိ။

၈၇၆။ ‘‘သစေ ဂေါစရဂါမတော ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သေနာသနံ, အယဉ္စ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဂတော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၆) အဋ္ဌကထာယံ ကထိတနိယာမေန ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သေနာသနမထာဂန္တွာ’’တိအာဒိ။ သေနာသနန္တိ အတ္တနာ နိဝုတ္ထံ အာရညကသေနာသနံ။ အာဂန္တွာတိ ဗဟိ ဂတဋ္ဌာနတော အာဂန္တွာ။ ဂေါစရဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ တတော ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ အာရညကသေနာသနေ ဝိဟရတော ဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ တတော ဂေါစရဂါမတော ပစ္ဆိမဒိသာယ ဒူရဋ္ဌာနံ ဂတဿ အာဂတဋ္ဌာနတော တံ သေနာသနံ အာဂန္တွာ ဝိဒူရတ္တာ သတ္တမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ဘိက္ခုနော ကိံ ဝိဟိတန္တိ အယမေတ္ထ ယောဇနာ။

၈၇၇။ ဂါမသီမမ္ပိ ဝါဂန္တွာတိ ယတ္ထ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ, တံ ဂါမသီမမ္ပိ ပုရာရုဏာယေဝ အာဂန္တွာ။ ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၆) သဘာဒေဝါလယဒွါရကောဋ္ဌကာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကပ္ပိယဋ္ဌာနေ။ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစီ’’တိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာ တဿာ ဂါမသီမာယ အန္တော အာရညကင်္ဂါရက္ခနာရဟံ ဒူရဋ္ဌာနံ လဒ္ဓံ စေ, အင်္ဂဘေဒံ အကတွာ တတ္ထ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ။ ဓုတင်္ဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇိတုံ အန္တောဂါမေပိ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ စီဝရပဝတ္တိယေဝ ဉာတဗ္ဗာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဂါမသီမမ္ပိ ဩက္ကမိတွာ သဘာယံ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါ ဝသိတွာ စီဝရပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ ပက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၆)။

၈၇၈။ ဧဝဉ္စာပိ အသက္ကောန္တောတိ အင်္ဂဘေဒံ အကတွာ, ကတွာ ဝါ အန္တောဂါမသီမာယ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုမ္ပိ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော။ ဉတွာတိ အတ္တနော စီဝရဿ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ။ တတ္ထေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဌိတော’’တိ လဗ္ဘတိ။ ခိပ္ပန္တိ သီဃံ, ပုရာရုဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အတိရေကေ ဌာနေတိ ယောဇနာ, ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ ဌဿတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၅၆), ‘‘အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ စိန္တေတွာတိ အတ္ထော။

၈၇၉။ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ သတ္တမအရုဏုဋ္ဌာနတော ပုရေတရမေဝ အညဿ ဒေတိ။ ဥပရိပိ ဧဝမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။

၈၈၀။ သာသင်္ကသမ္မတေ ဧဝံနာမကေ သိက္ခာပဒေ သမုဋ္ဌာနာဒယော သဗ္ဗေ တေန ဒုတိယေန ကထိနေန သမာ ဣတိ မုနိန္ဒေန မတာ အနုမတာ အနုညာတာတိ ယောဇနာ။

သာသင်္ကကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၈၁။ ဇာနန္တိ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝစနေန ပရိဏာမိတဘာဝံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဇာနန္တော။ ယထာဟ ပဒဘာဇနေ ‘‘သာမံ ဝါ ဇာနာတီ’’တိအာဒိ (ပါရာ။ ၆၅၉)။ ပရိဏတန္တိ ဧတ္ထ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပရိဏတံ နာမ ‘ဒဿာမ ကရိဿာမာ’တိ ဝါစာ ဘိန္နာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တနိယာမေန သံဃဿ ပရိဏတန္တိ အတ္ထော။ လာဘန္တိ လဘိတဗ္ဗံ စီဝရာဒိ ယံ ကိဉ္စိ။ ယထာဟ ‘‘လာဘော နာမ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ, အန္တမသော စုဏ္ဏပိဏ္ဍောပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ ဒသိကသုတ္တမ္ပီ’’တိ။ အတ္တနော ပရိဏာမေယျာတိ ‘‘ဗဟူ အာဝုသော သံဃဿ ဒါယကာ, ဗဟူ သံဃဿ ဘတ္တာ, မယံ တုမှေ နိဿာယ တုမှေ သမ္ပဿန္တာ ဣဓ ဝိဟရာမ။ တုမှေ စေ အမှာကံ န ဒဿထ, အထ ကော စရဟိ အမှာကံ ဒဿတိ။ ဒေထာဝုသော အမှာကံ ဣမာနိ စီဝရာနီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၅၇) ပါဠိယာ အာဂတနယေန အတ္တနော ပရိဏာမေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဿ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေနာ’’တိ သေသော။ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဣဒံ ပရိဏတေ ပရိဏတသညိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဝေမတိကဿ ပန ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ပရိဏတေ ဝေမတိကော အတ္တနော ပရိဏာမေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ။ အပရိဏတသညိနော အနာပတ္တိ။ ယထာဟ ‘‘ပရိဏတေ အပရိဏတသညီ အတ္တနော ပရိဏာမေတိ, အနာပတ္တီ’’တိ။

၈၈၂။ ‘‘အညဿ ဒေဟီ’’တိ သစေ ပရိဏာမေတီတိ တထာ သံဃဿ ပရိဏတဘာဝံ ဇာနန္တော ‘‘အညဿ ဒေဟီ’’တိ ယဒိ ပရိဏာမေတိ။ သုဒ္ဓိကံ ပါစိတ္တိယန္တိ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုရဟိတံ ကေဝလံ ပါစိတ္တိယမတ္တန္တိ အတ္ထော။ သုဒ္ဓစိတ္တေနာတိ သဝါသနာနဝသေသကိလေသပ္ပဟာနေန ပရိသုဒ္ဓစိတ္တေန ဘဂဝတာ။ ပါစိတ္တိယမုဒီရိတန္တိ ပါစိတ္တိယေသု အဋ္ဌမဿ သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂဿ အဝသာနေ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၄၉၀) ဒေသိတံ။

၈၈၃။ ဧကံ စီဝရန္တိ သံဃဿ ပရိဏတစီဝရတော ဧကံ စီဝရံ။ စီဝရံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ပစ္စယန္တရဝိကပ္ပတ္ထော။ ဝါ ပနာတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အတ္ထဝိကပ္ပတ္ထော။ ဧကံ စီဝရံ ဝါ အညံ ဝါ ပစ္စယံ ပရဿ, ဧကံ ပန အတ္တနော ဝါ ပရိဏာမေယျ စေတိ ယောဇနာ။ သဒ္ဓိန္တိ ဧကတော, ဧကက္ခဏေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒွေ ပါစိတ္တိယော သဒ္ဓိံ သိယုန္တိ ယောဇနာ, အညဿ ပရိဏာမနေန သုဒ္ဓပါစိတ္တိယဉ္စ အတ္တနော ပရိဏာမနေန နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဉ္စာတိ ဒွေ ပါစိတ္တိယော ဧကက္ခဏေ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

၈၈၄။ ပရိဏာမေတွာ ဌပိတေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သံဃဿာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ပရာဇယော’’တိ ဣဒံ ပါဒပ္ပဟောနကံ ဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယထာဝတ္ထုဝသေန ပန ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာပိ ဝတ္တဗ္ဗာ။

၈၈၅။ အညဿ စေတိယဿ ပေါဏံ ပရိဏတံ အညဿ စေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါပိ ပန ပရိဏာမေယျာတိ ယောဇနာ။ သံဃဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ ပဒဒွယေပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘သံဃဿ ပရိဏတံ အညသံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ပရိဏာမေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၄၉၂)။ အညဿ ပုဂ္ဂလဿ ပေါဏံ အညဿ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမေယျာတိ။

၈၈၆။ ဣမဿ သဗ္ဗသတ္တဝိသယတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ။

၈၈၇။ ဣဒံ ပရိဏတသိက္ခာပဒံ။ တိသမုဋ္ဌာနန္တိ ကာယစိတ္တဝါစာစိတ္တကာယဝါစာစိတ္တသင်္ခါတေဟိ တီဟိ သစိတ္တကသမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာနတော တိသမုဋ္ဌာနံ။ ပရိဏာမနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကြိယံ။ သံဃာဒီနံ ပရိဏတန္တိသညာယ အဘာဝေန ဝိမုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ။ ကာယဝိညတ္တိဝစီဝိညတ္တီဟိ ပရိဏာမေတဗ္ဗတော ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ။

ပရိဏတကထာဝဏ္ဏနာ။

ပတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၈၈၈။ ယေ ဣမံ ဝိနိစ္ဆယံ တရန္တိ, တေ ပညတ္တိမဟာသမုဒ္ဒံ တရန္တီတိ ယောဇနာ။ ပညတ္တိသင်္ခါတံ ဝိနယပိဋကမေဝ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယာတိ ပညတ္တိမဟာသမုဒ္ဒေါ, တံ။ ဧဝံ သမုဒါယံ ဒဿေတွာ တဒဝယဝေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေကာ’’တိအာဒိ။ နေကာနိ နာနပ္ပကာရာနိ ဝတ္တာနိ သေနာသနဝတ္တာဒီနိ ခန္ဓကာဂတာနိ ဥဂ္ဂါ ဥတ္တုင်္ဂါ တရင်္ဂမာလာ မဟာဝီစိပရမ္ပရာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, နာနပ္ပကာရခန္ဓကဝတ္တသင်္ခါတမဟာတရင်္ဂပရမ္ပရာယ သဇ္ဇိတန္တိ အတ္ထော။ သီလံ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိကမေဝ အန္တော ဝေလာဝလယော ယဿ သော သီလန္တော, တံ, ပါတိမောက္ခသံဝရသီလာဒိစတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမေဝ ပဋိပါဒေတဗ္ဗတာယ အန္တံ ဝေလာဝလယဘူတန္တိ အတ္ထော။ အာပတ္တိယော သတ္တာပတ္တိက္ခန္ဓာ, သီလာစာရဒိဋ္ဌိအာဇီဝဝိပတ္တိယော စ ဂါဟကာ မကရာဒယော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, သီလာစာရာဇီဝဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိသင်္ခါတမုဒုသတ္တနာသကအာပတ္တိဝိပတ္တိသင်္ခါ- တမာတင်္ဂမကရာဒိစဏ္ဍသတ္တဝန္တန္တိ အတ္ထော။ ဧဝံ အယံ ဂါထာ သမုဒါယာဝယဝါနံ သဗ္ဗေသမေဝ ရူပကာလင်္ကာရေန ဝိရစိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

နိဿဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါစိတ္တိယကထာဝဏ္ဏနာ

၈၈၉။ ဧဝံ နာတိဝိတ္ထာရသင်္ခေပတော နိဿဂ္ဂိယဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဒနန္တရံ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ ပါစိတ္တိယကဏ္ဍဿ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ အတ္တနော ဝစနဿ မုသာဘာဝံ ဉတွာ, အဒိဋ္ဌံ ‘‘ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ နယေန မုသာဝါဒေ သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဘဏနေတိပိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿ စ မုသာဘဏနေ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂)။ ‘‘မုသာဝါဒေ’’တိ ဟိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, မုသာဝါဒနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော။

ဒဝါ ဘဏန္တဿာတိ ယောဇနာ။ အနုပပရိက္ခိတွာ ဝေဂေန ဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ ဝဒန္တဿာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ဒဝါ ဘဏတိ နာမ သဟသာ ဘဏတီ’’တိ ပဒဘာဇနီအဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဟသာ ဘဏတီတိ အဝီမံသိတွာ အနုပဓာရေတွာ ဝေဂေန ဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘အဒိဋ္ဌံ မေ’တိ ဘဏတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁)။ ရဝါ ဘဏန္တဿာတိ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝတ္တုကာမဿ ‘‘စီရ’’န္တိ ဝစနံ ဝိယ မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ ‘‘အညံ ဘဏိဿာမီ’’တိ အညံ ဘဏန္တဿ။ ယထာဟ ‘‘ရဝါ ဘဏတိ နာမ ‘အညံ ဘဏိဿာမီ’တိ အညံ ဘဏတီ’’တိ။

၈၉၀။ အညတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကာဒီသု။ အတ္တနာ အလဒ္ဓံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ‘‘လဒ္ဓံ မယာ’’တိ မုသာ ယဿ ဘဏတိ, တေန တင်္ခဏမေဝ သုတွာ တဒတ္ထေ ဉာတေ ပါရာဇိကဿ, အညာတေ ကာလန္တရေန ဉာတေ စ ပရိယာယဝစနေ စ ဉာတေ ထုလ္လစ္စယဿ, ပရိယာယဝစနေ အဝိညာတေ ဒုက္ကဋဿ, ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒေ ပါရာဇိကံ အနာပန္နဿ ‘‘အာပန္နော’’တိ မုသာဘဏနေ သံဃာဒိသေသဿ, ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေ ဒုဗ္ဘာသိတဿ စ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘မုသာဝါဒဿ ကာရဏာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော’’တိ။ ဣမာယ ပါစိတ္တိယာ သဒ္ဓိံ ဆ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ။

သမ္ပဇာနမုသာဝါဒကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၉၁-၃။ ဝုတ္တေသု ဇာတိအာဒီသု ဒသသု အက္ကောသဝတ္ထူသူတိ ယောဇနာ, ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တေသု ဇာတိနာမဂေါတ္တကမ္မသိပ္ပအာဗာဓလိင်္ဂကိလေသအာပတ္တိအက္ကောသာနံ ဝသေန ဒသသု အက္ကောသဝတ္ထူသူတိ အတ္ထော။ တေသု ကိလေသံ ဝိနာ သဗ္ဗေတေ ဟီနုက္ကဋ္ဌဝသေန ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ။ ယထာဟ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇာတိ နာမ ဒွေ ဇာတိယော ဟီနာ စ ဇာတိ ဥက္ကဋ္ဌာ စ ဇာတီ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ စဏ္ဍာလာဒိဇာတိ ဟီနာ, ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဇာတိယော ဥက္ကဋ္ဌာ။ နာမေသု အဝကဏ္ဏကဇဝကဏ္ဏကာဒိနာမာနိ ဒါသနာမတ္တာ ဟီနာနိ, ဗုဒ္ဓရက္ခိတာဒိနာမာနိ ဥက္ကဋ္ဌာနိ။ ကောသိယာဒိဂေါတ္တံ ဟီနံ, ဂေါတမာဒိဂေါတ္တံ ဥက္ကဋ္ဌံ။ ကမ္မေသု ဝဍ္ဎကိမဏိကာရာဒိကမ္မာနိ ဟီနာနိ, ကသိဝါဏိဇ္ဇာဂေါရက္ခကမ္မာနိ ဥက္ကဋ္ဌာနိ။ သိပ္ပေသု နဠကာရကုမ္ဘကာရာဒိသိပ္ပံ ဟီနံ, မုဒ္ဒါဂဏနာဒိသိပ္ပံ ဥက္ကဋ္ဌံ။ အာဗာဓေသု သဗ္ဗေပိ အာဗာဓာ ဟီနာ, အပိစ မဓုမေဟော ပီဠာဇနကတ္တာဘာဝါ ဥက္ကဋ္ဌော။ လိင်္ဂေသု အတိဒီဃတာဒယော ဟီနာ, နာတိဒီဃတာဒယော ဥက္ကဋ္ဌာ။ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ဟီနာ။ သဗ္ဗာပတ္တိယောပိ ဟီနာ, အပိစ သောတာပတ္တိသမာပတ္တိ ဥက္ကဋ္ဌာ။ အက္ကောသေသု ‘‘ဩဋ္ဌောသိ မေဏ္ဍောသိ ဂေါဏောသီ’’တိအာဒိကော ဟီနော, ‘‘ပဏ္ဍိတောသိ ဗျတ္တောသီ’’တိအာဒိကော ဥက္ကဋ္ဌော။

အညတြညာပဒေသေနာတိ ပရိယာယကထနေန ဝိနာ။ ဩမသန္တဿာတိ ဝစနပတောဒေန ဩဝိဇ္ဈန္တဿ။ သမ္ဗုဒ္ဓေန ပကာသိတာတိ ‘‘စဏ္ဍာလောသိ ဝေနောသိ နေသာဒေါသိ ရထကာရောသိ ပုက္ကုသောသီ’တိ ဘဏတိ, အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓတော ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပညာတေန ဘဂဝတာ ဒေသိတာ။

၈၉၄။ တေဟေဝါတိ ဇာတိအာဒီဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟေဝ။ အညာပဒေသေန ဘူတေန ဝါ…ပေ… အာပန္နမေဝ ဝါ အနုပသမ္ပန္နံ အက္ကောသန္တဿ ဒုက္ကဋံ သမ္ဗုဒ္ဓေန ပကာသိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣဓ ဘူတာဘူတပဒါနိ တေဟီတိ အပေက္ခိတွာ ဗဟုဝစနန္တာနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ ဧတေန ‘‘သန္တိ ဣဓေကစ္စေ’’တိအာဒိဒုတိယဝါရတ္ထံ (ပါစိ။ ၂၆) ဒဿေန္တေန ဒုက္ကဋသာဓနတ္ထေန တဒေကကာရိယံ တတိယံ ယေနူနဝါရဉ္စ စတုတ္ထံ န မယန္တိအာဒိဝါရဉ္စ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သန္တိ ဣဓေကစ္စေ’တိ ဝါရေ ပန ပရိဟရိတွာ ဝုတ္တဘာဝေန ဒုက္ကဋံ။ ဧသေဝ နယော ‘ယေနူန…ပေ… န မယ’န္တိ ဝါရေသုပီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆)။

ပါဠိမုတ္တပဒေဟိပီတိ ဧတ္ထာပိ တထေဝ ‘‘ဘူတေန ဝါ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗာနိ။ ‘‘စောရောသိ, ဂဏ္ဌိဘေဒကောသီ’’တိအာဒိ ပါဠိမုတ္တပဒံ နာမ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု စတူသု ဝါရေသု, ပါဠိမုတ္တပဒေသု စ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ ပန စတူသုပိ ဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ။ ‘စောရောသိ, ဂဏ္ဌိဘေဒကောသီ’တိအာဒိဝစနေဟိ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပသမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆)။ ‘‘အနုပသမ္ပန္န’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနိအာဒယော သဗ္ဗေ သတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ အနုပသမ္ပန္နာ သင်္ဂဟိတာ။ တေနေဝေတ္ထာပိ ဝက္ခတိ ‘‘ပဝိဋ္ဌာနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဣဓ စ ဘိက္ခုနီ’’တိ။

၈၉၅။ ဒဝကမျတာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၂, ၂၃, ၄၂၂၊ အ။ နိ။ ၆။၅၈၊ ၉။၉၊ မဟာနိ။ ၂၀၆၊ ဝိဘ။ ၅၁၈) ဝိယ ယ-ကာရလောပေါ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဝုတ္တပါစိတ္တိယဝတ္ထူသု စ ဒုက္ကဋဝတ္ထူသု စာတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ။ ဒုဗ္ဘာသိတမုဒီရိတန္တိ ‘‘စဏ္ဍာလောသိ…ပေ… ပုက္ကုသောသီ’တိ ဘဏတိ, အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုဗ္ဘာသိတဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂) ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။ ပရမ္မုခါ ပန ပါစိတ္တိယဝတ္ထူဟိ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထူဟိ စ အက္ကောသနေ ဒုက္ကဋမေဝ။ တထာ ဒဝကမျတာယ ပရမ္မုခါ ဝဒန္တဿာပိ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝါတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ။

၈၉၆-၇။ အတ္ထံ ပုရက္ခတွာ ဝဒတော ဘိက္ခုဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဓမ္မော နာမ ‘‘စဏ္ဍာလောသီ’’တိအာဒိပါဠိယေဝ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပါဠိံ ဝါစေန္တော ဓမ္မပုရေက္ခာရော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၅)။ အနုသာသနီ နာမ ‘‘ဣဒါနိပိ စဏ္ဍာလောသိ, မာ ပါပဓမ္မံ အကာသိ, မာ တမော တမပရာယနော အဟောသီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၅) နယေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တသရူပါယေဝ အနုသာသနီပုရေက္ခတာယ ဌတွာ ဝဒန္တဿ စိတ္တဿ လဟုပရိဝတ္တိတဘာဝတော အန္တရာ ကောဓေ ဥပ္ပန္နေပိ အနာပတ္တိ။

ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေ။ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တစိတ္တေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ မာနသိကဒုက္ခဝေဒနာဝ ဟောတိ။

ဩမသဝါဒကထာဝဏ္ဏနာ။

၈၉၈။ ဒုဝိဓာကာရတော ဘိက္ခုပေသုညေ အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။ ပိသတီတိ ပိသုဏာ, ဝါစာ, သမဂ္ဂေ သတ္တေ အဝယဝဘူတေ ဝဂ္ဂေ ဘိန္နေ ကရောတီတိ အတ္ထော။ ပိသုဏာ ဧဝ ပေသုညံ, တာယ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော သဟစရိယနယေန ပိသုဏော, တဿ ကမ္မံ ပေသုညံ, ဘိက္ခူနံ ပေသုညံ ဘိက္ခုပေသုညံ, တသ္မိံ ဘိက္ခုပေသုညေ။ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္နဿ သုတွာ ဥပသမ္ပန္နဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ ‘ဣတ္ထန္နာမော တံ ‘စဏ္ဍာလော…ပေ… ပုက္ကုသော’တိ ဘဏတီ’တိ အာပတ္တိ…ပေ… ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၉) ဝုတ္တတ္တာ သယံ ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ ဥပသမ္ပန္နဿ ဇာတိအာဒီသု ဒသသု အက္ကောသဝတ္ထူသု အညတရေန အညံ ဥပသမ္ပန္နံ ပရမ္မုခါ အက္ကောသန္တဿ သုတွာ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝက္ခမာနသရူပေသု အတ္တနော ပိယကာမတာဘေဒါဓိပ္ပါယသင်္ခါတေသု ဒွီသု ကာရဏေသု အညတရကာရဏံ ပဋိစ္စ ‘‘အသုကော တုယှံ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ ပေသုညံ ဟရတိ, တဿ ပေသုညကထနနိမိတ္တံ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော။

ဒုဝိဓာကာရတောတိ ဧတ္ထ အာကာရ-သဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒွီဟာကာရေဟီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈)။ ဧတ္ထ ကာရဏံ နာမ အဓိပ္ပါယဝိသေသော။ တံ ကာရဏံ အဓိပ္ပါယမုခေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘အတ္တနော’’တိအာဒိ။ အတ္တနော ပိယကာမဿာတိ အတ္တနော ပိယဘာဝကာမဿ ပေသုညံ ဘဏန္တဿ, အတ္တနော ပိယဘာဝံ ကာမယန္တဿာတိ အတ္ထော, တာဒိသေန အဓိပ္ပါယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝံ အဟံ ဧတဿ ပိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပတ္ထယမာနဿာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈)။ ပရဘေဒတ္ထိနောပိ ဝါတိ အက္ကောသကဿ စ အတ္တနော ပေသုညဝစနံ သုဏန္တဿ စာတိ ဥဘိန္နံ ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တဿာတိ အတ္ထော, ဘေဒါဓိပ္ပါယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရဿ ပရေန ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တဿာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈)။

၈၉၉။ ပရိယာယနယေန အက္ကောသန္တဿ ဝစနဿ…ပေ… ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ, ပရိယာယအက္ကောသဝစနံ သုတွာ ပရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝဒန္တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော သန္တိ ဣဓေကစ္စေ စဏ္ဍာလာ…ပေ… ဘဏတိ, န သော အညံ ဘဏတိ, တံယေဝ ဘဏတီတိ အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၄၁)။ ပါဠိမုတ္တနယေန အက္ကောသန္တဿ ဝစနဿ…ပေ… ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘စောရောသိ, ဂဏ္ဌိဘေဒကောသီ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတော ပါဠိမုတ္တနယော နာမ။

၉၀၀။ အနုပသမ္ပန္နဿ အက္ကောသံ ဥပသမ္ပန္နံ ဟရတောပိ စ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ စ-သဒ္ဒေန ဥပသမ္ပန္နဿ အက္ကောသံ အနုပသမ္ပန္နံ ဟရတောပိ စ, အနုပသမ္ပန္နဿ အက္ကောသံ အနုပသမ္ပန္နံ ဟရတောပိ စ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ ဝိကပ္ပဒွယဉ္စ သမုစ္စိနောတိ။ ‘‘ဣဓာပိ ဘိက္ခုနိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ အနုပသမ္ပန္နာ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈) အဋ္ဌကထာဝစနတော ‘‘ဘိက္ခုနီ’’တိ ဥပလက္ခဏံ။

၉၀၁။ န စေဝ ပိယကာမဿာတိ ပိယဘာဝံ အကာမယန္တဿ စ။ န ဘေဒတ္ထိနောပိ စာတိ ဘေဒံ အနိစ္ဆန္တဿ စ။ ပါပါနံ ဂရဟတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကေဝလ’’န္တိ သေသော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧကံ အက္ကောသန္တံ, ဧကဉ္စ ခမန္တံ ဒိသွာ ‘အဟော နိလ္လဇ္ဇော, ဤဒိသမ္ပိ နာမ အာယသ္မန္တံ ပုန ဝတ္တဗ္ဗံ မညိဿတီ’တိ ဧဝံ ကေဝလံ ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈)။

ပေသုညကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၀၃။ အညေနာတိ သာမဏေရာဒိနာ။ ‘‘ယဉ္စ ပဒံ ယဉ္စ အနုပဒံ ယဉ္စ အနွက္ခရံ ယဉ္စ အနုဗျဉ္ဇနံ, သဗ္ဗမေတံ ပဒသော နာမာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၆) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တတ္တာ အဝယဝေ သမုဒါယောပစာရဝသေန ‘‘ပိဋကတ္တယ’’န္တိ တဒေကဒေသပဒါဒိ ဧဝ ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ပဒါဒိသရူပံ အဋ္ဌကထာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ အဓိပ္ပေတော။ အနုပဒန္တိ ဒုတိယော ပါဒေါ။ အနွက္ခရန္တိ ဧကေကမက္ခရံ။ အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၅)။ ဣဒံ ဂါထာမယဒေသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝါ ဧကမက္ခရံ အနွက္ခရံ, အက္ခရသမူဟော အနုဗျဉ္ဇနံ, အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒံ, ပဌမပဒံ ပဒမေဝ, ဒုတိယံ အနုပဒန္တိ ဧဝမေတ္ထ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိပိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၅) ဝုတ္တံ။ ဣဒံ စုဏ္ဏိယဒေသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

ဓမ္မန္တိ ဗုဒ္ဓဘာသိတာဒိပါဠိဓမ္မံ။ ပဋိသမ္ဘိဒါယဉှိ ဓမ္မပဉ္စကေ ပါဠိပိ ဓမ္မောတိ ဝုတ္တာ။ ဓမ္မပဉ္စကံ နာမ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု, အရိယမဂ္ဂေါ, ဘာသိတံ, ကုသလာကုသလံ စေတိ ဧတေ ဓမ္မသညိတာတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ ဧတ္ထ ဟိ ဘာသိတန္တိ ပါဠိ ဝုတ္တာ။ အဋ္ဌကထာနိဿိတောပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။ သော စ ပုဗ္ဗေ မဂဓဘာသာယ ဌိတော သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှော ဂဟေတဗ္ဗော။

‘‘သဟ ဘဏန္တဿ ပါစိတ္တိယံ သိယာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဧကတော ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၆) ပဒဘာဇနာဂတနယေန အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ အာရဘိတွာ ဧကတော ဥစ္စာရဏဝသေန ပဒံ ဝါ အနုပဒံ ဝါ အနွက္ခရံ ဝါ အနုဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဝဒတော ပဒါဒိဂဏနာဝသေန ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၉၀၄။ သင်္ဂီတိံ အနာရုဠှေသု ဓမ္မေသု ရာဇောဝါဒါဒယော သုတ္တန္တာ အာပတ္တိဇနကာယေဝါတိ မဟာပစ္စရိယာဒိသု ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။ ရာဇောဝါဒေါ နာမ ဧကော သုတ္တန္တော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန တိက္ခိန္ဒြိယာဒိသုတ္တန္တာ ဂဟိတာ။

၉၀၅။ ဘိက္ခုသ္မိမ္ပိ ဘိက္ခုနိယာပိ စ အနုပသမ္ပန္နသညိနော, ဝိမတိဿ ဝါ ဘိက္ခုဿ တထာ ပဒသောဓမ္မေ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၉၀၆-၇။ ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေတီတိ ဧကတော ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တေဟိ အနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ ဥစ္စာရဏဝသေန ဥဒ္ဒိသာပေတိ။ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောတီတိ တထာ ဧကတော သဇ္ဈာယတိ။

‘‘သစေ ဧကဂါထာယ ဧကော ပါဒေါ န အာဂစ္ဆတိ, သေသံ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထော နာမ။ ဧသ နယော သုတ္တေပိ ဝေဒိတဗ္ဗောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈) အဋ္ဌကထာဝစနတော ပဂုဏဂန္ထန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ သေသော။ ဩပါတေတီတိ ‘‘ဧဝံ ဘဏာဟီ’’တိ ဧကတော ဘဏတိ။ ဥဒ္ဒေသန္တိ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။ တေနာတိ အနုပသမ္ပန္နေန။

၉၀၈။ ယသ္မာ ဣဒံ ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒံ ဝါစတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ဝါစာစိတ္တဒွယာပိ စ သမုဋ္ဌာတိ, တသ္မာ ဣဒံ သမုဋ္ဌာနံ ပဒသောဓမ္မသညိတန္တိ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

ပဒသောဓမ္မကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၀၉-၁၀။ သဗ္ဗစ္ဆန္နသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ သေနာသနေ တိဿန္နံ ပန ရတ္တီနံ ယော ပန ဘိက္ခု ရတ္တိယံ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ အညေန သစေ နိပဇ္ဇေယျ, တဿ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒနသမတ္ထံ ဣဓ ဆဒနဉ္စ ပရိစ္ဆန္နဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဆဒနာရဟံ ဣဋ္ဌကာသိလာသုဓာတိဏပဏ္ဏာဒီနံ ယေန ကေနစိ သဗ္ဗသော ဆာဒိတံ သေနာသနံ သဗ္ဗစ္ဆန္နံ။ ‘‘ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဆဒနံ အာဟစ္စ ပါကာရေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနပိ ပရိက္ခိတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ယေန ကေနစိ ပရိက္ခိပိတွာ ပဋိစ္ဆာဒိတသေနာသနံ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နံ။ ‘‘ဆဒနံ အနာဟစ္စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တာပိ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာယေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁) ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘ဒိယဍ္ဎာ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခတိ။

ဧဝံ သဗ္ဗစ္ဆန္နသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ဧကသ္မိံ သေနာသနေ ယော ဘိက္ခု ဥပသမ္ပန္နတော အညေန ဧကေန ဝါ အနေကေဟိ ဝါ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ စတုတ္ထရတ္တိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗရတ္တီသု သူရိယတ္ထင်္ဂမတော ပဋ္ဌာယ သကလရတ္တိယံ ပဌမံ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ အပုဗ္ဗာစရိမံ ဝါ ပိဋ္ဌိံ ပသာရေတွာ သစေ ဧကသေနာသနေ သေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿ ဒေဝသိကံ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဣဒံ ဝိဓာနံ ‘‘အပိစေတ္ထ ဧကာဝါသာဒိကမ္ပိ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

‘‘ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နေ ဆန္နေ’’တိ ဣမိနာပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ယဿာ ပန ဥပရိ ဗဟုတရံ ဌာနံ ဆန္နံ, အပ္ပံ အစ္ဆန္နံ, သမန္တတော စ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တံ, အပ္ပံ အပရိက္ခိတ္တံ, အယံ ယေဘုယျေနဆန္နာ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နာ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ယေဘုယျေန ဆန္နပရိစ္ဆန္နံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထော ဝုတ္တနယောယေဝ။ ‘‘ယေဘုယျေန ပံသုကာ’’တိ ဧတဿ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၆) တီသု ဒွေ ယေဘုယျံ နာမ, ဣဓ ပန ပဒသောဓမ္မေ ‘‘ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထ’’န္တိ ဧတဿ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈) ‘‘ဧကဂါထာယာ’’တိအာဒိဝိဝရဏေ ဝိယ စတူသု တယောပိ ဘာဂါ ယေဘုယျံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၉၁၁။ မေထုနဿ ပဟောနကံ ယံ ပန ဝတ္ထု ပဌမပါရာဇိကာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ, တေန ပဌမပါရာဇိကဝတ္ထုနာ ပုဂ္ဂလေန သဟ နိပဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၉၁၂-၃။ ‘‘ဥဘော ဝါ နိပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝိကပ္ပဿ ပဌမဂါထာဒွယေနေဝ အတ္ထတော ဒဿိတတ္တာ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေနပိ သမ္ဘဝန္တံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၅၂-၅၄) နယေန ဒဿိတပက္ခဒွယံ နိဒဿေတုမာဟ ‘‘နိပန္နေ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဥဋ္ဌဟိတွာ’’တိ ဣဒံ ဝိစ္ဆာဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ အနုပသမ္ပန္နဂဏနာယပိ ဝါတိ ဗဟူသု အနုပသမ္ပန္နေသု တေသံ ဂဏနာယ စ။ အနုပသမ္ပန္နေသု ဗဟူသု တေသံ ဂဏနာယ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဗဟူ အာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဒဿနေန ဥပသမ္ပန္နေသု ဗဟူသု ဧကသ္မိံ အနုပသမ္ပန္နေ သတိ တေသဉ္စ တဿ ပယောဂဂဏနာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ဗဟူ အာပတ္တိယော စ ဥဘောသုပိ ဗဟူသု ဧကေကဿေဝ ဥပသမ္ပန္နဿ အနုပသမ္ပန္နဂဏနာယ ဗဟူ အာပတ္တိယော စ ဟောန္တီတိပိ ဒဿိတံ ဟောတိ။

၉၁၄။ ဧကေနေဝ ဒွါရေန ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဧကူပစာရေ သတဂဗ္ဘေပိ သေနာသနေ ဥပသမ္ပန္နော ဧကသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝသန္တော အတ္တနာ သယနဂဗ္ဘေ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဝါ အပိဒဟိတွာ ဝါ စတုတ္ထရတ္တိယံ သယတိ စေ, ဥပရိမတလေ, အဝသေသဂဗ္ဘေသု စ သယန္တေဟိ အနုပသမ္ပန္နေဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအာပတ္တိနိယမောယေဝါတိ ဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘သစေ ပိဓာယာ’’တိအာဒိ။ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ဂဗ္ဘ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ စတုတ္ထဒိဝသေ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ နိပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေန သဟာ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယံ။

၉၁၅။ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေနာတိ ဝဍ္ဎကိရတနေန ဒိယဍ္ဎရတနုဗ္ဗေဓေန။ ပါကာရော နာမ နိဋ္ဌိတော။ စယနံ နာမ ဝိပ္ပကတပါကာရောတိပိ ဝဒန္တိ။ ဣမိနာ စ အာဠိန္ဒဿ အဂ္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓာပိ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁) အဋ္ဌကထာ ပမာဏန္တိ ဝဒန္တိ။ ဇဂတီတိ အာဠိန္ဒံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဘိတ္တိပဏ္ဏာဝရဏာဒိဂဟဏံ။

၉၁၆။ ဒုဿကုဋိယန္တိ ဝတ္ထကုဋိယံ။

၉၁၇။ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နာဒိပ္ပဘေဒတော ယေဘုယျာဒိပ္ပဘေဒတော’’တိ အာဒိ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ပဌမေန အာဒိ-သဒ္ဒေန သဗ္ဗစ္ဆန္နယေဘုယျပရိစ္ဆန္နသဗ္ဗစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နယေဘုယျစ္ဆန္န- သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နဥပဍ္ဎစ္ဆန္နသင်္ခါတာနိ စတ္တာရိ သေနာသနာနိ ဂဟိတာနိ။ ဂါထာယ သရူပေန ဝုတ္တသဗ္ဗစ္ဆန္နသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စ သေနာသနာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ။ ဒုတိယေန အာဒိ-သဒ္ဒေန ယေဘုယျစ္ဆန္နယေဘုယျပရိစ္ဆန္န ယေဘုယျစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္န ယေဘုယျပရိစ္ဆန္နဥပဍ္ဎစ္ဆန္နသင်္ခါတာနိ တီဏိ သေနာသနာနိ ဂဟိတာနိ။ ဣမေ အဋ္ဌ ဝိကပ္ပါ လဗ္ဘန္တိ။ ကသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ? မဟာအဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ။ ယထာဟ ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၃)။

ကသ္မာ ပန အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဋ္ဌ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ဝတွာ ‘‘သတ္တာ’’တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ ကတောတိ? နိဿန္ဒေဟေ တာဝ ‘‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ, ယေဘုယျေနစ္ဆန္နာ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နာ’တိ (ပါစိ။ ၅၂) ပါဠိယံ အာဂတေသု ဒွီသု ဝိကပ္ပေသု ဧကသ္မိံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယံ ဂဟေတွာ ပါဠိယံ ဝုတ္တေန ပါစိတ္တိယေန ‘သတ္တာ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ပရိဟာရော ဒဿိတော။ သာရတ္ထဒီပနိယဉ္စ ‘‘သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယဒွယံ သာမညတော ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ ဝိသုံ ပန ဂယှမာနေ သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယန္တိ အဋ္ဌေဝ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီ’’တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၅၃) ပရိဟာရော ဝုတ္တော။

သဗ္ဗယေဘုယျဥပဍ္ဎပဒေသု ဆန္နပရိစ္ဆန္နပဒေဟိ ယောဇိတေသု နဝ ဝိကပ္ပါ သမ္ဘဝန္တိ, တေသု နဝမေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နဝိကပ္ပေ ဒုက္ကဋဿ ဒဿိတတ္တာ ပါရိသေသတော ဣတရေသု အဋ္ဌသု အဋ္ဌ ပါစိတ္တိယာနေဝ သမ္ဘဝန္တိ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန အပ္ပကံ ဦနမဓိကံ ဝါ ဂုဏနူပဂံ န ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘သတ္တာ‘‘တိ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။

၉၁၈။ ‘‘အဍ္ဎစ္ဆန္နေ အဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ’’တိ ယောဇနာ။ ‘‘သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ စူဠစ္ဆန္နေ’’တိ ယထာက္ကမေန ယောဇနာ။ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဂတေသု ပဉ္စသု ဝိကပ္ပေသု တတိယဝိကပ္ပံ ဒဿေတွာ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဗ္ဗစ္ဆန္နာဒယော သေသဝိကပ္ပါ ဂဟိတာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ယေဘုယျေနစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ပါဠိယံ အာဂတဒုက္ကဋေန သဟ ပဉ္စ ဒုက္ကဋာနီဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၃)။ ပါဠိယံ အာဂတဒုက္ကဋံ နာမ ဣမိဿာယေဝ ဂါထာယ အာဒိမှိယေဝ ဝုတ္တဒုက္ကဋံ။ ယထာဟ ‘‘ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၃)။

