ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ (ပ)

၁၄၁၈။ ကာဇဘတ္တန္တိ ဘတ္တကာဇံ, ဘတ္တဘရိတံ ပိဋကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဩနတွာ ဒေတီတိ သယံ ဩနမိတွာ ဗျာဘင်္ဂိံ ဒေတိ။

၁၄၁၉။ ‘‘တိံသဟတ္ထော’’တိ ဣဒံ တိံသရတနမတ္တော စေ ဟောတိ, ‘‘ဒူရ’’န္တိ န ပရိသင်္ကိတဗ္ဗောတိ ဒဿနတ္ထမာဟ။ ဂဟိတေကသ္မိန္တိ ဥဘယကောဋီသု ဌပိတေ ဒွေ ဃဋေ ပဋိဂ္ဂဟာပေတုံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန ဒါယကေန ဒိယျမာနံ တိံသဟတ္ထဝေဏုံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေန ယေန ကေနစိ ကာယပ္ပဒေသေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ‘‘ဣမံ ဂဏှာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ မဉ္စာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဖုသိတွာ ပဋိဂ္ဂဟိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တံ သဗ္ဗန္တိ တေသု ဒွီသု ဃဋေသု ပက္ခိတ္တံ သဗ္ဗမေဝ။ ဂဟိတမေဝါတိ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, ဒါယကဿ ဟတ္ထပါသဗ္ဘန္တရေ ဂတတ္တာ ဣဒံ တဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓန္တိ ‘‘ဒူရ’’န္တိ သင်္ကာ န ကာတဗ္ဗာတိ ဧဝကာရေန ဒီပေတိ။ ‘‘ဒွီသု ဃဋေသု ဘူမိယံ ဌပိတေသုပိ တတ္ထ ဗန္ဓနဝေဠုယံ ပဋိဂ္ဂဏှနမတ္တေနေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၁၄၂၀-၂၄။ ‘‘ကဋသာရကေ’’တိ ဣမိနာ ဒေါဏိဖလကာဒယော ဥပလက္ခိတာ။ ‘‘နိသီဒတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘တိဋ္ဌတီ’’တိအာဒီနံ ဥပလက္ခဏံ။ မဉ္စာဒီနိ ဖုသိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘အင်္ဂုလိယာပီ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏသညာယ မဉ္စာဒီနိ အင်္ဂုလိယာပိ ဖုသိတွာ ဌိတေန ဝါ နိသိန္နေန ဝါ နိပန္နေန ဝါ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။ ပတ္တေသူတိ တထာ ဌပိတေသု သဗ္ဗေသု ပတ္တေသုယေဝ။ ယဉ္စ ဒီယတီတိ ဧတ္ထ ‘‘တထာ ဌိတေနာ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။

မဉ္စာဒီသု အင်္ဂုလိအာဒိနာ ယေန ကေနစိ ဖုဋ္ဌမတ္တေပိ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ရုဟဏဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဒါရောဟဏေနာပိ သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိအာဒိ။ သစေ ပန ပဋိဂ္ဂဟေဿာမိစ္စေဝ မဉ္စာဒီနိ အာရုဟိတွာ နိသီဒတိ, ဒါယကောပိ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာန ဒေတိ စေ, တံ သဗ္ဗံ ဂဟိတံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

ကုစ္ဆိယာ ကုစ္ဆိံ အာဟစ္စ ယေ ပတ္တာ ဘူမိယံ ဌိတာ, တေသု ယံ ယံ ပတ္တံ အင်္ဂုလိယာပိ ဝါ သူစိယာပိ ဝါ ဖုသိတွာ နိသိန္နော, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဒီယမာနမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၄၂၅။ ကဋသာရာဒယော သစေ မဟန္တာ, ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟေယျာတိ ဝိကပ္ပေါ သိယာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထမာဟ ‘‘ကဋသာရကေ’’တိအာဒိ။ ‘‘မဟန္တသ္မိ’’န္တိ ဣမိနာ ကဋသာရကဿ ပုန ဝစနေ ဟေတုမာဟ။ ဟတ္ထတ္ထရံ နာမ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ အတ္ထရိတဗ္ဗံ အတ္ထရဏံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဿတ္ထရရထတ္ထရာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဌိတပတ္တေသု ဒိယျမာနံ ဂဏှတော ပဋိဂ္ဂဟဏရုဟဏဟေတုံ ဒဿေတိ ‘‘ဟတ္ထပါသသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနေ တူ’’တိ။ တု-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တဝိသေသမေဝ ဇောတေတိ။

၁၄၂၆။ တတ္ထဇာတကပဏ္ဏေသူတိ ရုက္ခေယေဝ ဌိတေသု ပဏ္ဏေသု။ ဂဟေတုန္တိ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ။ ‘‘န ပနေတာနီ’’တိအာဒိ ယေန ဟေတုနာ န ဝဋ္ဋတိ, တဿ ဒဿနံ။ ဟိ-သဒ္ဒေါ ပသိဒ္ဓိံ သူစေတိ။

၁၄၂၇။ ထာမမဇ္ဈိမေန ပုရိသေန ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကုဏေယျံ အသံဟာရိယံ။ တာဒိသေတိ တထာရူပေ, အသံဟာရိယေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ခါဏုဗဒ္ဓေတိ ဘူမိယံ နိခါတခါဏုကေ ဗဒ္ဓေ။

၁၄၂၈။ တိန္တိဏိကာတိ စိဉ္စာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန တထာ ခုဒ္ဒကာနံ ကဒမ္ဗပုပ္ဖပဏ္ဏာဒီနံ ဂဟဏံ။ ‘‘တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသူ’’တိ ဝစနတော သာခါသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဘူမိယံ ပတ္ထဋေသူတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ဘူမိယံ အတ္ထတေသု သုခုမေသု တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသုပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။

၁၄၂၉။ ပရိဝေသကောတိ ဒါယကော။

၁၄၃၀။ အသေသတော ပုဉ္ဆိတွာတိ ယောဇနာ။

၁၄၃၁။ ပဋိဂ္ဂဟေတွာဝါတိ ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာဝ။ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၄၃၂။ အပဋိဂ္ဂဟိတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပတ္တေ’’တိ သေသော။ တံ ပစ္ဆာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၄၃၃။ အနာဒိယိတွာတိ အဂ္ဂဟေတွာ, တသ္မိံ ဝစနေ အာဒရံ အကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၄၃၅။ အညဿ အနုပသမ္ပန္နဿ။

၁၄၃၆။ ပုဗ္ဗာဘောဂဿ အနုရူပဝသေန ‘‘သာမဏေရဿ တံ ဒတွာ…ပေ… ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန တံ ‘‘အညဿ ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန ပရသန္တကံ နာမ န ဟောတိ, တသ္မာ တဿ အဒတွာပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၁၄၃၇-၉။ ဘိက္ခုနောတိ အညဿ ဘိက္ခုဿ။ ဘတ္တဿာတိ ကဉ္ဇိကာဒိဒြဝမိဿဘတ္တမာဟ။ ဥပ္လဝတီတိ ဥပရိ ပ္လဝတိ။ ကဉ္ဇိကန္တိ အာရနာလံ, ဣမဿ ဥပလက္ခဏတ္တာ ခီရတက္ကာဒိဒြဝံ သင်္ဂဟိတံ။ ပဝါဟေတွာတိ မတ္ထကတော ပလာပေတွာ။ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ သစေ တန္တိ တံ ရဇံ ယဒိ ဘတ္တဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ ဟောတိ။ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ အသတိ ဟတ္ထတော အမောစေန္တေနေဝ ယတ္ထ အနုပသမ္ပန္နော အတ္ထိ, တံ တတ္ထ နေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။

၁၄၄၀။ အပနီယာဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ထူလ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘သုခုမံ စေ’’တိ ဝက္ခမာနဝိပရိယာယတော လဗ္ဘတိ။ သဘတ္တံ အပနီယာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘ဥပရိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ အပနေတဗ္ဗံ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။

၁၄၄၁။ ထေဝေါတိ ဗိန္ဒု။ ထေဝေါ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ယထာ ပဌမတရံ ပတိတထေဝေ ဒေါသော နတ္ထိ, တထာ အာကိရိတွာ အပနေန္တာနံ ပစ္ဆာ ပတိတထေဝေပိ အဘိဟဋတ္တာ နေဝတ္ထိ ဒေါသော။

၁၄၄၂-၄။ စရုကေနာတိ ခုဒ္ဒကဥက္ခလိယာ။ တတော စရုကတော။ မသီတိ ဇလ္လိကာအာဒိကာ ဘသ္မာ။ ဘာဇနေတိ ဘာဇနပတ္တာဒိဘာဇနေ။ တဿ စာတိ တဿ မသိအာဒိနော စ။

အနန္တရဿ ဘိက္ခုဿ ဒီယမာနံ ယံ ပတ္တတော ဥပ္ပတိတွာ ဣတရဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တေ သစေ ပတတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတေဝါတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဒီယမာန’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဘတ္တာဒိကံ ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ဝဋ္ဋတေဝါ ယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝဋ္ဋတေဝ အယ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ န ကာတဗ္ဗော ‘‘အယ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓနီယဿ အဘာဝတော။ တသ္မာ ဝ-ကာရော ဂါထာဆန္ဒဝသေန ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၄၄၅-၆။ ပါယာသဿာတိ ဧတ္ထ ပူရဏယောဂေ သာမိဝစနံ, ပါယာသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥဏှတောတိ ဥဏှတ္တာ။ န သက္ကတီတိ န သက္ကောတိ။ မုခဝဋ္ဋိယံ ဝဋ္ဋတီတိ မုခဝဋ္ဋိံ ဥက္ခိပိတွာ ဟတ္ထေ ဖုသာပိတေ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တထာ မုခဝဋ္ဋိယာ ဂဟေတုံ န သက္ကာ စေ, အာဓာရကေနပိ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၁၄၄၇-၈။ အာဟရိယမာနံ ဝါ နေဝ ဇာနာတိ, ဒီယမာနံ ဝါ န ဇာနာတီတိ ယောဇနာ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘ဇာနတီ’’တိ ရဿော ကတော။ အာဘောဂန္တိ ‘‘ဂဏှာမီ’’တိ အာဘောဂံ။ ယထာဟ မဟာပစ္စရိယံ ‘‘အာဘောဂမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။ ‘‘ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) ဝုတ္တတ္တာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသိန္နတ္တာ ‘‘ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဂဏှိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာတိပိ ယုဇ္ဇတေဝ။