စူဠစ္ဆန္နာဒီနိ စေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ – ယဿ စတူသု ဘာဂေသု ဧကော ဆန္နော, သေသာ အစ္ဆန္နာ, ဣဒံ စူဠကစ္ဆန္နံ။ ယဿ တီသု ဘာဂေသု ဒွေ ဆန္နာ, ဧကော အစ္ဆန္နော, ဣဒံ ယေဘုယျေနစ္ဆန္နံ။ ယဿ ဒွီသု ဘာဂေသု ဧကော ဆန္နော, ဧကော အစ္ဆန္နော, ဣဒံ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နံ နာမ သေနာသနံ။ စူဠပရိစ္ဆန္နာဒီနိ ဣမိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဆန္နာဒီဟိပီတိ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ပိ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ သဗ္ဗစူဠပရိစ္ဆန္နဆန္နာဒီဟိ စတူဟိပိ သဟ အဍ္ဎစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နေ ပဉ္စဓာ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။

၉၂၀။ သဗ္ဗစ္ဆန္နာဒိကေတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ သဗ္ဗအစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနအစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနအပရိစ္ဆန္နေ’’တိ (ပါစိ။ ၅၄) ပါဠိယံ ဝုတ္တာ အနာပတ္တိဝါရသေသာ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ ‘‘ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ, ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ, စူဠကစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၃) တယော အနာပတ္တိဝါရာ စ ဂဟိတာ။

၉၂၁။ နိပန္နေပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဘိက္ခု နိပန္နေ အနုပသမ္ပန္နော နိသီဒတိ, ဥဘော ဝါ နိသီဒန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၄) ပါဠိယံ ဝုတ္တပကာရန္တရေ သမုစ္စိနောတိ။

သဟသေယျကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၂၂။ အပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ မဟတ္တရိယာတိ ဒဿေတိ။ သဟသေယျံ ပကပ္ပေယျာတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏံ သဗ္ဗစ္ဆန္နသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာဒိသေနာသနံ ပဝိသိတွာ သူရိယတ္ထင်္ဂမတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ ပိဋ္ဌိပ္ပသာရဏလက္ခဏံ သေယျံ ကပ္ပေယျ။

၉၂၃-၄။ ဒေဝိယာတိ ဒေဝိတ္ထိယာ။ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာတိ ဂေါဓာဒိကာယ။ ‘‘မေထုနဝတ္ထုဘူတာယာ’’တိ ဣမိနာ မေထုနဓမ္မဿ အဝတ္ထုဘူတာယ သဟသေယျာယ ဒေါသာဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဝတ္ထူနံ ဂဏနာယာတိ မာတုဂါမဿ ဂဏနာယ စ တာသဉ္စ အတ္တနော စ ပယောဂဂဏနာယ စ။ အဿာတိ ဘိက္ခုဿ။ မာတုဂါမေန တယော ဒိဝသေ သဟသေယျာယ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ သဟသေယျာယ ဒွီဟိပိ သိက္ခာပဒေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋဝတ္ထုဘူတာယ ဣတ္ထိယာ တတ္ထေဝ သဟသေယျာယ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇိတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ ရတ္တိယံ သဟသေယျာယ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗဒုက္ကဋေန သဟ ပုရိမသိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒုတိယသဟသေယျကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၂၆။ ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဥဒ္ဓံ ဣတ္ထိယာ ဓမ္မံ ဘဏန္တဿာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣတ္ထိယာတိ ‘‘မာတုဂါမော နာမ မနုဿိတ္ထီ, န ယက္ခီ, န ပေတီ, န တိရစ္ဆာနဂတာ, ဝိညူ ပဋိဗလာ ဟောတိ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတံ ဒုဋ္ဌုလ္လာဒုဋ္ဌုလ္လံ အာဇာနိတု’’န္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တမနုဿိတ္ထိယာ။ ဘဏန္တဿာတိ ဝက္ခမာနလက္ခဏံ ဓမ္မံ ဆဟိ ပဒေဟိ ဥတ္တရိ ဘဏန္တဿ။ ဝိညုံ ပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဝိနာတိ ‘‘ဝိညူ နာမ ပုရိသဝိဂ္ဂဟော ပဋိဗလော ဟောတိ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတံ ဒုဋ္ဌုလ္လာဒုဋ္ဌုလ္လံ အာဇာနိတု’’န္တိ (ပါစိ။ ၆၄) ပါဠိယံ ဝုတ္တသဝနူပစာရဂတမနုဿပုရိသံ ဝိနာ။ ဓမ္မန္တိ ဝက္ခမာနပ္ပကာရသရူပံ ဒေသနာဓမ္မံ။

၉၂၇။ ဂါထာမယာ, စုဏ္ဏိယဂန္ထမယာတိ ဒုဝိဓာ ဒေသနာ, တတ္ထ ဂါထာမယဒေသနာယ ဝါစာ နာမ ဂါထာပါဒလက္ခဏာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂါထာပါဒေါ’’တိအာဒိ။ စုဏ္ဏိယဒေသနာယံ ပန ဝါစာပရိစ္ဆေဒေါ ဝိဘတျန္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေနာဟ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဧကော ဂါထာပါဒေါ’တိ ဣဒံ ဂါထာဗန္ဓမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အညတ္ထ ပန ဝိဘတ္တိအန္တပဒမေဝ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ပဒသောဓမ္မံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဓမ္မန္တိ ပိဋကတ္တယံ။ ‘‘အဋ္ဌကထ’’န္တိ ဣမိနာ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှံ ပေါရာဏဋ္ဌကထံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌကထံ ဓမ္မပဒဇာတကာဒိဝတ္ထုဉ္စာ’’တိ။ ဣမိနာပိ ပေါရာဏကံ သင်္ဂီတိအာရုဠှမေဝ အဋ္ဌကထံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။ အဋ္ဌကထာဒိပါဌံ ဌပေတွာ ဒမိဠာဒိဘာသန္တရေန ယထာရုစိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။

၉၂၈။ ပဒါဒီနံ ဝသာ ဆန္နံ ဝါစာနံ ဥပရိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿာတိ ယောဇနာ။ ဒေသေန္တဿာတိ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တလက္ခဏပဒါဒိသရူပါဟိ ဆဟိ ဝါစာဟိ ဥတ္တရိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ။ ပဒါဒိဂဏနာယာတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏပဒအနုပဒအနွက္ခရအနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ။

၉၂၉။ ပုရိသဝိဂ္ဂဟန္တိ မနုဿပုရိသဝေသံ။ ဧတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတာ နာမ ဝေသနိမ္မာနာရဟာ ဣဒ္ဓိမန္တာ နာဂသုပဏ္ဏာ။

၉၃၁။ ဝဒတောတိ အဓိကံ ဓမ္မံ ဘာသတော။

၉၃၂။ ဣတ္ထိရူပန္တိ မနုဿိတ္ထိဝေသံ။ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာတိ ဝုတ္တသရူပါယ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ။

၉၃၃။ သယံ ဥဋ္ဌာယ နိသီဒိတွာ ပုန ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ သမ္ဗန္ဓော။ မာတုဂါမဿ ဝါ တထာတိ ဧတ္ထ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဂဟိတတ္တာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ မာတုဂါမဿ ပုန ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဥဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ ဣရိယာပထပရိဝတ္တနဒဿနေန နာနာဣရိယာပထေပိ အနာပတ္တိံ ဒီပေတိ။

၉၃၄။ အညိဿာ ပုန အညိဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘အာဂတာဂတာယာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညဿ မာတုဂါမဿာတိ ဧကိဿာ ဒေသေတွာ ပုန အာဂတာဂတာယ အညိဿာပိ ဒေသေတီတိ ဧဝံ ဧကာသနေ နိသိန္နော မာတုဂါမသတသဟဿန္နမ္ပိ ဒေသေတီတိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆)။ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထေန စ-သဒ္ဒေန ‘‘ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၆၆) ဣဒံ သမုစ္စိနောတိ။ ‘‘ဒီဃနိကာယော ကိမတ္ထိယော ဘန္တေ’’တိ ပဉှံ ပုစ္ဆတော မာတုဂါမဿ သဗ္ဗံ ဒီဃနိကာယံ ဝဒတောပိ အနာပတ္တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီတိ မာတုဂါမော ‘ဒီဃနိကာယော နာမ ဘန္တေ ကိမတ္ထံ ဒီပေတီ’တိ ပုစ္ဆတိ, ဧဝံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဘိက္ခု သဗ္ဗံ စေပိ ဒီဃနိကာယံ ကထေတိ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆)။ ဧတ္ထ စ သဗ္ဗံ စေပိ ဒီဃနိကာယံ ကထေတီတိ ယာဝ န နိဋ္ဌာတိ, တာဝ ပုနဒိဝသေပိ ကထေတိ။

၉၃၅။ ဓမ္မဿ ဒေသနာယ, ဝိညုမနုဿပုရိသဿ အသန္နိဟိတကရဏေန စ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကြိယာကြိယံ။

ဓမ္မဒေသနာကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၃၆။ မဟဂ္ဂတံ ရူပါရူပဇ္ဈာနံ။ ပဏီတံ လောကုတ္တရဓမ္မံ။ ပဓာနဘာဝံ နီတန္တိ ပဏီတံ။ အာရောစေန္တဿာတိ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇာမီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၂၀၁) နယေန စတုတ္ထပါရာဇိကေ ဝုတ္တနယေန ဝဒန္တဿ။ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ စ ပုဋ္ဌကာလေ စ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ အတ္တနာ လဒ္ဓဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အာရောစေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ ဘိက္ခုနိံ ဘိက္ခု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အညဿာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတီတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ, ဟိ အန္တရာ ဝါ အတိကဍ္ဎိယမာနေန ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၇)။ ဘူတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အာရောစိတေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, အတ္တနော သန္တာနေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သိဒ္ဓဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အာရောစနနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော။

၉၃၇။ နော စေ ဇာနာတိ သော ဝုတ္တန္တိ ယဿ အာရောစေတိ, သော သစေ သုတက္ခဏေယေဝ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ဧသ ပဌမဇ္ဈာနဿ လာဘီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ နော ဇာနာတိ။ ပရိယာယဝစနေတိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, သော ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီ’’တိ ဧဝမာဒိပရိယာယဝစနေ။ ယဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အာရောစေတိ, သော သစေ သုတသမနန္တရံ ‘‘ဧသ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ နော ဇာနာတိ, တာဒိသဿ အာရောစေန္တဿ ဘိက္ခုနော ဟောတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ အဿ ဘူတဿ ပရိယာယဝစနေ စ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၉၃၈။ တထာရူပေ ကာရဏေ သတီတိ ပရဿ ကာရဏဘာဝံ ဉတွာပိ ပဋိပတ္တိယာ အမောဃဘာဝဒဿနသမုတ္တေဇနသမ္ပဟံသနာဒိကရသင်္ခါတေ ကာရဏေ သတိ။ သဗ္ဗဿာပီတိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နဿ သဗ္ဗဿ။ သီလာဒိန္တိ သီလသုတပရိယတ္တိဂုဏံ။ ဝဒတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုနော’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

၉၃၉။ တဒသမ္ဘဝါတိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ဥမ္မာဒါဒီနံ အသမ္ဘဝါ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနံ ဥမ္မာဒဿ ဝါ စိတ္တက္ခေပဿ ဝါ အဘာဝါတိ။ မဟာပစ္စရိယမ္ပိ ဟိ ဝိစာရိတ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၇)။ ဥမ္မတ္တကပဒဿ အဝစနေ ကာရဏံ ဝဒန္တေနေဝ ခိတ္တစိတ္တာဒိပဒါနံ အဝစနေ ကာရဏဉ္စ ဥပလက္ခဏတော ဒဿိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ စ မဂ္ဂဖလဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတာနံ အရိယာနမေဝ ဟိ ဥမ္မတ္တကာဒိဘာဝေါ နတ္ထိ။ ဈာနလာဘိနော ပန တသ္မိံ သတိ ဈာနာ ပရိဟာယန္တိ, တသ္မာ တေသံ အဘူတာရောစနပစ္စယာ အနာပတ္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ, န ဘူတာရောစနပစ္စယာ။

၉၄၀။ ဣမိဿာပတ္တိယာ အညတြ ဈာနမဂ္ဂါဒိလာဘီနံ အညဿ အသမ္ဘဝါ ‘‘ကုသလာဗျာကတေဟေဝ ဒွိစိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန အရိယပုဂ္ဂလေယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တာ ပန ဈာနလာဘီ ပုထုဇ္ဇနာ နာနာဝတ္ထုမှိ လောဘဝသေန အကုသလစိတ္တေနာပိ န အာရောစေန္တီတိ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘တိစိတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တထာပိ ဗဟုလေန ကုသလာဗျာကတာနမေဝ သမ္ဘဝေါတိ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒွိဝေဒနံ သုခေါပေက္ခာဝသေန။ ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ပဏ္ဏတ္တိအဇာနနဝသေန အစိတ္တကသမုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ အရိယာ စေတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနန္တာ ဝီတိက္ကမံ န ကရောန္တိ, ပုထုဇ္ဇနာ ပန ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာပိ ဝီတိက္ကမံ ကရောန္တိ။ တေ စ သတ္ထုနော အာဏာဝီတိက္ကမစေတနာယ ဗလဝအကုသလဘာဝတော ဈာနာ ပရိဟာယန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဘူတာရောစနကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၄၁။ ဘိက္ခုနော ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ ဘိက္ခုသမ္မုတိံ ဌပေတွာ အနုပသမ္ပန္နေ အာရောစေန္တဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိန္တိ သံဃာဒိသေသော။ နနု စ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနိ တေရသ စ သံဃာဒိသေသာ’’တိ (ပါစိ။ ၇၉) ပဒဘာဇနေ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာ ဒဿိတာ, ကသ္မာ ဣဓ သံဃာဒိသေသောဝ ဂဟိတောတိ? ဝုစ္စတေ – ပါရာဇိကံ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန သံဃာဒိသေသောယေဝ ဘဂဝတာ အဓိပ္ပေတောတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝိစာရိတမေတံ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၈)။ ဝက္ခတိ စ ‘‘ဣဓ သံဃာဒိသေသာဝ, ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိယော မတာ’’တိ။ အနုပသမ္ပန္နေတိ ‘‘ဘိက္ခုဉ္စ ဘိက္ခုနိဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နော’’တိ (ပါစိ။ ၈၀) ပဒဘာဇနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌအနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစေန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဌပေတွာ ဘိက္ခုသမ္မုတိန္တိ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခုသမ္မုတိ အာပတ္တိပရိယန္တာ န ကုလပရိယန္တာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၈၀) ပဒဘာဇနေ ဒဿိတံ အဘိဏှာပတ္တိကဿ ဘိက္ခုနော အာယတိံ သံဝရတ္ထံ ဟိရောတ္တပ္ပဇနနတ္ထံ အာပတ္တိယော ဝါ ဥပါသကကုလာနိ ဝါ ဥဘယမေဝ ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝါ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝါ အာပတ္တိယော အာရောစေတုံ သံဃေန သံဃမဇ္ဈေ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ ကတသမ္မုတိံ ဌပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဘိဏှာပတ္တိကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘ဧဝမေသ ပရေသု ဟိရောတ္တပ္ပေနာပိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇိဿတီ’တိ တဿ ဘိက္ခုနော ဟိတေသိတာယ တိက္ခတ္တုံ အပလောကေတွာ သံဃေန ကာတဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၀)။

၉၄၂။ ဃဋေတွာ ဝဒန္တဿေဝါတိ ဧဝကာရော ယထာဌာနေ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဧဝကာရေန ဗျဝစ္ဆိန္နမတ္ထံ ဝက္ခတိ ‘‘ဝတ္ထု’’န္တိအာဒိနာ။ ‘‘အသုစိံ မောစေတွာ’’တိ ဣမိနာ ဝတ္ထုမာဟ, ‘‘သံဃာဒိသေသ’’န္တိ ဣမိနာ အာပတ္တိံ။ ဝဇ္ဇမေဝ ဝဇ္ဇတာ။ ‘‘ပါစိတ္တိယာပတ္တီ’’တိ ဣမဿာယံ ပရိယာယော။ ‘‘အယံ အသုစိံ မောစေတွာ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော’’တိ ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ ဃဋေတွာ အာပတ္တိံ ဝဒန္တဿ ဝဇ္ဇတာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၉၄၃။ သုဒ္ဓဿာတိ ပါရာဇိကမနာပန္နဿ။ ဝဒန္တိ ဝဒနဟေတု, ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ သံဃာဒိသေသဿ ကထနတောတိ အတ္ထော။

၉၄၄။ အဒုဋ္ဌုလ္လာယာတိ သံဃာဒိသေသတော အညာယ အာပတ္တိယာ။ ဒုဋ္ဌုလ္လသညိနောတိ သံဃာဒိသေသသညိနော။ သေသာ အာပတ္တိယောပိ ဝါတိ သံဃာဒိသေသံ ဝိနာ သေသေ ဆဠာပတ္တိက္ခန္ဓေ။

၉၄၅။ တထာတိ ဒုက္ကဋံ အတိဒိသတိ။ ပဉ္စဓာ မတံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အဇ္ဈာစာရံ အာရောစေန္တဿ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အနုပသမ္ပန္နဿ ပဉ္စဓာ မတံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အဇ္ဈာစာရန္တိ စ ပါဏာတိပါတာဒိပဉ္စသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမာ ဂဟိတာ။ ကေစိ ပန ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒယော ပဉ္စာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဟိ ဒသေဝ သိက္ခာပဒါနိ သာမဏေရာနံ ပညတ္တာနိ။ တေသံ ပညတ္တေသုယေဝ စ သိက္ခာပဒေသု ဒုဋ္ဌုလ္လာဒုဋ္ဌုလ္လဝိစာရဏာ ကာတဗ္ဗာ, န စ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ ဝိသုံ တေသံ ပညတ္တာနိ အတ္ထီတိ။

အထ ဘိက္ခုနော ဒုဋ္ဌုလ္လသင်္ခါတာနိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ အနုပသမ္ပန္နဿ ကိံ နာမ ဟောန္တီတိ? အဇ္ဈာစာရော နာမ ဟောန္တီတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ…ပေ… အဇ္ဈာစာရော နာမာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၂)။ ဣမိနာပိ စေတံ သိဒ္ဓံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိ ဒုဋ္ဌုလ္လံ နာမ န ဟောတီ’’တိ။ ‘‘အဇ္ဈာစာရော နာမာ’’တိ ဟိ ဝဒန္တော အနုပသမ္ပန္နဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိ ကေဝလံ အဇ္ဈာစာရော နာမ ဟောတိ, န ပန ဒုဋ္ဌုလ္လော နာမ အဇ္ဈာစာရောတိ ဒီပေတိ။ ‘‘အဇ္ဈာစာရော နာမာ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ, အကတ္တဗ္ဗရူပတ္တာ စ အနုပသမ္ပန္နဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထုပက္ခံ ဘဇန္တိ။ တာနိ စ အညဿ အနုပသမ္ပန္နဿ အဝဏ္ဏကာမတာယ အာရောစေန္တော ဘိက္ခု ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝဒန္တိ။ ဣဓ ပန အနုပသမ္ပန္နဂ္ဂဟဏေန သာမဏေရသာမဏေရိသိက္ခမာနာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဒုဋ္ဌုလ္လံ အဇ္ဈာစာရန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿာ’’တိ စ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗာနိ။ အနုပသမ္ပန္နဿ ယထာဝုတ္တေဟိ ပဉ္စသိက္ခာပဒေဟိ အညံ ဝိကာလဘောဇနာဒိံ အဒုဋ္ဌုလ္လံ အဇ္ဈာစာရံ ဝါ။ ယထာဟ ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ။ ၈၂)။

၉၄၆။ ကေဝလံ ဝတ္ထုံ ဝါ အာရောစေန္တဿာတိ ‘‘အယံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝတ္ထုမတ္တံ အာရောစေန္တဿ။ ကေဝလံ အာပတ္တိံ ဝါ အာရောစေန္တဿာတိ ‘‘အယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နော, အယံ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန အာပတ္တိမတ္တံ အာရောစေန္တဿ စ။ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထုနာ ဃဋေတွာ အာပတ္တိံ အာရောစေန္တဿာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဧတံ ပရာမသတိ။

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနကထာဝဏ္ဏနာ။

၉၄၈။ အကပ္ပိယံ ပထဝိန္တိ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဒွေ ပထဝိယော ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၆) ဥဒ္ဒိသိတွာ –

‘‘ဇာတာ နာမ ပထဝီ သုဒ္ဓပံသု သုဒ္ဓမတ္တိကာ အပ္ပပါသာဏာ အပ္ပသက္ခရာ အပ္ပကထလာ အပ္ပမရုမ္ဗာ အပ္ပဝါလိကာ ယေဘုယျေနပံသုကာ ယေဘုယျေနမတ္တိကာ, အဒဍ္ဎာပိ ဝုစ္စတိ ဇာတာ ပထဝီ။ ယောပိ ပံသုပုဉ္ဇော ဝါ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဝါ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌော, အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ဇာတာ ပထဝီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၆) စ,

‘‘အဇာတာ နာမ ပထဝီ သုဒ္ဓပါသာဏာ သုဒ္ဓသက္ခရာ သုဒ္ဓကထလာ သုဒ္ဓမရုမ္ဗာ သုဒ္ဓဝါလိကာ အပ္ပပံသု အပ္ပမတ္တိကာ ယေဘုယျေနပါသာဏာ ယေဘုယျေနသက္ခရာ ယေဘုယျေနကထလာ ယေဘုယျေနမရုမ္ဗာ ယေဘုယျေနဝါလိကာ, ဒဍ္ဎာပိ ဝုစ္စတိ အဇာတာ ပထဝီ။ ယောပိ ပံသုပုဉ္ဇော ဝါ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဝါ ဦနစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌော, အယမ္ပိ ဝုစ္စတိ အဇာတာ ပထဝီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၆) စ –

နိဒ္ဒိဋ္ဌာသု ဒွီသု ပထဝီသု ဇာတပထဝိသင်္ခါတံ အကပ္ပိယပထဝိံ။

ဧတ္ထ ပါသာဏာဒီနံ လက္ခဏံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ဥပရိ ပါသာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, မုဋ္ဌိပ္ပမာဏာ သက္ခရာ။ ကထလာတိ ကပါလခဏ္ဍာနိ။ မရုမ္ဗာတိ ကဋသက္ခရာ။ ဝါလိကာတိ ဝါလုကာယေဝါ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယေဘုယျေနပံသုကာဒီနံ လက္ခဏံ ‘‘ယေဘုယျေနပံသုကာတိ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပံသု, ဧကော ပါသာဏာဒီသု အညတရော ကောဋ္ဌာသော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၆) စ ‘‘အဒဍ္ဎာပီတိ ဥဒ္ဓနပတ္တပစနကုမ္ဘကာရာဝါပါဒိဝသေန တထာ တထာ အဒဍ္ဎာ’’တိအာဒိ အဋ္ဌကထာတော စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘အပ္ပပံသုအပ္ပမတ္တိကာ’’တိ ဒွီသုပိ ပဒေသု နိဒ္ဒေသရူပေန ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဒပဉ္စကံ ဝုတ္တံ, တတ္ထာပိ အတ္ထော ယေဘုယျေနပံသုပဒါဒီသု ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေသံယေဝ ဟိ ဒွိန္နံ ပဘေဒဒဿနမေတ’’န္တိ (ပါစိ။ ၈၆)။

ခဏေယျ ဝါတိ ဧဝရူပံ အကပ္ပိယပထဝိပဒေသံ အန္တမသော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေနာပိ သမ္မုဉ္ဇနိသလာကာယပိ သယံ ဝါ ခဏတိ။ ခဏာပေယျ ဝါတိ အညေန ဝါ ‘‘ဣဒံ ခဏာဟီ’’တိအာဒိနာ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ခဏာပေယျ။ ဘေဒါပေယျာတိ တထေဝ ဘေဒါပေယျ။ ဘိန္ဒေယျ ဝါတိ ပဿာဝဓာရာဒီဟိပိ ဘိန္ဒေယျ။ အဓိကာရဝသေန ဝါ-သဒ္ဒဿ သဗ္ဗကိရိယာပဒေဟိ သမ္ဗန္ဓော လဗ္ဘတီတိ ဘေဒါပေယျ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဣဓ အဝုတ္တဿ ‘‘ဒဟတိ ဝါ, ဒဟာပေတိ ဝါ’’တိ ပဒဒွယဿ သမုစ္စယကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစန္တော သယံ ဝါ ဒဟတိ, အညေန ဝါ ဒဟာပေတီတိအာဒိ ဣမေသံ ပဒါနံ အဋ္ဌကထာဝသေန (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၇) ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ခဏန္တဿ, ဘိန္ဒန္တဿ စ ပဟာရေ ပဟာရေ ပါစိတ္တိယံ။

၉၄၉။ အာဏာပေန္တဿ အာဏတ္တိဂဏနာယ, ဒဟန္တဿ အဂ္ဂိပါတဂဏနာယ ဟောတီတိ ဣဒံ ‘‘ပဟာရေ ပဟာရေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိအဋ္ဌကထာဝစနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဣမမေဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သယမေဝါ’’တိအာဒိ။

၉၅၀။ အာဏာပေန္တဿာတိ သကိံ အာဏာပေန္တဿ။

၉၅၁။ ‘‘ခဏာပေယျာ’’တိ သာမညဝစနဿ အပဝါဒဒဿနတ္ထံ ‘‘ခဏ ပေါက္ခရဏိ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ကောစိ ဒေါသော န ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ပေါက္ခရဏိအာဝါဋာဒိသဒ္ဒါနံ ပထဝိပရိယာယတ္တာဘာဝတော ဧဝံဝစနေန အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

၉၅၂။ ‘‘ဣမံ ဣဓာ’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ ပစ္စက္ခဘူတာဓိပ္ပေတဘူမိဝါစကတ္တာ တေဟိ ယောဇေတွာ ဝုတ္တဿ တဿေဝ ပယောဂဿ အာပတ္တိကရဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဣမ’’န္တိအာဒိ။

၉၅၃။ ကန္ဒန္တိ တာလာဒိကန္ဒံ။ ကုရုန္ဒန္တိ ကုလစောစရုက္ခံ။ ထူဏန္တိ ထမ္ဘံ။ ခါဏုကန္တိ သာခါဝိဋပရဟိတံ ရုက္ခာဝယဝံ။ မူလန္တိ ပထဝိယာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝကရံ ရုက္ခာဝယဝံ။ ဝဋ္ဋတီတိ အနိယမေတွာ ဝစနေန အနာပတ္တိဘာဝတော ဝဋ္ဋတိ။

၉၅၄။ ဣမန္တိ ပစ္စက္ခပရာမာသပဒေန နိယမေတွာ ဝစနတော အာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိယမေတွာန ဝတ္တုံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

၉၅၅။ ဃဋေဟိ ဥဿိဉ္စိတုန္တိ ဃဋေဟိ ဂဟေတွာ အဝသိဉ္စိတုံ။ တနုကဒ္ဒမောတိ ဇမ္ဗာလော။ ဗဟလံ ကဒ္ဒမံ ဘိက္ခုနာ အပနေတုံ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၉၅၆။ နဒိယာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂင်္ဂါကန္ဒရာဒီနံ ဂဟဏံ။ ‘‘တဋ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ဝဋ္ဌန္တိ ဝုဋ္ဌီဟိ ဩဝဋ္ဌဉ္စ။ စာတုမာသန္တိ ဝိကောပနကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ, စာတုမာသဗ္ဘန္တရေ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။

၉၅၇။ သစေ တောယသ္မိံ ပတတိ တဋန္တိ ယောဇနာ, သစေ ကူလံ ဘိဇ္ဇိတွာ အန္တောဥဒကေ ပတတီတိ။ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေပီတိ ပဇ္ဇုန္နဒေဝေ ဝုဋ္ဌေပိ။ ဝုဋ္ဌ-သဒ္ဒေါ ကတ္တုသာဓနော။ စာတုမာသမတိက္ကန္တေပီတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ဟေတုဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘တောယေ ဒေဝေါ ဟိ ဝဿတီ’’တိ။

၉၅၈။ သောဏ္ဍိန္တိ ပါသာဏပေါက္ခရဏိံ။ တတ္ထ တူတိ ဥဒကရဟိတေ တသ္မိံ သောဏ္ဍိအာဝါဋေ။

၉၅၉။ အန္တောစာတုမာသံ သောဓေတုံ ဘိန္ဒိတုန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘သောဓေတုံ ဘိန္ဒိတုံ ဝိကောပေတု’’န္တိ ကိရိယာပဒေဟိ ‘‘ရဇ’’န္တိ ကမ္မပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ တံ ရဇောရာသိံ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပစ္ဆာ ဥဒကဿ ဆိန္နတ္တာ ဗဟလဘူမိသုက္ခမ္ပိ ဝုဋ္ဌိပါတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အန္တောစာတုမာသေ ကောပေတုံ ဘိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။

၉၆၀။ ပုဏ္ဏေ သောဏ္ဍိမှိ တံ ရဇံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ စာတုမာသတော ဥဒ္ဓန္တိ ယောဇနာ။

၉၆၁။ ‘‘ဖုသာယန္တေ’’တိ ဧတေန ‘‘ဒေဝေါ’’တိ ဣဒံ ဘုမ္မဝသေန ဝိပရိဏာမေတွာ ‘‘ဒေဝေ ဖုသာယန္တေ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ပဇ္ဇုန္နဒေဝေ ဝုဋ္ဌိပါတံ ကရောန္တေတိ အတ္ထော။ ပိဋ္ဌိပါသာဏကေတိ ပါသာဏပိဋ္ဌေ။ တမ္ပီတိ တထာ ပါသာဏပိဋ္ဌေ လဂ္ဂံ တမ္ပိ ရဇံ။

၉၆၂။ အကတပဗ္ဘာရော နာမ ယထာ ဟေဋ္ဌာဘာဂေါ ဝုဋ္ဌိဖုသိတေဟိ န တေမီယတိ, တထာ နမိတွာ ဌိတပဗ္ဗတပ္ပဒေသော။ ဣဒံ အနောဝဿကဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌိတဝမ္မိကာနံ ဥပလက္ခဏံ။

၉၆၃။ အဗ္ဘောကာသေ ဝုဋ္ဌိတော ဝမ္မိကော သစေ ဩဝဋ္ဌော, ကံ စာတုမာသံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ စာတုမာသန္တိ ဝိကောပနကိရိယာယ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ရုက္ခေတိ စ ထမ္ဘပါသာဏာဒီနံ ဥပလက္ခဏံ။ ဥပစိကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာဠကိပိလ္လိကာဒီနံ ဂဟဏံ။ သော နယောတိ ‘‘ဩဝဋ္ဌဒိဝသတော ဥတ္တရိ စာတုမာသဗ္ဘန္တရေ ကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ယထာဝုတ္တော နယော။

၉၆၄။ မူသိကုက္ကိရံ နာမ မူသိကာဟိ ဥဒ္ဓဋပံသု။ မူသိကာနံ ဥက္ကိရော မူသိကုက္ကိရောတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဂေါကဏ္ဋကံ နာမ ဂုန္နံ ခုရာနံ ဥဋ္ဌိတမတ္တိကာ။ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒမလံ နာမ ဘူလတာယ မလမတ္တိကာ။ သမ္ဗန္ဓံ ပန ပကတိဘူမိံ အကောပေန္တေန မတ္ထကတော ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၉၆၅။ ကသီတိ ကသိတဋ္ဌာနံ, တတ္ထ နင်္ဂလေန ဥဒ္ဓဋမတ္တိကာ ကသိနင်္ဂလမတ္တိကာ။ ‘‘အစ္ဆိန္နာ’’တိဣမိနာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကတွာ အာယတံ ဟုတွာ ဌိတမတ္တိကာပဋလမ္ပိ အဇာတပထဝီ သိယာတိ အာသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထမာဟ ‘‘ဘူမိသမ္ဗန္ဓာ’’တိ။ သာတိ ကသိနင်္ဂလမတ္တိကာ။

၉၆၆။ သေနာသနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရာဏ’’န္တိ ပါဌသေသော ဂဟေတဗ္ဗော။ ဩဝဋ္ဌံ စာတုမာသတော ဥဒ္ဓံ န ဝိကောပယေတိ ယောဇနာ။

၉၆၇။ တတောတိ ဩဝဋ္ဌဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ စာတုမာသာတိက္ကန္တဂေဟတော။ ‘‘ဂေါပါနသိ’’န္တိ ဣမိနာ ဂေါပါနသိမတ္ထကေ ဌိတဥပစိကာပံသုမှိ ဘိဇ္ဇန္တေပိ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတိ။ ‘‘ဘိတ္တိ’’န္တိ ဣမိနာ တဒေကဒေသံ ဘိတ္တိပါဒါဒိဒါရုမာဟ။ ဣဒမ္ပိ ဘိတ္တိမတ္တိကံ ဥပစိကာမတ္တိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ထမ္ဘ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ တံသမ္ဗန္ဓပါကာရဘူမိမတ္တိကာဥပစိကာဒိပံသုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပဒရတ္ထရန္တိ အတ္ထတပဒရံ။ ဣဒမ္ပိ ပဒရာနံ ဥပရိ မတ္တိကာဥပစိကာပံသုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဂေါပါနသိ’’န္တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ‘‘ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပစ္စေကံ ယောဇနီယံ။ ‘‘ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဣမိနာ ဝိကောပနာဓိပ္ပါယာဘာဝံ ဒီပေတိ။

၉၆၈။ ဂဏှန္တဿာတိ ဧတ္ထ အနာဒရေ သာမိဝစနံ, ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တေနာ’’တိ ပါဌသေသော။ ဣဋ္ဌကာတိ ဆဒနိဋ္ဌကာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါသာဏသမုဒ္ဒဖေဏာဒီနံ ဂဟဏံ။ ပတတီတိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဏှန္တေ သစေ မတ္တိကာ ဆိဇ္ဇိတွာ ပတတိ, အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ မတ္တိကန္တိ ဘိတ္တိယံ, ဆဒနေ စ စာတုမာသာဓိကောဝဋ္ဌမတ္တိကံ, အနောဝဋ္ဌံ စေ, ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ယာ ယာ အတိန္တာ, တံ တံ ဂဏှာတိ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၆)။ ယဒိ ဂဏှတိ, အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၉၆၉။ အတိန္တောတိ ဝဿောဒကေန အတိန္တော, ဣမိနာ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗဝတ္ထုံ ဒဿေတိ။ တဿ အန္တောဂေဟေ စ ဗဟိ စ သမ္ဘဝတော အန္တောဂေဟေ ဌိတဿ တာဝ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အန္တောဂေဟေ သစေ သိယာ’’တိ။ ဝဿောဒကေန တိန္တာတိန္တေသု ဒွီသု မတ္တိကာပုဉ္ဇေသု အတိန္တံ တာဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အနောဝဋ္ဌော စာ’’တိ။

၉၇၀။ ဝဿောဒကေန တိန္တေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝုဋ္ဌေ ပုန စာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဝုဋ္ဌေ’’တိ ဣမိနာ ‘‘မတ္တိကာပုဉ္ဇော’’တိ ပဒံ ဘုမ္မဝသေန ဝိပရိဏာမေတွာ ဝုဋ္ဌေ မတ္တိကာပုဉ္ဇေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ‘‘ဧကဒိဝသမ္ပီ’’တိ သေသော, ဂေဟသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဌိတေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဂေဟသ္မိံ ဌိတေ မတ္တိကာပုဉ္ဇေ ဝဿောဒကေန ဧကဒိဝသမ္ပိ တိန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝက္ခမာနနယေန အညတ္ထ ပဟရိတွာ ဥဋ္ဌိတေန တေန အတေမိတွာ ဥဇုကံ ပတိတေဟိ ဝဿဖုသိတေဟိ တိန္တေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ သစေ သဗ္ဗော တိန္တော ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘မတ္တိကာပုဉ္ဇော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။

၉၇၁။ ‘‘သဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ ဝိသေသနေန ဗျဝစ္ဆိန္နံ ဧကဒေသတိန္တေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယတ္တက’’န္တိအာဒိ။ တု-သဒ္ဒေါ ဣမမေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ။ ယတ္တကန္တိ ဟေဋ္ဌာ အနောတရိတွာ မတ္ထကတော, ပရိယန္တကတော စ ယတ္တကပ္ပမာဏံ။ တတ္ထာတိ မတ္တိကာပုဉ္ဇေ။ ‘‘အကပ္ပိယ’’န္တိ ဧတဿ ‘‘စာတုမာသစ္စယေနာ’’တိ အနုဝတ္တတိ။ ‘‘အတိန္တံ…ပေ… ကပ္ပိယ’’န္တိ ဣမိနာ အကပ္ပိယဋ္ဌာနံ ပရိဟရိတွာ ဝါ ကပ္ပိယကာရကေဟိ ကပ္ပိယဝစနေန ဟရာပေတွာ ဝါ အတိန္တံ ဌာနံ ယထာကာမံ ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗန္တိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကပ္ပိယကာရကေဟီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၆)။

၉၇၂။ ဝါရိနာတိ ဥဇုကံ အာကာသတော ပတိတဝဿောဒကေန။ အညတ္ထ ပဟရိတွာ တတ္ထ ပတိတွာ တေမိတေ ဝဋ္ဋတိ။ သော မတ္တိကာပုဉ္ဇော။ တတော ပရန္တိ ဧကာဗဒ္ဓကာလတော ဥတ္တရိံ သော မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဝါရိနာ တေမိတော ဘူမိယာ ဧကာဗဒ္ဓေါ စေ ဟောတိ, တတော ပရံ သာ ဇာတာ ပထဝီ ဧဝ, ကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၉၇၃။ ‘‘ဩဝဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ အနောဝဋ္ဌပါကာရော ကပ္ပိယောတိ ဗျတိရေကဝသေန ဒဿေတိ။ ‘‘မတ္တိကာမယော’’တိ ဝိသေသနေန ဣဋ္ဌကပါကာရာဒိံ ဗျဝစ္ဆိန္ဒတိ။ တဿ ပန ကပ္ပိယဘာဝံ ဝက္ခတိ ‘‘သစေ ဣဋ္ဌကပါကာရော’’တိအာဒိနာ။ ‘‘စာတုမာသစ္စယေ’’တိ ဣမိနာ တတော အန္တော ဝိကောပနီယဘာဝံ ဒဿေတိ။

၉၇၄။ တတ္ထာတိ ဩဝဋ္ဌေ မတ္တိကပါကာရေ။ အဃံသန္တောဝါတိ ပါကာရမတ္တိကံ အကောပေန္တော။ မတ္တသော ဆုပိတွာတိ ပမာဏတော မုဒုကံ ကတွာ ဟတ္ထတလံ ဌပေတွာ။ အလ္လဟတ္ထေနာတိ ဥဒကတိန္တေန ဟတ္ထတလေန။ ဟတ္ထေကဒေသော ဟတ္ထော နာမ။

၉၇၅။ ယေဘုယျကထလေ ဌာနေတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ယဿာ တီသု ဘာဂေသု ဒွေ ဘာဂါ ကထလာ ဟောန္တိ, တာဒိသေ ကပ္ပိယပထဝိဋ္ဌာနေ။

၉၇၆။ အဗ္ဘောကာသေတိ ဥပလက္ခဏတ္တာ အန္တောဂေဟေပိ ထမ္ဘံ စာလေတွာ ဇာတပထဝိံ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒွီသုပိ ဌာနေသု သုဒ္ဓစိတ္တေန နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ယထာဝုတ္တေန ‘‘ထမ္ဘံ ဝါ ပဒရတ္ထရံ။ ဂဏှိဿာမီ’တိ သညာယ, ဂဟေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ နယေနာဟ။ ပထဝိန္တိ အကပ္ပိယပထဝိံ။

၉၇၇။ ဥဇုမုဒ္ဓရတော န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

၉၇၈။ ဥစ္စာလေတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ စာလေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ။ ပဝဋ္ဋတီတိ ပဝဋ္ဋေတွာ ပဝဋ္ဋေတွာ နေတီတိ အတ္ထော။ သုဒ္ဓစိတ္တဿာတိ ‘‘ဘူမိ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘ပါသာဏံ ပဝဋ္ဋေတွာ ပဝဋ္ဋေတွာ ဟရိဿာမီ’’တိ သုဒ္ဓစိတ္တဝတော။

၉၇၉။ ဘူမိယံ ဒါရူနိ ဖာလေန္တာနမ္ပိ ဘူမိယံ သာခါဒီနိ ကဍ္ဎတော စာတိ ယောဇနာ။

၉၈၀။ ကဏ္ဋကန္တိ ရုက္ခကဏ္ဋကံ, မစ္ဆကဏ္ဋကဉ္စ။ သူစိ နာမ အယောမယဒန္တမယတမ္ဗမယကဋ္ဌမယာဒိသူစီနံ အညတရာ။ အဋ္ဌိံ ဝါတိ ဂေါမဟိံသာဒီနံ အဋ္ဌိံ ဝါ။ ဟီရံ ဝါတိ နာဠိကေရာဒိဟီရံ ဝါ။ အာကောဋေတုန္တိ ယထာ ဧကကောဋိ ဘူမိံ ပဝိသတိ, တထာ တာဠေတုံ။ ပဝေသေတုန္တိ ဘူမိံ ဂမယိတုံ။

၉၈၁။ ပဿာဝံ မုတ္တံ။ မေဒနိန္တိ ဧတ္ထ အကပ္ပိယပထဝိမာဟ။ ဘိန္ဒိဿာမီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ စိန္တေတွာ’’တိ သေသော။

၉၈၂။ ကရောန္တဿာတိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ပဿာဝံ ကရောန္တဿာတိယောဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘သမ္မဇ္ဇတော’’တိ ဣဒံ ‘‘သမ္မဇ္ဇန္တေနာ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, ‘‘သမ္မဇ္ဇနိယာ’’တိ သေသော, အနန္တရံ မေဒနီပဒံ ဥပယောဂဝသေန ‘‘မေဒနိ’’န္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, ‘‘ဝိသမ’’န္တိ သေသော, ‘‘သမံ ကာတု’’န္တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ, သမ္မဇ္ဇန္တေန ဥစ္စဋ္ဌာနံ မဒ္ဒိတွာ, အာဝါဋဋ္ဌာနံ ပဝေသေတွာ သမံ ကာတုံ သမ္မဇ္ဇနိယာ ဃံသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိသမံ ဘူမိံ သမံ ကရိဿာမီတိ သမ္မဇ္ဇနိယာ ဃံသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၆)။

၉၈၃။ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ဝါတိ ဧတ္ထ သမုစ္စယတ္ထေန ဝါ-သဒ္ဒေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ ကောဋ္ဋေန္တီ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ။ လိခိတုမ္ပီတိ ရာဇိံ ကာတုမ္ပိ ဘူမိံ ဘိန္ဒန္တေနာတိ ယောဇနာ။ ပါဒေဟီတိ ပါဒတလေဟိ။

၉၈၅။ ဘူမိန္တိ အကပ္ပိယဘူမိံ။ ဒဟတိ ဒဟာပေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော’’တိ စ ‘‘တဿာ’’တိ စ သမ္ဗန္ဓဝသေန လဗ္ဘတိ။ ပတ္တံ ဒဟန္တဿာတိ ဆဝိယာ ထိရဘာဝတ္ထံ ဓူမံ ဂါဟာပေတွာ တိဏုက္ကာဒီဟိ ပတ္တံ ဂဏှန္တဿ။

၉၈၆။ တတ္တကာနေဝါတိ ဌာနပ္ပမာဏာနေဝ။ ဣဓာပိ ‘‘ယော’’တိ စ ‘‘တဿာ’’တိ စ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။

၉၈၇။ ဘူမိယန္တိ အကပ္ပိယဘူမိယံ။ ပတ္တံ ပစီယတိ ဧတ္ထာတိ ပတ္တပစနံ, ကပါလံ, တသ္မိံ ကပါလေ။

၉၈၈။ သော အဂ္ဂိ တာနိ ဒါရူနိ ဒဟန္တော ဂန္တွာ စေ ဧကံသေန ဘူမိံ ဒဟတိ, တသ္မာ ဒါရူနံ ဥပရိ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၉၈၉။ ဣဋ္ဌကာ အာဝပီယန္တိ ပစ္စန္တိ ဧတ္ထာတိ ဣဋ္ဌကာဝါပေါ, သော ဧဝ ဣဋ္ဌကာဝါပကော, ဣဋ္ဌကာပစနဋ္ဌာနံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကုမ္ဘကာရာဝါပါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။

၉၉၀။ ဥပါဒီယတီတိ ဥပါဒါနံ, ဣန္ဓနံ, န ဥပါဒါနံ အနုပါဒါနံ, ဣန္ဓနတော အညံ, တတော အနုပါဒါနတောတိ အတ္ထော။ ခါဏုကေတိ မတခါဏုကေ စ သုက္ခရုက္ခေ စ ဘူမိဂတံ အဒတွာ ‘‘နိဗ္ဗာပေဿာမီ’’တိ အဂ္ဂိဒါနံ ဝဋ္ဋတိ။ ပစ္ဆာ ဥဿာဟေ ကတေပိ န နိဗ္ဗာယတိ, န ဒေါသောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန ဘူမိံ အပ္ပတ္တမေဝါ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၇)။

၉၉၁။ တိဏုက္ကန္တိ တိဏေန ဗဒ္ဓဥက္ကံ။ တိဏုက္ကန္တိ ဥပလက္ခဏံ။ နာဠိကေရပဏ္ဏာဒီဟိ ဗဒ္ဓါပိ သင်္ဂယှန္တိ။

၉၉၂။ တဿ အဂ္ဂိဿ ပတိတဋ္ဌာနေ ဣန္ဓနံ ဒတွာ ပုန တံ အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ရုတံ ကထိတန္တိ ယောဇနာ။

၉၉၃။ ‘‘တဿ အပထဝိယ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဝိမတိဿုဘယတ္ထာပီတိ ပထဝိအပထဝိဒွယေပိ ဝေမတိကဿ။ တတ္ထ ဇာတာ ပထဝီ, ဣတရာ အပထဝီ။

၉၉၄။ ဣမန္တိ အာဝါဋံ, မတ္တိကံ, ပံသုံ ဝါ။

ပထဝီခဏနကထာဝဏ္ဏနာ။

မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၉၉၅။ ဘဝန္တဿာတိ ဇာယန္တဿ, ဝဍ္ဎမာနဿ စ။ ဘူတဿာတိ ဇာတဿ, ဝဍ္ဎိတဿ စာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဘူတာ, ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ, ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ စာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၀)။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဠှမူလေ နီလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎမာနကေ တရုဏဂစ္ဆေ ဒဿေတိ။ ‘‘အဟုဝု’’န္တိ ဣမိနာ ပန ဝဍ္ဎိတွာ ဌိတေ မဟန္တေ ရုက္ခဂစ္ဆာဒိကေ ဒဿေတိ။ ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ‘‘ဇယန္တိ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ, ‘‘အဟုဝု’’န္တိ ဣမဿ ‘‘ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ’’တိ။ ဧဝံ ဘူတ-သဒ္ဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နာတီတဝိသယောတိ ဒဿေတိ။ ‘‘ဘဝန္တဿ ဘူတဿာ’’တိ ဣမိနာ ပဒဒွယေန ‘‘ဘူတဂါမဿာ’’တိ ပဒဿ တုလျာဓိကရဏတာဒဿနေန ဂါမ-သဒ္ဒဿ ဒိဋ္ဌိဂတဝနန္တာဒိသဒ္ဒါနံ ဒိဋ္ဌိဝနာဒိသဒ္ဒတ္ထေ ဝိယ ဘူတသဒ္ဒတ္ထေ ဝုတ္တိပက္ခမာဟ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၀) ‘‘ဘူတာ ဧဝ ဝါ ဂါမော ဘူတဂါမော, ပတိဋ္ဌိတဟရိတတိဏရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ။ ဘူတာနံ ဒေဝတာနံ ဂါမော နိဝါသောတိ ဝါ ဘူတဂါမော။ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဟိ ဟရိတဘာဝမာပန္နာ တိဏရုက္ခဂစ္ဆာဒယော ဒေဝတာဟိ ပရိဂယှန္တီတိ။ ဇာယန္တဿ ဝဍ္ဎန္တဿ ဝါ သမ္ပတ္တဝုဒ္ဓိမရိယာဒဿ ဝါ ရုက္ခာဒိနောတိ အတ္ထော။

ပါတဗျတာနိမိတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပါတဗျဘာဝေါ ပါတဗျတာ, ‘‘ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ပါတဗျတာ-သဒ္ဒဿ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, သာ နိမိတ္တံ ဟေတု ယဿ ပါစိတ္တိယဿ တံ ပါတဗျတာနိမိတ္တံ။ ရုက္ခာဒီနံ ဆေဒနဖာလနာဒိဝသေန ဝိကောပနီယတာသင်္ခါတပါတဗျတာနိမိတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာဟေတု ပါစိတ္တိယံ ဥဒီရိတံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။

၉၉၆-၇။ သောတိ ဘူတဂါမော။ တိလဗီဇာဒိကောတိ တိလဗီဇမေတ္ထ သုခုမပဏ္ဏသေဝါလာဒိကော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန စ တာဒိသာ ဣတရာ သေဝါလဇာတိ ဂဟိတာ။ ‘‘ဥပရိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကပဏ္ဏင်္ကုရော, ဟေဋ္ဌာ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကမူလင်္ကုရော သေဝါလော တိလဗီဇံ နာမာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တန္တိ။ ဝိကောပေန္တဿ တံ သဗ္ဗန္တိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဥဒကေ ဇာယမာနကသေဝါလာဒိံ ဘူမိယာ ဥပ္ပါဋနစ္ဆေဒနဝသေန ဇလေ ဧဝ ပတိဋ္ဌိတံ သုခုမပဏ္ဏနီလိကာဒိံ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရဏစ္ဆေဒနဝသေန တံ သဗ္ဗံ သေဝါလံ ဝိကောပေန္တဿာတိ အတ္ထော။

၉၉၈။ ဟတ္ထေန ဝိယူဟိတွာတိ ဇလတော အမောစေတွာ ဟတ္ထေန ဒူရတော အပနေတွာ။ ‘‘ဟောတီ’’တိအာဒိ တဿ ဟေတုသန္ဒဿနတ္ထံ။ သကလံ အနဝသေသံ သဗ္ဗံ ဇလံ တဿ ယသ္မာ ဌာနံ ဟောတိ, တသ္မာတိ အတ္ထော။

၉၉၉။ စေစ္စာတိ ဇာနန္တော။ တံ သေဝါလဇာတိကံ ဇလာ ဥဒ္ဓရိတုံ ဥဒကေန ဝိနာ ဘိက္ခုဿ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ဌာနသင်္ကမနဉှိ တန္တိ ဟေတုဒဿနံ။ တံ တထာကရဏံ ယသ္မာ ဌာနသင်္ကမနံ ဌာနတော စာဝနံ, တသ္မာ တံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၀၀၀။ ယထာဝုတ္တဿ ဗျတိရေကံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဒကေနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥဒကေနာတိ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ တံ သေဝါလဇာတိကံ။ ဝါရိသူတိ ဧတ္ထ ဝါသံ ဝါရယန္တီတိ ဝါရီ, တေသု။

၁၀၀၁။ ဇလေ ဝလ္လိတိဏာဒီနီတိ ဇလမတ္ထကေ ဝလ္လိဉ္စ ဇာယမာနကရဝလ္လိတိဏာဒီနိ စ။ ဥဒ္ဓရန္တဿာတိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတံ ဘူမိတော, ဥဒကေ ပတိဋ္ဌိတံ ဥဒကတော စ ဥဒ္ဓရန္တဿ။ တတ္ထ အန္တပက္ခံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တောယတော’’တိ။ ဝိကောပေန္တဿာတိ ခဏ္ဍနာဒိဝသေန ကောပေန္တဿ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥဒကေ, ဧဝ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၂) အဋ္ဌကထာဝစနတော။

၁၀၀၂။ ဧတ္ထာတိ ဥဒကေ ဧဝ။ ဝိကောပေန္တဿာတိ ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာ ဆေဒနာဒိံ ကရောန္တဿ။ တာနီတိ တထာ ပရေဟိ ဥပ္ပါဋိတတ္တာ ဘူတဂါမဘာဝတော မုတ္တာနိ ဝလ္လိတိဏာဒီနိ။ ဗီဇဂါမေနာတိ မူလဗီဇဂါမာဒိဝသေန။

၁၀၀၃။ ဧဝံ ဥဒကဋ္ဌေ သင်္ခေပတော ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဣတရတြာပိ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ထလဋ္ဌေ’’တိအာဒိ။ ဟရိတခါဏုကောတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော’’တိ သေသော။ ‘‘တဿာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, ကကုဓကရဉ္ဇာဒီနံ ဆိန္နာဝသိဋ္ဌခါဏုကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟော’’တိ ဣမိနာ တံဝိကောပနေ ပါစိတ္တိယဘာဝံ ဒီပေတိ။ ဧဝမုပရိပိ။

၁၀၀၄။ နာဠိကေရာဒိကာနံ ခါဏူတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဥပရိဟရိတော’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ ‘‘ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟော’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုတမာဟ။ ဧဝမုပရိပိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ တာလနာဠိကေရာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ အဝဍ္ဎနကော ဘူတဂါမဿ ကာရဏံ န ဟောတိ, တထာပိ ဘူတဂါမသင်္ခါတနိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလဗီဇတော သမ္ဘူတတ္တာ ဘူတဂါမတော ဥပ္ပန္နော နာမ ဟောတီတိ ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။

၁၀၀၅။ တထာပကာသိတောတိ ‘‘ဗီဇဂါမော’’တိ ဝုတ္တော။

၁၀၀၆။ ဖလိတာ ကဒလီ ယာဝ နီလပဏ္ဏာ, တာဝ သာ စ ဘူတဂါမောတိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကဒလီ ပန ဖလိတာ ယာဝ နီလပဏ္ဏာ, တာဝ ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၂)။ နဠန္တိ ခုဒ္ဒကဝေဠု။ ဝေဠူတိ မဟာဝေဠု။ တိဏာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဿာဒယော ဂဟိတာ။

၁၀၀၇။ ယော အယံ ပန ဝေဠု အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ ယဒါ သုဿတိ, တဒါ သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတော နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ဗီဇဂါမေနာတိ ဖဠုဗီဇဂါမေန။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကတရဗီဇဂါမေန? ဖဠုဗီဇဂါမေနာ’’တိ။

၁၀၀၈။ ဣန္ဒသာလော သလ္လကီ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သောဘဉ္ဇနာဒီနံ သင်္ဂဟော။ တု-သဒ္ဒေန အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကိဉ္စာပိ ရာသိကတဒဏ္ဍကေဟိ ရတနပ္ပမာဏာပိ သာခါ နိက္ခမန္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၂) ဝုတ္တဝိသေသံ ဇောတေတိ။ ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတဒဏ္ဍကေသု ရတနမတ္တာသုပိ သာခါသု ဥဋ္ဌိတာသု ဘူတဂါမံ အဟုတွာ ဗီဇဂါမမေဝ ဟောတိ အဝိရုဠှမူလကတ္တာတိ အယံ ဝိနိစ္ဆယော ဝိနယညုနာ ဉာတော ကုက္ကုစ္စကာနမုပကာရာယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိညေယျော ဝိနယညုနာ’’တိ။ ဣမမေဝတ္ထံ ‘‘မူလမတ္တေပိ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခတိ။

၁၀၀၉။ မဏ္ဍပါဒီနမတ္ထာယာတိ မဏ္ဍပဝတိပါကာရာဒီနမတ္ထာယ။ သစေ တေ နိက္ခဏန္တီတိ ယဒိ တေ ဣန္ဒသာလာဒိဒဏ္ဍကေ ဘူမိယံ နိခဏန္တိ။ နိဂ္ဂတေ မူလပဏ္ဏသ္မိန္တိ တထာ နိခါတဒဏ္ဍတော မူလေ စ ပဏ္ဏေ စ ဇာတေ။ ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟောတိ ဧတ္ထ ‘‘တေသ’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ, ‘‘ဝိညေယျော’’တိ အဓိကာရော။

၁၀၁၀။ နိဂ္ဂတေပီတိ တတိယေန ပိ-သဒ္ဒေန အတိခုဒ္ဒကတံ သူစေတိ။

၁၀၁၁။ သကန္ဒာ တာလဋ္ဌီတိ သကန္ဒတာလဗီဇံ။ ပတ္တဝဋ္ဋီတိ သူစိသဏ္ဌာနာ အင်္ကုရပတ္တဝဋ္ဋိ။ န စ ဗီဇဂါမောတိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တဿ ဗျတိရေကဝသေန ဒဿေတိ။

၁၀၁၂။ နာဠိကေရတစန္တိ နာဠိကေရဖလဆလ္လိံ။ ဒန္တသူစီဝါတိ ဒန္တမယသူစိ ဣဝ။ သောပီတိ နာဠိကေရောပိ။ ရုက္ခတစသဒ္ဒါနံ ဖလေသု ဝတ္တမာနကာလေသုပိ တံလိင်္ဂတာ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ‘‘သော’’တိ အာဟာတိ ဝိညာယတိ။

၁၀၁၃။ မိဂသိင်္ဂသမာနာယာတိ ဟရိတဝိသာဏသဒိသာယ။ ပတ္တဝဋ္ဋိယာတိ အင်္ကုရပတ္တဝဋ္ဋိယာ။ သတိယာတိ ဝိဇ္ဇမာနာယ။ ဘူတဂါမောတိ ဝုစ္စတီတိ အမူလကဘူတဂါမောတိ ဝုစ္စတိ။ ဣဒံ နာဠိကေရဿ အာဝေဏိကံ ကတွာ ဝုတ္တံ။

စတုဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀၁၅-၆။ အမ္ဗဋ္ဌီတိ အမ္ဗဗီဇံ။ ဇမ္ဗုဋ္ဌီတိ ဇမ္ဗုဗီဇံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဓုကပနသာဒိဗီဇာနံ ဂဟဏံ။ ဝန္ဒာကာတိ ရုက္ခာဒနီ။ အညံ ဝါတိ ဘဏ္ဍကဒလိမနောရဟံ ဝါ။ အဿာတိ ဝန္ဒာကာဒိနော။ အမူလဝလ္လီတိ ဧဝံနာမိကာ ဝလ္လိ။

၁၀၁၇။ သော သေဝါလောတိ ယောဇနာ။

၁၀၁၈။ ဃံသိတွာတိ ယေန ကေနစိ ဃံသိတွာ။ တံ သေဝါလံ။ တသ္မာတိ တသ္မာ ပါကာရာ။

၁၀၁၉။ သေဝါလေ အပနီတေ။ အန္တောတိ ပါနီယဃဋာဒီနံ အန္တောကုစ္ဆိမှိ။ ကဏ္ဏကံ အဗ္ဗောဟာရန္တိ ယောဇနာ။ ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလော ဥဒကေ အဋ္ဌိတတ္တာ, ဗီဇဂါမာနုလောမတ္တာ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ ဝဒန္တိ။ ကဏ္ဏကံ နီလဝဏ္ဏမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ။

၁၀၂၀။ ပါသာဏဒဒ္ဒူတိ မနုဿသရီရေ ရောဂါကာရေန ပါသာဏေ ဇာယမာနဿေတံ အဓိဝစနံ။ သေဝါလန္တိ ပါသာဏသေဝါလံ။ သေလေယျကာ နာမ သိလာယ သမ္ဘူတာ ဧကာ သုဂန္ဓဇာတိ။ အပတ္တာနီတိ ပဏ္ဏရဟိတာနိ။

၁၀၂၁။ ပုပ္ဖိတန္တိ ဝိကသိတံ။ တံ အဟိစ္ဆတ္တံ။ မကုလန္တိ အဝိကသိတံ။

၁၀၂၂။ အလ္လသ္မိံ ရုက္ခေ တစံ ဝိကောပေတွာ ယထာ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တထာ ပပ္ပဋိကမ္ပိ နိယျာသမ္ပိ ဝိကောပေတွာ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ, ပါစိတ္တိယမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ပပ္ပဋိကမ္ပီတိ အလ္လတစမတ္ထကေ သုက္ခတစပဋလမ္ပိ။ ‘‘အလ္လသ္မိ’’န္တိ ဣမိနာ ဗျတိရေကေန မတရုက္ခေ ဒေါသာဘာဝံ ဒီပေတိ။ ‘‘တစံ ဝိကောပေတွာ’’တိ ဝစနတော ရုက္ခတစမ္ပိ ပပ္ပဋိကမ္ပိ သာလကပိတ္ထာဒိနိယျာသမ္ပိ ရုက္ခေ အလ္လတစံ အဝိကောပေတွာ မတ္ထကတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၁၀၂၃။ အက္ခရစ္ဆိန္ဒနာရဟေသု နုဟိကဒလိအာဒီသု ရုက္ခေသု, တတ္ထဇာတေသု တာလပဏ္ဏာဒိကေသု ဝါ အက္ခရံ လိခတော ပါစိတ္တိယမုဒီရယေတိ ယောဇနာ။ ‘‘တတ္ထဇာတေသူ’’တိ ဣမိနာ ရုက္ခတော အပနီတပဏ္ဏေသု လိခိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဗျတိရေကတော ဒီပေတိ။

၁၀၂၄။ ‘‘ပက္ကမေဝ ဝါ’’တိ ဝိသုံ ဝစနတော ‘‘ဖလံ ဝါ’’တိ ဣမိနာ အပက္ကံ ဖလံ ဂဟိတံ။

၁၀၂၅။ ဖလိနိံသာခန္တိ ခါဒနာရဟဖလဝတိံ ဇမ္ဗုသာခါဒိကံ သာခံ။ ဂဏှတော အနုပသမ္ပန္နဿာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ သယံ ခါဒိတုကာမော စေတိ တထာ ဩနမိတွာ သာခတော ဩစိနိတွာ ဒိန္နဖလံ သစေ သယံ ခါဒိတုကာမော ဟောတိ။ ဧဝံ ဒါတုန္တိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရံ နာမေတွာ ဒါတုံ။

၁၀၂၆။ ပရံ ကဉ္စိ ဥက္ခိပိတွာတိ အညံ ကဉ္စိ အနုပသမ္ပန္နံ ဥက္ခိပိတွာ။ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနန္တေသူတိ ကုသုမာနိ လုနန္တေသု။ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ သာမညနိဒ္ဒေသေပိ ဧတ္ထ အတ္တနော နာမေတွာ ဒိန္နသာခါယ ပုပ္ဖါနိ ပါနီယဝါသတ္ထာယ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ။ အနုပသမ္ပန္နံ ဥက္ခိပိတွာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနာပေတွာ ဂဟိတပုပ္ဖါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေဟိ ပန ပုပ္ဖေဟိ ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗံ။ ပါနီယဝါသတ္ထိကေန သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဩစိနာပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၂)။

၁၀၂၇။ ‘‘သာခါ’’တိ ဘိန္ဒိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ မောစိတာ ဝုစ္စတိ။ သာခီနန္တိ ရုက္ခာနံ။ တန္တိ ယထာဝုတ္တရုက္ခတော မောစိတသာခံ။ ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတိ, တေသံ သာခီနံ တံ သာခံ ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယေသံ သာခါ န ရုဟတိ, တေသံ တဿာ ကပ္ပိယကရဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ။

၁၀၂၈။ အလ္လသိင်္ဂိဝေရာဒိကေသုပီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝစလသုဏာဒီနံ ဂဟဏံ။

၁၀၂၉။ အနိယာမတော ဝဋ္ဋတေဝါတိ ယောဇနာ။ နိယာမသရူပံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမံ ရုက္ခ’’န္တိအာဒိဝက္ခမာနတ္တာ အနိယာမတောတိ သာမညနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဣမ’’န္တိ နိယာမဝစနာဘာဝတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၁၀၃၂။ ဥစ္ဆုခဏ္ဍာနန္တိ ပူရဏယောဂေ သာမိဝစနံ, ဥစ္ဆုခဏ္ဍေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သဗ္ဗမေဝါတိ ပစ္ဆိယံ ဌိတံ သဗ္ဗံ ခဏ္ဍံ။ ကတံ ဟောတီတိ ကတံ ကပ္ပိယံ ဟောတိ။ ဧကသ္မိံ ကပ္ပိယေ ကတေတိ ပစ္ဆိယံ သဗ္ဗခဏ္ဍေသု ဖုသိတွာ ဌိတေသု ဧကသ္မိံ ခဏ္ဍေ ကပ္ပိယေ ကတေ။ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဂ္ဂိပရိဇိတံ သတ္ထပရိဇိတံ နခပရိဇိတံ အဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇံယေဝ ပဉ္စမ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၅၀) ဣတိ ဝုတ္တေသု အဂ္ဂိသတ္ထနခေသု အညတရေန တတ္တ အယောခဏ္ဍေန ဝါ ဇလိတဂ္ဂိနာ ဝါ သူစိမုခေန ဝါ နခစ္ဆေဒနေန ဝါ သတ္ထကဓာရာယ ဝါ မနုဿသီဟာဒီနံ ဥပ္ပါဋိတာနုပ္ပါဋိတအပူတိနခေန ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ။ ကရောန္တေန စ အနုပသမ္ပန္နေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒိ ကာကဗ္ဗန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝက္ခတိ စ ‘‘ကပ္ပိယန္တိ…ပေ… ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝစနံ ပန ယာယ ကာယစိ ဝါစာယ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ပဌမံ အဂ္ဂိံ နိက္ခိပိတွာ နခါဒီဟိ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ။ ကရောန္တေန စ တံ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာ ပစ္ဆာ ဥဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ, ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတ္တုကာမော ‘‘ကပ္ပ’’န္တိ စေ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ။

၁၀၃၃။ ဒါရုန္တိ ဥစ္ဆူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတောဗဒ္ဓဒါရုံ။ ဒါရုံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ဇာနိတွာပိ ဝိဇ္ဈတိ ဝါ ဝိဇ္ဈာပေတိ ဝါ, ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ‘‘ဧကသိတ္ထေပီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

၁၀၃၄။ တာနိ ဥစ္ဆုဒါရူနိ။ တန္တိ ဝလ္လိံ, ရဇ္ဇုံ ဝါ။

၁၀၃၅။ မရိစပက္ကေဟီတိ ပရိဏတေဟိ မရိစပက္ကေဟိ။ အပရိဏတာနံ ပန အဗီဇတ္တာ ကပ္ပိယေ အကတေပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒဉ္စ သေတလသုဏတစလသုဏာဒီဟိ မိဿဘတ္တဿ ဥပလက္ခဏံ။ ဧတ္ထ စ ဘတ္တသိတ္ထသမ္ဗန္ဓဝသေန ဧကာဗဒ္ဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ဖလာဒီနမေဝ အညမညသမ္ဗန္ဓဝသေန။

၁၀၃၆။ တိလတဏ္ဍုလကာဒိသူတိ ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗတိလေဟိ မိဿတဏ္ဍုလာဒီသု။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗဝတ္ထူဟိ မိဿိတာနိ ဣတရဝတ္ထူနိ ဂဟိတာနိ။ ဧကာဗဒ္ဓေ ကပိတ္ထေပီတိ ကဋာဟေန ဗဒ္ဓဗီဇေ ပရိဏတကပိတ္ထဖလေပိ။ ကဋာဟေတိ ဗဒ္ဓမိဉ္ဇေ ကပါလေ။

၁၀၃၇။ ကဋာဟံ မုဉ္စိတွာတိ သုက္ခတ္တာ သမန္တတော ကဋာဟံ မုဉ္စိတွာ။ မိဉ္ဇကန္တိ ပရိဏတကပိတ္ထဖလမိဉ္ဇံ။ တံ ကပိတ္ထံ ဘိန္ဒာပေတွာတိ ကပိတ္ထကဋာဟံ ဘိန္ဒာပေတွာ, ဣဒံ ဗီဇတော မုတ္တဿ ကဋာဟဿ ဘာဇနဂတိကတ္တာ ဝုတ္တံ။

၁၀၃၈။ ‘‘အဘူတဂါမအဗီဇေသူ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, အဘူတဂါမေ စ အဗီဇေ စာတိ အတ္ထော။ နနု စ ‘‘အဗီဇေ ဗီဇသညီ, ဝေမတိကော, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၂) ပါဌံ ဝိနာ ‘‘အဘူတဂါမေ ဘူတဂါမသညီ’’တိ ပါဌော နတ္ထီတိ အဘူတဂါမဂ္ဂဟဏံ ကသ္မာ ကတန္တိ? ဝုစ္စတေ – တသ္မိံ ပါဌေ ဗီဇံ ဘူတဂါမဉ္စ ဗီဇဂါမံ ဗီဇဉ္စ ဗီဇဗီဇန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကသေသနယေန ‘‘ဗီဇ’’န္တိ ဂဟေတွာ ဝိနိစ္ဆိတန္တိ ဥဘယံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တသ္မိံ အဘူတဂါမအဗီဇဂါမဒွယေ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ ‘‘အဘူတဂါမေ ဘူတဂါမသညိနော ဒုက္ကဋံ, ဝေမတိကဿ ဒုက္ကဋံ, အဗီဇဂါမေ ဗီဇဂါမသညိနော ဒုက္ကဋံ, ဝေမတိကဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ စတ္တာရိ ဒုက္ကဋာနိ ဒဿိတာနိ။ တတ္ထ အဘူတဂါမန္တိ ဗီဇဂါမံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အဗီဇဂါမန္တိ နော ဗီဇံ။

၁၀၃၉။ တတ္ထ တသ္မိံ ဘူတဂါမဗီဇဂါမဒွယေ။ ‘‘အတထာသညိနော’’တိအာဒီသု ‘‘ဘူတဂါမံ ဝိကောပေန္တဿာ’’တိ သေသော, အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ သမ္ဗန္ဓော, အဘူတဂါမံ, အဗီဇန္တိ ဝါ သညိနော ဘူတဂါမံ ဗီဇမ္ပိ ဝိကောပေန္တဿ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘ဗီဇေ အဗီဇသညီ ဆိန္ဒတိ ဝါ…ပေ… အနာပတ္တီ’’တိ။

အသဉ္စိစ္စ ဘူတဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဧဝမုပရိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဂစ္ဆန္တဿ ပါဒေသု ဂဟေတွာ ဝါ အာလမ္ဗဏကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဃံသိတွာ ဝါ တိဏာဒီသု ဆိဇ္ဇေသုပိ ‘‘ဣမံ ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ အမနသိကတတ္တာ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ အသတိဿာတိ အညဝိဟိတသတိဿ ဝါ အညေန ကထယတော ဝါ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌာဒီဟိ တိဏာဒီနိ ဆိန္ဒန္တဿ။ စ-ကာရေန ဣဓ အဝုတ္တံ ‘‘အဇာနန္တဿာ’’တိ ဣဒံ သမုစ္စိတံ။ ‘‘ဣမံ ဘူတဂါမ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမသ္မိံ အဂ္ဂိမှိ ပတိတေ ဣမံ ဍယှတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဘိဇ္ဇတိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိံ ဝါ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

၁၀၄၀။ ဣဒံ စာတိ ဣဒံ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဉ္စ။ တိသမုဋ္ဌာနန္တိ ကာယစိတ္တဝါစာစိတ္တကာယဝါစာစိတ္တဝသေန တိသမုဋ္ဌာနံ။ ဆေဒနာဒိကိရိယာယ အာပဇ္ဇနတော ကြိယံ။ တိစိတ္တန္တိ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနိတွာ စေတိယာဒီသု တိဏဂဟနာဒိကံ ကရောန္တဿ အခီဏာသဝဿ ကုသလံ, ခီဏာသဝဿ ကိရိယံ, ဖလပုပ္ဖါဒိလောဘေန ဝိကောပေန္တာနံ သေခပုထုဇ္ဇနာနံ အကုသလန္တိ တိစိတ္တံ။

ဘူတဂါမကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀၄၁။ အညဝါဒဝိဟေသကေ ကမ္မသ္မိံ သံဃေန ကတေတိ ယောဇနာ, အညဝါဒကဝိဟေသကာရောပနကမ္မေ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ပစ္စေကံ သံဃေန ကတေတိ အတ္ထော။ ‘‘အညံ ဝဒတီတိ အညဝါဒကံ, အညေနညံ ပဋိစရဏဿေတံ နာမံ။ ဝိဟေသေတီတိ ဝိဟေသကံ, တုဏှီဘူတဿေတံ နာမ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၈) ဝစနတော သံဃမဇ္ဈေ ဝတ္ထုနာ, အာပတ္တိယာ ဝါ စောဒနာယ ကတာယ တံ အဝတ္တုကာမော ဟုတွာ ‘‘ကော အာပန္နော, ကိံ အာပန္နော, ကိသ္မိံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၉၄) ပဒဘာဇနာနုက္ကမေန ပုစ္ဆိတံ ဌပေတွာ အညဿ အဝစနံ အညေနညံ ပဋိစရဏံ, တံ ကရောန္တော အညဝါဒကော။ ဣဓ ပန ဘာဝပ္ပဓာနဝသေန ကိရိယာ ဂဟိတာ။

တထေဝ စောဒိယမာနော ဟုတွာ ပုစ္ဆိတံ အဝတ္တုကာမော ဟုတွာ အာပတ္တိဘီရုကတာယ အညေနညံ ပဋိစရဏံ အကတွာ သံဃံ ဝိဟေသေတုံ တုဏှီဘူတော ဝိဟေသကော နာမ။ ဧတ္ထာပိ ဘာဝပ္ပဓာနဝသေန ကိရိယာဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဣဓ ပန တဗ္ဘာဝါရောပနကမ္မံ ဝုစ္စတီတိ သံခေပေါ။ ပုန တထာ ကရောန္တဿာတိ ပုနပိ တေနေဝ ပကာရေန အညဝါဒကဝိဟေသကာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကရောန္တဿ။ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဟောတီတိ ပဒဘာဇနေ ‘‘ရောပိတေ အညဝါဒကေ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၁၀၀) နယေန စ ‘‘ရောပိတေ ဝိဟေသကေ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၁၀၀) နယေန စ ဝိသုံ ဝိသုံ ပါစိတ္တိယဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧကေကသ္မိံ ဝတ္ထုမှိ ဧကေကာယ အာပတ္တိယာ သမ္ဘဝတော ပါစိတ္တိယဒွယံ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၁၀၄၂။ ဓမ္မေတိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္မေ’’တိ သေသော။ ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ, ဝေမတိကော, အဓမ္မကမ္မသညီတိ တီသု ဝိကပ္ပေသု။ အဓမ္မေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ကမ္မေ အရောပိတေတိ အညဝါဒကကမ္မာရောပနေ အကတေ။ ဧဝံ ဝဒန္တဿာတိ ‘‘ကော အာပန္နော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တဿ။ ဝဒန္တဿ စာတိ ဧတ္ထ စကာရေန ကမ္မေ အရောပိတေ ဧဝံ ဝိဟေသန္တဿ စ ဒုက္ကဋန္တိ သမုစ္စိနောတိ။ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ကမ္မေ အရောပိတေတိ ဝိဟေသကကာလမာဟ။

၁၀၄၃။ အာပန္နန္တိ အတ္တနာ အာပန္နံ။ ဘဏ္ဍနံ ဘဝိဿတီတိ သညိဿာတိ မယာ ဣမသ္မိံ ဝုတ္တေ သံဃဿ ဘဏ္ဍနကလဟာဒယော ဟောန္တီတိ သညာယ တုဏှီ ဘဝန္တဿ။ ဂိလာနဿာတိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျမုခရောဂါဒိယုတ္တဿ။

၁၀၄၄။ ကြိယာကြိယန္တိ အညေနညပဋိစရဏံ ကြိယံ။ တုဏှီဘာဝေါ အကြိယံ။

အညဝါဒကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀၄၅-၆။ သမ္မတဿာတိ ခန္ဓကာဂတသေနာသနပညာပကသမ္မုတိအာဒီသု တေရသသု သမ္မုတီသု ဧကံ ဝါ ကတိပယာ ဝါ သဗ္ဗာ ဝါ ဒါတုံ သံဃေန ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ဒိန္နသမ္မုတိကဿ။ ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၀၆) ဝစနတော ဘိက္ခုနောတိ ဥပသမ္ပန္နမာဟ, အယသံ ကတ္တုကာမောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝဒန္တောတိ ‘‘ဆန္ဒေန ဣတ္ထန္နာမော သေနာသနံ ပညာပေတိ, ဆန္ဒေန ဘတ္တာနိ ဥဒ္ဒိသတီ’’တိအာဒိံ ဘဏန္တော။ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဥဇ္ဈာပေတီ’’တိ ကိရိယမပေက္ခိတွာ ကမ္မနိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဥဇ္ဈာပေတိ အဝညာယ ဩလောကာပေတိ, လာမကတော ဝါ စိန္တာပေတိ, ခီယတီတိ ‘‘ဆန္ဒေန ဣတ္ထန္နာမော သေနာသနံ ပညပေတီ’’တိအာဒိံ ကထေန္တော ပကာသေတီတိ။ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘ဥပသမ္ပန္နာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝသေန ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥပသမ္ပန္နာနံ သန္တိကေ ပကာသေတီတိ အတ္ထော။

‘‘ပါစိတ္တိယဒွယံ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၀၅) ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဧကတော ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ ဧကတော ဝုတ္တံ, ဝိသုံ ဝိသုံ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဓမ္မေတိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္မေ’’တိ သေသော, ဥပသမ္ပန္နဿ သမ္မတဿ သံဃေန ဒိန္နသမ္မုတိကမ္မံ သစေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အဓမ္မေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