၁၄၄၉။ ‘‘ဟတ္ထေန မုဉ္စိတွာ’’တိ ဣဒံ ‘‘အာဓာရကမ္ပိ ဝါ’’တိ ဣမိနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘ပါဒေန ပေလ္လေတွာ’’တိ ဣမိနာ ပန ‘‘အာဓာရက’’န္တိ ဣဒမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ဟတ္ထေန အာဓာရကံ မုဉ္စိတွာ ပါဒေန ပေလ္လေတွာ နိဒ္ဒါယတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။ ပေလ္လေတွာတိ ပီဠေတွာ, အက္ကမိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၄၅၀။ ကမိ-ဓာတုဿ မဇ္ဈေ ‘‘အက္က’’ဣတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ယတိဟီနဒေါသောတိ။

‘‘သိလောကေ နိယတဋ္ဌာနံ, ပဒစ္ဆေဒံ ယတိံ ဝိဒူ၊

တဒပေတံ ယတိဗ္ဘဋ္ဌံ, သဝနုဗ္ဗေဇနံ ယထာ’’တိ။ –

ဒဏ္ဍိနာ ဝုတ္တလက္ခဏတော သိဒ္ဓတာယ ဒေါသော ယထာ န ဟောတိ, တထာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ဣ-ကာရာဂမဿ ပစ္စယဘာဝတ္တာ တံသဟိတော မ-ကာရော တဂ္ဂဟဏေန သင်္ဂယှတီတိ ဥဘယပက္ခဘာဂီတိ ဓာတုပစ္စယာနံ မဇ္ဈေ ယတိယာ ဣစ္ဆိတတ္တာ န ဒေါသောတိ ပရိဟရန္တိ။ ဇာဂရဿာပီတိ အနိဒ္ဒါယန္တဿာပိ။ အနာဒရောတိ အနာဒရဘာဝေါ။

၁၄၅၁။ တသ္မာတိ တထာ ဂဟဏဿ အနာဒရဘာဝတော။ တန္တိ တံ အာဓာရကံ ပါဒေန အက္ကမိတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ။ ဒီယမာနန္တိ ဒါယကေန ပဋိဂ္ဂဟာပိယမာနံ။ ပတတီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဟတ္ထံ အဖုသိတွာ ရဇောရဟိတာယ သုဒ္ဓဘူမိယာ ဝါ ပဒုမိနိပဏ္ဏာဒီသု ဝါ ပတတိ။ ယထာဟ ‘‘ယံ ဒိယျမာနံ ဒါယကဿ ဟတ္ထတော ပရိဂဠိတွာ သုဒ္ဓါယ ဘူမိယာ ဝါ ပဒုမိနိပဏ္ဏဝတ္ထကဋသာရကာဒီသု ဝါ ပတတိ, တံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။ သရဇာယ ဘူမိယာ ပတိတေ ရဇံ ပုဉ္ဆိတွာ ဝါ ဓောဝိတွာ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သရဇာယ ဘူမိယံ ပတတီ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတံ။ ဂဟေတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ စ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိစ္စတ္တံ ဒါယကေဟီ’’တိ စ သေသော။ ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ယံ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ။ ပရိစ္စတ္တံ တံ ဘိက္ခဝေ ဒါယကေဟီ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၇၃)။ ‘‘ယံ ဒိယျမာနံ ပတတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ စတူသုပိ ကာလိကေသု အယံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၄၅၂။ အဗ္ဗောဟာရိကနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘုဉ္ဇန္တာန’’န္တိ။

၁၄၅၃-၄။ တံ မလံ။ တေသူတိ ဥစ္ဆုအာဒီသု ဝတ္ထူသု။ တန္တိ မလမိဿကံ ဥစ္ဆုအာဒိကံ ဝတ္ထု။ န ပညာယတီတိ န ပန ပညာယတိ။ တသ္မိန္တိ ဥစ္ဆုအာဒိဝတ္ထုသ္မိံ။

၁၄၅၅။ နိသဒေါဒုက္ခလာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နိသဒပေါတမုသလာဒီနံ ဂဟဏံ။

၁၄၅၆။ ဝါသိယာ ဥပလက္ခဏတ္တာ တဇ္ဇာတိကံ ယံ ကိဉ္စိ သတ္ထမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ခီရေတိ အနုပသမ္ပန္နေန တာပိတခီရေ, ဣဒံ ဥပရိ အာမကဿ ဝိသုံ ဂဟဏေန ဝိညာယတိ။ နီလိကာတိ နီလဝဏ္ဏံ။ သတ္ထကေ ဝိယ နိစ္ဆယောတိ သတ္ထေန ဥဋ္ဌိတမလေ ဥစ္ဆုခဏ္ဍေ ဝိယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၄၅၇။ တန္တိ တံ အဂ္ဂိသန္တတ္တဝါသိအာဒိံ, တာပဝတ္ထုတော ဝါသိ ဂဟေတဗ္ဗာ။

၁၄၅၉။ တန္တိ တံ ဟတ္ထာဒိကာယာဝယဝံ ဝါ စီဝရံ ဝါ ဓောဝိတွာ ပတိတကိလိဋ္ဌဇလမိဿမောဒနံ။ ရုက္ခမူလာဒီသု နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပတ္တာဒီသု ရုက္ခပဏ္ဏာဒိံ ဓောဝိတွာ ပတိတကိလိဋ္ဌောဒကေပိ ဧသေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧသေဝါ’’တိအာဒိ။

၁၄၆၀။ ဇလံ သစေ သုဒ္ဓံ ပတတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ, ‘‘ရုက္ခတော’’တိ လဗ္ဘတိ။ အဗ္ဘောကာသေ စ သစေ သုဒ္ဓံ တောယံ ပတတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အာကာသတော’’တိ လဗ္ဘတိ။ ဥဘယတ္ထာပိ ရုက္ခပဏ္ဏေသု, အာကာသေ စ ရဇဿ ပဌမမေဝ ဝဿောဒကေန ဓောဝိတတ္တာ အာဟ ‘‘သုဒ္ဓ’’န္တိ။

၁၄၆၁။ အစ္ဆုပန္တေနာတိ အဖုသန္တေန။ တဿ သာမဏေရဿ။

၁၄၆၂။ ပတ္တန္တိ အနုပသမ္ပန္နဿ ပတ္တံ။ ဆုပိတွာတိ အနုပသမ္ပန္နပတ္တဂတောဒနံ ဖုသိတွာ။ တံ အတ္တနော ပတ္တေ ဘတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေ ဩဒနံ ဆုပိတွာ ပုန အတ္တနော ပတ္တေ ဩဒနံ ဂဏှန္တဿ ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။

၁၄၆၄။ ပစ္ဆာတိ တသ္မိံ ဂဟိတေပိ အဂဟိတေပိ ပစ္ဆာ။ တံ ပဋိဂ္ဂဟိတဘောဇနံ။

၁၄၆၇။ တဿ အတ္တနော ပတ္တဂတဿ ဘတ္တဿ။

၁၄၆၈။ ပရေနာတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတပတ္တေန။

၁၄၆၉-၇၀။ ‘‘ယာဂုအာဒီနံ ပစနေ ဘိက္ခူနံ ဘာဇနေ’’တိ သမ္ဗန္ဓော။ ပစန္တိ ဧတ္ထာတိ ပစနံ, ဘာဇနံ။ ဘာဇနူပရိ ဟတ္ထေသု သာမဏေရဿာတိ ဘာဇနဿ ဥပရိ ကတေသု သာမဏေရဿ ဟတ္ထေသု။ ပတိတံ ဟတ္ထတော တသ္မိန္တိ တဿ သာမဏေရဿ ဟတ္ထတော ပရိဂဠိတွာ တသ္မိံ ဘာဇနေ ပတိတံ။

၁၄၇၁။ ‘‘န ကရောတိ အကပ္ပိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ပရိစ္စတ္တဉှိ တ’’န္တိ။ တဉှိ ယသ္မာ ပရိစ္စတ္တံ, တသ္မာ အကပ္ပိယံ န ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝံ အကတွာတိ ယထာဝုတ္တပကာရေန အကတွာ။ အာကိရတေဝ စေတိ သစေ ဘာဇနေ အာကိရတိ ဧဝ။ တံ တထာ ပက္ခိတ္တံ ဘတ္တဘာဇနံ။ နိရာမိသံ ကတွာတိ တတ္ထ ပတိတံ အာမိသံ ယထာ န တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဓောဝိတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၄၇၂-၃။ ကုဋန္တိ ဃဋံ။ အာဝဇ္ဇေတီတိ ကုဋံ နာမေတွာ ယာဂုံ အာသိဉ္စတိ။

၁၄၇၄။ ဟတ္ထေတိ ဒွေ ဟတ္ထေ။ တတ္ထာတိ တတ္ထ ဘူမိယံ ဌပိတေသု ဒွီသု ဟတ္ထတလေသု။

၁၄၇၅-၆။ ဧကဿ ဂဟဏူပဂံ စေ ဘာရန္တိ ထာမမဇ္ဈိမေန ဧကေန ပုရိသေန ဥက္ခိပနပ္ပမာဏံ ဘာရံ သစေ ဘဝေယျ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဧကဿ ဂဟဏူပဂံ ဘာရ’’န္တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။

၁၄၇၇။ လဂ္ဂေန္တီတိ ဩလမ္ဗန္တိ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ မဉ္စပီဌေ။ ဝဋ္ဋတေဝါတိ ဥဂ္ဂဟိတကံ န ဟောတီတိ ဒီပေတိ။

၁၄၇၈။ သမ္မုဇ္ဇန္တောတိ သမ္မဇ္ဇန္တော။ ဃဋ္ဋေတီတိ အသဉ္စိစ္စ သမ္မဇ္ဇနိယာ ဖုသတိ။

၁၄၇၉။ တံ ဉတွာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ။ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဥဂ္ဂဟိတကံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၁၄၈၀။ တန္တိ ပဋိဂ္ဂဟိတသညာယ ဂဟိတံ တံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ။ အညထာ ပန န ကတ္တဗ္ဗန္တိ အပိဟိတံ ပိဓာတုဉ္စ ပိဟိတံ ဝိဝရိတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။

၁၄၈၁။ ဗဟိ ဌပေတိ စေတိ ယဒိ ပုဗ္ဗေ ဌပိတဋ္ဌာနတော ဗဟိ ဌပေတိ။ တေနာတိ ဗဟိ ဌပေတွာ မုတ္တဟတ္ထေန တေန ဘိက္ခုနာ။ တန္တိ ဗဟိ ဌပိတံ ဟတ္ထတော မုတ္တံ။ ဉတွာတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ။ တံ တထာ ဉတွာ ဌပိတံ။

၁၄၈၂-၃။ ဥဋ္ဌေတိ ယဒိ ကဏ္ဏိကာတိ သစေ ကဏ္ဏိကာ သဉ္ဇာယတိ။ သိင်္ဂိဝေရာဒိကေတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပိပ္ဖလိအာဒီနံ ဂဟဏံ။ မူလေတိ ပဉ္စမူလာဒိကေ မူလေ။ ဃုဏစုဏ္ဏန္တိ ဃုဏပါဏကေဟိ ဥပ္ပါဒိတစုဏ္ဏံ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဥဋ္ဌေတီ’’တိ ကိရိယံ ပစ္စာမသတိ။ တံသမုဋ္ဌာနတောတိ ပဋိဂ္ဂဟိတတေလာဒီသု သမုပ္ပန္နတ္တာ။ တညေဝါတိ ပဝုစ္စတီတိ ပဌမပဋိဂ္ဂဟိတံ တမေဝ တေလာဒိကန္တိ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏ…ပေ… န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။

၁၄၈၄-၅။ ကောစိ ပုဂ္ဂလောတိ သာမဏေရဂမိကာဒီသုပိ ယော ကောစိ သတ္တော။ တာလပိဏ္ဍိန္တိ တာလကဏ္ဏိကံ ဖလံ။ အညော ဘူမဋ္ဌောတိ ဘူမိယံ ဌိတော အညော ကောစိ ပုဂ္ဂလော ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ။

၁၄၈၆။ ဆိန္ဒိတွာတိ ဆိန္ဒံ ကတွာ။ ဝတိန္တိ ဟတ္ထပါသပ္ပဟောနကဗဟလဝတိံ။ ယထာဟ ‘‘ဟတ္ထပါသေ သတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။ ဒဏ္ဍကေ အဖုသိတွာဝါတိ ယတ္တကေန ဂမနဝေဂေါ နိဗ္ဗာယတိ, ဧတ္တကံ, ပဟရဏတော ဝတိဒဏ္ဍကေ ဝါ အပ္ပဟရိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဟရိတွာ ဌတွာ ဂစ္ဆတိ စေ, န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မယံ ပန ‘ယံ ဌာနံ ပဟဋံ, တတော သယံ ပတိတမိဝ ဟောတီ’တိ တက္ကယာမ။ တသ္မိမ္ပိ အဋ္ဌတွာ ဂစ္ဆန္တေ ယုဇ္ဇတိ သုင်္ကဃာတကတော ပဝဋ္ဋေတွာ ဗဟိ ပတိတဘဏ္ဍံ ဝိယာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။

၁၄၈၇-၈။ ပါကာရောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတိံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) အဋ္ဌကထာယံ အာဂတတ္တာ ဣဒံ အဓိကာရတော ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘န ပုထုလော’’တိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပေတပ္ပမာဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အန္တော…ပေ… ပဟောတိ စေ’’တိ။ ‘‘ဥဒ္ဓံ ဟတ္ထသတံ ဂန္တွာ’’တိ ဣမိနာ ဒါယကဿ ဒါတုမိစ္ဆာယ အာကာသံ တံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိဿဋ္ဌဘာဝံ ဉာပေတိ။ သမ္ပတ္တန္တိ ဟတ္ထပ္ပတ္တံ။ ဂဏှတောတိ ပဋိဂ္ဂဟဏသညာယ ဂဏှတော။

၁၄၈၉။ ‘‘သာမဏေရ’’န္တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏန္တိ ဂိဟိနောပိ ဂဟဏံ။ တတ္ထေဝါတိ ခန္ဓေ ဧဝ။ နိသိန္နော သာမဏေရော။

၁၄၉၁-၂။ ဖလိနိံ သာခန္တိ ဖလဝတိံ သာခံ။ ‘‘ခါဒိတု’’န္တိ ဣဒံ ‘‘စိတ္တေ သမုပ္ပန္နေ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သစေ ဖလံ ခါဒတိ, ဧဝံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ မက္ခိကာနံ နိဝါရတ္ထန္တိ မက္ခိကာနံ နိဝါရေတုံ။

၁၄၉၃။ ဆာယတ္ထဉ္စ မက္ခိကာ နိဝါရေတုဉ္စ ဂယှမာနာ ဖလသာခါ သုခပရိဘောဂတ္ထာယ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟိတာ စေ, ခါဒိတုမိစ္ဆာယ သတိ ပုန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကပ္ပိယံ ပန ကာရေတွာ’’တိအာဒိ။

၁၄၉၄-၅။ ‘‘တံ သော ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ဂဟေတွာ’’တိ ဣဒံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ တံ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘စေ ပုဗ္ဗမေဝါ’’တိ သေသော။

၁၄၉၆-၉။ ဘိက္ခုဿ ပါထေယျတဏ္ဍုလေတိ သမ္ဗန္ဓော။ သောတိ သာမဏေရော။ ဣတရေဟီတိ ဘိက္ခုနာ ဂဟိတေဟိ အတ္တနော တဏ္ဍုလေဟိ။

ဒွီသု ပတ္တေသူတိ ဥပလက္ခဏံ။ ဗဟူသုပိ ဧသေဝ နယော။ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ဘိက္ခူနံ ဒတွာ တေဟိ လဒ္ဓံ အတ္တနာ ဂဟေတွာ အညေသံ ဒါနဝသေန ဗဟုန္နမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ တမေဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယာဂုံ ဘိက္ခုဿာ’’တိအာဒိ။ ‘‘အာဝုသော တုယှံ ယာဂုံ မယှံ ဒေဟီ’တိ ဧဝံ ထေရေဟိ ပဋိပါဋိယာ ယာစိတွာပိ ပိဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗေဟိ သာမဏေရဿ သန္တကမေဝ ဘုတ္တံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ သာမဏေရဿ ပီတတ္တာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယာဂုယာ’’တိဣဒံ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။

၁၅၀၀။ ဣမဿာတိ ပါထေယျတဏ္ဍုလဟာရကဿ။ ‘‘န ဝိသေသတာ’’တိ ဣမိနာ ဝိသုံ အဝတ္တဗ္ဗတံ ဒီပေတိ။

၁၅၀၁။ အဿ ဝိသေသဿာတိ ယထာဝုတ္တဝိနိစ္ဆယဝိသေသဿ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝေတိ သေသော။ တဿာတိ သာမဏေရတဏ္ဍုလဟာရကဿ ဘိက္ခုဿ။ သာလယဘာဝန္တိ အတ္တနာ ဟဋတဏ္ဍုလေသု ပရိက္ခီဏေသု ‘‘ဣဒံ အမှာကမ္ပိ ပဒဿတီ’’တိ သာလယဘာဝေါ။ ဆာယာဒီနမတ္ထာယ ဂယှမာနာယ သာခါယ ဣမိဿာ ဖလံ ခါဒိတုကာမတာယ သတိ ခါဒနာရဟန္တိ အာလယဿ ကာတုံ သက္ကုဏေယျတ္တာ အယမ္ပိ အဝိသေသောတိ ဝိညာယတိ, တတ္ထ သမ္ဘဝန္တံ ပန ဝိသေသံ ဒဿေတုမာဟာတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ။

၁၅၀၂-၄။ နိစ္စာလေတုံ န သက္ကောတီတိ နိစ္စာလေတွာ သက္ခရာ အပနေတုံ န သက္ကောတိ။ စေလကောတိ စူဠသာမဏေရော။ ပက္ကကာလသ္မိံ ဝိဝရိတွာ ပက္ကတာ ဉာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ပိ-သဒ္ဒေါ ပန-သဒ္ဒတ္ထေ။ ဩရောပေတွာတိ ဥဒ္ဓနတော ဩရောပေတွာ။ ပုဗ္ဗတဏ္ဍုလဓောဝနတ္ထာယ ကတပဋိဂ္ဂဟဏဿေဝ ပမာဏတ္တာ အာဟ ‘‘န ပစ္ဆဿ ပဋိဂ္ဂဟဏကာရဏ’’န္တိ။ အဿာတိ ဘောဇနဿ။

၁၅၀၅။ ကာရိတန္တဿ ဒွိကမ္မကတ္တာ အာဟ ‘‘ဥဒ္ဓနံ သုဒ္ဓဘာဇန’’န္တိ, ဥဒ္ဓနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၅၀၆။ ကောစီတိ အနုပသမ္ပန္နော။ တေန ဘိက္ခုနာတိ ဥဒ္ဓနံ သုဒ္ဓဘာဇနံ အာရောပေတွာ ယေန အဂ္ဂိ ကတော, တေန ဘိက္ခုနာ။ ဣဒဉ္စ ဥပလက္ခဏံ အညေနပိ န ကာတဗ္ဗတ္တာ။

၁၅၀၇။ ပစ္ဆာတိ တဏ္ဍုလပက္ခေပတော ပစ္ဆာ။ တံ ယာဂုံ။ သစေ ပစတီတိ အဂ္ဂိံ ကရောန္တော ပစတိ။ သာမပါကာ န မုစ္စတီတိ တံ ယာဂုံ ပိဝန္တော သာမပါကဒုက္ကဋတော န မုစ္စတိ။

၁၅၀၈။ ဝလ္လိယာ သဟ တတ္ထ ဝလ္လိယံ ဇာတံ ဖလံ ကိဉ္စိ ဤသကမ္ပိ စာလေတိ, တတော လဒ္ဓံ ကိဉ္စိ ဖလံ တဿေဝ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ, တံ ပရိဘုဉ္ဇတော ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ တဿေဝါတိ ဧဝကာရေန အညေသံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။

၁၅၀၉။ ပရာမဋ္ဌုန္တိ အာမသိတုံ။ အပဿယိတုန္တိ အဝလမ္ဗိတုံ, အပဿနံ ဝါ ကာတုံ။ ‘‘ကိရာ’’တိ ဣမိနာ ကေဝလံ မဟာပစ္စရိယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) ဝုတ္တဘာဝံ သူစေတိ။

၁၅၁၀-၁။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တေလေ။ ဟတ္ထေန သဏ္ဍာသဂ္ဂဟဏံ အမုဉ္စန္တေန။ တံ တေလံ။

၁၅၁၅-၆။ လောဏကိစ္စန္တိ အလဝဏဋ္ဌာနေ လောဏေန ကာတဗ္ဗကိစ္စံ။ သန္နိဟိတသေသကာလိကသမ္မိဿံ ယာဝဇီဝိကံ ဝိယ သမုဒ္ဒေါဒကဿ အသန္နိဓိဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယာဝဇီဝိကသင်္ခါတ’’န္တိအာဒိ။ ကာလဝိနိမ္မုတ္တန္တိ အကာလိကံ, စတူသု ကာလိကေသု အသင်္ဂဟိတန္တိ အတ္ထော။