၁၀၄၇-၈။ ဘိက္ခုနောတိ သမ္မတဿ ဘိက္ခုနော။ အသမ္မတဿ ဘိက္ခုဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတောတိ ယောဇနာ။ ယဿ ကဿစီတိ ဧတ္ထ ‘‘သန္တိကေ’’တိ သေသော, ဥပသမ္ပန္နဿ စ အနုပသမ္ပန္နဿ စ ယဿ ကဿစိ သန္တိကေတိ အတ္ထော။ ဥပသမ္ပန္နကာလေ သမ္မတံ ပစ္ဆာ သာမဏေရဘာဝံ ဥပဂတံ သန္ဓာယ ‘‘သမ္မတဿ သာမဏေရဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဝဏ္ဏံ ဝဒတောတိ ယောဇနာ။

၁၀၄၉။ ကရောန္တံ သမ္မတံ။ ဘဏတောတိ ဥဇ္ဈာပယတော, ခီယတော။ အတ္ထော ပန ဝုတ္တနယောဝ။ ဥဇ္ဈာပနခီယနကိရိယာဟိ အာပဇ္ဇနတော ကြိယံ။ ယသ္မာ ဥဇ္ဈာပနံ, ခီယနဉ္စ မုသာဝါဒဝသေနေဝ ပဝတ္တံ, တသ္မာ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တီ’’တိ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ, ဒုက္ကဋဋ္ဌာနေ စ ဣမိနာ စ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ဥဇ္ဈာပေန္တဿ, ခီယန္တဿ စ ဧကက္ခဏေ ဒွေ ဒွေ အာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ အာပန္နံ။

ဥဇ္ဈာပနကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀၅၀။ သံဃဿ မဉ္စာဒိန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘သံဃိကံ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဘိသိံ ဝါ ကောစ္ဆံ ဝါ’’တိ ပါဠိယံ ဒဿိတံ သံဃသန္တကံ မဉ္စာဒိံ။ ဧတ္ထ စ မဉ္စော နာမ ပါဠိယံ ‘‘စတ္တာရော မဉ္စာ မသာရကော ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ ကုဠီရပါဒကော အာဟစ္စပါဒကော’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၁) စ ဒဿိတော စတုဗ္ဗိဓော မဉ္စော။ တတ္ထ မသာရကော နာမ မဉ္စပါဒေ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ အဋနိသိခါဟိ အာဝုဏိတွာ ကတမဉ္စော။ သော ဣဒါနိ ဝတ္တမာနော ဝေတ္တမဉ္စော။ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ နာမ အဋနိသီသေသု ဗုန္ဒိကရန္တရတော မဉ္စပါဒေ ဍံသာပေတွာ ကတော ဝေတ္တမဉ္စပဒရမဉ္စော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကုဠီရပါဒကော နာမ ပါဒဗုန္ဒေ အဿခုရာဒိအာကာရံ ဒဿေတွာ ကက္ကဋပါဒေဟိ ဝိယ ဝင်္ကပါဒေဟိ ယောဇိတမဉ္စော။ အာဟစ္စပါဒကော နာမ အဋနိယော ဝိဇ္ဈိတွာ အဋနိဆိဒ္ဒေ ပါဒသီသေ သိခံ ကတွာ တံ ပဝေသေတွာ အဋနိယာ ဥပရိ နိက္ခန္တေ ပါဒသိခါမတ္ထကေ တိရိယံ ဝိဇ္ဈိတွာ အာဏိံ ပဝေသေတွာ ကတမဉ္စော။

ပီဌံ နာမ ဧဝမေဝ ကတံ တန္နာမကမေဝ စတုဗ္ဗိဓံ၊

ဘိသိ နာမ ‘‘ပဉ္စ ဘိသိယော ဥဏ္ဏဘိသိ စောဠဘိသိ ဝါကဘိသိ တိဏဘိသိ ပဏ္ဏဘိသီ’’တိ ဂဗ္ဘဝသေန ဒဿိတာ ပဉ္စ ဘိသိယော။ တတ္ထ ဥဏ္ဏာ နာမ မနုဿလောမံ ဌပေတွာ အဝသေသလောမာနိ။ စောဠာ နာမ ပိလောတိကာ။ ဝါကံ နာမ မကစိဝါကာဒိကံ။ တိဏံ နာမ ဒဗ္ဗတိဏာဒိ။ ပဏ္ဏံ နာမ တမာလပဏ္ဏံ ဌပေတွာ အဝသေသပဏ္ဏံ။

ကောစ္ဆန္တိ ပါဠိယံ ‘‘ကောစ္ဆံ နာမ ဝါကမယံ ဝါ ဥသီရမယံ ဝါ မုဉ္ဇမယံ ဝါ ပဗ္ဗဇမယံ ဝါ အန္တော သံဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၁) ဒဿိတံ ဝါကံ ဝါ ဥသီရံ ဝါ မုဉ္ဇတိဏံ ဝါ ဧဠကလောမာနိ ဝါ ပဗ္ဗဇတိဏံ ဝါ အာဒါယ ဥဘောဟိ ကောဋီဟိ ဝိတ္ထတံ ကတွာ မဇ္ဈေ ပီဠေတွာ သင်္ကုစိတွာ တံ ဗန္ဓိတွာ သီဟစမ္မာဒီဟိ ဝေဌနဗန္ဓနာနိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပါဒပုဉ္ဆနီ ဝိယ နိသဇ္ဇတ္ထာယ ကတံ အာသနန္တိ ဝဒန္တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဝိတ္ထတံ, မဇ္ဈေ သံခိတ္တံ, ပဏဝသဏ္ဌာနံ ကတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတိ, တံ ကိရ မဇ္ဈေ သီဟဗျဂ္ဃစမ္မပရိက္ခိတ္တမ္ပိ ကရောန္တိ။ အကပ္ပိယစမ္မံ နာမေတ္ထ နတ္ထီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၁)။ သန္ထရာပေတွာတိ ဥပသမ္ပန္နေန ဝါ အနုပသမ္ပန္နေန ဝါ သန္ထရာပေတွာ။ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဝက္ခတိ။ သန္ထရိတွာတိ သယံ သန္ထရိတွာ ဝါ။

၁၀၅၁။ နေဝုဒ္ဓရေယျာတိ ပညတ္တဋ္ဌာနတော ဥဒ္ဓရိတွာ န ပဋိသာမေယျ။ န ဥဒ္ဓရာပေယျ ဝါတိ အညေန ဝါ တထာ န ကာရာပေယျ။ တန္တိ မဉ္စာဒိံ။ ပက္ကမန္တောတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဘိက္ခူ’’တိ လဗ္ဘတိ, မဉ္စာဒီနံ အတ္ထတဋ္ဌာနတော ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ထာမပ္ပမာဏေန ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ခိတ္တပါသာဏဿ ပတနဋ္ဌာနံ အတိက္ကမ္မ ဂစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿာ’’တိ။

၁၀၅၂။ ဝဿိကေ စတုရော မာသေတိ အန္တောဝဿံ စာတုမာသေ။ သစေ ဒေဝေါ န ဝဿတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ကတ္ထစိ ဇနပဒေ’’တိ သေသော။ တေနေဝ ‘‘သစေ’’တိ သာသင်္ကမာဟ။ ‘‘ယေသု ဇနပဒေသု ဝဿကာလေ န ဝဿတိ, တေသုပိ စတ္တာရော မာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ တထာ စာပီတိ တေ စတ္တာရော မာသေ အဝဿန္တေပိ။

၁၀၅၃။ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ လင်္ကာဒီပသဒိသေ ဒေသေ။ ယတ္ထ အပရေပိ ဟေမန္တေ စတ္တာရော မာသေ ဒေဝေါ ဝဿတိ, တတ္ထ အဋ္ဌ မာသေ အဇ္ဈောကာသေ မဉ္စာဒိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ဂိမှာနေ ပန စတ္တာရော မာသေ ဗဟိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဗျတိရေကတော ဒဿေတိ။

၁၀၅၄။ နိဝါသသ္မိန္တိ ရုက္ခေ ကုလာဝကံ ကတွာ နိရန္တရဝါသေ သတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယသ္မိံ ပန ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသန္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀)။ ကဒါစိပီတိ အနောဝဿကာလေပိ။

၁၀၅၅-၆။ သံဃိကံ ယံ ကိဉ္စိ မဉ္စာဒီတိ ယောဇနာ။ သန္ထတံ ယဒီတိ အနာဏတ္တေန ယဒိ အတ္ထတံ, ပညတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌာနေတိ ရုက္ခမူလမဏ္ဍပအဗ္ဘောကာသာဒိမှိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌာနေ။ ယေန ကေနစီတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဝါ အန္တေဝါသိကေန ဝါ အညေန ဝါ။ ဘိက္ခုနာတိ ဥပသမ္ပန္နေန။ သောတိ ယဿတ္ထာယ ပညတ္တံ, သော ဘိက္ခု။

၁၀၅၇။ တန္တိ တံ သံဃိကံ ဝေတ္တမဉ္စာဒိံ။ သန္ထရာပိတ-သဒ္ဒေါ ကတ္တုသာဓနော, သန္ထရိတုံ နိယောဇကဿေဝ ဘိက္ခုနောတိ အတ္ထော။

၁၀၅၈။ ဘိက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ‘‘အာဏာပကော’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ အာဏတ္တေန ဘိက္ခုနာ ဥပသမ္ပန္နေနာတိ လဗ္ဘတိ။ တဿေဝါတိ အာဏတ္တိယာ အာသနပညာပကဿ တဿေဝ ဘိက္ခုနော။ ‘‘နိသီဒတီ’’တိ ဝစနဿ ဥပလက္ခဏတ္တာ အာဂန္တွာ ထဝိကံ ဝါ စီဝရံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိဒေဝ ဌပေတိ, ‘‘မယှမေဝ ဘာရော’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ပညာပကော မုစ္စတီတိ ဂဟေတဗ္ဗော။

၁၀၅၉-၆၀။ အနာပုစ္ဆာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတိ, အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၃) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တသရူပံ ယံ ကဉ္စိ အနာပုစ္ဆာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၃) ဝုတ္တတ္တာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ‘‘မယံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝတွာ အနုမတိဂဟဏံ အာပုစ္ဆနံ နာမ, တံ အနာပတ္တိယာ ကထံ အင်္ဂံ ဟောတီတိ စေ? ဂမနဿ အနုမတိယာ လဒ္ဓတ္တာ။ ‘‘ကပ္ပံ လဘိတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော အနုမတိဒါယကေန ဝတ္တာဝတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆိတံ ဝိယ ဟောတီတိ လဒ္ဓကပ္ပတ္တာ ဧဝံ ဂစ္ဆတိ စေ, ဝဋ္ဋတိ။ အနိယျာတေတွာတိ နိယျာတနံ အကတွာ ဝတ္တာဝတ္တံ အပ္ပဋိယာဒေတွာ, အသမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝါရေတိ ပဒဝါရေ။

၁၀၆၂။ တသ္မာ ဌာနာတိ အတ္တနာ ဌတွာ အာဏာပိတဘောဇနသာလတော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘောဇနသာလတော နိက္ခမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၁)။

၁၀၆၃။ သံဃိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယံ။ တိကာတီတေနာတိ အကုသလမူလတ္တိကာဒိတော သဝါသနသမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန အတိက္ကန္တေန။ တိကဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ပုဂ္ဂလိကေ သံဃိကသညီ, ဝေမတိကော, ပုဂ္ဂလိကသညီ အညဿ ပုဂ္ဂလိကေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၂) ဝစနတော ဒုက္ကဋတ္တယံ ဟောတိ။

၁၀၆၄-၅။ စိမိလိကံ နာမ ပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ ဆဝိရက္ခနတ္ထံ အတ္ထရိတဗ္ဗပိလောတိကံ။ တဋ္ဋိကာ နာမ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ကတတဋ္ဋိကာ။ စမ္မံ သီဟစမ္မာဒိ။ သေနာသနပရိက္ခာရေ အကပ္ပိယစမ္မံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာသု ဟိ သေနာသနပရိဘောဂေ ပဋိက္ခိတ္တစမ္မံ နာမ န ဒိဿတိ, တသ္မာ သီဟစမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၂)။ ဣမဿ စ အဋ္ဌကထာပါဌဿ သာရတ္ထဒီပနိယာ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၁၁၂) ဧဝံ အတ္ထော ဝဏ္ဏိတော –

‘‘သီဟစမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ ‘‘န ဘိက္ခဝေ မဟာစမ္မာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ သီဟစမ္မံ ဗျဂ္ဃစမ္မံ ဒီပိစမ္မံ, ယော ဓာရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ ခန္ဓကပါဠိယာ အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အန္တောပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ, ဗဟိပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၅၅) ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ မဉ္စပီဌေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘောဂေါယေဝ ပဋိက္ခိတ္တော, ဘူမတ္ထရဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ပန အပ္ပဋိက္ခိတ္တောတိ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ယထာ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၃၂၀) ဝစနတော ပုဂ္ဂလိကေပိ သေနာသနေ သေနာသနပရိဘောဂဝသေန နိယမိတံ သုဝဏ္ဏဃဋာဒိကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋမာနမ္ပိ ကေဝလံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမိဒံ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိယမာနမ္ပိ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ တံ တံ ဝိဟာရံ ဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တန္တိ။

‘‘ဖလက’’န္တိ ဣမိနာ ပါဌာဂတံ ဖလကပီဌမေဝ ဒဿိတံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၂)။ ပါဒပုဉ္ဆနိန္တိ ကဒလိဝါကာဒီဟိ ကတံ ပါဒပုဉ္ဆနိကံ။ ဘူမတ္ထရဏံ နာမ စိမိလိကာယ သတိ တဿာ ဥပရိ, အသတိ သုဒ္ဓဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာ ကဋသာရကာဒိဝိကတိ။ ဥတ္တရတ္ထရဏံ နာမ သံဃိကမဉ္စပီဌာဒီနံ ဥပရိ အတ္ထရိတဗ္ဗပစ္စတ္ထရဏံ။

ပတ္တာဓာရကန္တိ ပတ္တဝလယာဓာရကံ။ တံ ယထာဝုတ္တပရိက္ခာရံ။ ဂစ္ဆတောတိ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမ္မ ဂစ္ဆတော။ သစေ ပန ဒါယကေဟိ ဒါနကာလေယေဝ သဟဿဂ္ဃနကမ္ပိ ကမ္ဗလံ ‘‘ပါဒပုဉ္ဆနိံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒိန္နံ, တထေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ဣမံ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနမ္ပိ ‘‘အဗ္ဘောကာသေပိ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါယကေဟိ ဒိန္နံ စေ, သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ကာလေ အဗ္ဘောကာသေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။

၁၀၆၆။ အာရညကေနာပိ သစေ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ, အနောဝဿကေ နောသတိ မဉ္စပီဌာဒိံ ရုက္ခသ္မိံ လဂ္ဂေတွာ ယထာသုခံ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၁၀၆၇။ ဥပစိကာဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန မူသိကာ ဂဟိတာ။ န လုဇ္ဇတီတိ န နဿတိ။ တံ သဗ္ဗန္တိ မဉ္စာဒိကံ သကလံ။

၁၀၆၈။ အတ္တနော သန္တကေတိ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကေ မဉ္စာဒိဝိသယေ။ ရုဒ္ဓေတိ ဝုဍ္ဎဘိက္ခုနာ ဝါ ဣဿရာဒီဟိ ဝါ ယက္ခသီဟာဒီဟိ ဝါ မဉ္စာဒိကေ ရုဒ္ဓေ အဇ္ဈာဝုတ္ထေ, အဘိဘဝိတွာ ဂဟိတေတိ အတ္ထော။ အာပဒါသုပီတိ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယာဒီသု စ သန္တေသု။ ဂစ္ဆတော ဘိက္ခုနော အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၀၆၉။ ကာယဝါစတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာနံ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ နာမ။ ပညတ္တိံ အဇာနိတွာ သယံ အနုဒ္ဓရန္တဿ ကာယေန ဟောတိ, အနာပုစ္ဆန္တဿ ဝါစာယ ဟောတိ, ပညတ္တိံ ဇာနိတွာ ဧဝံ အကရောန္တဿ သစိတ္တကေန တေနေဝ ဒွယေန သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမော ကြိယံ။ မဉ္စာဒီနံ အနုဒ္ဓရဏာဒိ အကြိယံ။

ပဌမသေနာသနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀၇၀-၃။ ဘိသီတိ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပဉ္စပ္ပကာရာ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ ‘‘မဉ္စကဘိသိ ဝါ ပီဌကဘိသိ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၆) ဧဝံ ဒဿိတဘိသိ စ။ ပစ္စတ္ထရဏံ နာမ ပါဝါရော ကောဇဝေါ ဝါ။ ‘‘ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ။ ‘ဣဒဉ္စ အဋ္ဌကထာသု တထာဝုတ္တဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, အညမ္ပိ တာဒိသံ မဉ္စပီဌေသု အတ္ထရိတဗ္ဗံ ပစ္စတ္ထရဏမေဝါ’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တ’’န္တိ (သာရတ္ထ။ အဋ္ဌ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၁၁၆) သာရတ္ထဒီပနိယာ လိခိတံ။ နိသီဒနန္တိ နိသီဒနစီဝရံ။

တိဏသန္ထာရော ဧရကာဒီနိ တိဏာနိ ဒွီသု တီသု ဌာနေသု ဂေါပေတွာ ကတသန္ထာရော။ ပဏ္ဏသန္ထာရော နာမ နာဠိကေရာဒိပဏ္ဏေ တထေဝ ဂေါပေတွာ ကတသန္ထာရော။ သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ။ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နေ’’တိ ဣဒံ သဟသေယျကထာယ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ဒသဝိဓံ သေယျန္တိ ဒသဝိဓာသု သေယျာသု အညတရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သန္ထရိတွာပိ ဝါတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, သော သန္ထရာပေတွာပီတိ ဣမံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ ဝါ-သဒ္ဒံ ‘‘သယံ အနုဒ္ဓရိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အနုဒ္ဓရိတွာ ဝါ’’တိ ယောဇေတွာ ‘‘အနုဒ္ဓရာပေတွာ ဝါ’’တိ အယံ ဝိကပ္ပေါ သင်္ဂယှတိ။ တံ သေယျံ။

အာရာမဿူပစာရန္တိ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရော နာမ သေနာသနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ဥပစာရမာဟ။ အဿာတိ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခိတ္တဿ။

၁၀၇၄။ ဥဘယေသန္တိ သေနာသနသေယျာနံ။ အန္တောဂဗ္ဘေ သန္ထရိတွာ ဂစ္ဆတောတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၀၇၅။ ဥပစာရေ ဝိဟာရဿာတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရော နာမ အန္တောဂဗ္ဘာဒိသဗ္ဗပရိစ္ဆန္နဂုတ္တသေနာသနံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိဟာရောတိ အန္တောဂဗ္ဘော ဝါ အညံ ဝါ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နံ ဂုတ္တသေနာသနံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၇)။ တတ္ထ ဥပစာရော နာမ တံသမီပံ ဌာနံ။ ယထာဟ ‘‘ဥပစာရေတိ တဿ ဗဟိ အာသန္နေ ဩကာသေ’’တိ။ မဏ္ဍပေါ နာမ ပရိစ္ဆန္နာပရိစ္ဆန္နသန္နိပါတမဏ္ဍပေါ။ ယထာဟ ‘‘မဏ္ဍပေ ဝါတိ အပရိစ္ဆန္နေ ပရိစ္ဆန္နေ ဝါပိ ဗဟူနံ သန္နိပါတမဏ္ဍပေ’’တိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥပဋ္ဌာနသာလာရုက္ခမူလာနိ သင်္ဂဟိတာနိ။ ဥပဋ္ဌာနသာလာ နာမ အဂုတ္တာ ဘောဇနသာလာ။ ယထာဟ ‘‘ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝါတိ ဘောဇနသာလာယံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၇)။ အဂုတ္တတာ စ ‘‘ဌာနဿ အဂုတ္တတာယာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၇) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ။

၁၀၇၆။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သံဃိကေ သံဃိကသညီ, ဝေမတိကော, ပုဂ္ဂလိကသညီ’’တိ ဝါရတ္တယေ ပါစိတ္တိယတ္တယံ ဝုတ္တံ။ ဒသဝတ္ထူသု ဘဝံ တဒန္တောဂဓတ္တာတိ ဒသဝတ္ထုကံ, ဒသန္နံ ဝါ ဝတ္ထု ဒသဝတ္ထု, တံယေဝ ဒသဝတ္ထုကန္တိ ဘိသိအာဒိကံ အညတရံ သေယျာဘဏ္ဍံ။ တဿာတိ သန္ထာရကဿ။ ‘‘ပုဂ္ဂလိကေ သံဃိကသညီ, ဝေမတိကော, ပုဂ္ဂလိကသညီ အညဿ ပုဂ္ဂလိကေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၇) တိကဒုက္ကဋံ ဒီပိတံ။

၁၀၇၇။ ဥဒ္ဓရိတွာတိ အတ္ထတသေယျံ ယထာ ဥပစိကာဟိ န ခဇ္ဇတိ, တထာ ပဋိသာမေတွာ, ‘‘ဂစ္ဆတော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ အညေန ဝုဒ္ဓဘိက္ခုဣဿရာဒိနာ။ ပလိဗုဒ္ဓေတိ သေနာသနေ ပရိဗုဒ္ဓေ နိဝါရိတေ။

၁၀၇၈။ သာပေက္ခောဝ စ ဂန္တွာတိ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဂန္တွာ ဣဒံ ပဋိသာမေဿာမီ’’တိ အပေက္ခာသဟိတောဝ ဂါမန္တရာဒိံ ဂန္တွာ။ ယထာဟ ‘‘အဇ္ဇေဝ အာဂန္တွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’တိ ဧဝံ သာပေက္ခော နဒီပါရံ ဝါ ဂါမန္တရံ ဝါ ဂန္တွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၈)။ တတ္ထ ဌတွာတိ ဂတဋ္ဌာနေ ဌတွာ, တတော ဗဟိ ဂစ္ဆာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ယတ္ထဿ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတ္ထေဝ ဌိတော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၈)။ တံ ပုစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တံ သေယျံ ကဉ္စိ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ကဉ္စိ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၈)။ ဧတ္ထ စ ပုရိမသိက္ခာပဒေ မဉ္စာဒီနံ ပညတ္တဋ္ဌာနတော အန္တောဝိဟာရေ ဝါ ဟောတု ဗဟိ ဝါ, လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေန, ဣဓ ဥပစာရာတိက္ကမေန ပါစိတ္တိယန္တိ အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အဗ္ဘောကာသမှိ မဉ္စာဒိံ, ဝိဟာရေ သေယျမတ္တကံ၊

ဟိတွာ ဝဇန္တဿ ဒေါသော, လေဍ္ဍုပါတူပစာရတောတိ။

ဒုတိယသေနာသနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀၇၉။ ယော ဘိက္ခု သံဃိကာဝါသေ ပုဗ္ဗုပဂတံ ဘိက္ခုံ ဇာနံ အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေယျ စေ, အဿ ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။ ပုဗ္ဗုပဂတော နာမ ဝဿဂ္ဂေန ပါပေတွာ ဒိန္နံ သေနာသနံ ဂဟေတွာ ဝသန္တော။ ဇာနန္တိ ‘‘အနုဋ္ဌာပနီယော အယ’’န္တိ ဇာနန္တော။ အနုဋ္ဌာပနီယာ နာမ ဝုဒ္ဓါဒယော။ ယထာဟ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇာနာတိ နာမ ဝုဍ္ဎောတိ, ဂိလာနောတိ, သံဃေန ဒိန္နောတိ ဇာနာတီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၂၁)။ အနုပခဇ္ဇာတိ အနုပဝိသိတွာ, တဿ ပဌမံ ပညတ္တံ မဉ္စာဒီနံ အာသန္နတရံ ဝက္ခမာနလက္ခဏံ ဥပစာရံ ပဝိသိတွာတိ အတ္ထော။ သေယျံ ကပ္ပေယျာတိ ဒသဝိဓာသု သေယျာသု အညတရံ အတ္ထရိတွာ သယနံ ကရေယျ, နိပဇ္ဇေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝက္ခတိ စ ‘‘ဒသသွညတရံ သေယျ’’န္တိအာဒိ။ ‘‘နိသဇ္ဇံ ဝါ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ပဒဘာဇနေ ‘‘အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ’’တိ။

၁၀၈၀-၂။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္ထံ နိဒ္ဒိသိတုကာမော ပဌမံ ‘‘အနုပခဇ္ဇသေယျံ ကပ္ပေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပါဒဓောဝနပါသာဏာ…ပေ… ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ သေနာသနံ ပဝိသန္တဿ ဘိက္ခုနော ပါဒဓောဝနပါသာဏာ ယာဝ တံ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ နိက္ခမန္တဿ ပန မဉ္စပီဌတော ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနံ, ဧတ္ထန္တရေ တု ယံ ဌာနံ, ဣဒမေဝ ဥပစာရောတိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ဥပစာရေတိ ယောဇနာ။ ဗာဓေတုကာမဿာတိ ‘‘ယဿ သမ္ဗာဓော ဘဝိဿတိ, သော ပက္ကမိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နစိတ္တဿ။ သယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၁၉၈၃။ ‘‘ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဥဒ္ဒေသတော ဝုတ္တံ နိဒ္ဒိသိတုမာဟ ‘‘နိသီဒန္တဿာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ တထာ အနုပခဇ္ဇ အတ္ထတာယ သေယျာယ။ ‘‘ပါစိတ္တိယဒွယ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ဒွေပိ ကရောန္တဿာ’’တိ ဣမံ ပစ္ဆိမဝိကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပုရိမဝိကပ္ပဒွယေ ပန ‘‘နိသီဒန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ, နိပဇ္ဇန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိံ ဝိကပ္ပတ္တယေ ပစ္စေကံ ‘‘တိကပါစိတ္တိယံ တိကဒုက္ကဋ’’န္တိ ဥဘယဿာပိ ဝတ္တဗ္ဗတာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ။ ကထံ? သံဃိကေ သံဃိကသညီ, ဝေမတိကော, ပုဂ္ဂလိကသညီ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေတိ, ပါစိတ္တိယန္တိ နိသဇ္ဇာယ တိကပါစိတ္တိယံ, ဧဝံ သေယျာယ တိကပါစိတ္တိယံ, ဥဘယတ္ထ တိကပါစိတ္တိယဒွယန္တိ ဧဝံ ဝိကပ္ပဒွယေ ဒွါဒသ ပါစိတ္တိယာနိ။ ပုဂ္ဂလိကေ သံဃိကသညီ, ဝေမတိကော, ပုဂ္ဂလိကသညီ အညဿ ပုဂ္ဂလိကေ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေတိ, ဒုက္ကဋန္တိ နိသဇ္ဇာယ တိကဒုက္ကဋံ, ဧဝံ သေယျာယ တိကဒုက္ကဋံ, ဥဘယတ္ထ တိကဒုက္ကဋဒွယန္တိ ဒွါဒသ ဒုက္ကဋာနိ စ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၁၀၈၄။ ကရောန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘နိသီဒနာဒိ’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သံဃိကေ သံဃိကသညီ, ဝေမတိကော, ပုဂ္ဂလိကသညီ’’တိ ဝိကပ္ပတ္တယေ တိကပါစိတ္တိယံ ပါဠိယံ (ပါစိ။ ၁၂၂) ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလိကေပိ တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလေ တိကဒုက္ကဋ’’န္တိ။ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တပါစိတ္တိယဒုက္ကဋာနိ သာမညေန တိကေ ပက္ခိပိတွာ ဧဝံ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၀၈၅-၆။ ‘‘ဝုတ္တူပစာရ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယေ ဝိဟာရဿ ဝုတ္တူပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဥပစာရေ ဝါ အဗ္ဘောကာသေပိ ဝါ သန္ထရတောပိ ဝါ သန္ထရာပယတောပိ ဝါ တတ္ထ နိသီဒတော ဝါ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထေဝ တဿ နိဝါသော ဝါရိတောတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ဝိဟာရဿာတိ ယထာဝုတ္တသေနာသနဿ။ ဥပစာရေတိ အဝိဒူရေ။ အဗ္ဘောကာသေတိ တဿ သေနာသနဿ နစ္စာသန္နေ အင်္ဂဏပ္ပဒေသေ။

နိသီဒတော ဝါတိ ဝါဂ္ဂဟဏေန နိပဇ္ဇတော ဝါ ဒွေပိ ကရောန္တဿ ဝါတိ သင်္ဂဏှာတိ။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၂၂)။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပုဗ္ဗူပဂတဿ ပတ္တေ သေနာသနေ။ သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ ယထာဝုတ္တူပစာရတော အန္တော စ ဗဟိ စ အန္တမသော အဇ္ဈောကာသေပီတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ။ တဿာတိ အနတ္တမနဿ အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပယတော တဿ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလဿ။ နိဝါသော ဝါရိတော ပရဝိဟေဌကေန သဟဝါသဿ မဟာနတ္ထကရတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝရူပေန ဟိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေန ဧကဝိဟာရေ ဝါ ဧကင်္ဂဏေ ဝါ ဝသန္တေန အတ္ထော နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထေဝဿ နိဝါသော ဝါရိတော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၂)။

၁၀၈၇။ ‘‘သီတာဒိဥပပီဠိတဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, သီတာဒီဟိ ဥပပီဠိတဿ ဗာဓိတဿာတိ အတ္ထော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဥဏှေန ဝါ’’တိအာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ။ ယထာဟ ‘‘သီတေန ဝါ ဥဏှေန ဝါ ပီဠိတော ပဝိသတီ’’တိ။ ဧတ္ထ အာပဒါ နာမ ဗဟိ သယန္တဿ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယာပဇ္ဇနံ။

၁၀၈၈။ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဒုက္ခဝေဒနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

အနုပခဇ္ဇကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀၈၉။ နိက္ကဍ္ဎေယျာတိ နီဟရေယျ။ နိက္ကဍ္ဎာပေယျ ဝါတိ နီဟရာပေယျ ဝါ။

၁၉၉၀။ ဗဟူ ဘူမိယော ဝါလိကာတလသင်္ခါတာ ယဿ သော ဗဟုဘူမော, ပါသာဒေါ။ သမာသန္တဝိဓိဝသေန ‘‘ဗဟုဘူမော’’တိ ဝုစ္စတိ။

၁၀၉၁။ ဌပေတွာ ဌပေတွာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဂတိနိဝတ္တိံ ကတွာ ကတွာ။

၁၀၉၂။ အယံ နယောတိ ‘‘နိက္ခမာ’တိ ဧကဝစနေန ဂစ္ဆန္တေ အနေကေပိ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အတိက္ကန္တေ အာဏာပကဿ ဧကာဝ အာပတ္တိ ဟောတိ, ဌိတဋ္ဌာနတော ဌတွာ ဌတွာ နီဟရန္တဿ ဒွါရကောဋ္ဌဂဏနာယ ဟောတီ’’တိ အယံ နယော။ အာဏတ္တိယာ ခဏေယေဝါတိ ‘‘ဣမံ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ။

၁၀၉၃။ ဧကာဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ပါစိတ္တိ ဟောတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဗဟုကာနိ စေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒွါရာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, အတိက္ကာမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘ဧတ္တကေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အတိက္ကမာပေတွာ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ စ ‘‘ယာဝ ပရိယန္တဒွါရကောဋ္ဌကာ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ စ ‘‘ဗဟူ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အတိက္ကာမေတွာ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ စ အာဏတ္တတ္တာ ဗဟူ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အတိက္ကာမေတွာ သစေ နိက္ကဍ္ဎတီတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန ဧတ္တကာနိ ဒွါရာနိ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’တိ ဝါ ‘ယာဝ မဟာဒွါရံ, တာဝ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’တိ ဝါ ဧဝံ နိယမေတွာ အာဏတ္တော ဟောတိ, ဒွါရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၆)။ ဗဟူနိ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။

၁၀၉၄။ ဥပဋ္ဌာနသာလာဒီတိ ဧတ္ထ နိဿက္ကတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနတော ဥပဋ္ဌာနသာလာဒိတောတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ‘‘ဥပစာရတော’’တိ ဣမိနာ သမာနာဓိကရဏတ္တာ ဝိဟာရဿ ဥပဋ္ဌာနသာလာဒိတော ဥပစာရတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဥပစာရော နာမ ဥပဋ္ဌာနသာလာဒိမတ္တမေဝါ’’တိ။ ကာယေနပိ ဝါစာယပိ တထာ နိက္ကဍ္ဎနေ စ ဒုက္ကဋန္တိ ဝက္ခမာနေန သဟ ယောဇနာ။ တဿာတိ ဥပသမ္ပန္နဿ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဏ္ဍပါဒယော ဂဟိတာ။ ယထာဟ ‘‘ဝိဟာရဿ ဥပစာရာ ဝါ ဥပဋ္ဌာနသာလာယ ဝါ မဏ္ဍပါ ဝါ ရုက္ခမူလာ ဝါ အဇ္ဈောကာသာ ဝါ နိက္ကဍ္ဎတိ ဝါ နိက္ကဍ္ဎာပေတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၂၇)။ ‘‘ဝါစာယာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နိက္ခမာ’’တိ စ ‘‘ဣမံ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ အာဏာပနဉ္စ ဂဟိတံ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ဧကေန ပယောဂေန ဧကာပတ္တိ, နာနာပယောဂေသု ပယောဂဂဏနာယ, ဒွါရဂဏနာယ ဝါ ဟောတီတိ ဝုတ္တမေဝ ပကာရံ ဥပသံဟရတိ။

၁၀၉၅။ ‘‘တထာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဣတရံ နိက္ကဍ္ဎန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာ ဝိဟာရူပစာရတော ဥပဋ္ဌာနသာလာဒိတော ဥပသမ္ပန္နံ နိက္ကဍ္ဎန္တဿ, နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿ စ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ, တထာ အနုပသမ္ပန္နဿ ဝိဟာရတော စ ဝိဟာရူပစာရတော စ နိက္ကဍ္ဎနာဒိံ ကရောန္တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ တထာ ဝိဟာရဿူပစာရာ ဝါ ဝိဟာရာ ဝါ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပရိက္ခာရံ နိက္ကဍ္ဎန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ သဗ္ဗေသန္တိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နာနံ။ ပရိက္ခာရန္တိ အန္တမသော ရဇနဆလ္လိပိ သင်္ဂယှတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အန္တမသော ရဇနဆလ္လိမ္ပီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၆)။

၁၀၉၆။ ‘‘အသမ္ဗဒ္ဓေသူ’’တိ ဣမိနာ ဗျတိရေကတော အသိထိလဗဒ္ဓေသု ပရိက္ခာရေသု ဧကိဿာယေဝ အာပတ္တိယာ သမ္ဘဝံ ဒဿေတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဂါဠှံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တီ’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၆)။ သိထိလဗန္ဓနံ ပန သမ္မာ ဗန္ဓနံ န ဟောတီတိ အသမ္ဗဒ္ဓဝစနေန ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဿ ဘိက္ခုဿ ဝတ္ထူနံ ဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပယေတိ ယောဇနာ, ပရိက္ခာရံ နီဟရန္တဿ, နီဟရာပေန္တဿ စ အဿ ဘိက္ခုနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၀၉၇-၈။ အန္တေဝါသိန္တိ စ သဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တိ စ ဧတ္ထ ‘‘အသမ္မာဝတ္တန္တ’’န္တိ သေသော။ ယထာဟ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အန္တေဝါသိကံ ဝါ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဝါ န သမ္မာ ဝတ္တန္တံ နိက္ကဍ္ဎတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၁၂၈)။ နိက္ကဍ္ဎန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿာ’’တိ သေသော။ အသမ္မာဝတ္တန္တံ အန္တေဝါသိံ ဝါ အလဇ္ဇိံ ဝါ တထာ အသမ္မာဝတ္တန္တံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဝါ ဥမ္မတ္တကံ ဝါ တေသံ အန္တေဝါသိအာဒီနံ ပရိက္ခာရံ ဝါ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာ ဝါ တထာ ဝိဿာသိကဿ ဝသနဋ္ဌာနာ ဝါ နိက္ကဍ္ဎန္တဿ, နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿ ဝါ ဥပသမ္ပန္နံ ဝါ အနုပသမ္ပန္နံ ဝါ သံဃိကဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎန္တဿ သယံ ဥမ္မတ္တကဿ ဝါ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အလဇ္ဇီအာဒယော ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတောယေဝ နိက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၈) ဝုတ္တံ, ပါဠိယဉ္စ ‘‘အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကေ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၂၇) ဝုတ္တံ, ‘‘အတ္တနော ဝိဿာသိကဿ ဝသနဋ္ဌာနာ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? ဣမဿေဝ ပါဌဿ အနုလောမတော ဝုတ္တံ။ အန္တေဝါသိကန္တိအာဒီသု ပဌမံ အသမ္မာဝတ္တနာဒိဘာဝေန ‘‘နိက္ကဍ္ဎိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နိက္ကဍ္ဎန္တဿ စိတ္တလဟုပရိဝတ္တိတာယ ကောပေ ဥပ္ပန္နေပိ အနာပတ္တိ။

၁၀၉၉။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နိက္ကဍ္ဎန္တဿာ’’တိ စ တတ္ထေဝ သေသံ ‘‘နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၆) စ ‘‘တဿ ပရိက္ခာရံ ဝါ’’တိ စ ယထာဝုတ္တံ ဥပသံဟရတိ။ ‘‘သံဃာရာမာပိ သဗ္ဗသ္မာ’’တိ ဣဒံ ကလဟကာရကေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘဏ္ဍနကာရကကလဟကာရကမေဝ သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ လဘတိ။ သော ဟိ ပက္ခံ လဘိတွာ သံဃမ္ပိ ဘိန္ဒေယျာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၈)။ ဣဒံ တူတိ ဧတ္ထ ဝိသေသတ္ထဇောတကေန တု-သဒ္ဒေန ဝုတ္တဝိသေသနံ ဝိနာ အဝသေသဝိနိစ္ဆယော အနန္တရသဒိသောယေဝါတိ ဒီပေတိ။ တိသမုဋ္ဌာနံ ကာယစိတ္တဝါစာစိတ္တကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာနတောတိ။

နိက္ကဍ္ဎနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၀၀-၁။ မဇ္ဈိမာသီသဃဋ္ဋာယာတိ သီသံ န ဃဋ္ဋေတီတိ အသီသဃဋ္ဋာ, မဇ္ဈိမဿ အသီသဃဋ္ဋာ မဇ္ဈိမာသီသဃဋ္ဋာ, တာယ, ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သီသာဃဋ္ဋနပ္ပမာဏုဗ္ဗေဓဟေဋ္ဌိမတလာယာတိ အတ္ထော။ ဝေဟာသကုဋိယာတိ ပဒရာဒီဟိ ဥပရိ အစ္ဆန္နတလာယ ဒွိဘူမိကာဒိဘေဒါယ ကုဋိယာ။ ဥပရီတိ မတ္ထကေ, အကတပဒရာဒိအတ္ထရဏာယ တုလာမတ္တယုတ္တာယ ဥပရိမတလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယာဟိ ကာဟိစိ ဥပရိ အစ္ဆန္နတလာ ဒွိဘူမိကကုဋိ ဝါ တိဘူမိကာဒိကုဋိ ဝါ ‘ဝေဟာသကုဋီ’တိ ဝုစ္စတိ, ဣဓ ပန အသီသဃဋ္ဋာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၁)။ အာဟစ္စပါဒကေ မဉ္စေတိ ‘‘အာဟစ္စပါဒကော နာမ မဉ္စော အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော ဟောတီ’’တိ ပါဠိယံ ဒဿိတေ အဋနိသီသာနိ ဝိဇ္ဈိတွာ ပါဒသိခံ အာဝုဏိတွာ ဥပရိသိခါယ အနာကောဋိတအာဏိမှိ ဌိတမဉ္စေတိ အတ္ထော။ အာဟစ္စပါဒကေ ပီဌေတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘အာဟစ္စပါဒကံ နာမ ပီဌံ အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၃၁)။ သောယေဝတ္ထော။

တသ္မိံ အာဟစ္စပါဒကေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ နိသီဒန္တဿ ဝါ နိပဇ္ဇန္တဿ ဝါ တဿ ဘိက္ခုနော ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယော သိယုန္တိ ယောဇနာ။

၁၁၀၂-၃။ သံဃိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယံ။ ပုဂ္ဂလေတိ ပုဂ္ဂလိကေ ဝိဟာရေ။ ဝေဟာသကုဋိယာ…ပေ… ဂဏနာယေဝ တဿ တိကဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ပုဂ္ဂလိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကအညပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။

ဟေဋ္ဌာ အပရိဘောဂေ ဝါတိ ဒါရုသမ္ဘာရာဒီနံ ဝသေန ဟေဋ္ဌိမတလေ အဝလဉ္ဇေ ဝါ။ သီသဃဋ္ဋာယ ဝါတိ သီသဃဋ္ဋနပ္ပမာဏတလာယ ကုဋိယာ ဝါ။ အဝေဟာသဝိဟာရေ ဝါတိ အဝေဟာသကုဋိယာ ဘူမိယံ ကတပဏ္ဏသာလာဒီသု။ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဝိဿာသိကဝိဟာရေ’’တိ ဣဒံ ‘‘အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကေ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၃၂) ဣမဿ အနုလောမနတော ဝုတ္တံ။

၁၁၀၄။ ယတ္ထ ပဋာဏိ ဝါ ဒိန္နာတိ ယသ္မိံ မဉ္စေ ပါဒသီသာနံ ဥပရိ အဋနိမတ္ထကတော တိရိယံ အာဏိ ပဝေသိတာ ဟောတိ, တတ္ထ အဘိနိသီဒတော, အဘိနိပဇ္ဇတော ဝါ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ တတ္ထာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအပဝေသိတပဋာဏိမှိ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ။ ‘‘ဌတွာ’’တိ ဣမိနာ နိပဇ္ဇနံ နိဝတ္တေတိ။ လဂေတီတိ ဥပရိဗဒ္ဓအင်္ကုသသိက္ကာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ လဂေတိ။ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနတော ဧဠကလောမေန သိက္ခာပဒေန သမံ မတန္တိ ယောဇနာ။

ဝေဟာသကုဋိကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၀၅။ ယာဝ ဒွါရဿ ကောသမှာတိ ဧတ္ထ ‘‘မဟလ္လကဿ ဝိဟာရဿာ’’တိ သေသော, ‘‘မဟလ္လကော နာမ ဝိဟာရော သဿာမိကော ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၃၆) ပါဠိယံ ဝုတ္တတ္တာ ကာရာပေတာနံ ဒါယကာနံ သမ္ဘဝတော မဟလ္လကဿ ‘‘ဝိဟာရော နာမ ဥလ္လိတ္တော ဝါ ဟောတိ အဝလိတ္တော ဝါ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တော ဝါ’’တိ ဒဿိတဘေဒဿ ဝိဟာရဿ ဒွါရကောသသင်္ခါတပိဋ္ဌသံဃာဋဿ ‘‘သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၃၆) ပါဠိယံ ဝုတ္တဒွါရကဝါဋပုထုလပ္ပမာဏဒွါရဗာဟသမီပံ အဝဓိံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒွါရကောသော နာမ ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏော ဩကာသော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။

အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာတိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠသဟစရိယေန တံသဟိတဒွါရကဝါဋေန ယုတ္တဒွါရဗာဟာနမေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဒွါရဗာဟာနံ နိစ္စလတ္ထာယာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သကဝါဋဿ ဒွါရဗန္ဓဿ နိစ္စလဘာဝတ္ထာယာတိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။ လိမ္ပိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိ သေသော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။ တိဏမတ္တိကာနံ ဥပရိ ပုနပ္ပုနံ မတ္တိကာလေပေါ ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၁၁၀၆-၇။ ယော ဉေယျော, အယံ နယောတိ သမ္ဗန္ဓော, ‘‘ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပိတဗ္ဗံ ဝါ လေပါပေတဗ္ဗမေဝ ဝါ’’တိ ယော ဝုတ္တော, အယံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အာလောကံ သန္ဓေတိ ပိဓေတီတိ အာလောကသန္ဓိ, ဝါတပါနကဝါဋာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ယထာဟ ‘‘အာလောကသန္ဓီတိ ဝါတပါနကဝါဋကာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။ ဧတ္ထ ကဝါဋဿ သာမန္တာ ကဝါဋဒွါရဖလကဝိတ္ထာရပ္ပမာဏံ လေပဋ္ဌာနံ။ ယထာဟ ‘‘သဗ္ဗဒိသာသု ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏော ဩကာသော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။

ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ဝါတပါနကဝါဋဿ သာမန္တာ ဒွါရဖလကဝိတ္ထာရပ္ပမာဏေ ဌာနေ တိဏ္ဏံ မတ္တိကာနံ ဥပရိပိ ယတ္တကံ ဗဟလံ ဣစ္ဆတိ, တတ္တကေ ဌာနေ အာလောကသန္ဓိ ပရိကမ္မတ္ထာယ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ။ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဆာဒါပေသိ ပုနပ္ပုနံ လေပါပေသီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၃၄) ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နဒေါသေန သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ လေပံ အနုဇာနန္တေန စ ဒွါရဗန္ဓနဿ သာမန္တာ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏေယေဝ ပဒေသေ ပုနပ္ပုနံ လေပဿ အနုညာတတ္တာ တတော အညတ္ထ ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပေန္တဿ ဝါ လိမ္ပာပေန္တဿ ဝါ ဘိတ္တိယံ မတ္တိကာဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပုန စတုတ္ထလေပေ ဒိန္နေ ပါစိတ္တိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ။ ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ပုနပ္ပုနံ လေပဒါနဿ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အညတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တမတ္တံ ဌပေတွာ ပါစိတ္တိယဿ အဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋံ အနုရူပန္တိ ဝုတ္တံ။

ဆဒနဿာတိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာနံ ဣဋ္ဌကာသိလာသုဓာတိဏပဏ္ဏစ္ဆဒနာနံ အညတရဿ။ ဒွတ္တိပရိယာယန္တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိယာယေနာတိ ပရိက္ခေပေန, ဧဝံ ဆဒနံ ပန တိဏပဏ္ဏေဟိ လဗ္ဘတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၆) ဝုတ္တတ္တာ ပရိယာယန္တိ တိဏေဟိ ဝါ ပဏ္ဏေဟိ ဝါ ပရိက္ခိပိတွာ ဆဒနမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣဋ္ဌကာယ ဝါ သိလာယ ဝါ သုဓာယ ဝါ ဆဒနေ လဗ္ဘမာနံ မဂ္ဂေန ဆဒနံ ပန ဥပလက္ခဏဝသေန လဗ္ဘတိ။ ဒွတ္တိပရိယာယေန ဆဒနဉ္စ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ဆဒနံ ဆဒနူပရိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၆) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဥပရူပရိ ဆဒနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟရိတံ နာမ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဟရိတန္တိ စေတ္ထ သတ္တဓညဘေဒံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ, မုဂ္ဂမာသတိလကုလတ္ထအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍာဒိဘေဒဉ္စ အပရဏ္ဏံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။ ဣမေသု အညတရဿာဘာဝေန အဟရိတံ နာမ။

အဓိဋ္ဌေယျန္တိ ဝိဓာတဗ္ဗံ။ တတော ဥဒ္ဓန္တိ တီဟိ ပရိယာယေဟိ ဝါ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ ဝါ ဥဒ္ဓံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝါ ပရိယာယာနံ ဝါ ဥပရီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၆)။ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဝက္ခမာနဒူရတာယ ယုတ္တေ အဟရိတဋ္ဌာနေ ဌတွာ သံဝိဒဟိတွာ တိက္ခတ္တုံ ဆာဒါပေတွာ တတိယဝါရေ ‘‘ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ။ အပက္ကမန္တေန တုဏှီဘူတေန ဌာတဗ္ဗံ, တတော ဥတ္တရိ စတုတ္ထဝါရေ ဆဒနတ္ထံ ဝိဒဟန္တဿ ဣဋ္ဌကာဒိဂဏနာယ, တိဏေသု တိဏဂဏနာယ, ပဏ္ဏေသု ပဏ္ဏဂဏနာယ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ပါဠိယံ ‘‘မဂ္ဂေန ဆာဒေန္တဿ ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယာယ မဂ္ဂံ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ။ ၁၃၆)။ တတိယာယ မဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ တတိယာယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သမ္ပဒါနဝစနံ, တတိယံ မဂ္ဂန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ ဟရိတေ, ‘‘သစေ ဟရိတေ ဌိတော အဓိဋ္ဌာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၃၇) ဝစနတော အဓိဋ္ဌာနာယ တိဋ္ဌတောတိ လဗ္ဘတိ။ ဗီဇရောပနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သဿံ တိဋ္ဌတိ, တာဝ ဟရိတံ နာမ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယသ္မိမ္ပိ ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဗီဇံ န တာဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဝဿေ ပန ပတိတေ သမ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅)။

၁၁၀၈-၉။ အဟရိတဋ္ဌာနေပိ တိဋ္ဌတော ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပိဋ္ဌိဝံသေ’’တိအာဒိ။ ‘‘ပိဋ္ဌိဝံသေ’’တိ ဣဒံ ဝံသယုတ္တသေနာသနဝသေန ဝုတ္တံ။ ကဏ္ဏိကံ ဂါဟာပေတွာ ကတသေနာသနဿာပိ ဥပလက္ခဏံ ဟောတိ။ ပိဋ္ဌိဝံသေတိ စ ‘‘ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တိအာဒီသု ဝိယ သာမီပိကာဓာရေ ဘုမ္မံ။ ကုတောယံ ဝိသေသော လဗ္ဘတီတိ? အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပိဋ္ဌိဝံသဿ ဝါ ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာယ ဝါ ဥပရိ, ထုပိကာယ ဝါ ပဿေ နိသိန္နော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၅) ဝုတ္တဝိဓာနတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘နိသိန္နော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ဌိတောတိ ဧတ္ထ ဂတိနိဝတ္တိသာမညေန နိသိန္နော စ ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗော။ ယသ္မိံ ဌာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘အဟရိတေ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘ဌာတု’’န္တိ ဣဒံ အဓိဋ္ဌာနကရဏတ္ထာယ ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တဿ အန္တော အဟရိတေပိ ဌတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၆) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဝိညာယတိ။

ပတနောကာသတောတိ ဧတ္ထ ပဌမတ္ထေ တော-ပစ္စယော။ တဉှိ ဌာနံ ဝိဟာရဿ ပတနောကာသောတိ ယောဇနာ။ ဟီတိ ဟေတုအတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ယသ္မာ အဟရိတေ ပတန္တဿ ဝိဟာရဿေတံ ဌာနံ ပတနောကာသော, တသ္မာ တတ္ထ ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၁၁၁၁။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဒေါ တာဝ ဝိဟာရပဒဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဝိဟာရော နာမ ဥလ္လိတ္တော ဝါ’’တိအာဒိဝုတ္တတ္တာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၆) တဗ္ဗိပရိယာယတော တိဏေဟေဝ ကတဆဒနဘိတ္တိကာ ကုဋိ တိဏကုဋိကာတိ ဝိညာယတီတိ တိဏဆဒနာ ကုဋိကာ တိဏကုဋိကာ။

ဒွတ္တိပရိယာယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၁၂။ ဇာနန္တိ တောယဿ သပ္ပါဏကဘာဝံ ဇာနန္တော။ သိဉ္စေယျ သိဉ္စာပေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘တေန ဥဒကေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေန ဥဒကေန သယံ ဝါ သိဉ္စေယျာ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၀)။

၁၁၁၃။ ယော ပန ဓာရံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ သစေ မတ္တိကံ သိဉ္စေယျ, ဧဝံ သိဉ္စတော တဿာတိ ယောဇနာ။

၁၁၁၄-၅။ သန္ဒမာနကန္တိ တောယဝါဟိနိံ။ မာတိကံ အာဠိံ။ သမ္မုခံ ကရောန္တဿာတိ ဥဒကံ နှာယိတုမိစ္ဆိတံ ယဒိ, သယံ အဘိမုခံ ကရောန္တဿ။ တတ္ထ တတ္ထ ဗန္ဓတော အဿ ဘိက္ခုဿ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။ ပယောဂဂဏနာတိ ပယောဂဂဏနာယ, ဥဒကံ ဗန္ဓိတွာ ဗန္ဓိတွာ ယထိစ္ဆိတဒိသာဘိမုခကရဏပယောဂါနံ ဂဏနာယာတိ အတ္ထော။

၁၁၁၆-၇။ ယံ ဇလံ တိဏာဒိမှိ ပက္ခိတ္တေ သစေ ခယံ ဝါ အာဝိလတ္တံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, တာဒိသေ ဥဒကေ မတ္တိကံ, တိဏမေဝ ဝါ သစေ သကဋပုဏ္ဏမ္ပိ ဧကတော ပက္ခိပေယျ, ဧဝံ ပက္ခိပန္တဿ ဧကာ ပါစိတ္တိ။ ဧကေကံ မတ္တိကံ, တိဏမေဝ ဝါ။ ဝါ-သဒ္ဒေန ကဋ္ဌဂေါမယာဒိံ ဝါ ပက္ခိပန္တဿ ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယန္တိ ယောဇနာ။ အာဝိလတ္တန္တိ ပါဏကာ ယထာ နဿန္တိ, တထာ အာလုဠိတဘာဝံ။ ဣမိနာ ဧဝံ အဝိနဿမာနပါဏကေ မဟာဥဒကေ တိဏာဒိံ ပက္ခိပန္တဿ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣဒံ ပန မဟာဥဒကံ…ပေ… သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၀)။

၁၁၁၈။ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အာဏာပနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။ ဧကာ ပါစိတ္တိ။

၁၁၁၉။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သပ္ပါဏကေ စ အပ္ပါဏကေ စ။ ဝိမတိဿာတိ သဟစရိယေန ဝိမတိသဟိတမာဟ။

၁၁၂၀။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာပါဏသညိဿာ’’တိအာဒီသု အဓိကာရတော လဗ္ဘမာနံ ‘‘သိဉ္စနာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ကရောန္တဿာ’’တိ ဣဒံ ပစ္စေကံ သမ္ဗန္ဓနီယံ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သပ္ပါဏကေ, အပ္ပါဏကေ စ။ အပါဏသညိဿာတိ ဧဝံ ကတေန ပယောဂေန နဿမာနာ ပါဏကာ န သန္တီတိသညိဿ။ အသဉ္စိစ္စာတိ ယထာ ပါဏကာ န နဿန္တိ, ဧဝံ ဃဋာဒီဟိ ဂဟိတံ သပ္ပါဏကဥဒကံ ဥဒကေယေဝ ဩသိဉ္စန္တဿ ဝါ ဩသိဉ္စာပေန္တဿ ဝါ ဝဋ္ဋိတွာ တသ္မိံ ဥဒကေ တိဏာဒိမှိ ပတိတေ အသဉ္စိစ္စ ကတံ နာမ ဟောတိ။ အသတိဿာတိ အသတိယာ ကရောန္တဿ။ အဇာနတောတိ ပါဏကာနံ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနိတွာ ကရောန္တဿ။

၁၁၂၁-၂။ ဝဓကစိတ္တေ သတိ သတ္တမေ သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေ ပဌမသိက္ခာပဒဿ ဝိသယဘာဝတော တတော ဝိသေသေတုမာဟ ‘‘ဝိနာ ဝဓကစိတ္တေနာ’’တိ။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပါဠိယံ (ပါစိ။ ၁၄၀) ‘‘သပ္ပါဏကံ ဥဒက’’န္တိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဂတံ ပဌမင်္ဂဉ္စ ‘‘ဇာန’’န္တိ ဣမိနာ ဒုတိယင်္ဂဉ္စ ‘‘သိဉ္စေယျ ဝါ သိဉ္စာပေယျ ဝါ’’တိ ဣမိနာ စတုတ္ထင်္ဂဉ္စ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ တတိယင်္ဂံ။ တဉ္စ ခေါ ဝဓကစိတ္တဿ သတ္တမဝဂ္ဂေ ပဌမသိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယဝစနတော ဧတ္ထ တဒဘာဝလက္ခဏံ တတိယင်္ဂံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိအဓိပ္ပါယေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝိနာ ဝဓကစိတ္တေနာ’’တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘စတ္တာရေဝဿ အင်္ဂါနိ, နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ မဟေသိနာ’’တိ။ အဿာတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ။

၁၁၂၃။ သပ္ပါဏကသညိဿ ‘‘ပရိဘောဂေန ပါဏကာ မရိဿန္တီ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဇာနန္တဿာပိ သိဉ္စနသိဉ္စာပနံ ‘‘ပဒီပေ နိပတိတွာ ပဋင်္ဂါဒိပါဏကာ မရိဿန္တီ’’တိ ဇာနန္တဿ ပဒီပုဇ္ဇလနံ ဝိယ ဝိနာပိ ဝဓကစေတနာယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ တိစိတ္တ’’န္တိ။ ဧတ္ထ ကိသ္မိဉ္စိ ကုပိတဿ ဝါ ကီဠာပသုတဿ ဝါ သိဉ္စတော အကုသလစိတ္တံ, မာလာဂစ္ဆာဒိံ သိဉ္စတော ကုသလစိတ္တံ, ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနတော ခီဏာသဝဿ အဗျာကတစိတ္တန္တိ တိစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဿာတိ သတ္တမဝဂ္ဂေ ပဌမသိက္ခာပဒဿ။ အဿ စာတိ ဣမဿ သိဉ္စနသိက္ခာပဒဿ စ။ ဣဒံ ဝိသေသနန္တိ ဣဒံ နာနာကရဏံ။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ပကရဏေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပကာသိတန္တိ အတ္ထော။ တံ လောကဝဇ္ဇံ, ဣဒံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ တံ အကုသလစိတ္တံ, ဣဒံ တိစိတ္တံ။ တံ ဒုက္ခဝေဒနံ, ဣဒံ တိဝေဒနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သတ္တမဝဂ္ဂေ ဒုတိယဿ ဣမဿ စ ကော ဝိသေသောတိ စေ? ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ‘‘သိဉ္စေယျ ဝါ သိဉ္စာပေယျ ဝါ’’တိ ဗာဟိရပရိဘောဂဝသေန ပဌမံ ပညတ္တတ္တာ ‘‘သပ္ပါဏကံ ဥဒကံ ပရိဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၈၈) သိက္ခာပဒံ အတ္တနော နဟာနပါနာဒိပရိဘောဂဝသေန ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တသ္မိံ ဝါ ပဌမံ ပညတ္တေပိ အတ္တနော ပရိဘောဂဝသေနေဝ ပညတ္တတ္တာ ပုန ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဗာဟိရပရိဘောဂဝသေန ပညတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

သပ္ပါဏကကထာဝဏ္ဏနာ။

သေနာသနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၁၁၂၄-၆။ အဋ္ဌင်္ဂယုတ္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘သီလဝါ’’တိအာဒိ ဧကမင်္ဂံ, ‘‘ဗဟုဿုတော’’တိအာဒိ ဒုတိယံ, ‘‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိ တတိယံ, ‘‘ကလျာဏဝါစော ဟောတီ’’တိအာဒိ စတုတ္ထံ, ‘‘ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ’’တိ ပဉ္စမံ, ‘‘ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိ ဆဋ္ဌံ, ‘‘န ခေါ ပနေတံ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿာ’’တိအာဒိ သတ္တမံ, ‘‘ဝီသတိဝဿော ဝါ ဟောတိ အတိရေကဝီသတိဝဿော ဝါ’’တိ အဋ္ဌမန္တိ ဧတာနိ ပါဌာဂတာနိ အဋ္ဌ အင်္ဂါနိ နာမ။ ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေါ, တဒတ္ထာယ သမ္မုတီတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ဉတ္တိ စတုတ္ထီ ယဿ ကမ္မဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ‘‘ကမ္မေနာ’’တိ သေသော။

အဋ္ဌင်္ဂယုတ္တဿ ဘိက္ခုဿ မဟေသိနာ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ယာ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ ဣဓ အနုညာတာ, တာယ အသမ္မတော ယော ဘိက္ခူတိ ယောဇနာ။

ဂရုဓမ္မေဟိ အဋ္ဌဟီတိ ‘‘ဝဿသတူပသမ္ပန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ တဒဟုပသမ္ပန္နဿ ဘိက္ခုနော အဘိဝါဒနံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီဟိ (ပါစိ။ ၁၄၉) ပါဠိယံ အာဂတေဟိ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ။ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ, သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဘိက္ခုနိယောတိ ဣဒံ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ဩသာရေန္တောဝါတိ ပါဠိံ ဥစ္စာရေန္တောဝ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဩသာရေတဗ္ဗာတိ ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၉)။ တေ ဓမ္မေတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေ တေ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ။ ဩဝဒေယျာတိ အဋ္ဌဂရုဓမ္မပါဠိဘာသနသင်္ခါတံ ဩဝါဒံ ကရေယျ။

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ပါဋိပဒေ ဩဝါဒတ္ထာယ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ဘိက္ခုနိယော ‘‘တေန ဘိက္ခုနာ’’တိအာဒိနာ ပါဌာဂတနယေန ‘‘သမဂ္ဂတ္ထ ဘဂိနိယော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သမဂ္ဂမှယျာ’’တိ ယဒိ ဝဒေယျုံ, ‘‘ဝတ္တန္တိ ဘဂိနိယော အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မာ’’တိ ပုနပိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝတ္တန္တယျာ’’တိ ယဒိ ဝဒေယျုံ, ‘‘ဧသော ဘဂိနိယော ဩဝါဒေါ’’တိ နိယျာဒေယျ။ ‘‘န ဝတ္တန္တယျာ’’တိ ယဒိ ဝဒေယျုံ, ‘‘ဝဿသတူပသမ္ပန္နာယာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌဂရုဓမ္မပါဠိဘာသနဝသေန ဩဝါဒံ ကရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ဩသာရေန္တောဝ တေ ဓမ္မေ ဩဝဒေယျာ’’တိ။

၁၁၂၇။ အညေန ဓမ္မေနာတိ သုတ္တန္တေန ဝါ အဘိဓမ္မေန ဝါ။ ဧကတောဥပသမ္ပန္နန္တိ ဘိက္ခုနိသံဃေယေဝ ဥပသမ္ပန္နံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာ’’တိ။ တထာတိ ဩဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿေတိ။

၁၁၂၈။ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေယေဝ ဥပသမ္ပန္နန္တိ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော သင်္ဂဏှာတိ။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနော လိင်္ဂပရိဝတ္တနေ သတိ တထာ ပါစိတ္တိ ဧဝ ပကာသိတာတိ အတ္ထော။

၁၁၂၉။ ဩဝါဒံ အနိယျာဒေတွာတိ ‘‘ဝတ္တန္တိ ဘဂိနိယော အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝတ္တန္တယျာ’’တိ ဝုတ္တေတိ ဧတ္ထာပိ သောယေဝတ္ထော။

၁၁၃၀။ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒတော ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၁၃၁။ အဂဏှန္တဿ ဩဝါဒန္တိ ဧတ္ထ ဩဝါဒတ္ထံ ယာစနသန္ဒေသော တဒတ္ထတာယ ဩဝါဒေါတိ ဂဟိတောတိ ဩဝါဒသာသနံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တဿာတိ အတ္ထော။ အပစ္စာဟရတောပိ တန္တိ တံ အတ္တနာ ဂဟိတံ ဩဝါဒသာသနံ ဥပေါသထဂ္ဂေ အာရောစေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဒိန္နံ ပဋိသာသနံ ဘိက္ခုနိသံဃဿ နေတွာ အဝဒန္တဿာပိ။ ဗာလန္တိ သာသနသမ္ပဋိစ္ဆနဉ္စ ဥပေါသထဂ္ဂံ နေတွာ အာရောစနဉ္စ ပဋိသာသနံ ဟရိတွာ ပါဋိပဒေ ဘိက္ခုနိသံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ယထာနုရူပံ ပစ္စာရောစနဉ္စ ကာတုံ အဇာနနတာယ ဗာလံ။ ဂိလာနန္တိ ဥပေါသထဂ္ဂံ ဂန္တွာပိ အာရောစနဿ ဗာဓကေန ဂေလညေန သမန္နာဂတံ ဂိလာနံ။ ဂမိကန္တိ ပါဋိပဒံ အနိသီဒိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ အစ္စာယိကဂမနံ ဂမိကဉ္စ ဌပေတွာ ဒုက္ကဋံ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၁၃၂။ ကမ္မသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မ-သဒ္ဒေန ဘိက္ခုနောဝါဒကဿ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဒိန္နံ သမ္မုတိကမ္မံ အဓိပ္ပေတန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ဉတ္တိံ, ကမ္မဝါစဉ္စ ပရိဟာပေတွာ, ပရိဝတ္တေတွာ ဝါ ကတံ စေ, အဓမ္မကမ္မံ နာမ။ ဝဂ္ဂေတိ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒဿ အနာဟရဏေန ဝါ သန္နိပတိတာနံ ဥက္ကောဋေန ဝါ ဝဂ္ဂေ သတိ။ တိကပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, ဝေမတိကော ဩဝဒတိ, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၅၀) အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညိပက္ခေ ဝုတ္တပါစိတ္တိယတ္တယံ ဟောတိ။

၁၁၃၃။ အဓမ္မေ ပန ကမ္မသ္မိံ ဝေမတိကဿာပီတိ ယောဇနာ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝဂ္ဂေ ဘိက္ခုနိသံဃသ္မိံ, တိကပါစိတ္တိယံ သိယာ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကပက္ခေ ‘‘ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၅၀) အဓမ္မိကကမ္မေယေဝ ဝိမတိဝါရေ ဝုတ္တတိကပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဓမ္မကမ္မန္တိ သညိနော’’တိ ဣမိနာပိ ‘‘အဓမ္မေ ပန ကမ္မသ္မိ’’န္တိ ဣဒံ ယောဇေတဗ္ဗံ, ‘‘တထာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော, တေန ‘‘ဝဂ္ဂေ’’တိအာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ။ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၅၀) ဝုတ္တံ တိကပါစိတ္တိယံ ဟောတိ။ ဧဝမေတာ ပါစိတ္တိယော သန္ဓာယာဟ ‘‘နဝ ပါစိတ္တိယော ဝုတ္တာ’’တိ။

ဣမသ္မိံ ဝိယ အဓမ္မကမ္မဝါရေ ‘‘သမဂ္ဂေ ဘိက္ခုနိသံဃသ္မိ’’န္တိ ဝိကပ္ပေ စ ဧဝမေဝ နဝ ပါစိတ္တိယော ဟောန္တီတိ အတိဒိသန္တော ‘‘သမဂ္ဂေပိ စ တတ္တကာ’’တိ အာဟ။ ယထာဟ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ အဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကော သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၅၀)။

၁၁၃၄။ ဒွိန္နံ နဝကာနံ ဝသာတိ ယထာဒဿိတံ ဝဂ္ဂနဝကံ, သမဂ္ဂနဝကန္တိ ဒွိန္နံ နဝကာနံ ဝသေန။ တာတိ ပါစိတ္တိယော။

‘‘ဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကော ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝဂ္ဂပက္ခေ နဝ ဒုက္ကဋာနိ။ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကော သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော, သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ, ဝေမတိကော ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ သမဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ သမဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၅၁) ဧတ္ထ အန္တေ ဝုတ္တံ အနာပတ္တိဝါရံ ဝိနာ အဝသေသေသု အဋ္ဌသု ဝါရေသု သမဂ္ဂပက္ခေ အဋ္ဌ ဒုက္ကဋာနိ။ ဧဝံ ပုရိမာနိ နဝ, ဣမာနိ အဋ္ဌာတိ ဓမ္မကမ္မပက္ခေ သတ္တရသ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ကဋံ ဓမ္မကမ္မေပိ, သတ္တရသဝိဓံ သိယာ’’တိ။

၁၁၃၅။ ‘‘ဩသာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ကထေတိ ဝါတိ ယောဇနာ။ ‘‘အဋ္ဌဂရုဓမ္မံ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တော တံ ကထေတိ ဝါ။ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတိ ဝါတိ အဋ္ဌဂရုဓမ္မဝိသယေ ပဉှံ ပုဋ္ဌော တမေဝ ဝဒတိ ဝါ။ သိက္ခမာနာယ ကထေတိ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ သိက္ခမာနာယ အဋ္ဌဂရုဓမ္မေ ကထေတိ ဝါ, နေဝ ဒေါသောတိ အတ္ထော။ ဥမ္မတ္တကာဒိနော ကထယတော နေဝ ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

၁၁၃၆။ ဣဒါနိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဗဟုဿုတာနံ လက္ခဏေ ဧကတ္ထ ဒဿိတေ ဘိက္ခုနောဝါဒကဿ ဝိသေသော သုဝိညေယျော ဟောတီတိ တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝါစုဂ္ဂတာဝ ကာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ။ ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ဘိက္ခုဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ မာတိကာ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာဝ ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ, ဘိက္ခုဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂမာတိကာ ပဂုဏာ ကတွာ တာသံ အဋ္ဌကထံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပါဠိတော, အတ္ထတော စ ဝစနပထာရုဠှာ ဝေါဟာရက္ခမာယေဝ ကာတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စတ္တာရော ဘာဏဝါရာ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာဝ ကာတဗ္ဗာတိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ပဂုဏာ’’တိ ဣမိနာ ပါဠိယံ ပဂုဏံ ကတွာ ဓာရေတွာ ပရိပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ ‘‘ဝါစုဂ္ဂတာဝ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဣမိနာ တဒတ္ထံ သုတွာ ဓာရေတွာ ပရိပုစ္ဆိတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဿေတိ။

၁၁၃၇။ ပရိကထတ္ထာယာတိ သမ္ပတ္တာနံ ဓမ္မကထနတ္ထာယ။ ကထာမဂ္ဂေါတိ မဟာသုဒဿနကထာမဂ္ဂေါ။ မင်္ဂလ…ပေ… အနုမောဒနာတိ အဂ္ဂဿ ဒါနာဒိမင်္ဂလေသု ဘတ္တာနုမောဒနာသင်္ခါတာ ဒါနကထာ စ, ကုမာရမင်္ဂလာဒီသု မဟာမင်္ဂလသုတ္တာဒိမင်္ဂလာနုမောဒနာ စ, အမင်္ဂလံ နာမ ကာလကိရိယာ, တတ္ထ မတကဘတ္တာဒီသု တိရောကုဋ္ဋာဒိကထာ စာတိ ဧဝံ တိဿောယေဝါနုမောဒနာ။

၁၁၃၈။ ဥပေါသထာဒိအတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဝါရဏာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယောတိ ကမ္မဝဂ္ဂေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယော, ပရိဝါရေ ကမ္မဝဂ္ဂေ အာဂတခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကကမ္မဝိနိစ္ဆယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ဥတ္တမတ္ထဿ ပါပက’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနမာဟ။ ဝိပဿနာဝသေန ဥဂ္ဂဏှန္တေန စ ဓာတုဝဝတ္ထာနမုခေန ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ဥတ္တမတ္ထဿာတိ အရဟတ္တဿ။

၁၁၃၉။ ဧတ္တကံ ဥဂ္ဂဟေတွာန ဗဟုဿုတောတိ ယထာဝုတ္တဓမ္မာနံ ဥဂ္ဂဟိတတ္တာ ဗဟုဿုတော။ ပဉ္စဝဿောတိ ဥပသမ္ပဒတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏပဉ္စသံဝစ္ဆရော။ ‘‘ဒသဝဿော’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သံဝစ္ဆရဝသေန ပဉ္စဝဿေသု ပရိပုဏ္ဏေသု ဝုတ္ထဝဿဝသေန အပရိပုဏ္ဏေသုပိ ပဉ္စဝဿောယေဝ။ ဣတရထာ ဦနပဉ္စဝဿောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿူပသမ္ပဒါဒီသု ဝိယ ကေစိ သံဝစ္ဆရဂဏနံ အဝိစာရေတွာ ‘‘ပဉ္စဝဿော’’တိဝစနသာမညေန ဝုတ္ထဝဿဂဏနမေဝ ဂဏှန္တိ, တဒယုတ္တံ။ တထာ ဂဟဏေသု ယုတ္တိ ဝါ မဂ္ဂိတဗ္ဗာ။ မုဉ္စိတွာ နိဿယန္တိ နိဿယဝါသံ ဇဟိတွာ။ ဣဿရောတိ နိဿယာစရိယဝိရဟေန ဣဿရော, ဣမိနာ နိဿယမုတ္တလက္ခဏံ ဒဿိတံ။

၁၁၄၀။ ဒွေ ဝိဘင်္ဂါတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂဒွယံ။ ဣဓ ‘‘ဝါစုဂ္ဂတာ’’တိ ဣဒံ ပရိပုစ္ဆမ္ပိ သန္ဓာယာဟာတိပိ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ သာရတ္ထဒီပနိယံ ‘‘ဒွေ ဝိဘင်္ဂါ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာ’တိဣဒံ ပရိပုစ္ဆာဝသေန ဥဂ္ဂဟဏမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’န္တိ ဝဒန္တီ’’တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၁၄၅-၁၄၇)။ ဗျဉ္ဇနာဒိတောတိ ဧတ္ထ ဗျဉ္ဇနံ နာမ ပဒံ, အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတံ အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ အက္ခရံ, ပဒက္ခရာနိ အပရိဟာပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စတူသွပိ နိကာယေသူတိ ဒီဃမဇ္ဈိမသံယုတ္တ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေသု, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ ဧကော ဝါ နိကာယော ပေါတ္ထကောပိ စ ဧကောတိ ယောဇနာ။ အပိ-သဒ္ဒေန ခုဒ္ဒကနိကာယဿာပိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ပိ ဝါ’’တိ ဣမိနာ ခုဒ္ဒကနိကာယေ ဇာတကဘာဏကေန သာဋ္ဌကထံ ဇာတကံ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ဓမ္မပဒံ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗမေဝါတိ ဒဿိတေ ဒွေ ပေါတ္ထကေ သမုစ္စိနောတိ, စတ္တာရိ ခန္ဓကဝတ္တာနိ ဝါ။

၁၁၄၂။ ဒိသာပါမောက္ခော ယတ္ထ ယတ္ထ ဝသတိ, တဿာ တဿာဒိသာယ ပါမောက္ခော ပဓာနော။ ယေနကာမံဂမောတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒိသာဘာဂေ ယထာကာမံ ဝုတ္တိကော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ ကာမံ လဘတေ ဣဿရောတိ ယောဇနာ, ဣဿရော ဟုတွာ ဘိက္ခုပရိသာယ အတ္တာနံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ ယထာရုစိယာ လဘတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္တာဝတာ ပရိသူပဋ္ဌာပကလက္ခဏံ ဝုတ္တံ။

၁၁၄၃။ ဝါစုဂ္ဂန္တိ ဝါစုဂ္ဂတံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒါနိ အယံ ဘဏ္ဍပါထာဝိဓိ န ဟောတီတိ မိဟကပရိပုစ္ဆနကထာနုရူပတော အတ္ထကရဏံ န ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ နာမာတိ ဝိညာယတီ’’တိ နိဿန္ဒေဟေ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တံ ဒုတိယင်္ဂမေဝ သင်္ဂဟိတံ။

၁၁၄၄။ အဿာတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ။ အသမ္မတတာဒီနိ တီဏိ အင်္ဂါနီတိ အတ္တနော အသမ္မတတာ, ဘိက္ခုနိယာ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ, ဩဝါဒဝသေန အဋ္ဌဂရုဓမ္မဘဏနန္တိ ဣမာနိ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ဩဝါဒကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၄၆။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတသညီ, ဝေမတိကော, အနတ္ထင်္ဂတသညီ’’တိ ဝိကပ္ပတ္တယေ။ ဧကတောဥပသမ္ပန္နန္တိ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဥပသမ္ပန္နံ။ ‘‘ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပန္နံ ပန ဩဝဒတော ပါစိတ္တိယမေဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၁၁၄၈။ ဥဒ္ဒေသာဒိနယေနာတိ ‘‘အနာပတ္တိ ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တော, ပရိပုစ္ဆံ ဒေန္တော’’တိအာဒိနာ အနာပတ္တိဝါရနယေန။ အဿာတိ ဘိက္ခုဿ။

အတ္ထင်္ဂတသူရိယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၄၉။ ‘‘သစေ အသမ္မတော’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဩဝဒန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘သမ္မတဿာ’’တိ လဗ္ဘတိ။ ဘိက္ခုနုပဿယန္တိ ဘိက္ခုနိဝိဟာရံ။ အညတြ ကာလာတိ ‘‘တတ္ထာယံ သမယော, ဂိလာနာ ဟောတိ ဘိက္ခုနီ’’တိ ဝုတ္တကာလတော အညတြ။ ‘‘ဂိလာနာ နာမ ဘိက္ခုနီ န သက္ကောတိ ဩဝါဒါယ ဝါ သံဝါသာယ ဝါ ဂန္တု’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၆၁) ဒဿိတေ ဂိလာနကာလေ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၁၅၀။ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဟောတီတိ ပဌမသိက္ခာပဒေန, ဣမိနာ စ သိက္ခာပဒေန ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီတိ။ ‘‘တီဏိပိ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗာ, ပဌမဒုတိယတတိယေဟိ သိက္ခာပဒေဟိ တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