၁၅၁၇။ ဟိမဿ ကရကာတိ ဟိမောဒကဿ မုတ္တာ ဝိယ ပတ္ထိနသက္ခရာ။ ဗဟလမ္ပိ စာတိ ပက္ခိတ္တဋ္ဌာနေ မုခေ ဝါ ကဒ္ဒမဝဏ္ဏဿ အပညာယနပ္ပမာဏဗဟလံ ပါနီယဉ္စ။ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ကဒ္ဒမဝဏ္ဏံ ပညာယတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ။ ယထာဟ ‘‘သစေ ပန မုခေ စ ဟတ္ထေ စ လဂ္ဂတိ, န ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅)။

၁၅၁၈။ ကသိတဋ္ဌာနေတိ ကဋ္ဌဋ္ဌာနေ။ န ဝဋ္ဋတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

၁၅၁၉။ သောဗ္ဘော ဒုက္ခောဂါဟနဇလာသယော။ ‘‘အာဝါဋော’’တိ ကေစိ။ ကကုဓောတိ အဇ္ဇုနော။

၁၅၂၀။ ပါနီယဿ ဃဋေတိ ပါနီယဃဋေ။ တံ ပါနီယဃဋံ။

၁၅၂၁။ ဝါသတ္ထာယ ပုပ္ဖါနိ ဝါသပုပ္ဖါနိ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပါနီယဃဋေ။ ကမလ္လိကာသူတိ ပါဋလိကုသုမာဒီဟိပိ သဟ ကဏ္ဋကမလ္လိကာသု။ ဒိန္နာသူတိ ပါနီယေ ပက္ခိတ္တာသု။

၁၅၂၂။ ဝိသတီတိ အန္တောဂလံ ပဝိသတိ။ တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) ဝုတ္တံ။ ဣဒံ အဋ္ဌကထာဝစနံ ‘‘အညတြ ဥဒကဒန္တပေါနာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၆၆) ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န ဝိရုဇ္ဈတိ။ သာ ဟိ ကေဝလံ ဒန္တကိစ္စံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ, ဣဒံ ရသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ။ တေနေဝ တဒနန္တရံ ‘‘အဇာနန္တဿ ရသေ ပဝိဋ္ဌေပိ အာပတ္တိယေဝ။ အစိတ္တကဉှိ ဣဒံ သိက္ခာပဒ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) ဝုတ္တံ။ တဿ သိက္ခာပဒဿ အစိတ္တကတာ ‘‘အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကေ ပဋိဂ္ဂဟိတသညီ’’တိအာဒိကာယ ပါဠိယာ ကပ္ပိယသညိနောပိ ပါစိတ္တိယဿ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညာယတိ။ ပသန္နောဒကဿ ပန အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာပိ ပါတဗ္ဗတာယ ဒန္တကဋ္ဌေန သဒိသတ္တာ ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သဟေဝ ပဝတ္တီတိ ဝိညာယတိ။ ဥဒကဿ စ ဒန္တပေါနဿ စ တုလျဒေါသေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။

၁၅၂၃။ မုတ္တောဒကသိင်္ဃာဏိကာဒိဒြဝအဿုခီရာဒိဒြဝဿ အာပေါဓာတုပ္ပကာရတ္တာ, ကဏ္ဏမလာဒိနော ဃနဒဗ္ဗဿ ပထဝိဓာတုပ္ပကာရတ္တာ ‘‘သရီရဋ္ဌေသု ဘူတေသူ’’တိ ဣမိနာ ခီရာဒိမာဟ။ ‘‘ကိ’’န္တိ ဣဒံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ကပ္ပါကပ္ပိယမံသာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သတ္တာန’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။

၁၅၂၄။ လောဏန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧတံ သဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣဒံ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။

၁၅၂၅။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ယထာဝုတ္တေသု ကဏ္ဏမလာဒီသု။

၁၅၂၈။ စတ္တာရိ ဝိကဋာနီတိ မဟာဝိကဋံ နာမ ဂူထံ, မတ္တိကာ, မုတ္တံ, ဆာရိကာ စာတိ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ဝိကဋာနိ။ တာနိ ဟိ ဝိရုဒ္ဓါနိ သပ္ပဝိသာနိ ကတာနိ ဝိဟတာနီတိ ‘‘ဝိကဋာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ နတ္ထိ ဒါယကော ဧတ္ထာတိ နဒါယကံ, ဌာနံ, တသ္မိံ။ ‘‘န အ နော မာ အလံ ပဋိသေဓေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိသေဓဝါစိနာ န-သဒ္ဒေန သမာသော, ‘‘အဒါယကေ’’တိ ဣမိနာ အနတ္ထန္တရံ။ ဣဓ ဒုဗ္ဗစော စ အသမတ္ထော စ အသန္တော နာမာတိ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅၊ ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ, အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ကာလောဒိဿံ နာမ။

၁၅၂၉။ ပထဝိန္တိ အကပ္ပိယပထဝိံ။ တရုန္တိ အလ္လရုက္ခံ။ ဣမိနာ သပ္ပဒဋ္ဌကာလေ အသတိ ကပ္ပိယကာရကေ ဝိကဋတ္ထာယ အတ္တနာ စ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။

၁၅၃၀။ အစ္ဆေဒဂါဟတောတိ ဝိလုမ္ပိတွာ ဂဏှနတော။ ‘‘တဿာ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗေဟိ ဟေတုပဒေဟိ ယုဇ္ဇတိ။ တဿာတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဿာတိ အတ္ထော။ အပရဿ အဘိက္ခုကဿ ဒါနေန စာတိ ယောဇနာ။ ‘‘အဘိက္ခုကဿာ’’တိ ပန ဝိသေသနေန ဥပသမ္ပန္နဿ ဒိန္နေ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတီတိ ဒီပေတိ။ သဗ္ဗန္တိ ယထာဝုတ္တံ ကာယေန ဂဟဏာဒိပ္ပကာရဿ ကလျံ ဂဟိတံ။ ဧဝန္တိ ဣမိနာ နိယာမေန။

၁၅၃၁။ ဒုရုပစိဏ္ဏေတိ ဒုဋ္ဌု ဥပစိဏ္ဏေ ဒုရာမဋ္ဌေ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဿ အာမိသဘတ္တဘာဇနာဒိနော ကီဠာဝသေန ဟတ္ထေန ပရာမသနေ စ တတ္ထဇာတကဖလိနိံ သာခါယ ဝါ ဝလ္လိယာ ဝါ ဂဟေတွာ စာလနေ စာတိ အတ္ထော။ ဥဂ္ဂဟိတဿ ဂဟဏေတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာဝ ဂဟိတဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ။ အန္တောဝုတ္ထေ စာတိ အကပ္ပိယကုဋိယာ အန္တော ဌပေတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတေ စ။ သယံပက္ကေ စာတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အတ္တနာ ပက္ကေ စ။ အန္တောပက္ကေ စာတိ အကပ္ပိယကုဋိယာ အန္တောယေဝ ပက္ကေ စ။ ဒုက္ကဋံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၅၃၂-၃။ ပဋိဂ္ဂဟိတကေ တသ္မိံ ပဋိဂ္ဂဟိတသညိဿာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒန္တပေါနံ ဒန္တကဋ္ဌံ။

၁၅၃၄။ ဘိက္ခုနီနန္တိ ဘိက္ခုနော စ ဘိက္ခုနိယာ စ ဘိက္ခုနီနံ, ဧကဒေသသရူပေကသေသော။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ဝိနိစ္ဆယော နဝမဇ္ဈိမထေရဘိက္ခုနီနံ ယတော အဝိသေသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗကော, တတော တသ္မာ ဟေတုနာ သကလော အယံ ဝိနိစ္ဆယော အသမာသတော မယာ ကထိတောတိ ယောဇနာ။ ကုသလတ္တိကာဒီသု ဝိယ အတ္ထသာကလျဿ အတ္ထသင်္ခေပတောဝ ဝတ္တုံ သက္ကုဏေယျတ္တာ ‘‘သကလော’’တိ ဝတွာပိ ကထာယ ဝိတ္ထာရိတဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အသမာသတော’’တိ။

ဒန္တပေါနကထာဝဏ္ဏနာ။

ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၁၅၃၅။ ‘‘အစေလကာဒီန’’န္တိအာဒီသု ‘‘အစေလကော နာမ ယော ကောစိ ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နော နဂ္ဂေါ’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၁) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ, တဒဋ္ဌကထာယ ‘‘ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာပန္နော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၉) ဝုတ္တံ, တသ္မာ အစေလကပဗ္ဗဇ္ဇမုပဂတောယေဝေတ္ထ အစေလကော နာမ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၀) မာတိကာ-ဂတေ ဒွေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဣမေသု စ ဒွီသု ‘‘ပရိဗ္ဗာဇကော နာမ ဘိက္ခုဉ္စ သာမဏေရဉ္စ ဌပေတွာ ယော ကောစိ ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နော’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၁) ဝုတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော နာမ။ ‘‘ဘိက္ခုနိဉ္စ သိက္ခမာနဉ္စ သာမဏေရိဉ္စ ဌပေတွာ ယာ ကာစိ ပရိဗ္ဗာဇိကသမာပန္နာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၁) ဝုတ္တာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ နာမာတိ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ပရိဗ္ဗာဇကာ ပနေတ္ထ ဆန္နာယေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဒေန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုဿာ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ, ဧတ္ထ ‘‘ကာယာဒိနာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဒဒေယျာတိ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဒေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၁)။

၁၅၃၆။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ တိတ္ထိယေ တိတ္ထိယသညီ, ဝေမတိကော, အတိတ္ထိယသညီတိ တိကေ ပါစိတ္တိယတ္တယံ။

၁၅၃၇။ အတိတ္ထိယေ တိတ္ထိယသညိဿ, ဝေမတိကဿ စ တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၅၃၈-၉။ တေသန္တိ တိတ္ထိယာနံ။ ဗဟိလေပနန္တိ ဗဟိသရီရေ လိမ္ပိတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ ဒေန္တဿ။ တေသံ တိတ္ထိယာနံ သန္တိကေ သမီပေ အတ္တနော ဘတ္တပတ္တာဒိကံ ဘောဇနံ ဌပေတွာ ‘‘ဘောဇနံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ‘‘သမုဋ္ဌာနံ ဧဠကူပမ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

အစေလကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၄၀-၂။ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနော ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ဒါပေတွာ ဝါ အဒါပေတွာ ဝါတိ ယောဇနာ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘ဧဟာဝုသော, ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၅) သိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတွာ ယေန သဒ္ဓိံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော, တဿ ဘိက္ခုဿ ခါဒနီယာဒိဘေဒံ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ဒါပေတွာ ဝါ အဒါပေတွာ ဝါတိ။