၁၁၅၁။ အညေန ဓမ္မေနာတိ ဂရုဓမ္မတော အညေန ဗုဒ္ဓဝစနေန။ ဒုက္ကဋဒွယန္တိ အသမ္မတဘိက္ခုနုပဿယဂမနမူလကံ ဒုက္ကဋဒွယံ။ ဘိက္ခုနောတိ အသမ္မတဿ ‘‘သမ္မတဿာပီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ။ ‘‘အဋ္ဌဟိ ဝါ ဂရုဓမ္မေဟိ အညေန ဝါ ဓမ္မေန ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၅၅) အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ရတ္တိဟေတုက’’န္တိ အာဟ, ရတ္တိဩဝါဒနမူလန္တိ အတ္ထော။

၁၁၅၂။ ပါစိတ္တိယဒွယန္တိ ဒုတိယတတိယမူလကံ။ ဂရုဓမ္မေန ဩဝါဒေါ ဂရုဓမ္မော, သော နိဒါနံ ယဿ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ သမ္မတတ္တာ ဂရုဓမ္မနိဒါနဿ ပါစိတ္တိယဿ အဘာဝတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣမိနာ ပဌမသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိဘာဝံ ဒဿေတိ။

၁၁၅၃။ တဿေဝါတိ သမ္မတဿေဝ။ ဒုက္ကဋံ ဣမိနာ တတိယသိက္ခာပဒေန။ အနာပတ္တိ ပဌမသိက္ခာပဒေန, တေနေဝါဟ ‘‘သမ္မတတ္တာ’’တိ။ ပါစိတ္တိ ဒုတိယသိက္ခာပဒေန, တေနေဝါဟ ‘‘ရတ္တိယ’’န္တိ။

၁၁၅၄။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညီ, ဝေမတိကော, အနုပသမ္ပန္နသညီ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အညတြ သမယာ ဩဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၆၂) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ဣတရဒွယေတိ ‘‘အနုပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညီ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အနုပသမ္ပန္နာယ ဝေမတိကော, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၆၂) ဒဿိတေ ဣတရဒွယေ။ ဩဝဒန္တဿာတိ ယေန ကေနစိ ဩဝဒန္တဿ။

၁၁၅၅။ တိကပါစိတ္တိယံ, ဒုက္ကဋဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တထာ’’တိ။ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒန္တဿ တထာတိ ယောဇနာ။

ဘိက္ခုနုပဿယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၅၆။ စီဝရာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပိဏ္ဍပါတာဒိဣတရပစ္စယတ္တယဉ္စ သက္ကာရဂရုကာရမာနနဝန္ဒနပူဇနာနိ စ သင်္ဂဟိတာနိ။ သမ္မတေတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိယာ သမ္မတေ။

၁၁၅၇။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ, ဝေမတိကော, အဓမ္မကမ္မသညီ ဧဝံ ဝဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၆၇) တိကပါစိတ္တိယံ ပါဠိယံ ဒဿိတမေဝ။ ဣဓ ကမ္မံ နာမ ယထာဝုတ္တံ သမ္မုတိကမ္မံ။ အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညိဝေမတိကအဓမ္မကမ္မသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။ ဝီသတိဝဿော ဝါ အတိရေကဝီသတိဝဿော ဝါတိ သမ္မုတိယာ အင်္ဂါနိ။

၁၁၅၈။ ‘‘သမ္မတံ အနုပသမ္ပန္န’’န္တိ ကံ သန္ဓာယာဟာတိ စေ? သမ္မတေန ဟုတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ သာမဏေရဘာဝမုပဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အာမိသတ္ထာယာတိ စီဝရာဒီနမတ္ထာယ။

အာမိသကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၆၂။ ဘိက္ခုနိယာ ဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုနာ ဒိန္နန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ’’တိ သေသော။ တတ္ထာတိ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေ။ သူစိတာတိ ပကာသိတာ။

စီဝရဒါနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၆၃။ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရန္တိ ယောဇနာ။

၁၁၆၄။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။

၁၁၆၅။ သူစိံ စီဝရံ ပဝေသေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော။ သူစိနီဟရဏေတိ စီဝရတော။

၁၁၆၆။ ပယောဂဿ ဝသာတိ ဧကက္ခဏေ ဗဟူ အာဝုဏိတွာ သူစိယာ နီဟရဏပယောဂဂဏနာယ။ ဗဟူ ပါစိတ္တိယောတိ ယောဇနာ, ပယောဂပ္ပမာဏာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

၁၁၆၉။ အနေကာ ပါစိတ္တိယာပတ္တီ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။ အာရပထေတိ သူစိမဂ္ဂေ။ ဒုတိယေ ပထေတိ ဧတ္ထ အာရ-သဒ္ဒေါ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ လုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၁၇၀။ ကာ ဟိ နာမ ကထာတိ ‘‘အနေကာပတ္တိယော ဟောန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘အညာတိကာယ အညာတိကသညီ, ဝေမတိကော, ဉာတိကသညီ စီဝရံ သိဗ္ဗတိ ဝါ သိဗ္ဗာပေတိ ဝါ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၇၈) ဝုတ္တံ တိကပါစိတ္တိယံ။

၁၁၇၂။ အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒိံ။ သိဗ္ဗတောတိ ဧတ္ထ ‘‘သိဗ္ဗာပယတော’’တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။ သိက္ခမာနသာမဏေရိယော သိက္ခမာနာဒိကာ နာမ။

၁၁၇၃။ သိဗ္ဗနကိရိယာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကြိယံ။

စီဝရသိဗ္ဗနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၇၄-၅။ သံဝိဓာယာတိ ‘‘အဇ္ဇ ယာမ, သွေ ယာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန သံဝိဒဟိတွာ။ ယထာဟ ‘‘အဇ္ဇ ဝါ ဟိယျော ဝါ ပရေ ဝါ ဂစ္ဆာမာတိ သံဝိဒဟတီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၈၃)။ မဂ္ဂန္တိ ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂံ, အန္တမသော ဂါမန္တရမ္ပိ။ အညတြ သမယာတိ ‘‘တတ္ထာယံ သမယော, သတ္ထဂမနီယော ဟောတိ မဂ္ဂေါ သာသင်္ကသမ္မတော သပ္ပဋိဘယော’’တိ (ပါစိ။ ၁၈၂) ဝုတ္တကာလဝိသေသာ အညတြာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သတ္ထဝါဟေဟိ ဝိနာ အဂမနီယော မဂ္ဂေါ သတ္ထဂမနီယော နာမ။ စောရာနံ သယိတနိသိန္နဋ္ဌိတခါဒိတပီတဋ္ဌာနာနိ ယတ္ထ ဒိဿန္တိ, တာဒိသော မဂ္ဂေါ သာသင်္ကော နာမ။ စောရေဟိ ဟတမာရိတဃာတဝိလုတ္တမနုဿာ ယတ္ထ ပညာယန္တိ, သော သပ္ပဋိဘယော နာမ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ကတသံဝိဓာနံ အဝိရာဓေတွာ တာယ ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇနကာလေတိ အတ္ထော။

အညော ဂါမော ဂါမန္တရံ, တတ္ထ ဩက္ကမနံ ဥပဂမနံ ဂါမန္တရောက္ကမော, တသ္မိံ ကတေတိ အတ္ထော။ အဂါမကေ အရညေ အဒ္ဓယောဇနာတိက္ကမေ ဝါတိ ယောဇနာ, ဂါမရဟိတံ အရညမဂ္ဂမ္ပိ ဒွိဂါဝုတံ အတိက္ကန္တေ ဝါတိ အတ္ထော။

၁၁၇၆။ ‘‘အာပတ္တိ ဟောတီ’’တိ သာမညတော ဒဿိတအာပတ္တိယာ ဘေဒါဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒဝိနိစ္ဆယေ, ပကရဏေ ဝါ။ ဒုက္ကဋံ ဒီပိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ အကပ္ပိယဘူမဋ္ဌောတိ ဧတ္ထ အကပ္ပိယာ ဘူမိ နာမ အန္တောဂါမေ ဘိက္ခုနုပဿယဒွါရကောဋ္ဌကောတိ ဧဝမာဒိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန အန္တောဂါမေ ဘိက္ခုနုပဿယဒွါရေ ရထိကာယ, အညေသု ဝါ စတုက္ကသိင်္ဃာဋကဟတ္ထိသာလာဒီသု သံဝိဒဟန္တိ, ဘိက္ခုနော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၂-၁၈၃)။ ဧတ္ထ စ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ စတုက္ကံ။ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ သိင်္ဃာဋကံ။

၁၁၇၇။ ကပ္ပိယဘူမိ နာမ ဘိက္ခုနုပဿယာဒိ။ ယထာဟ ‘‘သစေ ဥဘောပိ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဝါ အန္တရာရာမေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ တိတ္ထိယသေယျာယ ဝါ ဌတွာ သံဝိဒဟန္တိ, အနာပတ္တိ။ ကပ္ပိယဘူမိ ကိရာယံ။ တသ္မာ ဧတ္ထ သံဝိဒဟနပစ္စယာ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ န ဝဒန္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၂-၁၈၃)။ တေနေဝါဟ ‘‘န ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ ‘‘န ဝဒန္တိ အဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၁၁၇၈။ ဥဘယတ္ထာတိ အကပ္ပိယဘူမိယံ ဌတွာ သံဝိဓာယ ဂမနေ, ကပ္ပိယဘူမိယံ ဌတွာ သံဝိဓာယ ဂမနေ စာတိ ဥဘယဝိကပ္ပေ။ ဂစ္ဆန္တဿေဝါတိ ဧဝကာရေန နိက္ခန္တဿ ဇောတကံ။ ယထာဟ ‘‘နိက္ခမနေ အနာပတ္တီ’’တိ။ ‘‘ဘိက္ခုနော’’တိ ဣမိနာ ဘိက္ခုနိယာ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတိ။ အာပတ္တိခေတ္တနိယမနတ္ထမာဟ ‘‘အနန္တရဿာ’’တိအာဒိ။

၁၁၇၉။ တတြာပီတိ ကပ္ပိယဘူမိဥပစာရောက္ကမနေပိ။ ဥဒီရိတန္တိ မဟာပစ္စရိယံ။ ယထာဟ ‘‘မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ။

၁၁၈၀။ အန္တရာတိ အတ္တနော နိက္ခန္တဂါမဿ, အနန္တရဂါမဿ စ ဝေမဇ္ဈေ။ ယထာဟ ‘‘ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပန ယာဝ အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရံ န ဩက္ကမတိ, ဧတ္ထန္တရေ သံဝိဒဟိတေပိ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၂-၁၈၃)။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ကာလဒွါရမဂ္ဂါနံ ဝသေန တယော သင်္ကေတဝိသင်္ကေတာတိ တေသု မဂ္ဂဒွါရဝိသင်္ကေတေပိ အာပတ္တိ ဟောတေဝါတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒွါရ…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ။ ကာလဝိသင်္ကေတေ ပန အနာပတ္တိံ ဝက္ခတိ။ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိ။

၁၁၈၁။ အသံဝိဒဟိတေ ကာလေတိ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒိနာ ကတသံဝိဓာနာနံ ပစ္ဆာဘတ္တာဒိ အသံဝိဒဟိတကာလံ နာမ, တသ္မိံ။ ဘိက္ခုဿေဝ ဝိဓာနသ္မိန္တိ ဘိက္ခုနိယာ သံဝိဓာနံ ဝိနာ ဘိက္ခုဿေဝ ဝိဓာနေ သတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ။

၁၁၈၂။ သမယေ ဝိဒဟိတွာ ဂစ္ဆတော ဝါ အသမယေ ဝိဒဟိတွာ ဝိသင်္ကေတေန ဂစ္ဆတော ဝါ အာပဒါသု ဝိဒဟိတွာ ဂစ္ဆတော ဝါ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ တထာတိ ‘‘ဝိဒဟိတွာ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ အတိဒိသတိ။

တတ္ထ သမယော နာမ ယထာဝုတ္တကာလဝိသေသော။ ဝိသင်္ကေတော နာမ ကာလဝိသင်္ကေတော, ‘‘အသုကသ္မိံ ဒိဝသေ အသုကဝေလာယ ဂမိဿာမာ’’တိ သံဝိဒဟိတွာ ဂမနကာလေ တဿ ကာလသင်္ကေတဿ ဝိဘဝနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ကာလဝိသင်္ကေတေယေဝ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၅)။ အာပဒါ နာမ ရဋ္ဌဘေဒေ ဇနပဒါနံ ပလာယနကာလော။ ယထာဟ ‘‘ရဋ္ဌဘေဒေ စက္ကသမာရုဠှာ ဇနပဒါ ပရိယာယန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသူ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၅)။ ဧတ္ထ စ ရဋ္ဌဘေဒေတိ ရဋ္ဌဝိလောပေ။ စက္ကသမာရုဠှာတိ ဣရိယာပထစက္ကံ, သကဋစက္ကံ ဝါ သမာရုဠှာ။ ဥမ္မတ္တကာဒိနောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ခိတ္တစိတ္တာဒယော ဂဟိတာ။

၁၁၈၃။ ကာယဝါစာဒိကတ္တယာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန စိတ္တံ ဂဟိတံ, ကာယဝါစာစိတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သံဝိဓာနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၈၄။ ဥဒ္ဓံ ဇဝတီတိ ဥဇ္ဇဝနီ, ပဋိသောတဂါမိနီ နာဝါ, တံ။ အဓော ဇဝနတော ဩဇဝနီ, အနုသောတဂါမိနီ နာဝါ, တံ။ အဘိရုဟေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘သံဝိဓာယာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၈၆)။ လောကဿာဒသင်္ခါတမိတ္တသန္ထဝေန တံ နာဝံ အာရုယှ ကီဠနစိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ အညမညံ သံဝိဓာယာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကီဠာပုရေက္ခာရော သံဝိဒဟိတွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၈)။

၁၁၈၅။ သဂါမတီရပဿေန ဂမနေ ဂါမန္တရဝသေန ဝါ ပါစိတ္တိ, အဂါမတီရပဿေန ဂမနေ အဒ္ဓယောဇနေ ပါစိတ္တိ အဒ္ဓယောဇနာတိရေကေ ဌာနေ ဂါမေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ အဝိဇ္ဇမာနေပိ။

၁၁၈၆။ ယောဇနပုထုလာယ နဒိယာ မဇ္ဈေန ဂစ္ဆတော အဒ္ဓယောဇနဝသေန အာပတ္တိဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘တထာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဦနယောဇနပုထုလာယ နဒိယာ မဇ္ဈံ ဥဘယဘာဂံ ဘဇတီတိ တာဒိသိကာယ နဒိယာ မဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တဿ ဂါမန္တရဂဏနာယ, အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ စ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။

၁၁၈၇။ ယထာသုခံ သမုဒ္ဒသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ သေသော။ ‘‘သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသူ’’တိအာဒိနာ ယထာသုခဂမနာနုညာယ ဟေတုံ ဒဿေတိ။ ဣမိနာဝ အသန္ဒမာနောဒကေသု ဝါပိတဠာကာဒီသု အနာပတ္တီတိ ဝိညာယတိ။

၁၁၈၈။ တိတ္ထသမ္ပာဒနတ္ထာယာတိ ပရတိတ္ထံ ပါပေတုံ။ တံ နာဝံ။ ယုတ္တာတိ နာဝါပါဇကာ။

၁၁၈၉။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘အနာပတ္တိ ပကာသိတာ’’တိ ဣမံ သင်္ဂဏှာတိ။ အသံဝိဒဟိတွာ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ ဝါ, တိရိယံ တရဏာယ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဒဟိတွာပိ ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ ဝါ, အာပဒါသု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဒဟိတွာပိ ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ ဝါ, တထာ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

‘‘အနန္တရသမော’’တိ ဣမိနာ ‘‘အသံဝိဒဟိတေ ကာလေ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဣဓာပိ ကာလဝိသင်္ကေတေ အနာပတ္တိ, တိတ္ထနာဝါဝိသင်္ကေတေ အာပတ္တိယေဝ။ ယထာဟ ‘‘ဣဓာပိ ကာလဝိသင်္ကေတေနေဝ အနာပတ္တီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၉၁)။ ‘‘လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကီဠာပုရေက္ခာရော သံဝိဒဟိတွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၈) ဝစနတော ကေစိ ‘‘ဣမံ သိက္ခာပဒံ အကုသလစိတ္တံ လောကဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကီဠာပုရေက္ခာရတာယ ဟိ အဘိရုဟိတွာ ဂါမန္တရောက္ကမနေ, အဒ္ဓယောဇနာတိက္ကမေ ဝါ ကုသလာဗျာကတစိတ္တသမင်္ဂီပိ ဟုတွာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ ယဒိ ဟိ သော သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရေယျ, နိဒ္ဒံ ဝါ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိ ကရောန္တော ဂစ္ဆေယျ, ကုတော တဿ အကုသလစိတ္တသမင်္ဂိတာ, ယေနိဒံ သိက္ခာပဒံ ‘‘အကုသလစိတ္တံ, လောကဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, တိစိတ္တန္တိ သိဒ္ဓံ။

နာဝါဘိရုဟနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၉၀။ ဂိဟိသမာရမ္ဘံ ဟိတွာ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစိတံ ဘတ္တံ ဉတွာ ဘုဉ္ဇတော ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ပရိပါစိတံ နာမ ဘိက္ခုနော သီလသုတာဒိဂုဏံ ကုလာနံ ဝတွာ နိပ္ဖါဒိတံ။ ယထာဟ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစိတံ, ဂုဏပ္ပကာသနေန နိပ္ဖါဒိတံ လဒ္ဓဗ္ဗံ ကတန္တိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၉၄)။ ဂိဟိသမာရမ္ဘန္တိ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစနတော ပုဗ္ဗေယေဝ ဂိဟိပဋိယတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစနတော ပဌမမေဝ ယံ ဂိဟီနံ ပဋိယာဒိတံ ဘတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၉၄)။ ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဂိဟိသမ္ပာဒိတမ္ပိ ဝါ ဝိနာ’’တိ။

၁၁၉၁။ ‘‘တဿာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ယံ ဘောဇန’’န္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဿာတိ ပဉ္စဓာ ဝုတ္တဿ ဘောဇနဿ။ သဗ္ဗေသု အဇ္ဈောဟာရေသူတိ သဗ္ဗေသု ပရဂလကရဏပ္ပယောဂေသု။

၁၁၉၂။ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစိတံ ဘုဉ္ဇတော ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

၁၁၉၃။ ဥဘောသူတိ ပရိပါစိတေပိ အပရိပါစိတေပိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣမေသု ဒွီသု ပရိဘုဉ္ဇတော အဇ္ဈောဟာရဝသေနေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၁၉၅။ ပဉ္စဘောဇနံ ဌပေတွာ အညံ ပန ယံ ကိဉ္စိ ယာဂုခဇ္ဇဖလာဒိကံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

ပရိပါစိတကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁၉၇။ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဒသမံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနနယာဒိနာ ဒုတိယာနိယတေနေဝ သဒိသံ မတန္တိ ယောဇနာ။ ဣဒံ သိက္ခာပဒန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ဧကော ဧကာယ ရဟော နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၉၉) ဝုတ္တံ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ။

ရဟောနိသဇ္ဇကထာဝဏ္ဏနာ။

ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၁၁၉၈။ ဧကောတိ ဧကဒိဝသိကော။ အာဝသထော ပိဏ္ဍောတိ ပုညတ္ထိကေဟိ ဧကံ ပါသဏ္ဍံ အနုဒ္ဒိဿ ယာဝဒတ္ထံ ဒါတုံ သာလာဒီသု ပညတ္တံ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု အညတရံ ဘောဇနံ။ ယထာဟ ‘‘အာဝသထပိဏ္ဍော နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ သာလာယ ဝါ မဏ္ဍပေ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ အဇ္ဈောကာသေ ဝါ အနောဒိဿ ယာဝဒတ္ထော ပညတ္တော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၀၆)။ အဂိလာနေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဂိလာနော နာမ သက္ကောတိ တမှာ အာဝသထာ ပက္ကမိတု’’န္တိ ဝုတ္တ ပဒဘာဇနိယအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဒ္ဓယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ ဂန္တုံ သက္ကောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၆) ဝုတ္တတ္တာ တမှာ အာဝသထာ အဒ္ဓယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ ဂန္တုံ သမတ္ထေန အဂိလာနေနာတိ အတ္ထော။ တတော ဥဒ္ဓန္တိ ဒုတိယဒိဝသတော ဥတ္တရိ။

၁၁၉၉။ အနောဒိဿေဝ ပညတ္တေ ပိဏ္ဍေတိ ယောဇနာ, ‘‘ဣမေသံယေဝ ဝါ’’တိ အညတရံ ပါသဏ္ဍံ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနံယေဝ ဝါ’’တိ တတ္ထ ပုဂ္ဂလပရိစ္ဆေဒံ ဝါ အကတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏံ ကတွာ ပညတ္တေ အာဝသထပိဏ္ဍေတိ အတ္ထော။ ယာဝဒတ္ထေ ဧဝ ပိဏ္ဍေ ပညတ္တေတိ ယောဇနာ, ယာဝတာ အတ္ထော ကုစ္ဆိပူရဏာဒိကံ ပယောဇနမေတ္ထ ပိဏ္ဍေတိ ဝိဂ္ဂဟော, ‘‘ဧတ္တကံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ဘုဉ္ဇန္တာနံ ယာဝဒတ္ထံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ပညတ္တေ ပိဏ္ဍေ ဧဝါတိ အတ္ထော။ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ကမ္မသာဓနံ ဝါ ဘာဝသာဓနံ ဝါ။ ‘‘ဘောဇန’’န္တိ အဇ္ဈာဟရဏီယံ။ သကိန္တိ ဧကဝါရံ။ တတ္ထာတိ အာဝသထေ။

၁၂၀၀။ တဿ ပိဏ္ဍဿ။ အဇ္ဈောဟာရေသု သဗ္ဗေသူတိ သဗ္ဗေသု အဇ္ဈောဟာရပ္ပယောဂေသု ကတေသု။ တဿ အဇ္ဈောဟာရကဿ။ ပါစိတ္တိယော ပယောဂဂဏနာယ။

၁၂၀၁။ ‘‘ဧကေန ကုလေန နာနေကဋ္ဌာနဘေဒေသု ပညတ္တေ’’တိ, ‘‘နာနာကုလေဟိ ဝါ နာနေကဋ္ဌာနဘေဒေသု ပညတ္တေ’’တိ စာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ပိဏ္ဍေ’’တိ အဓိကာရော။ နာနာ စ ဧကော စ နာနေကာ, ဌာနာနံ ဘေဒါ ဌာနဘေဒါ, နာနေကာ စ တေ ဌာနဘေဒါ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော, တေသု။ ဧကဘောဂေါတိ ဧကပိဏ္ဍပရိဘောဂေါ။ ဧဝကာရေန ဒုတိယဒိဝသာဒိပရိဘောဂံ နိဝတ္တေတိ။

၁၂၀၄။ ဂိလာနဿာတိ ဝုတ္တလက္ခဏေန ဂိလာနော ဟုတွာ ပုနပ္ပုနံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဂစ္ဆတော ဝါ အာဂစ္ဆန္တဿ ဝါ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ, အန္တမသော အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ ဂစ္ဆတော, ဂန္တွာ အာဂစ္ဆတော ဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ စ ဂတဋ္ဌာနေ စ ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ယော ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသံ, ဂတဋ္ဌာနေ စ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ။ အာဂစ္ဆန္တေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၈)။ ဩဒိဿ ပညတ္တေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပညတ္တော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၈)။ ပရိတ္တေတိ ဥဒရပူရဏာယ အပ္ပဟောနကေ ထောကေ ဘောဇနေ။ ယထာဟ ‘‘ယာဝဒတ္ထံ ပညတ္တော န ဟောတိ, ထောကံ ထောကံ လဗ္ဘတိ, တာဒိသံ နိစ္စမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၈)။ သကိန္တိ ယာဝဒတ္ထံ ပညတ္တံ ဝုတ္တနယေန ဧကဝါရံ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ။

၁၂၀၅။ ယာဂုအာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဉ္စဘောဇနတော အညေသံ အဇ္ဈောဟရဏီယာနံ ဂဟဏံ။

အာဝသထကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၂၀၆။ ဝုတ္တာ သမယာ အညတြာတိ ယောဇနာ, ‘‘တတ္ထာယံ သမယော, ဂိလာနသမယော စီဝရဒါနသမယော စီဝရကာရသမယော အဒ္ဓါနဂမနသမယော နာဝါဘိရုဟနသမယော မဟာသမယော သမဏဘတ္တသမယော’’တိ (ပါစိ။ ၂၁၇) ဝုတ္တာ သတ္တဝိဓကာလာ အညတြ။

တတ္ထ ယဒါ ပါဒါနံ ဖလိတတ္တာ န သက္ကောတိ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ, အယံ ဂိလာနသမယော။ အတ္ထတကထိနာနံ ပဉ္စ မာသာ, ဣတရေသံ ကတ္တိကမာသောတိ အယံ စီဝရဒါနသမယော။ ယဒါ စီဝရေ ကရိယမာနေ ကိဉ္စိဒေဝ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ, အယံ စီဝရကာရသမယော။ ယဒါ အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ ဂန္တုကာမော ဝါ ဟောတိ, ဂစ္ဆတိ ဝါ, ဂတော ဝါ, အယံ အဒ္ဓါနဂမနသမယော။ နာဝါဘိရုဟနသမယေပိ ဧသေဝ နယော။ ယဒါ ဂေါစရဂါမေ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ န ယာပေန္တိ, အယံ မဟာသမယော။ ယဒါ ယော ကောစိ ပဗ္ဗဇိတော ဘတ္တေန နိမန္တေတိ, အယံ သမဏဘတ္တသမယော။ ဂဏော ကတမောတိ အာဟ ‘‘ဂဏော’’တိအာဒိ။

၁၂၀၇။ ဂဏဘောဇနံ နာမ ကိန္တိ အာဟ ‘‘ယ’’န္တိအာဒိ။ ယံ ပဉ္စန္နံ အညတရံ နိမန္တနတော, ဝိညတ္တိတော ဝါ လဒ္ဓံ, တံ ဣဓ ဘောဇနန္တိ အဓိပ္ပေတံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ နိမန္တနတောတိ ‘‘ဘောဇနာန’’န္တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနပ္ပကာရေန ကတံ အကပ္ပိယနိမန္တနမာဟ။ ဝိညတ္တိတောပိ ဝါတိ ‘‘သစေပီ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနနယေန ကတမကပ္ပိယဝိညတ္တိမာဟ။

၁၂၀၈-၁၁။ ဘောဇနာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ, ‘‘အညတရဿာ’’တိ သေသော, ‘‘ဩဒနော သတ္တု ကုမ္မာသော, မစ္ဆော မံသဉ္စ ဘောဇန’’န္တိ သင်္ဂဟိတာနံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဿ။ နာမန္တိ ဝက္ခမာနံ ဩဒနာဒိနာမံ။ ဘိက္ခူ နိမန္တေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကတော, နာနတော ဝါ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဧကတော နိမန္တိတာ။ နာနတော နိမန္တိတာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၇-၂၁၈)။ ဧကတော နိမန္တနံ နာမ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ ဧကတော ဌိတာနံ နိမန္တနံ။ နာနတော နိမန္တနံ နာမ ဘိက္ခူနံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝါ ဧကတော ဌိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝါ အနေကေဟိ နိမန္တနံ။ ယထာဟ ‘‘စတ္တာရိ ပရိဝေဏာနိ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ ဂန္တွာ နာနတော နိမန္တိတာ, ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေသုယေဝ ဝါ ဧကော ပုတ္တေန, ဧကော ပိတရာတိ ဧဝမ္ပိ နာနတော နိမန္တိတာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၇-၂၁၈)။

ဝေဝစနံ နာမ ဩဒနာဒိသဗ္ဗပဒါနံ, သမ္ပဋိစ္ဆထာတိအာဒိကိရိယာပဒါနဉ္စ ပရိယာယဝစနံ။ ဘာသန္တရံ နာမ မာဂဓဝစနတော အညံ သီဟဠဒမိဠာဒိဝေါဟာရန္တရံ။ ဝေဝစနေဟိ ဧဝ ဝါ ဘာသန္တရေန ဝါ နိမန္တေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

တတော နိမန္တနာနန္တရံ။ နိမန္တနန္တိ ယထာဝုတ္တံ အကပ္ပိယနိမန္တနံ။ ဧကတော ဂဏှန္တီတိ အညမညဿ ဒွါဒသဟတ္ထံ အမုဉ္စိတွာ ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ ဧကတော ဂဏှန္တိ။

‘‘ဂဏဘောဇနကာရဏ’’န္တိ ဣဒံ ဘောဇနပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ ဧဝံ ဂဟဏမန္တရေန န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ။

၁၂၁၂။ ဧကတော, နာနတော ဝါပိ ယံ ဂမနံ, ဘောဇနမ္ပိ ဝါ, တံ ဂဏဘောဇနေ န ကာရဏန္တိပိ ဝိညူ ဘဏန္တီတိ ယောဇနာ။ ဧကတော နာနတော ဝါပီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ’’တိ သေသော။

၁၂၁၃-၄။ ဝိညာပေတွာတိ ‘‘အမှာကံ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိအာဒိနာ ဧကတော ဝါ ‘‘မယှံ ဒေဟိ, မယှံ ဒေဟီ’’တိ ပါဋေက္ကံ ဝါ ဝိညာပေတွာ။ ဧဝမ္ပီတိ ဝိညတ္တိတောပိ။

၁၂၁၅။ ဒုဝိဓဿာတိ နိမန္တကဿ, ဝိညာပကဿ စ။

၁၂၁၆။ သတ္တသုပိ သမယေသု ဘုဉ္ဇတံ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ, ‘‘ဂဏဘောဇန’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ, ယထာဝုတ္တေသု ဂိလာနာဒီသု သတ္တသု ကာလေသု လေသံ ဝိနာ ဘုဉ္ဇန္တာနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဧကတော’’တိ ဣဒံ ‘‘ဂဟေတွာ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဘုဉ္ဇတန္တိ ဘုဉ္ဇန္တာနံ။ တထာတိ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။

၁၂၁၇။ အနုပသမ္ပန္နော စ စာရီ စ ပတ္တော စ အနိမန္တိတော စ အနုပသမ္ပန္န…ပေ… နိမန္တိတာ, တေ စတုတ္ထေ ကတွာတိ အတ္ထော, အနုပသမ္ပန္နံ ဝါ ပိဏ္ဍစာရိံ ဝါ စတုတ္ထဿ ပတ္တံ ဝါ အနိမန္တိတံ ဝါ စတုတ္ထံ ကတွာ ဧကတော ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ဂဏဘေဒေါ မုနိနာ ပကာသိတော, ဂဏဿ အပရိပုဏ္ဏတာ ဒီပိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပိဏ္ဍာယ စရတိ သီလေနာတိ ပိဏ္ဍစာရီ, သော ဣဓ ပုဗ္ဗပဒလောပေန ‘‘စာရီ’’တိ ဝုတ္တော, ပိဏ္ဍပါတိကော။ သော ဟိ နိမန္တနံ အသာဒိယန္တော ဂဏဘောဇနကော ဂဏခါဒကော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ပတ္တော နာမ ဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ စတုတ္ထေန အတ္တနာ လဒ္ဓဗ္ဗဘောဇနတ္ထာယ ပေသိတော ပတ္တော။ အနိမန္တိတော နာမ ပဌမံ အကပ္ပိယနိမန္တနာယ နိမန္တိတေ အနန္တောဂဓော ဥပသမ္ပန္နော။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ အပိ-သဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတံ ဒွိန္နံ, တိဏ္ဏံ ဝါ ဝသေန ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယံ အပေက္ခတိ။

၁၂၁၈။ သမယလဒ္ဓါနန္တိ ဂိလာနာဒယော သတ္တသမယာ လဒ္ဓါ ယေဟိ တေ သမယလဒ္ဓါ, တေသံ, နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ။ ‘‘အညတရဿာ’’တိ သေသော, ‘‘ဝသေနာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ နေဝ ဂဏဘေဒေါတိ ယောဇနာ။ သမယလဒ္ဓကဿ အတ္တနော အနာပတ္တိဘာဝမန္တရေန တံ စတုတ္ထံ ကတွာ ဂဏဘောဇနံ ဂဏှန္တာနံ ပန အာပတ္တိသမ္ဘဝတော အာဟ ‘‘အာပတ္တိ ပန ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ။ ယထာဟ မဟာပစ္စရိယံ ‘‘သမယလဒ္ဓကော သယမေဝ မုစ္စတိ, သေသာနံ ဂဏပူရကတ္တာ အာပတ္တိကရော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၀)။

၁၂၁၉။ ပဉ္စဘောဇနေသု အညတရဿ နာမံ ဂဟေတွာ နိမန္တေတွာ တေသုယေဝ အညံ ဒိယျမာနံ ဂဏှန္တဿ ဝိသင်္ကေတာဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘောဇနာနဉ္စာ’’တိအာဒိ။ ဘောဇနာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ, အညတရဿ ဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တံ ဝိသင်္ကေတံ, ဩဒနာဒီနံ နာမေန နိမန္တေတွာ ဒိယျမာနံ ယာဂုအာဒိံ ဂဏှန္တဿ ဂဏဘောဇနံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၂၂၁။ ‘‘နိစ္စဘတ္တ’’န္တိ ဓုဝဘတ္တံ ဝုစ္စတိ။ ‘‘နိစ္စဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဗဟူနမ္ပိ ဧကတော ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သလာကဘတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဂဏဘောဇနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၂၂၃-၄။ ဗဟူဟိ မနုဿကေဟီတိ ဝိသုံ ဝိသုံ နိမန္တိတေဟိ အနေကေဟိ မနုဿေဟိ။ ပဉ္စသု ယဿ ကဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘သဟဓမ္မိကေသူ’’တိ သေသော, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ, ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ယဿ ကဿစီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဟိတွာ’’တိအာဒိနာ ကိမာဟာတိ? ယဿ ဝိကပ္ပေတိ, တသ္မိံ သန္နိဟိတေ ‘‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ တုယှံ ဒမ္မီ’’တိ သမ္မုခါ ဝိကပ္ပနဝသေန ဝါ တသ္မိံ အသန္နိဟိတေ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ အသမ္မုခါ ဝိကပ္ပနဝသေန ဝါ ပဌမနိမန္တနာယ ဝိကပ္ပနံ ဟိတွာ, တံ အဝိကပ္ပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဘတ္တန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဘုဉ္ဇတီ’’တိ သေသော။ နိမန္တိတော ယော ပစ္ဆာ နိမန္တိတံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, တဿ ပါစိတ္တိယန္တိ ယောဇနာ။ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဧကသိတ္ထမ္ပိ ဘုဉ္ဇတော တဿ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ပစ္ဆာ နိမန္တိတာနံ ဘောဇနံ ပဌမံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပဌမံ နိမန္တိတာနံ ဘောဇနံ ပစ္ဆာ ဘုဉ္ဇန္တဿ စ ဧကပတ္တေယေဝ ဟေဋ္ဌာ ပဌမံ နိမန္တိတာနံ ဘောဇနံ ပက္ခိပိတွာ ဣတရံ ဥပရိ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဌိတဘောဇနေ ဧကသိတ္ထမ္ပိ ပဌမံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဥပရိ ဌိတံ ပဌမံ ဘုဉ္ဇန္တဿ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနေဝ ယထာ ဥပ္ပဋိပါဋိ န ဟောတိ, တထာ မိဿီကတံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿ န ဒေါသောတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝိနိစ္ဆယော ဗျတိရေကတော ဒဿိတော ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ဒွေ တီဏိ ကုလာနိ နိမန္တေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသီဒါပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟရိတွာ ဘတ္တံ အာကိရန္တိ, သူပဗျဉ္ဇနံ အာကိရန္တိ, ဧကမိဿကံ ဟောတိ, ဧတ္ထ အနာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၉)။

၁၂၂၅-၆။ ပရမ္ပရဘောဇနဿ သရူပံ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘောဇနာနမ္ပီ’’တိအာဒိ။ တေသမေဝ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ မဟေသိနာ ပရိဒီပိတန္တိ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာန’’န္တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၂၂၇) နယေန ဝုတ္တံ။

၁၂၂၇။ ယတ္ထာတိ အနေကေဟိ ဧကဘာဇနေ ပက္ခိတ္တေ ယသ္မိံ ဘောဇနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ဧကေနေဝ ဒိန္နေ ဝိစာရဏာဘာဝါ။ သဗ္ဗမေကရသံ သိယာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝိညာယမာနရသံ အဟုတွာ ဧကရသမေဝ ဟောတိ။

၁၂၃၀။ ‘‘ဂါမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဂါမဋ္ဌာယေဝ ဝုတ္တာ။ ‘‘နိမန္တိတဿ ဒေါသော န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ဂါမပူဂနိဂမေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဂါမ-သဒ္ဒေန ‘‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ ၉၁) ဧတ္ထ ဝိယ နဂရမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ။ ပူဂေါ နာမ ဝိသုံ ဝိသုံ သမူဟာ ဟုတွာ ပုညကာရိနော ဓမ္မိကမနုဿာ။ နိဂမော နာမ သာပဏော မဟာဂါမော။ သကလဂါမေန နိမန္တိတော ဟုတွာ သမ္ပတ္တေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂေဟေ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ပူဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယထာဟ ‘‘သကလေန ဂါမေန ဧကတော ဟုတွာ နိမန္တိတဿေဝ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ။ ပူဂေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၉)။ နိစ္စဘတ္တေ ဒေါသော န ဝိဇ္ဇတီတိ အနေကဋ္ဌာနတော ဒိယျမာနံ နိစ္စဘတ္တမ္ပိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဘုဉ္ဇန္တဿ န ဒေါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၂၃၁။ ကာယော ဝါစာ ကာယဝါစာစိတ္တန္တိ ဣမေဟိ အာပဇ္ဇနံ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ နာမ။ ဣဓ ကြိယံ နာမ ဘောဇနံ, အကြိယံ နာမ ပဌမနိမန္တနဿ အဝိကပ္ပနံ, ဣဒံ ဒွယမေဝါဟ ‘‘ဘောဇနဉ္စာဝိကပ္ပန’’န္တိ။

ပရမ္ပရဘောဇနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၂၃၂-၃။ ပူဝါတိ အတိရသာဒယော ရသာ။ ပဟေဏကတ္ထာယာတိ ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ။ ပဋိယတ္တာတိ သမ္ပာဒိတာ။ ပါထေယျတ္ထာယာတိ ဂမိကဿ သမ္ဗလတ္ထာယ။ ပဋိယတ္တာ မန္ထာ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ မန္ထာ နာမ ဗဒ္ဓသတ္တုအဗဒ္ဓသတ္တုတိလတဏ္ဍုလာဒယော။ ယထာဟ ‘‘ဗဒ္ဓသတ္တုအဗဒ္ဓသတ္တုတိလတဏ္ဍုလာဒိ သဗ္ဗံ ဣဓ မန္ထောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၃)။ ယေ ပူဝါ, မန္ထာ ဝါတိ ယောဇနာ။ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ။ တတ္ထ ပဋိယတ္တေသု တေသု ပူဝေသု ဝါ မန္ထေသု ဝါ။ ဘိက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ‘‘အာကင်္ခမာနေနာ’’တိ သေသော။