တံ ဘိက္ခုံ ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေတီတိ ယောဇနာ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဧဝံ ယော ဘိက္ခု တေန သဒ္ဓိံ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌော, တံ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, န မေ တယာ သဒ္ဓိံ ကထာ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ ဖာသု ဟောတိ, ဧကကဿ မေ ကထာ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ ဖာသု ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၇၅) ဝတွာ တပ္ပစ္စယာ တေသံ ဣတ္ထိယာသဒ္ဓိံ ဝစနာဒီနံ အနာစာရာနံ ပစ္စယာ ဂန္တုံ နိယောဇေတီတိ။ တပ္ပစ္စယာတိ ‘‘ဥယျောဇနမတ္တသ္မိ’’န္တိ ဝိသေသနံ။ ပဌမေန စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ‘‘ဥယျောဇနမတ္တသ္မိဉ္စာ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗော။ တဿာတိ ဥယျောဇကဿ။

အဿာတိ ဥယျောဇိတဿ, အဝယဝသမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ။ ဥပစာရသ္မိံ အတိက္ကန္တေတိ ဝက္ခမာနလက္ခဏေ ဒဿနူပစာရေ ဝါ သဝနူပစာရေ ဝါ အတိက္ကန္တေတိ အတ္ထော, ဘာဝလက္ခဏေ ဘုမ္မံ။ ပုန အဿာတိ ဥပစာရဿ။ ဒွါဒသရတနပရိယောသာနံ, တဒန္တောဂဓံ ပါကာရာဒိ ဧဝ ဝါ ဥပစာရဿ သီမာ နာမ။

၁၅၄၃။ တံ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒဿနေ’’တိအာဒိ။ အဇ္ဈောကာသေ ဒဿနေ ဥပစာရဿ ဒွါဒသ ဟတ္ထာ ပမာဏံ ဒေသိတာတိ ယောဇနာ။ သဝနေ စ အဇ္ဈောကာသေ ဧဝံ သဝနူပစာရဿ အဇ္ဈောကာသေ ဒွါဒသ ဟတ္ထာ ပမာဏံ ဒေသိတာတိ ယောဇနာ, သဝနေ စ ဥပစာရဿ အဝဓိ ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏမေဝါတိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။ န စေတရေတိ ဣတရသ္မိံ အနဇ္ဈောကာသေ ဧဝံ ဥပစာရဿ ပမာဏံ ဒွါဒသဟတ္ထာ န စ ဒေသိတာ, ကိံ နု ဗျာဝဓာကရာ ကုဋ္ဋာဒယော ဥပစာရဿ ပမာဏန္တိ ဒေသိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန အန္တရာ ကုဋ္ဋဒွါရပါကာရာဒယော ဟောန္တိ, တေဟိ အန္တရိတဘာဝေါယေဝ ဒဿနူပစာရာတိက္ကမော, တဿ ဝသေန အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၇၆)။ ဣဓ ဥပစာရဒွယေ သမာနေပိ ဥယျောဇိတမဝဓိအန္တံ သန္ဓာယ အသဝနူပစာရံ ဝုတ္တန္တိ ဝိညာယတိ။

၁၅၄၄။ ‘‘တိကပါစိတ္တီတိ ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီဟိ တိကပါစိတ္တိယံ။ ဣတရေတိ အနုပသမ္ပန္နေ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။ ‘‘ဣတရေတိ သာမဏေရေယေဝါ’’တိ နိဿန္ဒေဟေ လိခိတံ။ ဧတဿေဝတ္ထဿ ဝဇိရဗုဒ္ဓိနာပိ ဝုတ္တဘာဝေါ ဒဿိတော။ တထာဒဿနံ ပဉ္စသဟဓမ္မိကေသု ဣဓာဓိပ္ပေတမနုပသမ္ပန္နံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ စေ, ယုဇ္ဇတိ။ အညထာ ပါဠိအဋ္ဌကထာသု ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ’’တိ သာမညေန နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဂဟဋ္ဌာနုပသမ္ပန္နမ္ပိ တထာ ဥယျောဇေန္တဿ အနာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ အမှာကံ ခန္တိ။

ဥဘိန္နန္တိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နာနံ။ နိဿန္ဒေဟေ ပန ‘‘ဘိက္ခုသာမဏေရာန’’န္တိ လိခိတံ။ ကလိသာသနာရောပနေတိ ဧတ္ထ ကလီတိ ကောဓော, တဿ သာသနံ အာဏာ ကလိသာသနံ, တဿ အာရောပနံ ပဝတ္တနံ ကလိသာသနာရောပနံ, တသ္မိံ, ကောဓဝသေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ ‘‘ပဿထ ဘော ဣမဿ ဌာနံ နိသဇ္ဇံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ, ခါဏုကော ဝိယ တိဋ္ဌတိ, သုနခေါ ဝိယ နိသီဒတိ, မက္ကဋော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတီ’’တိ ဧဝံ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမိနာပိ ဥဗ္ဗာဠှော ပက္ကမေယျာ’’တိ အမနာပဝစနဿ ဘဏနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၅၄၅။ ဥယျောဇေန္တဿ ကိစ္စေနာတိ ဝိဟာရပါလကာဒီနံ ဘောဇနဟရဏာဒိကိစ္စေန ပေသေန္တဿ, ဣမဿ ဥပလက္ခဏတ္တာ ‘‘အနာပတ္တိ ‘ဥဘော ဧကတော န ယာပေဿာမာ’တိ ဥယျောဇေတီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၂၇၈) အနာပတ္တိဝါရာဂတာ သဗ္ဗေပိ ပကာရာ ဂဟေတဗ္ဗာ။

ဥယျောဇနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၄၆။ ခုဒ္ဒကေတိ ဧတ္ထ ‘‘သယနိဃရေ’’တိ သေသော ဥပရိ ‘‘အသယနိဃရေ တဿ, သယနိဃရသညိနော’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ လဗ္ဘတိ။ ‘‘မဟလ္လကေ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ပိဋ္ဌိသံဃာဋတော အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏံ ယဿ ဝေမဇ္ဈေ ဟောတိ, ဤဒိသေ ခုဒ္ဒကေ သယနိဃရေတိ အတ္ထော။ ပိဋ္ဌိဝံသန္တိ ပိဋ္ဌိဝံသေန နိယမိတံ ဂေဟမဇ္ဈံ။ တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ’တိ ဣမိနာ မဇ္ဈာတိက္ကမံ ဒဿေတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၈၀)။ သဘောဇနေတိ သဟ ဘောဇနေဟီတိ သဘောဇနံ, တသ္မိံ သဘောဇနေ။ အထ ဝါ သဘောဇနေတိ သဘောဂေ။ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတဿ ပုရိသဿ ဟိ ဣတ္ထီ ဘောဂေါ, ဣတ္ထိယာ စ ပုရိသော, မေထုနရာဂေန သာရတ္တပုရိသိတ္ထိသဟိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ပဒဘာဇနေ ‘‘သဘောဇနံ နာမ ကုလံ ဣတ္ထီ စေဝ ဟောတိ ပုရိသော စ, ဣတ္ထီ စ ပုရိသော စ ဥဘော အနိက္ခန္တာ ဟောန္တိ, ဥဘော အဝီတရာဂါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၈၁)။ ဣမိနာ ပရိယုဋ္ဌိတဿ မေထုနရာဂဂ္ဂိနော တင်္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝေါ ဒီပိတော။ ကုလေတိ ဃရေ။

၁၅၄၇။ ဟတ္ထပါသန္တိ အဍ္ဎတေယျရတနပ္ပမာဏဒေသံ။ ပိဋ္ဌိသံဃာဋကဿ စာတိ ဒွါရသဗန္ဓဿ စ။ သယနဿာတိ သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သယနံ, တဿ, အာသန္နေ ဌာနေ ယော နိသီဒတိ သဘောဇနေ ကုလေ, ‘‘တဿာ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ, သယနဿ သမီပေ ဌာနေ ယော နိသီဒတီတိ အတ္ထော။ မဟလ္လကေတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော မဟန္တေ သယနိဃရေ။ ‘‘ဤဒိသဉ္စ သယနိဃရံ မဟာစတုသာလာဒီသု ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၈၀) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၁၅၄၈။ သယနမေတဿ အတ္ထီတိ သယနီ, သယနီ စ တံ ဃရဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ တတ္ထာတိ သယနိဃရေ။

၁၅၄၉-၅၀။ ဒုတိယေ သတီတိ ဒုတိယေ ဘိက္ခုမှိ သတိ။ ယထာဟ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဘိက္ခု ဒုတိယော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၈၃)။ ဝီတရာဂေသူတိ ဝီတရာဂပရိယုဋ္ဌာနေသု။ ဝုတ္တလက္ခဏံ ပဒေသန္တိ ခုဒ္ဒကမဟန္တသေနာသနေ ဝုတ္တလက္ခဏပဒေသ။ အနတိက္ကမ္မ နိသိန္နဿာတိ အနတိက္ကမိတွာ နိသီဒတော။

သဘောဇနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၅၂။ တေသန္တိ ဒွိန္နံ အနိယတသိက္ခာပဒါနံ။ ဧသန္တိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ရဟောပဋိစ္ဆန္နရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒါနံ, အယမေဝ ဝိသေသောတိ အနန္တရသိက္ခာပဒေန သမုဋ္ဌာနဘာဝသင်္ခါတော အယံ ဝိသေသော ဒီပိတောတိ ယောဇနာ။

ရဟောပဋိစ္ဆန္နရဟောနိသဇ္ဇကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၅၃-၆။ ဝုတ္တောတိ နိမန္တိတော။ သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ ‘‘ကုလံ ဥပသင်္ကမိဿာမီ’’တိ ယသ္မိံ ပဒေသေ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တဿ သာမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ ဘိက္ခုန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ယတ္ထ ဌိတဿ ကုလာနိ ပယိရုပါသနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ပဿေ ဝါ အဘိမုခေ ဝါ ပဿတိ, ယဿ စ သက္ကာ ဟောတိ ပကတိဝစနေန အာရောစေတုံ, အယံ သန္တော နာမာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၈)။ ဧတ္ထ ယံ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတေန သောတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ, တံ ပကတိဝစနံ နာမ။ အနာပုစ္ဆာတိ ‘‘အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဃရံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝါ ‘‘စာရိတ္တံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိ ဝါ ဤဒိသေန ဝစနေန အနာပုစ္ဆိတွာ။ စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ စေတိ ယဒိ သဉ္စရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညတြ သမယာတိ ‘‘တတ္ထာယံ သမယော, စီဝရဒါနသမယော စီဝရကာရသမယော’’တိ (ပါစိ။ ၂၉၉) သိက္ခာပဒေ အနုပညတ္တိဝသေန ဝုတ္တာ ဒုဝိဓာ သမယာ အညသ္မိံ ကာလေ။

အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဌပေတွာ’’တိအာဒိ။ ‘‘အဝီတိဝတ္တေ မဇ္ဈနှေ’’တိ ဣမိနာ ပုရေဘတ္တံ, ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ သင်္ဂဟိတံ။ ဧတ္ထ စ ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ယေန ဘတ္တေန နိမန္တိတော, တသ္မိံ အဘုတ္တေ ဝါ ဘုတ္တေ ဝါတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ပုရေဘတ္တံ နာမ ယေန နိမန္တိတော, တံ အဘုတ္တာဝီ။ ပစ္ဆာဘတ္တံ နာမ ယေန နိမန္တိတော, တံ အန္တမသော ကုသဂ္ဂေနပိ ဘုတ္တံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၀) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ။ အညဿ ဃရန္တိ နိမန္တိတတော အညဿ ဂေဟံ။ ဃရူပစာရောက္ကမနေ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော, အတ္တနာ ဂတဂေဟဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော။ ပဌမေန ပါဒေနာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဃရုမ္မာရေတိ အညဿ ဂေဟုမ္မာရေ။ ဃရူပစာရေ ဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ‘‘အပရမ္ပိ စာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သမတိက္ကမေ’’တိ ဣမိနာ သဟ ‘‘ဃရုမ္မာရေ’’တိ ပဒံ ‘‘ဃရုမ္မာရဿာ’’တိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန ယောဇေတဗ္ဗံ။

၁၅၅၇။ ဌိတဋ္ဌာနေတိ ယတ္ထ ဌိတဿ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မိံ ဌာနေ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တနိယာမေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဩလောကေတွာတိ ဥဘယပဿံ, အဘိမုခဉ္စ ဩလောကေတွာ။ ‘‘ယံ ပဿေ ဝါ အဘိမုခေ ဝါ ပဿတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၈) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၁၅၅၈။ ဒူရေတိ ဒွါဒသဟတ္ထတော ဒူရမေဝါဟ။ ဣတော စိတော စ ဂဝေသိတွာ အာရောစနေ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ ယောဇနာ။

၁၅၅၉။ န ဒေါသောတိ အနာပတ္တိ။ သမယေတိ ဧတ္ထ ‘‘အနာပုစ္ဆတော’’တိ သေသော။ ဧတ္ထ စ ဥပရိ စ ‘‘န ဒေါသော’’တိ ပစ္စေကံ ယုဇ္ဇတိ။ သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဃရေနာတိ အညဿ ဃရေန, ဧတ္ထ ‘‘ဃရူပစာရေန စာ’’တိ သေသော။ အာရာမံ ဂစ္ဆတောတိ ဧတ္ထ တေန မဂ္ဂေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၅၆၀။ ‘‘တေန မဂ္ဂေနာ’’တိ စ ‘‘ဂစ္ဆတော’’တိ စ ပဒဒွယံ ‘‘တိတ္ထိယာနံ ပဿယ’’န္တိ စ ‘‘ဘိက္ခုနိပဿယ’’န္တိ စ ဥဘယတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေန လဗ္ဘတိ။ တေန ဃရေန, ဃရူပစာရေန ဝါ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂေန တိတ္ထိယာရာမံ ဝါ ဘိက္ခုနိပဿယံ ဝါ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ အာပဒါယ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယာ အာပဒါ။ အာသနသာလံ ဝါတိ သီဟဠဒီပေ ဝိယ ဘိက္ခူနံ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ယတ္ထ ဒါနပတီဟိ အာသနာနိ ပညာပီယန္တိ, တံ အာသနသာလံ ဝါ, ဘောဇနသာလန္တိ အတ္ထော။ ‘‘အာပဒါယာသနသာလ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ယကာရလောပေါ။ ဘတ္တိယဿ ဃရန္တိ နိမန္တိတဃရံ ဝါ သလာကဘတ္တဒါယကာနံ ဝါ ဃရံ။

၁၅၆၁။ ပဝေသနံ ကြိယံ။ အနာပုစ္ဆနံ အကြိယံ။ အစိတ္တကသမုဋ္ဌာနမိဿကတ္တာ ‘‘အစိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကုသလာကုသလာဗျာကတာနံ အညတရစိတ္တသမင်္ဂိနာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ သန္ဓာယ ‘‘တိစိတ္တဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ။

စာရိတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၆၂။ ‘‘သဗ္ဗာ’’တိ ဣဒံ ဝိဝရန္တော ‘‘စတုမာသပဝါရဏာ ပုနပဝါရဏာ နိစ္စပဝါရဏာ’’တိ ပဝါရဏတ္တယံ ဒဿေတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘စတုမာသပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာတိ ဂိလာနပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၇) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ။ ပုနပဝါရဏာ စ စတ္တာရောယေဝ မာသေ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရဏံ။ တေနာဟ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ‘‘တေန ဟိ တွံ မဟာနာမ သံဃံ အပရမ္ပိ စတုမာသံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေဟီ’’တိ။ နိစ္စပဝါရဏာ နာမ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေဟေဝ ပဝါရဏာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ‘‘တေန ဟိ တွံ မဟာနာမ သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေဟီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၃)။

သဗ္ဗာ စေတာ ပဝါရဏာ ဘေသဇ္ဇပရိယန္တရတ္တိပရိယန္တတဒုဘယပရိယန္တအပရိယန္တဝသေန စတုဗ္ဗိဓာ ဟောန္တိ။ ယထာဟ –

‘‘ဘေသဇ္ဇပရိယန္တာ နာမ ဘေသဇ္ဇာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ ‘ဧတ္တကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရေမီ’တိ။ ရတ္တိပရိယန္တာ နာမ ရတ္တိယော ပရိဂ္ဂဟိတာယော ဟောန္တိ ‘ဧတ္တကာသု ရတ္တီသု ပဝါရေမီ’တိ။ ဘေသဇ္ဇပရိယန္တာ စ ရတ္တိပရိယန္တာ စ နာမ ဘေသဇ္ဇာနိ စ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ ရတ္တိယော စ ပရိဂ္ဂဟိတာယော ဟောန္တိ ‘ဧတ္တကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ဧတ္တကာသု ရတ္တီသု ပဝါရေမီ’တိ။ နေဝဘေသဇ္ဇပရိယန္တာ နရတ္တိပရိယန္တာ နာမ ဘေသဇ္ဇာနိ စ အပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ ရတ္တိယော စ အပရိဂ္ဂဟိတာယော ဟောန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၇)။

၁၅၆၃။ ‘‘သာဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တေ သာဒိယနပ္ပကာရေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိညာပေဿာမီ’’တိအာဒိ။ ဘေသဇ္ဇမ္ပိ သတိ မေ ပစ္စယေ ဝိညာပေဿာမီတိ ယောဇနာ, ‘‘သာဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ တဒေဝ ဗျတိရေကတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ’’တိ။ ပဋိက္ခေပကာရဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရောဂေါဒါနိ န မေတိ စာ’’တိ။ သာ တိဝိဓာ ပဝါရဏာ။

၁၅၆၄။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တတုတ္တရိ တတုတ္တရိသညီ, ဝေမတိကော, နတတုတ္တရိသညီ ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၉) ဝုတ္တံ ပါစိတ္တိယတ္တယံ။ ဣဓ တတုတ္တရီတိ ဧတ္ထ ယေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတော, ယာသု စ ရတ္တီသု ပဝါရိတော, တတော စေ ဥတ္တရိ အဓိကန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘ဘေသဇ္ဇပရိယန္တေ ယေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတော ဟောတိ, တာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဌပေတွာ အညာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ စ ‘‘ရတ္တိပရိယန္တေ ယာသု ရတ္တီသု ပဝါရိတော ဟောတိ, တာ ရတ္တိယော ဌပေတွာ အညာသု ရတ္တီသု ဝိညာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၀၈) စ။ တတ္ထ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၁၅၆၅။ တတော စတုမာသတော ဥတ္တရိ အတိရေကံ တတုတ္တရိ, တတုတ္တရိ န ဟောတီတိ နတတုတ္တရိ, နတတုတ္တရီတိ သညာ အဿ အတ္ထီတိ နတတုတ္တရိသညီ, ဘိက္ခု, တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ယေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတော, တာနိ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ သဟ သေသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘အနာပတ္တိ ယေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတော ဟောတိ, တာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၁၀)။ ယေန ဝါ ယေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ယာသု ဝါ ရတ္တီသု ပဝါရိတော, တတော အညမ္ပိ ယထာတထံ အာစိက္ခိတွာ ဘိယျော ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ သဟ သေသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာတထံ အာစိက္ခိတွာ ဘိယျော ဝိညာပေန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမေဟိ တယာ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတမှ, အမှာကဉ္စ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော’တိ အာစိက္ခိတွာ ဝိညာပေတိ, ‘ယာသု တယာ ရတ္တီသု ပဝါရိတမှ, တာယော စ ရတ္တိယော ဝီတိဝတ္တာ, အမှာကဉ္စ ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော’တိ အာစိက္ခိတွာ ဝိညာပေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၁၀) ဝစနတော ယထာတထံ ဝတွာ အဓိကံ ဝိညာပေန္တဿာတိ အတ္ထော။

၁၅၆၆။ အညဿ ဘိက္ခုဿ အတ္ထာယ ဝါ ဝိညာပေန္တဿ ဘိက္ခုဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဉာတကာနံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ဉာတကာနံ သန္တကံ ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ အတ္တနော ဝါ ဓနေန ဝိညာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ဓနံ နာမ တဏ္ဍုလာဒိ ကပ္ပိယဝတ္ထု။

၁၅၆၇။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။ ဥမ္မတ္တကာဒီနန္တိ ဝိသေသိတဗ္ဗမပေက္ခိတွာ ‘‘ဝိညာပေန္တာန’’န္တိ ဗဟုဝစနံ ကာတဗ္ဗံ။

ဘေသဇ္ဇကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၆၈။ ဥယျုတ္တန္တိ သင်္ဂါမတ္ထာယ ကတဥယျောဂံ, ဂါမတော နိက္ခမ္မ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ ဧကတ္ထ သန္နိဝိဋ္ဌံ ဝါ။ ယထာဟ ‘‘ဥယျုတ္တာ နာမ သေနာ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ နိဝိဋ္ဌာ ဝါ ဟောတိ ပယာတာ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၃၁၄)။ အညတြ ပစ္စယာတိ ဌပေတွာ တထာရူပပစ္စယံ။