ဒွတ္တိပတ္တာတိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ပတ္တာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ပူရာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမရာဇိသမံ ပုဏ္ဏာ။ ယထာဟ ‘‘မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါယ သမပူရေ ပတ္တေ ဂဟေတွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၃)။ ‘‘ဒွတ္တိပတ္တာ ပူရာ’’တိ စေတ္ထ ပရိမာဏံ ဒဿိတံ, ပရိမာဏပရိမေယျာနံ အဘေဒေါပစာရေန ပူဝမန္ထာ ဂဟေတဗ္ဗာ ယထာ ‘‘ဒွေ တိဿော တဏ္ဍုလနာဠိယော’’တိ။ ပူဝေဟိ ဝါ သတ္တူဟိ ဝါတိ ယောဇနာ။ သတ္တူတိ ဗဒ္ဓသတ္တုအဗဒ္ဓသတ္တူနံ ဂဟဏံ, ဣမိနာဝ တိလာဒီနိ ဥပလက္ခိတာနိ။ တတိယပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌာရာဇိယာ ဥဒ္ဓံ ကတွာ ပက္ခိတ္တဉ္စေတံ ‘‘တတော ဥတ္တရိ’’န္တိ ဣမိနာ စ ဂယှတိ။ ယထာဟ ‘‘သစေ တတိယံ ပတ္တံ ထူပီကတံ ဂဏှာတိ, ပူဝဂဏနာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၃)။

၁၂၃၇။ တတ္ထ တေသု ပူဝေသု ဝါ မန္ထေသု ဝါ ဒွေ စေ ပတ္တပူရာ လဒ္ဓါတိ ယောဇနာ။ ဧကော ပတ္တပူရော ပဒါတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ ဧကတောတိ ဧကပတ္တပူရတော န ပဒါတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ, ကိဉ္စိပိ အကာမာ န ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ယေန ဧကော ဂဟိတော, န တေန ကိဉ္စိ အကာမာ ဒါတဗ္ဗံ။ ယထာရုစိ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၃)။ ဧဝံ ဒဒန္တေန အာသနသာလာယ ဝါ အတ္တနော နိဗဒ္ဓဝါသဋ္ဌာနေ ဝါ ဒိဋ္ဌဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သာဓာရဏံ ကတွာ ဒါနမန္တရေန န မိတ္တာနမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ယထာမိတ္တံ ပန ဒါတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၃)။

၁၂၃၈-၉။ အပဟေဏကံ အပါထေယျံ ဒေန္တာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘န ပဟေဏကတ္ထာယ န ပါထေယျတ္ထာယ ပဋိယတ္တံ ဒေန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၃၅)။ တတောတိ ပဟေဏကပါထေယျတော။ ဝါ-သဒ္ဒေန ဣဓ အဝုတ္တံ ‘‘ဂမနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေ ဒေန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၃၅) အနာပတ္တိဝါရေ ဝုတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ။ တဒူနကန္တိ တတော ဒွတ္တိပတ္တတော ဦနကံ။ ယထာဟ ‘‘ဦနကဒွတ္တိပတ္တပူရေ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၃၅)။ အပါထေယျာဒိအတ္ထာယ ပဋိယာဒိတန္တိ သညာယ ပါထေယျာဒိံ ဂဏှန္တဿာပိ အာပတ္တိယေဝ အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ။ အတ္တနောယေဝ ဂဟဏတ္ထံ ‘‘ဣမဿ ဟတ္ထေ ဒေဟီ’’တိ ဝစနေနာပိ အာပဇ္ဇနတော ဝစီကမ္မံ။

ကာဏမာတုကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၂၄၀။ အညေနာတိ တဒ္ဓိတလောပေန နိဒ္ဒေသော, အညတရေနာတိ အတ္ထော, ပဝါရိတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဘောဇနာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ ပဝါရိတောတိ ‘‘ဂဏှထ ဘန္တေ ယာဝ ဣစ္ဆထာ’တိ ဧဝံ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ, သယဉ္စ ‘အလံ အာဝုသော ထောကံ ထောကံ ဒေဟီ’တိ ဧဝံ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာယာ’’တိ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တပ္ပကာရဒွယေန ပဝါရိတောတိ အတ္ထော။ ဝိကပ္ပဒွယေ ပကာရဒွယေ ပဝါရိတ-သဒ္ဒေ ဝရ-ဓာတုဿ ပတ္ထနဝါရဏတ္ထဝသေနာယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, ‘‘ပါစိတ္တိ အနတိရိတ္တ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘အနတိရိတ္တံ ဘောဇန’’န္တိ ဝိသေသိတဗ္ဗမပေက္ခိတွာ ‘‘အညေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိဘတ္တိံ ဝိပရိဏာမေတွာ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇန’’န္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ဝက္ခမာနေ အနတိရိတ္တကတဘောဇနနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု ဘောဇနေသု အညတရံ ဘောဇနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၂၃၆, ၂၃၈) သဟ ဒေသိတတ္တာ ဧကယောဂဉာယေန ‘‘ခါဒနီယံ ဝါ’’တိ စ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ, ကာလိကတ္တယဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ယာဝကာလိကံ ခါဒနီယန္တိ ဝုတ္တံ။

၁၂၄၁။ အသနန္တိ ဧတ္ထ ဝိပ္ပကတဘောဇနံ ဒိဿတိ, ဘုဉ္ဇမာနော စေ ပုဂ္ဂလော ဟောတိ, ဘောဇနကိရိယာနုပစ္ဆိန္နာ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဘောဇနန္တိ ပဝါရဏပဟောနကဩဒနာဒိ ဟတ္ထာဒီသု ဒိဿတိ။ ဟတ္ထပါသောတိ ပဝါရဏပဟောနကံ ဘောဇနံ ဒါတုံ အဘိဟရိတွာ ဌိတောကာသော အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဘိဟရဏံ အဘိဟာရော, သော ဧဝ အဘိဟာရတာ, တထာ ဒါတုံ ဌိတဿ ကာယေန ကတော အဘိဟာရော ဒိဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကာယဝါစာပဋိက္ခေပေါတိ တထာ အဘိဟဋေ ဘောဇနေ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဟတ္ထဝိကာရာဒိကော ကာယိကော ဝါ ‘‘အလ’’န္တိအာဒိကော ဝါစသိကော ဝါ ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီတိ အတ္ထော။

၁၂၄၂။ နိပ္ပပဉ္စေနာတိ သဟ ဝါသနာယ ပဟီနတဏှာဒိပပဉ္စတ္တယရဟိတေန တထာဂတေန။

၁၂၄၃။ တတ္ထာတိ ဩဒနာဒီသု။ သတ္တန္နန္တိ ‘‘သာလီ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနာနုရူပါနံ။

၁၂၄၄။ ဩဒကောတိ ဥဒကေ ဘဝေါ။ ဧတ္ထာတိ ပဉ္စင်္ဂပဝါရဏာယ။ အယံနိစ္ဆယောတိ ဝက္ခမာနဝိဓိပ္ပကာရံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတိ။

၁၂၄၅။ သာလီတိ သဗ္ဗသာလိဇာတိ။ ဝီဟီတိ သဗ္ဗဝီဟိဇာတိ။ ကင်္ဂူတိ သေတရတ္တကာဠဘေဒါ သဗ္ဗာ ကင်္ဂုဇာတိ။ ဝရကော သေတဝရကော။ ဓညေန သမ္ဘတပုညသမ္ဘာရေန ဘဂဝတာ။

၁၂၄၆။ တိဏန္တိ တိဏဗီဇမေဝ ဝုတ္တံ။ ဒီပိတံ သင်္ဂဟိတံ။ ဝရကစောရကောတိ သုခုမဝရကော။

၁၂၄၈။ အင်္ဂသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဟတ္ထေနာ’’တိအာဒိ။

၁၂၄၉။ တနူတိ တနုကာ။

၁၂၅၀။ န ရက္ခတိ ပဝါရဏံ။

၁၂၅၁-၂။ ဓညရသာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒဓိအာဒယော ဂဟိတာ။ အာရောပေတွာတိ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ။ ဖလန္တိ ဧလာဠုကာဒိဖလံ။ ပဏ္ဏန္တိ သူပသာကံ။ ကဠီရန္တိ ဝေဠုအာဒီနံ ကဠီရံ။ ဗဟူနီတိ တေသမေဝ ဝိသေသနံ။ တတ္ထ စာတိ ပက္ခိတ္တပဏ္ဏာဒိမှိ တက္ကာဒိကေ။ ဩဓိံ ဒဿေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဘောဂကာလေ’’တိ သေသော။ သဉ္ဇနေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဖလာဒိယာဂူ’’တိ လဗ္ဘတိ။

၁၂၅၃-၄။ ရသေတိ မံသာဒိရသေ။ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ‘‘ယာဂု’’န္တိ ဝါ ဝတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ယာဂု သင်္ဂဟိတာတိ ဧတ္ထ ဩဓိပညာယနအပညာယနဝိကပ္ပဒွယေ ယာဂုယာ သမော ဝိနိစ္ဆယောတိ အဓိပ္ပါယော။

၁၂၅၅။ ဆုပန္တီတိ သမ္ဖုသန္တိ။ ဆုပ သမ္ဖဿေတိ ဓာတု, ပက္ခိပန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ယတ္ထ မစ္ဆမံသံ ပက္ခိပန္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉)။ သာသပမတ္တမ္ပိ မစ္ဆမံသံ ဝါ သစေ ပညာယတီတိ ယောဇနာ။ ပဝါရဏန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဇနေတီ’’တိ သေသော။ ယာဂုယာတိ ပဒံ ပစ္စတ္တဝသေန ဝိပရိဏာမေတွာ ယာဂု ဇနေတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၁၂၅၆။ သံသဋ္ဌောတိ ပရိဿာဝိတော န သဉ္ဇနေတီတိ ယောဇနာ။

၁၂၅၇။ သဗ္ဗသော ဌပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော။ မံသာဒိပက္ခိတ္တဩဒနာဒိပ္ပကရဏာဝသေသတော အင်္ဂံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သဗ္ဗသော’’တိ။ သဗ္ဗသော န ပဝါရေတီတိ ယောဇနာ။ ဝေဠုတဏ္ဍုလန္တိ ဝေဠုဝီဟီနံ တဏ္ဍုလံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကန္ဒမူလံ သင်္ဂဟိတံ။ ယထာဟ ‘‘ဝေဏုတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝါ ကန္ဒမူလဖလေဟိ ဝါ ယေဟိ ကေဟိစိ ကတဘတ္တ’’န္တိ။

၁၂၅၈။ တတောတိ သာလိအာဒိတော, ဝေဠုအာဒိတော စ, တတော နိဗ္ဗတ္တာ ပုထုကာ ဝါတိ အတ္ထော။ တာဟီတိ ပုထုကာဟိ။ သုဒ္ဓါတိ ပုထုကာဒီဟိ အမိဿာ န ပဝါရေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၂၅၉။ ဘဋ္ဌာနန္တိ ဘဇ္ဇိတာနံ။ သတ္တူဟိ သင်္ဂဟိတံ သတ္တုသင်္ဂဟိတံ။

၁၂၆၁။ သတ္တူနံ မောဒကောတိ သတ္တုဗဒ္ဓံ, ဗဒ္ဓသတ္တူတိ အတ္ထော။

၁၂၆၃။ တေဟေဝါတိ လာဇေဟိ ဧဝ။ သုဒ္ဓံ ခဇ္ဇကံ ဝါတိ ဝက္ခမာနနယေန မစ္ဆာဒီဟိ အသမ္မိဿံ ခဇ္ဇကံ။

၁၂၆၄။ ‘‘ပူရိတ’’န္တိအာဒိနာ တဗ္ဗိပရိယာယံ ဒဿေတိ။ တန္တိ ကုဏ္ဍကာဒိ။

၁၂၆၆။ အကပ္ပိယံ မံသံ။ အဝတ္ထုတ္တာတိ အကပ္ပိယမံသာနံ ဝါရေတဗ္ဗတ္တာ ပဝါရဏာယ အဝတ္ထုတ္တာ။

၁၂၆၇။ ဝတ္ထုကတ္တာတိ ကပ္ပိယမံသဿ ပဝါရဏာယ ဝတ္ထုဘူတတ္တာ။ ပဝါရေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ခါဒိယမာနဿ စ မံသတ္တာ’’တိ သေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယထာဟ ‘‘ယံ ပန ခါဒတိ, တံ ကိဉ္စာပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတံ, ခါဒိယမာနံ ပန မံသဘာဝံ န ဇဟတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉)။

၁၂၆၈။ ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ယံ ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘောဇနံ။

၁၂၆၉။ အကပ္ပိယံ မံသံ အညန္တိ အကပ္ပိယမံသတော အဝသေသံ ကုလဒူသနာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နဘောဇနံ ဂဟိတံ။ ယထာဟ ‘‘ကုလဒူသနဝေဇ္ဇကမ္မဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနသာဒိတရူပိယာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ အနေသနာယ ဥပ္ပန္နံ အကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီ’’တိ။

၁၂၇၀-၁။ အသနံ ဘောဇနန္တိ အင်္ဂဒွယေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ အဇ္ဈောဟဋ’’န္တိအာဒိ။ အဇ္ဈောဟဋန္တိ ပရဂလဂတံ ဟောတိ။ ‘‘ပတ္တေ’’တိ ဣမိနာ ထာလကာဒိဘာဇနဉ္စ ဂဟိတံ။ ကတ္ထစိ ဘောဇနံ နတ္ထီတိ ယောဇနာ။ ပတ္တေ, ဟတ္ထေ, မုခေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ ကိဉ္စိ န ဝိဇ္ဇတိ, ဂန္ဓမတ္တံ ပညာယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၂၇၂။ အာဒါယာတိ ဧတ္ထ ‘‘အညတြ ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ သေသော။ ‘‘ယောပိ အညတြ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော မုခေ ဘတ္တံ ဂိလိတွာ သေသံ အာဒါယာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉) မဟာပစ္စရိယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနဿ ပမာဏတ္တာ အာဟ ‘‘န ပဝါရေတီ’’တိ။

၁၂၇၃။ ‘‘မုခေ ဘတ္တံ ဂိလိတံ, ဟတ္ထေ ဘတ္တံ ဝိဃာသာဒဿ ဒါတုကာမော, ပတ္တေ ဘတ္တံ ဘိက္ခုဿ ဒါတုကာမော, သစေ တသ္မိံ ခဏေ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉) ဧဝမာဂတံ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထံ သင်္ဂဟေတုံ ‘‘မုခေ စ ဘတ္တ’’န္တိအာဒိဝစနတော စ ‘‘အသနဿ ဥပစ္ဆေဒါ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနာယ ယုတ္တိယာ အသနာဝသာနေ ယုဇ္ဇမာနတ္တာ စ ဣမိဿာ ဂါထာယ ‘‘ဘောတ္တုကာမော’’တိ ပါဌံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဒါတုကာမော’’တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော။

၁၂၇၄။ ‘‘အသနဿ ဥပစ္ဆေဒါ’’တိ ဣမိနာ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ယထာနိသိန္နေနေဝ ကာတဗ္ဗေ အသနေ အာသာဝစ္ဆေဒေါ ဒီပိတော။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တသ္မိံ ပန အာသနေ န ဘုဉ္ဇိတုကာမော, ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော, အညဿ ဝါ ဒါတုကာမော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉)။ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ တဿ ဝိနိစ္ဆယဿ ဒဿိတတ္တာ ‘‘မဟာပညာ’’တိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာစရိယံ သန္ဓာယာဟ။ ကာရဏာကာရဏညုနောတိ ‘‘ပဝါရဏဿ ဣဒံ ကာရဏံ, ဣဒံ အကာရဏ’’န္တိ ဇာနန္တာ။ ‘‘ကာရဏာကာရဏညုနာ’’တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ လိခန္တိ။ တတ္ထ မဟာပညာ ကာရဏာကာရဏညုနော အာစရိယာ အသနဿ…ပေ… သောတိ ဟိ ကာရဏံ ကထယန္တီတိ ယောဇနာ။

၁၂၇၅။ ဟတ္ထပါသင်္ဂေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂဏှတော…ပေ… ပသာရိတ’’န္တိ။ ဂဏှတောတိ ယေန ဣရိယာပထေန သမန္နာဂတော ဟုတွာ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ဂဏှတော။ ပစ္ဆိမံ အင်္ဂန္တိ ဒါယကေန ဒိန္နဿ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ယော အဝယဝေါ ပရဘာဂေ ဟောတိ, တံ ဌာနာဒိဣရိယာပထသမန္နာဂတဿ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ပဏှိအာဒိံ ပစ္ဆိမံ အင်္ဂံ။ ဒဒတော ပသာရိတံ ဟတ္ထံ ဝိနာ ပုရိမံ အင်္ဂန္တိ ယောဇနာ။ ပသာရိတံ ဟတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒါတု’’န္တိ သေသော။ ဥဘိန္နန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တရေ’’တိ သေသော။ ပဋိဂ္ဂါဟကဒါယကာနံ ပစ္ဆိမပုရိမာနံ ဥဘိန္နံ အင်္ဂါနံ အန္တရေ ဩကာသေ။ အဍ္ဎံ ဥပဍ္ဎံ ဟတ္ထံ တေယျံ တတိယံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, အတိရေကဝိဒတ္ထိဒွိရတနပ္ပမာဏန္တိ အတ္ထော။

၁၂၇၆။ အဘိဟာရင်္ဂေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တသ္မိ’’န္တိအာဒိ။ အဍ္ဎတေယျေ တသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာတိ ယောဇနာ, ဒွိရတနဝိဒတ္ထိပမာဏေ တသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာတိ အတ္ထော။ အဘိဟဋန္တိ ဥပနီတံ။ တာဒိသန္တိ အဘိဟဋသဒိသံ, ပဝါရဏပဟောနကာနံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရန္တိ အတ္ထော။

၁၂၇၇-၈။ အာဓာရကေ ဝါပီတိ ဝလယာဒိပတ္တာဓာရကေပိ။ ဦရူသူတိ ဒွိန္နံ ဦရူနံ မဇ္ဈေ, အင်္ကေတိ အတ္ထော။ အာဟရိတွာတိ အဘိဟရိတွာ။ ဘတ္တံ ဂဏှာတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣတော’’တိ သေသော, ‘‘ဣတော ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ အနန္တရေ နိသိန္နော စ ဘာသတီတိ ယောဇနာ။ ဘတ္တန္တိ ဥပလက္ခဏံ, ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ယံ ကိဉ္စီတိ အတ္ထော။ တန္တိ တထာ ဂဏှိတုံ ဝုတ္တဘတ္တာဒိဘောဇနံ။ အဘိဟာရဿ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏတ္ထော, ဧဝကာရတ္ထော ဝါ, အဘာဝါ ဧဝါတိ ယောဇနာ။

၁၂၇၉။ ‘‘ဘတ္တပစ္ဆိ’’န္တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ။

၁၂၈၀။ ဒီယမာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘောဇနေ’’တိ သေသော။ ဣတရောတိ ဟတ္ထပါသေ နိသိန္နော။ အဘိဟာရင်္ဂဿ အဘာဝါ သော န ပဝါရိတောတိ။

၁၂၈၁။ ပဋိက္ခေပင်္ဂေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကာယေနာ’’တိအာဒိ။ ဝါစာဘိဟာရဿ အနင်္ဂတ္တာ အာဟ ‘‘ကာယေနာဘိဟဋ’’န္တိ။ ယထာဟ ‘‘ဝါစာယ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉)။ အဘိဟဋဘောဇနံ ပဋိက္ခိပိတုံ အင်္ဂုလိယော ဝါ ဟတ္ထံ ဝါ ဟတ္ထဂတဿ ကဿစိ စလနာဒိံ ယံ ကဉ္စိ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တော, ဘမုံ ဥက္ခိပန္တော, ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကေန္တော ဝါ ကာယေန ပဋိက္ခိပတီတိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘အလ’’န္တိ ဝါ ‘‘န ဂဏှာမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာဂမေဟီ’’တိ ဝါ ‘‘အဓိဝါသေဟီ’’တိ ဝါ ‘‘မာ အာကိရာ’’တိ ဝါ ‘‘အပဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဝါ ဧဝမာဒိကံ ဝဒန္တော ဝါစာယ ပဋိက္ခိပတီတိ ဝုစ္စတိ။

၁၂၈၂-၃။ အာကိရာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဣတိ စာ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဝဒန္တဿ နိဝါရေတုကာမတာစိတ္တေ သတိပိ နိဝါရဏဝစနေန ဟောန္တံ ပဝါရဏံ အာကိရာတိအာဒိဝိဓိဝစနေ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န ပန’န္တိ ပဝါရဏာ’’တိ။ ပဝါရဏာ ပန န အတ္ထီတိ ယောဇနာ။

၁၂၈၄။ ‘‘ရသံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒေတိ သမ္ဗန္ဓော။ တံ သုတွာတိ တံ ဝစနံ သုတွာ။

၁၂၈၅။ ‘‘သာရ’’န္တိ ဣဒံ ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တံ။ ‘‘ဣဒ’’န္တိ သာမညေန မစ္ဆမံသံ ဝဒတိ, ပဝါရဏင်္ဂံ ဟောတိ။ မစ္ဆရသံ မံသရသန္တိ ဧတ္ထ ဒွန္ဒသမာသဿပိ သမ္ဘဝတော ‘‘မစ္ဆံ, မံသံ ဂဏှာ’’တိ စ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တဉ္စ အင်္ဂံ ဟောတိ။

၁၂၈၆။ ‘‘ရသံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ ပနဿ ဝိကပ္ပဿ အဘာဝါ ပဝါရဏဿ အင်္ဂံ န ဟောတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘အတ္ထိ စ မံသံ စေ’’တိ။

၁၂၈၇။ မုဟုတ္တံ အာဂမေဟီတိ ကဉ္စိ ကာလံ ဩလောကေဟိ။

၁၂၈၈။ ပနသာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေတ္တင်္ဂါဒီနံ ဂဟဏံ။

၁၂၉၀။ မစ္ဆသူပံ မံသသူပန္တိ ဧတ္ထ သမာသဝိကပ္ပါ ‘‘မစ္ဆရသံ မံသရသ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

၁၂၉၁။ ကရမ္ဗကန္တိ မစ္ဆမံသေန ဝါ အညေန ဝါ မိဿဿေဝ သူပဝိသေသဿ နာမံ။ တေနေဝ စ ‘‘မံသကရမ္ဗကံ ဂဏှထ, မစ္ဆကရမ္ဗကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ နိသေဓေန ပဝါရဏာ ဟောတိ, ‘‘ကရမ္ဗကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ အနိယတဝစနတ္တာ န ဟောတိ။ ကဠီရသူပါဒီဟိ သမာနဝိနိစ္ဆယဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧသေဝ နယော ဝုတ္တော’’တိ။

၁၂၉၂။ ဝုတ္တသ္မိန္တိ ဝုတ္တေ။

၁၂၉၃။ ယေနာတိ ဘတ္တေန။ အာပုစ္ဆိတောတိ ‘‘ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တော။ တဿ ဘတ္တဿ။ အတ္ထိတာယ ယာဂုယာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ ဣတိ ကာရဏန္တိ ဣဒံ ပဝါရဏကာရဏံ။

၁၂၉၄။ ‘‘ယာဂုမိဿကံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ သာ ယာဂု တတ္ထ တသ္မိံ အဘိဟဋေ ဘာဇနေ ပက္ခိတ္တဘတ္တေန သမာ ဝါ ဗဟုတရာ ဝါ စေ ဟောတိ, သော ဧဝံ ဝတွာ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခေပံ ဘိက္ခု န ပဝါရေတိ ကိရာတိ ယောဇနာ။ ကိရာတိ အရုစိံ သူစေတိ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ကာရဏံ ပန ဒုဒ္ဒသ’’န္တိ။

၁၂၉၅။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု။

၁၂၉၆။ ဝိသုံ ကတွာတိ ဧကသိတ္ထမ္ပိ ယထာ န ဟောတိ, တထာ ရသံ ဝါ ခီရံ ဝါ ဘတ္တတော ဝိယောဇေတွာ။

၁၂၉၇။ ဂစ္ဆန္တေနေဝါတိ ယာဝ ဘောဇနနိဋ္ဌာနံ, တာဝ ဂစ္ဆန္တေနေဝ။ ယထာဟ ‘‘ဂစ္ဆန္တေန နဒိပူရံ ပတ္တေနပိ အဋ္ဌတွာ နဒိတီရေ ဂုမ္ဗံ ပရိက္ခိပိတွာ ဝိစရန္တေန နာဝံ ဝါ သေတုံ ဝါ အာရုဠှေန အဋ္ဌတွာ ဝဋ္ဋေတွာ ဝိစရန္တေနာ’’တိ။

၁၂၉၈။ သောတိ ဂစ္ဆန္တော။ တတောတိ ဌာနတော, ဂမနဣရိယာပထဿ ဝိကောပိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။

၁၂၉၉။ အာသနံ အဝိစာလေတွာတိ နိသဇ္ဇာဝသေန ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနံ အစာလေတွာ, အနုဋ္ဌဟိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အဒိန္နာဒါနေ ဝိယ ဌာနာစာဝနံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၁၃၀၀။ တတောတိ ပဝါရိတကာလတော ဥဒ္ဓံ, တတော နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝါ။ ဣတော, ဧတ္တော ဝါ။ ဤသကမ္ပိ သံသရိတုန္တိ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဣတော စိတော စ ထောကမ္ပိ သံသရိတုံ, အပဂန္တုန္တိ အတ္ထော။

၁၃၀၁။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ပီဌကာဒိသံဟာရိမေ သဗ္ဗသ္မိံ အာသနေ။ ‘‘ဝိနယညုနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သစေ ပန နံ သဟ မဉ္စေန ဥက္ခိပိတွာ အညတြ နေန္တိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉) အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပီဌကာဒီသုပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဝုတ္တဘာဝံ ဇာနန္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၀၂။ နိပဇ္ဇိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဝတ္တန္တေန ယေန ပဿေန နိပန္နော, တဿ ဌာနံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ပုဗ္ဗသယိတဋ္ဌာနံ အဝိဇဟိတွာ သယိတွာယေဝါတိ အတ္ထော။ တထေဝါတိ ဥက္ကုဋိကော ဟုတွာဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ ပလာလပီဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ နိသီဒနကံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၁၃၀၃။ အတိရိတ္တံ ကရောန္တေန သိက္ခုနာ ဘာဇနံ ဩနမေတွာန ဘောဇနေ ဒဿိတေ အထ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ တတ္ထ အတိရိတ္တံ ကရောန္တေနာတိ ‘‘အတိရိတ္တံ နာမ ကပ္ပိယကတံ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟိတကတံ ဟောတိ, ဥစ္စာရိတကတံ ဟောတိ, ဟတ္ထပါသေ ကတံ ဟောတိ, ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ ဟောတိ, ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေန ကတံ ဟောတိ, ‘အလမေတံ သဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဂိလာနာတိရိတ္တံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၃၉) ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု အာကာရေသု အန္တံ ဝိနာ ပုရိမေဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ အတိရိတ္တံ ကရောန္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ ယံ အတိရိတ္တ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉)။

ဣဓ အတိရိတ္တံ ကာတုံ အဘိဟဋဘောဇနံ ကပ္ပိယဉ္စ နာမ ဟောတိ, ကပ္ပိယကတေန သိင်္ဂိဝေရလသုဏာဒိဝတ္ထုနာ ယုတ္တတာယ စ အကပ္ပိယမံသာဘာဝေန စ ကုလဒူသနာဒီဟိ အနုပ္ပန္နဘာဝေန စ ကတဉ္စ နာမ ဟောတိ။ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ အတိရိတ္တကတဘာဝတော ဧဝံ ကပ္ပိယဉ္စ တံ ကတံ စာတိ ကပ္ပိယကတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝမုပရိပိ ကတ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော စ သမာသဝိဂ္ဂဟော စ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဝသိဋ္ဌပဒေသု ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ။ တံ ကာရာပေတွာ အာဂတေန ဘိက္ခုနာ ထောကံ ဥစ္စာရေတွာ, ဩတာရေတွာ ဝါ ဒဿိတံ ဥစ္စာရိတကတံ နာမ။ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတုမာဂတဿ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏဟတ္ထပါသဗ္ဘန္တရဂတေန အတိရိတ္တကတံ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ကတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အန္တမသော ပဝါရဏဇနကံ ယံ ကိဉ္စိ ဘောဇနံ ကုသဂ္ဂေနာပိ ဂဟေတွာ ဘုတ္တတ္တာ ဘုတ္တာဝိနာ။ ယထာဟ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ အန္တမသော ကုသဂ္ဂေနာပိ ဘုတ္တံ ဟောတီ’’တိ။ ဘုဉ္ဇန္တော ပဝါရိတော ဟုတွာ ယော အာသနံ န ကောပေတိ, သော ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတော ‘‘အာသနာ အဝုဋ္ဌိတော’’တိ ဝုစ္စတိ, တေန ကတံ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ…ပေ… အဝုဋ္ဌိတေန ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဒဿိတံ။ အယံ သတ္တဝိဓော ဝိနယကမ္မာကာရော နာမ။

ဂိလာနာတိရိတ္တကံ ပန ဣမိဿာ ဂါထာယ အဝုတ္တမ္ပိ အနတိရိတ္တသန္ဒဿနတ္ထံ ဝက္ခမာနာယ ‘‘ကတ’’န္တိအာဒိဂါထာယ ‘‘န ဂိလာနာတိရိတ္တဉ္စာ’’တိ ဣမဿ ဝိပရိယာယတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂိလာနတော အတိရိတ္တံ, တဿ အညဒိနေသု ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဥပဋ္ဌာပိတမ္ပိ ဂိလာနာတိရိတ္တံ နာမ။

‘‘တေန ဘိက္ခုနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ’’တိ စ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေနာ’’တိ စ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဝိသိဋ္ဌံ တေနေဝ ပါကဋံ ဘိက္ခုံ ပရာမသတိ, ပဝါရဏဇနကာနံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဘုတ္တာဝိနာ, ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတောပိ ဟုတွာ အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေန ဝါ ဘိက္ခုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဩနမိတွာန ဘာဇနေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒဿိတေ ဘောဇနေ’’တိ သေသော, ‘‘အထာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ကပ္ပိယကရဏာရဟာနိ သိင်္ဂိဝေရာဒီနိ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ အာဂန္တွာ ဟတ္ထပါသဗ္ဘန္တရေ ပတွာ အတိရိတ္တံ ကာရာပေန္တေန ဘိက္ခုနာ ဘာဇနံ ထောကံ ဩနာမေတွာ ဥစ္စာရေတွာ ဒဿိတကာလာနန္တရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အလ’’န္တိအာဒိ။

ဧတ္တာဝတာ ‘‘တေန ဘိက္ခုနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ, ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေန ကတ’’န္တိ အင်္ဂဒွယံ သင်္ဂဟိတံ။ ‘‘ဩနမေတွာန ဘာဇန’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ဥစ္စာရိတကတံ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဟိတံ။ ‘‘ကပ္ပိယကတံ, ပဋိဂ္ဂဟိတကတံ, ဟတ္ထပါသေကတ’’န္တိ ဣဒံ တယံ အနန္တရိယဝါစိနာ အထ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတံ။ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ သရူပေနေဝ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၁၃၀၄။ ပတ္တေ ဌိတဘောဇနမေဝ အတိရိတ္တံ ကာတဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ, ပစ္ဆိအာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘာဇနေ ဌိတမ္ပိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကပ္ပိယံ ပနာ’’တိ။ ကုဏ္ဍေတိ ဘဏ္ဍုက္ခလိယံ။ ဘာဇနေတိ ယံ ကိဉ္စိ ဘာဇနံ ဂဟိတံ။

၁၃၀၅။ ဧတန္တိ အတိရိတ္တကတံ ဧတံ ဘောဇနံ။ တံ ဧကမေဝ ဌပေတွာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဝဋ္ဋတေဝါ’’တိ ဝုတ္တေပိ အဗ္ဘင်္ဂါဒီနမတ္ထာယာတိ ဂဏှေယျုန္တိ အာဟ ‘‘ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ, တမေကံ ဝိနာ ပရေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

၁၃၀၆-၇။ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာတိ အတိရိတ္တံ ကာရေတွာ။ အာကိရန္တိ စေတိ ယဒိ ပက္ခိပန္တိ။ ပုန တထာ အတိရိတ္တံ ကာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

တံ ကေန အတိရိတ္တံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ယေနာ’’တိအာဒိ။ တန္တိ အတိရိတ္တကတံ ဘောဇနံ။ ယေန အကတန္တိ ယေန ဘိက္ခုနာ ပဌမံ အတိရိတ္တံ န ကတံ, တေန ကာတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘ယေန အကတန္တိ အညေန ဘိက္ခုနာ ယေန ပဌမံ န ကတံ, တေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉)။ ယံ ဝါ အကတံ, တံ ဝိသုံ တေန ဝါ ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ယံ ဝါ အကတန္တိ တသ္မိံ အတိရိတ္တကတဘောဇနေ အပက္ခိတ္တံ ယံ ဘောဇနံ အတိရိတ္တံ န ကတံ။ တံ ဝိသုံ တေန ဝါ ကာတဗ္ဗန္တိ ပစ္ဆာ ပက္ခိတ္တံ ဘောဇနံ အတိရိတ္တံ ကတေန ယထာ အမိဿံ ဟောတိ, တထာ အညဿ ဘာဇနဿ ဂဟဏဝသေန ဝိသုံ ကာရေတွာ တေန ပဌမံ ကတာတိရိတ္တေနာပိ အတိရိတ္တံ ကာတဗ္ဗံ။ ယထာဟ – ‘‘ယဉ္စ အကတန္တိ ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ, တေနာပိ ယံ အကတံ, တံ ကာတဗ္ဗံ။ ပဌမဘာဇနေ ပန ကာတုံ န လဗ္ဘတိ။ တတ္ထ ဟိ ကရိယမာနံ ပဌမံ ကတေန သဒ္ဓိံ ကတံ ဟောတိ, တသ္မာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ။

၁၃၀၈။ အကပ္ပိယာဒီဟိ သတ္တဟီတိ ‘‘အနတိရိတ္တံ နာမ အကပ္ပိယကတံ ဟောတိ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတံ ဟောတိ, အနုစ္စာရိတကတံ ဟောတိ, အဟတ္ထပါသေ ကတံ ဟောတိ, အဘုတ္တာဝိနာ ကတံ ဟောတိ, ဘုတ္တာဝိနာ စ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတံ ဟောတိ, ‘အလမေတံ သဗ္ဗ’န္တိ အဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၃၉) ဝုတ္တေဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ။ အတိရိတ္တံ ကတန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ဟောတိ အနတိရိတ္တက’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၁၃၀၉။ ဥပကဋ္ဌဝေလာယပိ အတိရိတ္တံ ကရောန္တေန ‘‘အဟံ ပါတောဝ ဘုဉ္ဇိ’’န္တိ ဝါ ‘‘ထောကံ ပရိဘုဉ္ဇိ’’န္တိ ဝါ အစိန္တေတွာ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယောပီ’’တိအာဒိ။ ဥပကဋ္ဌူပနီတမ္ပီတိ ဥပကဋ္ဌဝေလာယ ဥပနီတမ္ပိ ဘောဇနံ။

၁၃၁၀။ ယာမာဒိကာလိကန္တိ ယာမသတ္တာဟယာဝဇီဝိကကာလိကံ။ အနာမိဿန္တိ အာမိသေန အမိဿံ။ တံ ယာမာဒိကာလိကံ ပရိဘုဉ္ဇတောတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၃၁၂။ ဂိလာနဿ ဘုတ္တာတိရိတ္တံ ဝိယ ကဒါစိ ဘုဉ္ဇိဿတီတိ ဥဒ္ဒိဿ ဌပိတမ္ပိ ဂိလာနာတိရိတ္တံ နာမာတိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၈-၂၃၉ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝိဟာရာဒီသု ဂိလာနဿ ပါပုဏနကောဋ္ဌာသမ္ပိ ဂိလာနာတိရိတ္တံ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ။

၁၃၁၃။ ကထိနေနာတိ ပဌမကထိနေန။

ပဌမပဝါရဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၃၁၄။ အနတိရိတ္တေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ခါဒနီယေန ဝါ ဘောဇနီယေန ဝါ’’တိ သေသော။ ဧတ္ထ ‘‘ခါဒနီယံ နာမ ပဉ္စဘောဇနာနိ ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ ဌပေတွာ အဝသေသ’’န္တိ (ပါစိ။ ၂၃၉) ဝုတ္တံ ပဉ္စဘောဇနတော အညံ သဗ္ဗံ ယာဝကာလိကံ ခါဒနီယံ နာမ။ ‘‘ဘောဇနီယံ နာမ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသ’’န္တိ (ပါစိ။ ၂၃၉) ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော အနန္တရသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တော။ ပဝါရေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဘိဟဋ္ဌု’’န္တိ သေသော။ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာတိ အဘိဟရိတွာ ‘‘ဟန္ဒ ဘိက္ခု ယာဝတကံ ဣစ္ဆသိ, တာဝတကံ ဂဟေတွာ ခါဒ ဝါ ဘုဉ္ဇ ဝါ’’တိ ဧဝံ ပဝါရေယျ။ ‘‘ပဝါရိတ’’န္တိပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဇာနန္တိ သုတွာ ဝါ ဒိသွာ ဝါ တဿ ပဝါရိတဘာဝံ ဇာနန္တော။ အာသာဒနာပေက္ခောတိ အာသာဒနံ စောဒနံ မင်္ကုကရဏဘာဝံ အပေက္ခမာနော။ ဘုတ္တေတိ တဿ ပယောဂေန ဣတရေန ဘုဉ္ဇိတွာ ပရိယောသာပိတေ။ တဿာတိ ယော တဿ ပဝါရိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဘုဉ္ဇာ’’တိ နိယောဇေသိ, တဿ။

၁၃၁၅-၆။ ဧကဿ ဘုဉ္ဇနေန အညဿ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ကထမေတန္တိ အာသင်္ကာယ တထာ ဝုတ္တတ္တာ ပရိဟရိတုမာဟ ‘‘ဒုက္ကဋံ…ပေ… ဒဿိတ’’န္တိ။ ဣတရဿ ဂဟဏေတိ ပဝါရိတဘိက္ခုနော ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟဏေ။ အဇ္ဈောဟာရပယောဂေသု စာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဣတရဿာ’’တိ သမ္ဗန္ဓော။ သဗ္ဗံ ဒုက္ကဋံ, ပါစိတ္တိယဉ္စ။ ဒဿိတန္တိ ‘‘အဘိဟရတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ တဿ ဝစနေန ‘ခါဒိဿာမိ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဘောဇနပရိယောသာနေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၄၄) ဒေသိတံ ဘဂဝတာတိ အတ္ထော။