၁၅၆၉။ ဒဿနဿုပစာရသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ဒဿနူပစာရံ နာမ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတဿ သေနာ ပညာယတိ, တံ ဌာနံ။ ယထာဟ ‘‘ယတ္ထ ဌိတော ပဿတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၁၄)။ ဥပစာရံ ဝိမုဉ္စိတွာ ပဿန္တဿာတိ ယထာဝုတ္တဒဿနောပစာရဋ္ဌာနံ ဧတ္ထ ဌတွာ ဩလောကေတုံ န သုကရန္တိအာဒိနာ ကာရဏေန တံ ဌာနံ ပဟာယ အညတ္ထ ဝိလောကေန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟုတွာ အဒိဿမာနမ္ပိ နိန္နံ ဌာနံ ဩတိဏ္ဏံ အပညာယမာနမ္ပိ ပညာယန္တမ္ပိ ဩလောကေတုံ န သက္ကာ ဧဝမေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာဟ ‘‘ကေနစိ အန္တရိတာ ဝါ နိန္နံ ဩရုဠှာ ဝါ န ဒိဿတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၄)။ ပယောဂတောတိ ယထာဝုတ္တဒဿနပယောဂဂဏနာယ။

၁၅၇၀။ ဣဒါနိ စတုရင်္ဂသေနာလက္ခဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အာရောဟာ ပန စတ္တာရော’’တိအာဒိ။ အာရောဟာတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထာရောဟာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တပ္ပါဒရက္ခကာတိ တဿ ပါဒရက္ခကာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဒွေ ဒွေတိ ဧကေကံ ပါဒံ ရက္ခန္တာ ဒွေ ဒွေ။ ဒွါဒသပေါသောတိ ဒွါဒသ ပေါသာ ဧတဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဒွါဒသပုရိသယုတ္တော ဧကော ဟတ္ထီ နာမ။

၁၅၇၁။ အာရောဟောတိ ဧတ္ထ အဿာရောဟော ဝုစ္စတိ။ တိပုရိသောတိ တယော ပုရိသာ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဟယောတိ အဿော။ ဧကော သာရထီတိ ရထစာရိကော။ ‘‘ယောဓော ဧကော’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အာဏိရက္ခာတိ ရထစက္ကဒွယဿ အဂဠနတ္ထံ အက္ခကဿ ဥဘောသု ကောဋီသု အာကောဋိတာ ဒွေ အာဏိယော ရက္ခနကာ။

၁၅၇၂။ စတုပေါသောတိ စတ္တာရော ပေါသာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ စတုသစ္စဝိဘာဝိနာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဒေသကေန ဘဂဝတာ။ ပဒဟတ္ထာတိ အာဝုဓဟတ္ထာ။ ပဇ္ဇတေ ဂမျတေ အနေန ပရေ ဟနိတုန္တိ ပဒံ, အာဝုဓံ, ပဒါနိ ဟတ္ထေသု ယေသံ တေ ပဒဟတ္ထာတိ ဘိန္နာဓိကရဏော ဗာဟိရတ္ထသမာသော ယထာ ‘‘ဝဇိရပါဏီ’’တိ။ ပတ္တိပဒါတိ-သဒ္ဒေါ အနတ္ထန္တရာ, မနုဿသေနာယ အဓိဝစနံ။

၁၅၇၃။ စတုရင်္ဂသမာယုတ္တာတိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ အဝယဝေဟိ သမာယုတ္တာတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၁၅၇၄။ ဟတ္ထိအာဒီသူတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏဟတ္ထိအဿရထပဒါတိနာမကေသု စတူသု အင်္ဂေသု, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ ဧကေကန္တိ ဧကေကံ အင်္ဂံ။ ဧတေသု အဝကံသတော ဧကံ ပုရိသာရုဠှမပိ ဟတ္ထိဉ္စ တထာ အဿဉ္စ ဧကံ ပဒဟတ္ထပုရိသဉ္စ ဧကမေကံ ကတွာ အာဟ ‘‘ဧကေကံ ဒဿနတ္ထာယ ဂစ္ဆတော’’တိ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အန္တမသော ဧကပုရိသာရုဠှံ ဧကမ္ပိ ဟတ္ထိမ္ပီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၅)။ အနုယျုတ္တေပီတိ သင်္ဂါမံ ဝိနာ အညေန ကာရဏေန နိက္ခန္တေ။ ယထာဟ ‘‘အနုယျုတ္တာ နာမ ရာဇာ ဥယျာနံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အနုယျုတ္တာ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၅)။

၁၅၇၅။ သမ္ပတ္တန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သေန’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေ သတိ ‘‘ဧတ္ထ ဂတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ။ တထာရူပေ ပစ္စယေ ဂိလာနာဝလောကနာဒိကေ ဂမနာနုရူပပစ္စယေ သတိ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

ဥယျုတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၇၆-၇။ ‘‘သိယာ စ တဿ ဘိက္ခုနော ကောစိဒေဝ ပစ္စယော သေနံ ဂမနာယ, ဒိရတ္တတိရတ္တံ တေန ဘိက္ခုနာ သေနာယ ဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၁၈) အနုညာတတ္တာ ကေနစိ ကရဏီယေန သင်္ဂါမတ္ထံ ဥယျုတ္တာယ သေနာယ ဒိရတ္တတိရတ္တံ ပဋိပါဋိယာ ဝသိတွာ စတုတ္ထရတ္တိယံ ဝသန္တဿ ပန ဘိက္ခုနော အာပတ္တိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘စတုတ္ထေ’’တိအာဒိ။ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဂိလာနော ဝသတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၁) ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အရောဂဝါ’’တိ။ သေနာယာတိ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ဝါ သဉ္စရဏပရိယန္တေန ဝါ သေနာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ, ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နာယ သေနာယ အန္တောဝါတိ အတ္ထော။

တိကပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘အတိရေကတိရတ္တေ အတိရေကသညီ, ဝေမတိကော, ဦနကသညီ သေနာယ ဝသတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၀) ပါစိတ္တိယတ္တယံ ဝုတ္တံ။

သေနာဝါသကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၈၀။ ဥယျောဓိကံ နာမ သင်္ဂါမဋ္ဌာနံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဧတ္ထ ယုဇ္ဈန္တီတိ ဥယျောဓိကံ, သမ္ပဟာရဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၂)။ ဗလဂ္ဂန္တိ ‘‘ဧတ္တကာ ဟတ္ထီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၃၂၄) ပဒဘာဇနာဂတနယေန ဗလဿ ဂဏနဋ္ဌာနံ ဗလဂ္ဂံ။ ယထာဟ ‘‘ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂံ, ဗလဂဏနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၂)။ သေနာဗျူဟန္တိ ‘‘ဣတော ဟတ္ထီ ဟောန္တု, ဣတော အဿာ, ဣတော ရထာ, ဣတော ပတ္တီ ဟောန္တူ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၄) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တသေနာသန္နိဝေသဋ္ဌာနံ သေနာဗျူဟံ။ ယထာဟ ‘‘သေနာယ ဝိယူဟံ သေနာဗျူဟံ, သေနာသန္နိဝေသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၂)။

၁၅၈၁။ ပုရိမေတိ အနန္တရသိက္ခာပဒေ။ ‘‘ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ’’ဣတိ ယော ဟတ္ထီ ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။ တေနာတိ တေန ဟတ္ထိနာ ဟေတုဘူတေန။

၁၅၈၂။ ‘‘သေသေသူ’’တိ ဣမိနာ အဿာနီကရထာနီကပတ္တာနီကာ ဂဟိတာ။ ပတ္တာနီကံ နာမ ‘‘စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒဟတ္ထာ ပတ္တီ ပစ္ဆိမံ ပတ္တာနီက’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၂၄) သေနင်္ဂေသု ပဋိနိဒ္ဒေသေန နိဗ္ဗိသေသံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တိဏ္ဏန္တိ ဧတေသံ ဥယျုတ္တာဒီနံ။

အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

ဥယျောဓိကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၈၃။ ပိဋ္ဌာဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပူဝါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ယထာဟ ‘‘သုရာ နာမ ပိဋ္ဌသုရာ ပူဝသုရာ ဩဒနသုရာ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ သမ္ဘာရသံယုတ္တာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈)။ ဧတ္ထ စ ပိဋ္ဌံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ တဇ္ဇံ ဥဒကံ ဒတွာ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ပိဋ္ဌသုရာ။ ဧဝံ ပူဝေ, ဩဒနေ စ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ တဇ္ဇံ ဥဒကံ ဒတွာ မဒ္ဒိတွာ ကတာ ‘‘ပူဝသုရာ, ဩဒနသုရာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ကိဏ္ဏာ’’တိ ပန တဿာ သုရာယ ဗီဇံ ဝုစ္စတိ, ယေ ‘‘သုရာမောဒကာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ, တေ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ။ ဟရီတကိသာသပါဒိနာနာသမ္ဘာရေဟိ သံယောဇိတာ သမ္ဘာရသံယုတ္တာ။

ပုပ္ဖါဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဖလာဒီနံ ဂဟဏံ။ ယထာဟ ‘‘မေရယော နာမ ပုပ္ဖါသဝေါ ဖလာသဝေါ မဓွာသဝေါ ဂုဠာသဝေါ သမ္ဘာရသံယုတ္တော’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈)။ တတ္ထ စ ပုပ္ဖါသဝေါ နာမ မဓုကပုပ္ဖါဒီနံ ဇာတိရသကတော စေဝ တာလနာဠိကေရပုပ္ဖါနဉ္စ ရသော စိရပရိဝါသိတော။ ဖလာသဝေါ ပန မုဒ္ဒိကာပနသဖလာဒီနိ မဒ္ဒိတွာ တေသံ ရသေန ကတော။ မဓွာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဇာတိရသေန ကတော။ မက္ခိကာမဓုနာပိ ကရီယတီတိ ဝဒန္တိ။ ဥစ္ဆုရသော ဂုဠာသဝေါ။ ဟရီတကာမလကကဋုကဘဏ္ဍာဒိနာနာသမ္ဘာရာနံ ရသော စိရပရိဝါသိတော သမ္ဘာရသံယုတ္တော။ အာသဝေါ မေရယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၅၈၄။ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ သမ္ဘာရေ ပဋိယာဒိတွာ စာဋိယံ ပက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ တာလနာဠိကေရာဒီနံ ပုပ္ဖရသေ ပုပ္ဖတော ဂဠိတာဘိနဝကာလတောယေဝ စ ပဋ္ဌာယ။ ပိဝန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကုသဂ္ဂေနာ’’တိပိ သေသော။ ဥဘယမ္ပိ စာတိ သုရံ, မေရယဉ္စာတိ ဥဘယမ္ပိ။ ဗီဇတော ပန ပဋ္ဌာယ ကုသဂ္ဂေန ပိဝန္တဿပိ ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပယောဂဗာဟုလ္လေန အာပတ္တိဗာဟုလ္လံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပယောဂေ စ ပယောဂေ စာ’’တိ။ ဣဒဉ္စ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပိဝန္တဿ ဘိက္ခုနော ပယောဂေ စ ပယောဂေ စ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပိဝတော ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၈)။ ဧကေနေဝ ပယောဂေန ဗဟုမ္ပိ ပိဝန္တဿ ဧကံ ဧဝ အာပတ္တိံ ဗျတိရေကတော ဒီပေတိ။ ယထာဟ ‘‘ဧကေန ပန ပယောဂေန ဗဟုမ္ပိ ပိဝန္တဿ ဧကာ အာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၈)။