၁၃၁၇။ ဥဘယတ္ထာပိ ဝိမတိဿာတိ ပဝါရိတေ စ အပဝါရိတေ စ ဝိမတိဿ။ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ‘‘ပဝါရိတေ ဝေမတိကော။ အပ္ပဝါရိတေ ဝေမတိကော, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၄၅) ဒေသိတံ။

၁၃၁၈။ ကာရာပေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘုဉ္ဇာဟီ’’တိ သေသော။ အညဿတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဘိဟရန္တော ဂစ္ဆာဟီ’’တိ သေသော။

၁၃၁၉။ ဩမသဝါဒတုလျာဝါတိ ဣဒံ အဒိန္နာဒါနသမုဋ္ဌာနံ သန္ဓာယာဟ။

ဒုတိယပဝါရဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၃၂၀။ ခါဒနီယံ ဝါတိ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ စ ကာလိကတ္တယဉ္စ ဝိနာ အဝသေသေသု ယံ ကိဉ္စိ ဝါ။ ဘောဇနီယံ ဝါတိ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု အညတရမ္ပိ။ ဝိကာလေတိ ဝိဂတေ ကာလေ။ ကာလော နာမ အရုဏုဂ္ဂမနတော ယာဝ မဇ္ဈန္တိကာ, တဒညော ဝိကာလော။ ယထာဟ ‘‘ဝိကာလော နာမ မဇ္ဈန္တိကေ ဝီတိဝတ္တေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၄၉)။ ဌိတမဇ္ဈန္တိကောပိ ကာလေယေဝ သင်္ဂယှတိ။ ယထာဟ ‘‘ဌိတမဇ္ဈန္တိကောပိ ကာလသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ပန ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ န သက္ကာ, သဟသာ ပိဝိတုံ ပန သက္ကာ ဘဝေယျ။ ကုက္ကုစ္စကေန ပန န ကာတဗ္ဗံ။ ကာလပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထဉ္စ ကာလတ္ထမ္ဘော ယောဇေတဗ္ဗော, ကာလဗ္ဘန္တရေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၈-၂၄၉)။ ဒေါသန္တိ ပါစိတ္တိယံ။

၁၃၂၁။ ‘‘ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဘောဇနီယဿ ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ ဒဿိတသရူပတ္တာ ခါဒနီယံ တာဝ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယမာမိသဂတ’’န္တိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ခါဒနီယဘောဇနီယေသု။ ယံ ပန ဝနမူလဖလာဒိကံ အာမိသဂတံ အာမိသေ ယာဝကာလိကေ ပရိယာပန္နံ, တံ ခါဒနီယန္တိ ယောဇနာ။ ကာလိကေသွသမောဟတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန မ-ကာရလောပေါ, အသမ္မောဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒန္တိ ဝက္ခမာနံ သန္ဓာယာဟ။

၁၃၂၂။ မူလန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ရုက္ခလတာနံ မူလံ။ ကန္ဒန္တိ ရုက္ခလတာနမေဝ ကန္ဒံ။ မုဠာလန္တိ ပဒုမဂစ္ဆမူလကန္ဒံ။ မတ္ထကန္တိ တာလနာဠိကေရာဒီနံ မတ္ထကံ, ဝေဠုကဠီရပလ္လဝင်္ကုရာနဉ္စ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟော။ ခန္ဓကန္တိ ဥစ္ဆုအာဒိခန္ဓကံ။ တစန္တိ ဆလ္လိ။ ပတ္တန္တိ ပဏ္ဏံ။ ပုပ္ဖန္တိ ကုသုမံ။ ဖလန္တိ ရုက္ခလတာဒီနံ ဖလံ။ အဋ္ဌီတိ ရုက္ခလတာဒိဗီဇံ။ ပိဋ္ဌန္တိ ဓညာဒိပိဋ္ဌံ။ နိယျာသန္တိ သိလေသံ။ ‘‘ခါဒနီယ’’န္တိ သဗ္ဗတ္ထ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

၁၃၂၃။ ဧဝံ ခါဒနီယာနံ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ တေ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘မူလခါဒနီယာဒီန’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ရုက္ခမူလမေဝ ခါဒနီယံ, တံ အာဒိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော။ မုခမတ္တနိဒဿနံ နိဗောဓထာတိ ဧတ္ထ ‘‘မယာ ကရိယမာန’’န္တိ သေသော။ မုခမတ္တန္တိ ပဝေသဒွါရမတ္တံ, နိရဝသေသတော ဒဿနေ ပပဉ္စဘီရုကာနံ ပုဗ္ဗေ ဘယံ ဟောတီတိ သင်္ခေပတော ခါဒနီယာနိ ဒဿိဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာ ဒဿနေ ပယောဇနမာဟ ‘‘နာမတ္ထေသု ဘိက္ခူနံ ပါဋဝတ္ထာယာ’’တိ, မူလခါဒနီယာဒီနံ နာမေသု စ တဒတ္ထေသု စ ဘိက္ခူနံ ပါဋဝုပ္ပါဒနတ္ထန္တိ အတ္ထော။

၁၃၂၄-၅။ မူလကမူလာဒီနိ ဥပဒေသတောယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ န ဟိ တာနိ ပရိယာယန္တရေန ဝုစ္စမာနာနိပိ သက္ကာ ဝိညာတုံ။ ပရိယာယန္တရေနပိ ဟိ ဝုစ္စမာနေ တံ တံ နာမံ အဇာနန္တာနံ သမ္မောဟောယေဝ သိယာ, တသ္မာ တတ္ထ န ကိဉ္စိ ဝက္ခာမ။ သာကာနန္တိ သူပေယျပဏ္ဏာနံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ အာဟာရတ္ထန္တိ အာဟာရေန ကတ္တဗ္ဗပယောဇနံ, အာဟာရကိစ္စန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အာမိသတ္ထ’’န္တိပိ လိခန္တိ။ ဖရန္တီတိ ဝိတ္ထာရေန္တိ။

၁၃၂၆။ ဇရဋ္ဌန္တိ ပုရာဏကန္ဒံ။ ယံ တံ ဇရဋ္ဌန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ သေသာနံ ဇရဋ္ဌံ ယာဝကာလိကန္တိ ယောဇနာ။ သေသာနန္တိ မူလကာဒီနိ ဝုတ္တာနိ။ ယထာဟ ‘‘မူလကခါရကဇဇ္ဈရီမူလာနံ ပန ဇရဋ္ဌာနိပိ အာမိသဂတိကာနေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၈-၂၄၉)။

၁၃၃၁။ ဓောတောတိ နိဗ္ဗတ္တိတပိဋ္ဌော။

၁၃၃၂။ အဓောတော ခီရဝလ္လိယာ ကန္ဒောတိ ယောဇနာ။ ဝါကျပထာတီတာတိ ‘‘အသုကော ဝါ အသုကော ဝါ’’တိ ဝတွာ ပရိယန္တံ ပါပေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဝစနပထာတီတာ။

၁၃၃၃။ ပုဏ္ဍရီကံ သေတံ။ ပဒုမံ ရတ္တံ။

၁၃၃၄။ သမ္ဘဝံ ဇာတံ။

၁၃၃၈။ ဇရဋ္ဌဗုန္ဒောတိ ကန္ဒဿ ဟေဋ္ဌာ အတီဝ ပရိဏတဋ္ဌာနံ။

၁၃၃၉။ ပထဝိယံ ဂတောတိ အန္တောပထဝိယံ ဂတော, ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဂတတရုဏဒဏ္ဍောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၄၀။ ဧဝံ အန္တောဘူမိယံ ဂတော။ ‘‘ပဏ္ဏဒဏ္ဍော ဥပ္ပလာဒီန’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ သဗ္ဗောတိ တရုဏောပိ ပရိဏတောပိ။ ဥပ္ပလာဒီနံ, ပဒုမဇာတိယာ စ သဗ္ဗော ပဏ္ဏဒဏ္ဍော ယာဝကာလိကောတိ ယောဇနာ။

၁၃၄၅။ ပတ္တခါဒနီယံနာမာတိ ပတ္တသင်္ခါတံ ခါဒနီယံ နာမ။

၁၃၄၈။ မူလကာဒီနန္တိ ‘‘မူလကံ ခါရကဉ္စေဝါ’’တိအာဒိကာယ ဂါထာယ ဝုတ္တမူလကာဒီနံ။

၁၃၄၉။ ကဏ္ဏိကာတိ ပဒုမကဏ္ဏိကာ။

၁၃၆၀။ ကေတကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန တိမ္ဗရုသကံ ဂဟိတံ။ တာလဖလဋ္ဌီတိ တရုဏဖလာနံ အဋ္ဌိ။

၁၃၆၁။ ‘‘ပုန္နာဂမဓုကဋ္ဌီနီ’’တိ စ ‘‘ပုန္နာဂမဓုကဋ္ဌိစာ’’တိ စ ပေါတ္ထကေသု ဥဘယထာ ပါဌော ဒိဿတိ, အတ္ထော ပန ဧကောယေဝ။ ‘‘သေလု အဋ္ဌီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အနာမိသေတိ ယာဝဇီဝိကေ။

၁၃၆၃။ ဓောတံ တာလပိဋ္ဌန္တိ တာလဖေဂ္ဂုံ ကောဋ္ဋေတွာ ဥဒကေ မဒ္ဒိတွာ ပရိဿာဝေတွာ ကလလေ ဘာဇနတလံ ဩတိဏ္ဏေ ပသန္နောဒကံ အပနေတွာ ဂဟိတတာလပိဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာ ခီရဝလ္လိယာ ပိဋ္ဌန္တိ ယောဇနာ, တထေဝ ကောဋ္ဋေတွာ ပရိဿာဝေတွာ ဂဟိတခီရဝလ္လိယာ ပိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။

၁၃၆၄။ အဓောတံ ဝုတ္တဝိပရိယာယတော ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘အာဟာရတ္ထမသာဓေန္တံ, သဗ္ဗံ တံ ယာဝဇီဝိက’’န္တိ ဝစနတော တေသု တေသု ဇနပဒေသု မနုဿာနံ အာဟာရကိစ္စံ အကရောန္တံ မူလာဒိ ယာဝဇီဝိကံ, တဒညံ ယာဝကာလိကန္တိ သင်္ခေပလက္ခဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ။

ဝိကာလဘောဇနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၃၆၉။ ဘောဇနံ သန္နိဓိံ ကတွာ ခါဒနံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဘောဇနခါဒနီယာနိ ယထာဝုတ္တဘေဒသရူပါနေဝ။ သန္နိဓိံ ကတွာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တမ္ပိ အတိက္ကာမေတွာ, သန္နိဒဟိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တမ္ပိ ဝီတိနာမိတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၃)။ တဒေဝ ဝက္ခတိ ‘‘သယ’’န္တိအာဒိနာ။ ခါဒနန္တိ ကမ္မသာဓနောယံ, ‘‘ခဇ္ဇ’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော။

၁၃၇၁။ ‘‘သန္နိဓိံ ကတွာ’’တိ ဧတ္ထ နိဒ္ဒေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သယ’’န္တိအာဒိ။

၁၃၇၂။ ‘‘တံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တတော’’တိအာဒိ။ တတောတိ သန္နိဓိကတဘောဇနတော။ သုဒ္ဓစိတ္တေနာတိ သဝါသနသကလကိလေသပ္ပဟာနတော နိမ္မလစိတ္တေန။ တာဒိနာတိ အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု နိဗ္ဗိကာရဘာဝေန တာဒိနာ။ အထ ဝါ ယာဒိသာ ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ရူပါရူပဂုဏေဟိ အဟေသုံ, တာဒိသေန ဘဂဝတာ။

၁၃၇၃။ ဩဒနာဒီသု ပဉ္စသု ဘောဇနေသု တာဝ အကပ္ပိယမံသေန သန္နိဓိဝသေန ပါစိတ္တိယဉ္စ အာပတ္တိဝိသေသဉ္စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အကပ္ပိယေသူ’’တိအာဒိ။ ပါစိတ္တီတိ သန္နိဓိပါစိတ္တိယမာဟ။ ဣတရေတိ သီဟာဒိမံသမှိ။ ဒုက္ကဋေန သဟ ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၃၇၄။ ယာမကာလိကသင်္ခါတံ ပရိဘုဉ္ဇတောတိ ဧတ္ထ ‘‘သန္နိဓိံ ကတွာ’’တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘ဒုက္ကဋေန သဟာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပါစိတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ယာမကာလိကံ သတိ ပစ္စယေ အဇ္ဈောဟာရတော ပါစိတ္တိယံ။ အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟာရတော ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၃)။

၁၃၇၅။ အန္နန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သန္နိဓိကတ’’န္တိ ဣဒံ ပုရေ ဝိယ လဗ္ဘတိ, ‘‘ပကတိ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘အန္န’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ, မနုဿမံသာဒီဟိ အသမ္မိဿံ နာတိရိတ္တကတံ အန္နမတ္တန္တိ အတ္ထော။ ပါစိတ္တိယဒွယန္တိ အနတိရိတ္တပစ္စယာ စ သန္နိဓိပစ္စယာ စ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ။

၁၃၇၆။ ‘‘ဒွေ, ဒွယ’’န္တိ ဥဘယတ္ထာပိ အယမေဝတ္ထော။

၁၃၇၇။ သာမိသေန မုခေန ဒွေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ခါဒနီယံ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၅၄) ဝုတ္တတ္တာ ခါဒနီယာသင်္ဂဟိတေန ယာမကာလိကေန စ တေန သမ္မိဿတ္တာ သန္နိဓိနာမေန မုခဂတအာမိသမူလကေန စ သန္နိဓိပါစိတ္တိယာနိ ဒွေ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ သာမိသေန မုခေနာတိ ဥပလက္ခဏတ္တာ ယထာကထဉ္စိ အာမိသေ မိဿီဘူတေ ဧတ္တကာ အာပတ္တိယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ နိရာမိသံ ယာမကာလိကံ ဘုဉ္ဇတော ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယန္တိ ယောဇနာ, ယေန ကေနစိ အာကာရေန အသမ္မိဿံ ယာမကာလိကံ ပရိဘုဉ္ဇတော ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၁၃၇၈။ တမေဝါတိ သန္နိဟိတမေဝ ကာလိကံ။ တေသု ဒွီသု ဝိကပ္ပေသူတိ သာမိသနိရာမိသဝိကပ္ပဒွယေ။ ကေဝလံ ဒုက္ကဋံ ဝဍ္ဎတီတိ ပဌမဝိကပ္ပေ ဒွီဟိ ပါစိတ္တိယေဟိ သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၇၉။ သုဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သန္နိဓိကတံ ဘောဇန’’န္တိ သေသော။ ဣဒံ ‘‘ပကတိဘောဇနေ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၃) အဋ္ဌကထာယံ, ဣဓ စ ‘‘န ဒေါသော ယာမကာလိကေ’’တိ ယာမကာလိကဿ ဝိသုံ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝိညာယတိ, အကပ္ပိယမံသယာမကာလိကေဟိ အမိဿံ ဘောဇနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၈၀။ မံသေတိ ဧတ္ထ ‘‘အကပ္ပိယေ’’တိ ဣဒံ ထုလ္လစ္စယာဒိဝစနေနေဝ လဗ္ဘတိ။ ဝဍ္ဎတီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေဟိ ပါစိတ္တိယဒွယေဟိ သဒ္ဓိံ မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ သီဟာဒိမံသေ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝဍ္ဎတိ။ မနုဿမံသေ စ သေသေ သီဟမံသာဒိကေ အကပ္ပိယမံသေ စ ယထာနုက္ကမတော ထုလ္လစ္စယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စာတိ ဒွယံ ဝဍ္ဎတီတိ ယောဇနာ။

၁၃၈၁။ အနတိရိတ္တမ္ပိ ဘောဇနံ ဝိကာလေ ပရိဘုဉ္ဇတော ဘိက္ခုနော တန္နိမိတ္တကော ဒေါသော ယထာဝုတ္တေသု သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု နတ္ထီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဝိကာလ…ပေ… ကာလိကေ’’တိ ယာမကာလိကဿ ဝိသုံ ဝက္ခမာနတ္တာ စ အတိရိတ္တကာရာပနဉ္စ ဘောဇနေယေဝ သမ္ဘဝတီတိ အနတိရိတ္တန္တိ ဧတ္ထ ‘‘နိဟိတဘောဇန’’န္တိ သေသော။ ‘‘အနတိရိတ္တပစ္စယာ ပန ဝိကာလေ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၃) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဒေါသောတိ အနတိရိတ္တပစ္စယာ ပါစိတ္တိယမာဟ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘တန္နိမိတ္တကော’’တိ, အနတိရိတ္တနိမိတ္တကောတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသူတိ ‘‘သုဒ္ဓံ ဝါ မနုဿမံသမိဿံ ဝါ သီဟာဒိမံသမိဿံ ဝါ ယာမကာလိကမိဿံ ဝါ’’တိ သဗ္ဗေသု ဝိကပ္ပေသု။ ‘‘တန္နိမိတ္တကော’’တိ ဝစနေနေဝ ဝါရိတဝိကာလာဒိနိမိတ္တဿ ဒေါသဿ သမ္ဘဝံ ဒဿေတိ။

၁၃၈၂-၃။ ဝိကာလပစ္စယာ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန ‘‘အနတိရိတ္တပစ္စယာ’’တိ ဣဒံ သမုစ္စိတံ။ အပိ-သဒ္ဒေါ ‘‘ယာမကာလိကေပီ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗော။ သတ္တာဟကာလိကံ, ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရဿေဝ အတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှတော ဂဟဏေ, ယထာဝုတ္တဿ သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကဘေဒေန ဒုဝိဓဿ တု အဇ္ဈောဟာရပယောဂေသု နိရာမိသေ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ တု-သဒ္ဒေါ ဧဝ-ကာရတ္ထော။

၁၃၈၄။ အထာတိ ဝါကျာရမ္ဘေ နိပါတော။ အာမိသသံသဋ္ဌံ သတ္တာဟကာလိကံ, ယာဝဇီဝိကံ ဝါတိ ယောဇနာ။ ဂဟေတွာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။ ဌပိတန္တိ အရုဏံ အတိက္ကာမေတွာ ဌပိတံ။ ပါစိတ္တီတိ သန္နိဓိပါစိတ္တိ။

၁၃၈၅။ ကာလောတိ အရုဏုဂ္ဂမနာဒိမဇ္ဈန္တိကာဝသာနော ကာလော။ ယာမောတိ မဇ္ဈန္တိကာဒိဒုတိယအရုဏုဂ္ဂမနာဝသာနော။ တံ တံ ကာလံ ကာလိကံ အတိက္ကာမယတော တု ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ တု-သဒ္ဒေါ ဧဝကာရတ္ထော။ တံ ဝါ ကာလိကန္တိ ယထာက္ကမံ ယာဝကာလိကံ ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၈၆။ ယာဝကာလိကံ အတ္တနာ သမ္ဘိန္နာနိ ဣတရာနိ တီဏိ ကာလိကာနိ အတ္တနောယေဝ သဘာဝံ ဥပနေတီတိ ယောဇနာ။ သကော ဘာဝေါ သဘာဝေါ, တံ။

၁၃၈၇-၈။ ဧဝမေဝ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ ‘‘ပုရိမံ ပုရိမံ ကာလိကံ အတ္တနာ သမ္မိဿံ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ အတ္တနော သဘာဝမေဝ ဂါဟာပေတီ’’တိ ကထေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဣမေသူတိအာဒီသု နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ အန္တောဝုတ္ထံ ဟောတီတိ အကပ္ပိယကုဋိယံ ဌပေတွာ အရုဏုဋ္ဌာပနေန အန္တောဝုတ္ထံ နာမ ဟောတိ။ သန္နိဓိ စ ဟောတီတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဝိဇဟိတွာ အရုဏုဋ္ဌာပနေန သန္နိဓိ စ နာမ ဟောတိ။ ပေါတ္ထကေသု ‘‘သန္နိဓိ’’န္တိ သာနုနာသိကော ပါဌော ဒိဿတိ, ‘‘ဟောတီ’’တိ ကိရိယာယ သမ္ဗန္ဓတ္တာ သန္နိဓိ-သဒ္ဒေါ ပဌမေကဝစနန္တောတိ အနုနာသိကော အာဂမသန္ဓိဇောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥဘယမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တံ အန္တောဝုတ္ထံ, သန္နိဓိ စာတိ ဥဘယမ္ပိ။ န ဟောတေဝါတိ ပုရိမကာလိကဒွယေန အမိဿံ န ဟောတေဝ။

၁၃၈၉။ ကပ္ပိယကုဋိနာမေန အကတံ, အသမ္မတံ, အပရိဂ္ဂဟံ, ပါကာရာဒီဟိ ပရိက္ခိတ္တံ သေနာသနံ အကပ္ပိယကုဋိ နာမာတိ သင်္ခေပတော ဂဟေတဗ္ဗံ။ အန္တဒွယေနာတိ သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကေန, သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ‘‘မိဿိတ’’န္တိ သေသော။ ဂဟိတန္တိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ။ တံ ပုဗ္ဗံ ဒွယန္တိ ယာဝကာလိကယာမကာလိကဒွယံ။ ပုရိမကာလိကဒွယေ ယံ ကိဉ္စိ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ အကပ္ပိယကုဋိယာယေဝ ဌပေတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတေန ပစ္ဆိမကာလိကဒွယေ ယေန ကေနစိ သမ္မိဿံ အန္တောဝုတ္ထံ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၉၀။ အန္တောဝုတ္ထေန ပစ္ဆိမကာလိကဒွယေန သံသဋ္ဌံ ယဒိဒံ ပုရိမကာလိကဒွယံ, အယံ မုခသန္နိဓိ နာမ ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၅ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန အန္တောဝုတ္ထံ ဟောတိ, န ကပ္ပတိ ဣတိ ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

တတ္ထ ‘‘မုခသန္နိဓီ’’တိ စ ‘‘အန္တောဝုတ္ထ’’န္တိ စ နာမမတ္တမေဝ နာနာကရဏံ, သောယေဝတ္ထောတိ ဥဘိန္နံ အဋ္ဌကထာဝစနာနံ အနတ္ထန္တရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ မုခ-သဒ္ဒေါ အန္တော-သဒ္ဒပရိယာယော, သန္နိဓိ-သဒ္ဒေါ ပရိဝုတ္ထ-သဒ္ဒပရိယာယော။ မုခေ သန္နိဓိ မုခသန္နိဓီတိ ကမ္မသာဓနံ။ ဗဟိ သန္နိဓိနိဝတ္တနတ္ထံ အဋ္ဌကထာသု မုခ-ဂ္ဂဟဏံ, အန္တော-ဂဟဏဉ္စ ကတံ။ ဗဟီတိ စ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အကပ္ပိယကုဋိယာ ဗဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပရိဝုတ္ထံ ပစ္ဆိမကာလိကဒွယံ ပုရိမေန ကာလိကဒွယေန သံသဋ္ဌံ အဓိပ္ပေတံ။ မုခသန္နိဓိအန္တောဝုတ္ထပဒါနံ အနတ္ထန္တရဘာဝေါ သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော။

ယထာဟ ‘‘သာမဏေရော ဘိက္ခုဿ တဏ္ဍုလာဒိကံ အာမိသံ အာဟရိတွာ ကပ္ပိယကုဋိယံ နိက္ခိပိတွာ ပုနဒိဝသေ ပစိတွာ ဒေတိ, အန္တောဝုတ္ထံ န ဟောတိ။ တတ္ထ အကပ္ပိယကုဋိယံ နိက္ခိတ္တသပ္ပိအာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ပက္ခိပိတွာ ဒေတိ, မုခသန္နိဓိ နာမ ဟောတိ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘အန္တောဝုတ္ထံ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ နာမမတ္တမေဝ နာနာကရဏ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၅)။ နိဿန္ဒေဟေ ပန အညထာ ဝုတ္တော ဝိယ ဝိညာယတိ, တတ္ထပိ အယမေဝ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၃၉၁။ န ဒေါသောတိ သန္နိဓိဒေါသော န ဟောတိ။ နိဒဟိတွာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဝိဇဟိတွာ သကသကကာလဗ္ဘန္တရေယေဝ နိဒဟိတွာ။ ဧတ္ထ စ ဟေဋ္ဌိမန္တတော သန္နိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ပုန တတ္ထ အစ္ဆောဒကံ ဝါ အာသိဉ္စိတွာ အင်္ဂုလိယာ ဝါ ဃံသိတွာ နိသ္နေဟဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၃) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ဧတေန နိရပေက္ခေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ သယံ ဝါ အညေန ဝါ တုစ္ဆံ ကတွာန သမ္မာ ဓောဝိတွာ နိဋ္ဌာပိတေ ပတ္တေ လဂ္ဂမ္ပိ အဝိဇဟိတပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ တတ္ထ အာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ဧတေန နိရပေက္ခေန ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝိဿဋ္ဌေ တာဒိသေပိ ပတ္တေ ဒေါသော နတ္ထီတိ သိဒ္ဓံ။

သန္နိဓိကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၃၉၃။ ပဏီတာနိ ဘောဇနာနီတိ ပါဠိယံ ‘‘သေယျထိဒံ? သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ မစ္ဆော မံသံ ခီရံ ဒဓီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၅၉) ဥဒ္ဒိသိတွာ –

‘‘သပ္ပိ နာမ ဂေါသပ္ပိ ဝါ အဇိကာသပ္ပိ ဝါ မဟိံသသပ္ပိ ဝါ, ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပိ။ နဝနီတံ နာမ တေသညေဝ နဝနီတံ။ တေလံ နာမ တိလတေလံ သာသပတေလံ မဓုကတေလံ ဧရဏ္ဍကတေလံ ဝသာတေလံ။ မဓု နာမ မက္ခိကာမဓု။ ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တံ။ မစ္ဆော နာမ ဩဒကော ဝုစ္စတိ။ မံသံ နာမ ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ, တေသံ မံသံ။ ခီရံ နာမ ဂေါခီရံ ဝါ အဇိကာခီရံ ဝါ မဟိံသခီရံ ဝါ, ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ, တေသံ ခီရံ။ ဒဓိ နာမ တေသညေဝ ဒဓီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၀) –

နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ နဝ ပဏီတဘောဇနာနီတိ အတ္ထော။ အဂိလာနောတိ ‘‘အဂိလာနော နာမ ယဿ ဝိနာ ပဏီတဘောဇနာနိ

ဖာသု ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၀) ဝုတ္တော။ အဂိလာနောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟုတွာ’’တိ သေသော။

၁၃၉၄။ သပ္ပိနာ ဒေဟီတိအာဒိ ဝိညာပနပ္ပကာရော။ သပ္ပိဘတ္တန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သပ္ပိသံသဋ္ဌံ ဘတ္တံ, သပ္ပိ စ ဘတ္တဉ္စ သပ္ပိဘတ္တန္တိ ဝိညာယတိ, အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘သာလိဘတ္တံ ဝိယ သပ္ပိဘတ္တံ နာမ နတ္ထီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉) ကာရဏံ ဝတွာ ဒုက္ကဋဿေဝ ဒဠှတရံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ အညံ ဝတ္တုံ။ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဧဝ ဟိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ပမာဏံ။

၁၃၉၅။ ပါစိတ္တိ ပရိယာပုတာတိ ‘‘အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၀) ဧဝံ အဇ္ဈောဟာရဂဏနာယ ပါစိတ္တိ ဝုတ္တာ။

၁၃၉၆။ သုဒ္ဓါနီတိ အန္နေန အမိဿာနိ။ သေခိယေသူတိ သိက္ခာကရဏီယေ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။

၁၃၉၇။ ယသ္မာ သုဒ္ဓါနံ ပဏီတဘောဇနာနံ ဝိညာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ ဒုက္ကဋဝိသယံ, တသ္မာ။ သတ္တဓညမယန္တိ သာလိအာဒီနံ သတ္တန္နံ ဓညာနံ အညတရဿ ဝိကာရဘူတံ။

၁၃၉၈။ သစေ ဒဒါတီတိ ယောဇနာ။ ဝိသင်္ကေတန္တိ အနာပတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၃၉၉။ ဒေတိ စေတိ သမ္ဗန္ဓော။ အညတရေနာတိ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။ အဿ ဘိက္ခုဿ။ ဝိသင်္ကေတန္တိ အညံ ယာစိတဿ အညဿ ဒိန္နတ္တာ သင်္ကေတဿ ဝိရာဓနေန အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၄၀၀။ ယေန ယေန ဟီတိ ဧတ္ထာပိ တထေဝ ကရဏဝစနံ။ ‘‘ဝိညတ္တ’’န္တိ ဣဒံ အဓိကတဿ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ ယေန ယေနာတိ အနိယမေန ပဏီတေန။ တေန သပ္ပိအာဒိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟိတမေဝ, သပ္ပိအာဒီနံ ဂေါသပ္ပိအာဒိဘေဒေါ စ သင်္ဂဟိတော။ တသ္မိံ လဒ္ဓေပီတိ ယာစိတေယေဝ လဒ္ဓေ သတိ။ တဿ တဿ မူလေပိ လဒ္ဓေတိ ဝိစ္ဆာဝသေန ယောဇနာ။

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘သပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ သာမညေန ဝိညာပေန္တဿ တမေဝ ဝါ ‘‘ဣမိနာ သပ္ပိံ ကတွာ ဂဏှထာ’’တိ နဝနီတာဒီသု အညတရံ ဝါ ဓေနုံ ဝါ မူလံ ဝါ ဒေတိ စေ, ‘‘ဂေါသပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝိသေသယုတ္တံ ကတွာ ဝိညာပေန္တဿ တမေဝ ဝါ ဂေါနဝနီတာဒီနိ ဝါ ဂါဝိံ ဝါ ‘‘ဣဒံ ဒတွာ သပ္ပိံ ဂဏှထာ’’တိ မူလံ ဝါ သစေ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတံ န ဟောတိ, ယထာဝတ္ထုကမေဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

န အညထာတိ သပ္ပိံ ယာစိတဝတော ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ သပ္ပိံ ကတွာ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘သပ္ပိ နတ္ထိ, ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ဝါ တုဏှီဘူတေန ဝါ နဝနီတာဒီသု ကိသ္မိဉ္စိ ဒိန္နေ ဝိသေသဝိညာပကဿ တဒညဒါနေပိ ဝိသင်္ကေတမေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပါဠိယာ အနာဂတေပိ ဒိန္နေ ဝိသင်္ကေတမေဝ ဟောတိ။ ‘‘သစေ ပန အညံ ပါဠိယာ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၁၄၀၁။ ပါဠိယန္တိ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတံ ‘‘သပ္ပိ နာမ ဂေါသပ္ပီ’’တိအာဒိံ နိဒ္ဒေသပါဠိမာဟ။ ယထာဟ ‘‘ပါဠိယံ အာဂတနဝနီတာဒီနိ ဌပေတွာ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉)။ အညေဟိ နဝနီတာဒီဟိ။ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။

၁၄၀၂။ ‘‘ဝိညာပေတွာ’’တိ ဣမဿ ကမ္မဘူတံ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဓိကတံ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝါ-သဒ္ဒဿ ရဿော ကတော။ ဧကတော ဝါတိ ယောဇနာ, ‘‘နာနတော’’တိပိ ဂဟိတမေဝ, ဧကဋ္ဌာနတော ဝါ နာနဋ္ဌာနတော ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘သစေ ပန သဗ္ဗေဟိပိ သပ္ပိအာဒီဟိ ဧကဋ္ဌာနေ ဝါ နာနဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိညာပေတွာ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉)။ တေနေဝ ဘုဉ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ပရိကပ္ပသူစကံ ‘‘စေ’’တိ ဣဒဉ္စ အဝကံသသန္ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကုသဂ္ဂေန ဧကဗိန္ဒုမ္ပီ’’တိ ဣဒဉ္စ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ။ မတာတိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉) ဝုတ္တံ သန္ဓာယာဟ။ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဌာနာ ဘတ္တံ ဝိညာပေတွာ ဧကရသံ ကတွာ အန္တမသော ကုသဂ္ဂေန ဧကဗိန္ဒုမ္ပိ ဘုဉ္ဇတိ စေ, နဝ ပါစိတ္တိယော မတာတိ ယောဇနာ။

၁၄၀၃။ အကပ္ပိယေန သပ္ပိနာ ဒေဟီတိ ဝုတ္တေပီတိ ယောဇနာ, သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဓိကတံ။ ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၀) ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဝိပရိယာယတော အကပ္ပိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေန စေ ဒေတီတိ ယဒိ တေန ယာစိတေန တေနေဝ အကပ္ပိယေန သဒ္ဓိံ ဩဒနံ ဒေတီတိ။

၁၄၀၄။ တထာသညိဿာတိ တထာသညိနော, ဂိလာနောမှီတိသညိနောတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ဂိလာနော ဂိလာနသညီ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၁)။

၁၄၀၅။ ဂိလာနကာလေ ဝိညတ္တံ အဂိလာနဿ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ဧဝမိတရေဟိပိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘အနာပတ္တိ ဂိလာနော ဟုတွာ ဝိညာပေတွာ အဂိလာနော ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၂၆၂)။ ဉာတကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အာယတ္တ’’န္တိ သေသော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ပဝါရိတာနံ အညဿတ္ထာယ အတ္တနော ဓနေန ဥမ္မတ္တကဿ အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဏှာတီတိ။

၁၄၀၆။ စတ္တာရိ သမုဋ္ဌာနာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကာယတော’’တိအာဒိ။

ပဏီတဘောဇနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၄၀၇။ ‘‘အဒိန္န’’န္တိ ဣမိနာ အဒိန္နာဒါနသိက္ခာပဒေ (ပါရာ။ ၉၁ အာဒယော) ဝိယ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ အဝတွာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘အဒိန္နံ နာမ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၆)။ မုခဒွါရန္တိ မုခေ ဒွါရံ မုခဒွါရံ, ဂလနာဠိကာ, ဣမိနာ ပန ဝစနေန ယံ ကိဉ္စိ အဇ္ဈောဟရဏီယံ, တံ မုခေန ဝါ ပဝိသတု နာသိကာယ ဝါ, ဂလဗိလံ ပဝိဋ္ဌမေဝ အာပတ္တိကရန္တိ ဒီပေတိ။ အာဟာရန္တိ ဥဒကဒန္တပေါနေဟိ အညံ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ ယာဝကာလိကာဒိံ။ ယထာဟ ‘‘အာဟာရော နာမ ဥဒကဒန္တပေါနံ ဌပေတွာ ယံ ကိဉ္စိ အဇ္ဈောဟရဏီယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၂၆၆)။

အာဟရေယျာတိ မုခဒွါရံ ပဝေသေယျ, ဣမိနာ ပရဂလံ အကတွာ မုခေန ပဋိဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေပိ နတ္ထိ ဒေါသောတိ သူစိတံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဒန္တပေါနောဒကံ ဟိတွာ’’တိ။ တေနေဝ ဝုတ္တံ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဘဂဝတော ဒန္တကဋ္ဌဿ မုခဒွါရဌပနေ အနာပတ္တိဝစနေနေဝ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပရဂလံ အကတွာ မုခေ ဌပနေ အနာပတ္တိဘာဝေါ ဝုတ္တော’’တိ။ ဥဒကဉှိ ယထာသုခံ ပါတုံ, ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ဒန္တပေါနပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဿ ပန ရသံ ဂိလိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေပိ ဒန္တကဋ္ဌရသော အဇာနန္တဿ အန္တော ပဝိသတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ။ ဒန္တေ ပုနန္တိ နိမ္မလေ ကရောန္တိ ဧတေနာတိ ဒန္တပေါနံ။

၁၄၀၈-၉။ ဗျတိရေကမုခေန အဒိန္နလက္ခဏံ, ပဒဘာဇနေ စ ဝုတ္တနယေန ပဌမံ ဒိန္နလက္ခဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟတ္ထပါသော’’တိအာဒိ။ ဟတ္ထပါသောတိ ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ –

‘‘ဂဏှတော ပစ္ဆိမံ အင်္ဂံ, ဒဒတော ပုရိမံ ပန၊

ဥဘိန္နံ အဍ္ဎတေယျံ စေ, ဝိနာ ဟတ္ထံ ပသာရိတ’’န္တိ။ (ဝိ။ ဝိ။ ၁၂၇၅) –

ဝုတ္တလက္ခဏော ဟတ္ထပါသော။ အဘိနီဟာရောတိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တနယေန အဘိမုခံ ကတွာ ဟရဏဉ္စ။ မဇ္ဈိမုစ္စာရဏက္ခမောတိ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗဘာရဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ထာမမဇ္ဈိမေန ပုရိသေန ဥက္ခိပနာရဟတာ။ ဘာဝပ္ပဓာနောယံ နိဒ္ဒေသော။ အဝကံသော ပန ‘‘အန္တမသော ရထရေဏုမတ္တမ္ပီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၉) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥစ္စာရဏံ ဥက္ခိပနံ။ ‘‘အမနုဿော’’တိ ဣမိနာ တဒညသတ္တသာမညေန တိရစ္ဆာနဂတာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ပက္ခီ ဝါ’’တိအာဒိဝက္ခမာနေန ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကာယာဒိနာတိ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန။ တေနေဝါဟ ‘‘တိဓာ’’တိ။

ဒွိဓာတိ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ။ ပဉ္စင်္ဂသံယောဂေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟတ္ထပါသော’’တိ ပဌမင်္ဂံ, ‘‘အဘိနီဟာရော’’တိ ဒုတိယံ, ‘‘မဇ္ဈိမုစ္စာရဏက္ခမော’’တိ တတိယံ, ‘‘မနုဿော…ပေ… တိဓာ’’တိ စတုတ္ထံ, ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ…ပေ… ဒွိဓာ’’တိ ပဉ္စမန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ, ပဉ္စန္နံ အင်္ဂါနံ သံယောဂေါ သမာဂမော သန္နိပါတော ပဉ္စင်္ဂသံယောဂေါ, တသ္မိံ။ ဂဟဏန္တိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ။ တဿ ဘိက္ခုနော။ ရူဟတိ သမ္ပဇ္ဇတိ။

၁၄၁၀-၁၂။ ဣတရောတိ ပဋိဂ္ဂါဟကော။ တဿ အင်္ဂဿ။ န ဂစ္ဆတီတိ နဂေါ, ‘‘နဂေါ’’တိ ရုက္ခောပိ ပဗ္ဗတောပိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝရူပေတိ ဤဒိသေ ဥစ္စနီစဋ္ဌာနေ။

၁၄၁၃။ သောဏ္ဍာယာတိ ဟတ္ထေန။

၁၄၁၅-၆။ ဤသကံ ဩနတွာ ထောကံ နာမေတွာ တေန ဘိက္ခုနာ တံ ဟေဋ္ဌိမံ ဘာဇနံ ဧကဒေသေနာပိ ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၁၄၁၇။ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ဥစ္စာရေတွာ, ဘာဇနာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဩရောပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။