၁၅၈၅။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘မဇ္ဇေ မဇ္ဇသညီ, မဇ္ဇေ ဝေမတိကော, မဇ္ဇေ အမဇ္ဇသညီ ပိဝတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။

၁၅၈၆။ ‘‘အနာပတ္တိ နမဇ္ဇံ ဟောတိ မဇ္ဇဝဏ္ဏံ မဇ္ဇဂန္ဓံ မဇ္ဇရသံ, တံ ပိဝတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈) ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အမဇ္ဇံ မဇ္ဇဝဏ္ဏ’’န္တိအာဒိ။ အရိဋ္ဌံ နာမ အာမလကဖလရသာဒီဟိ ကတော အာသဝဝိသေသော။ လောဏသောဝီရကံ နာမ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘ဟရီတကာမလကဝိဘီတကကသာဝေ, သဗ္ဗဓညာနိ, သဗ္ဗအပရဏ္ဏာနိ, သတ္တန္နမ္ပိ ဓညာနံ ဩဒနံ, ကဒလိဖလာဒီနိ သဗ္ဗဖလာနိ, ဝေတ္တကေတကခဇ္ဇူရိကဠီရာဒယော သဗ္ဗကဠီရေ, မစ္ဆမံသခဏ္ဍာနိ, အနေကာနိ စ မဓုဖာဏိတသိန္ဓဝလောဏတိကဋုကာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ပက္ခိပိတွာ ကုမ္ဘိမုခံ လိမ္ပိတွာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ သံဝစ္ဆရာနိ ဌပေန္တိ, တံ ပရိပစ္စိတွာ ဇမ္ဗုရသဝဏ္ဏံ ဟောတိ။ ဝါတကာသကုဋ္ဌပဏ္ဍုဘဂန္ဒလာဒီနဉ္စ သိနိဒ္ဓဘောဇနဘုတ္တာနဉ္စ ဥတ္တရပါနံ ဘတ္တဇီရဏကဘေသဇ္ဇံ တာဒိသံ နတ္ထိ။ တံ ပနေတံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဂိလာနာနံ ပါကတိကမေဝ။ အဂိလာနာနံ ပန ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ပါနပရိဘောဂေနာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၉၂) –

ဝိဘာဝိတော ဘေသဇ္ဇဝိသေသော။ သုတ္တံ နာမ အနေကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ အဘိသင်္ခတော အမဇ္ဇဘူတော အာသဝဝိသေသော။

၁၅၈၇။ ဝါသဂါဟာပနတ္ထာယာတိ သုဂန္ဓိဘာဝဂါဟာပနတ္ထံ။ ဤသကန္တိ မဇ္ဇဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ယထာ န ပညာယန္တိ, ဧဝံ အပ္ပမတ္တကံ။ ယထာဟ ‘‘အနတိက္ခိတ္တမဇ္ဇေယေဝ အနာပတ္တိ။ ယံ ပန အတိက္ခိတ္တမဇ္ဇံ ဟောတိ, ယတ္ထ မဇ္ဇဿ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ပညာယန္တိ, တသ္မိံ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၉)။ သူပါဒီနံ တု ပါကေတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန မံသပါကာဒယော သင်္ဂဟိတာ။ ယထာဟ ‘‘သူပသမ္ပာကေ မံသသမ္ပာကေ တေလသမ္ပာကေ’’တိ (ပါစိ။ ၃၂၈)။

၁၅၈၈။ ဝတ္ထုအဇာနနာ အစိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘ဝတ္ထုအဇာနနတာယ စေတ္ထ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၉)။ ဝတ္ထုအဇာနနတာ စ နာမ ‘‘မဇ္ဇ’’န္တိ အဇာနနဘာဝေါ။ ဣဒန္တိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ။ စ-သဒ္ဒေန အညာနိ စ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇာဒိသိက္ခာပဒါနိ သမုစ္စိနောတိ။ အကုသလေနေဝါတိ အကုသလစိတ္တေနေဝ။ ပါနတောတိ ပါတဗ္ဗတော။ လောကဝဇ္ဇကန္တိ သာဓုလောကေန ဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ လောကဝဇ္ဇမေဝ လောကဝဇ္ဇကံ။

နနု စေတ္ထ ဝတ္ထုအဇာနနတာယ အစိတ္တကတ္တေ တံဝတ္ထုအဇာနနံ ကုသလာဗျာကတစိတ္တသမင်္ဂိနောပိ သမ္ဘဝတိ, ကသ္မာ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါနတော လောကဝဇ္ဇက’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယသ္မာ အမဇ္ဇသညာယ ပိဝတော, မဇ္ဇသညာယ စ ပိဝတော မဇ္ဇံ ဝတ္ထုနိယာမေန ကိလေသုပ္ပတ္တိယာဝ ပစ္စယော ဟောတိ, ယထာ မဇ္ဇံ ပီတံ အဇာနန္တဿာပိ အကုသလာနမေဝ ပစ္စယော ဟောတိ, န ကုသလာနံ, တထာ အဇ္ဈောဟရဏကာလေပိ ဝတ္ထုနိယာမေန အကုသလဿေဝ ပစ္စယော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါနတော လောကဝဇ္ဇက’’န္တိ။ ယထာ တံ နိဠိနိဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၁၈။၁ အာဒယော၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၅။၁၈။၁ အာဒယော) ဘေသဇ္ဇသညာယ ဣတ္ထိယာ မဂ္ဂေ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တဿ ကုမာရဿ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ‘‘တဿာ မဂ္ဂေ မေထုနံ ပဋိသေဝါမီ’’တိ ဝါ သညာယ အဘာဝေပိ ကာမရာဂုပ္ပတ္တိယာ သီလာဒိဂုဏပရိဟာနိ ဝတ္ထုနိယာမတော စ အဟောသိ, ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ကေစိ ပန ‘‘အကုသလေနေဝ ပါနတော’’တိ ဣဒံ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ သစိတ္တကပက္ခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အညထာ ပါဏာတိပါတာဒီသုပိ အတိပ္ပသင်္ဂေါတိ မညမာနာ ဗဟုကာရဏံ, နိယမနဉ္စ ဒဿေသုံ။ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၉), ပန ခုဒ္ဒကပါဌဋ္ဌကထာယံ (ခု။ ပါ။ အဋ္ဌ။ သိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ), ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာဒီသု စ ‘‘တိစိတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘အကုသလစိတ္တ’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တတ္တာ, သိက္ခာပဒဿ သာမညလက္ခဏံ ဒဿေန္တေန ပက္ခန္တရလက္ခဏဒဿနဿ အယုတ္တတ္တာ စ အဋ္ဌကထာသု ယထာရုတဝသေနေဝ အတ္ထဂ္ဂဟဏေ စ ကဿစိ ဝိရောဓဿ အသမ္ဘဝတော သစိတ္တကပက္ခမေဝ သန္ဓာယ အကုသလစိတ္တတာ, လောကဝဇ္ဇတာ စေတ္ထ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ‘‘ဝတ္ထုံ ဇာနိတွာပိ အဇာနိတွာပိ မဇ္ဇံ ပိဝတော ဘိက္ခုဿ ပါစိတ္တိယံ။ သာမဏေရဿ ပန ဇာနိတွာဝ ပိဝတော သီလဘေဒေါ, န အဇာနိတွာ’’တိ (မာဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၈ အတ္ထတော သမာနံ) ယံ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ။ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ဗုဒ္ဓါနမေဝ ဝိသယတ္တာ န တံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ, ယထာပညတ္တေယေဝ ဝတ္တိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ပန သိက္ခာပဒံ အကုသလစိတ္တံ, သုခေါပေက္ခာဝေဒနာနံ ဝသေန ဒုဝေဒနဉ္စ ဟောတိ။ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၉), ပန မာတိကဋ္ဌကထာယဉ္စ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တိဝေဒန’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ, ခုဒ္ဒကပါဌဝဏ္ဏနာယ (ခု။ ပါ။ အဋ္ဌ။ သိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ), ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာဒီသု (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၇၀၃ အာဒယော) စ ‘‘သုခမဇ္ဈတ္တဝေဒနာဝသေန ဒုဝေဒန’’န္တိ စ ‘‘လောဘမောဟမူလဝသေန ဒွိမူလက’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ သော ‘‘ပမာဒပါဌော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗော။

သုရာပါနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၈၉။ ယေန ကေနစိ အင်္ဂေနာတိ အင်္ဂုလိအာဒိနာ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန။ ဟသာဓိပ္ပါယိနောတိ ဟသေ အဓိပ္ပါယော ဟသာဓိပ္ပါယော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝိဂ္ဂဟော, တဿ, ဣမိနာ ကီဠာဓိပ္ပါယရဟိတဿ အနာပတ္တိံ ဗျတိရေကတော ဒီပေတိ။ ဝက္ခတိ စ ‘‘အနာပတ္တိ နဟသာဓိပ္ပါယဿာ’’တိ။ ဖုသတော ဖုသန္တဿ။

၁၅၉၀။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နေသု။ ကာယပဋိဗဒ္ဓါဒိကေ နယေတိ ‘‘ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓံ အာမသတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိဧဝမာဒိနာ (ပါစိ။ ၃၃၂) ဒဿိတေ နယေ။ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တီဏိ ဒုက္ကဋာနိ ဝုတ္တာနီတိ အာဟ ‘‘တထေဝါနုပသမ္ပန္နေ, ဒီပိတံ တိကဒုက္ကဋ’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘တထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယဿ ဝုတ္တဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ။ ယထာ ဥပသမ္ပန္နေ တိကပါစိတ္တိယံ ဒီပိတံ, တထေဝ အနုပသမ္ပန္နေ တိကဒုက္ကဋံ ဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။

၁၅၉၁။ ဧတ္ထ…ပေ… ဘိက္ခုနီတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုပိ ဘိက္ခုနိယာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၅၉၂။ နဟသာဓိပ္ပါယဿ ဖုသတောတိ ဟသာဓိပ္ပါယံ ဝိနာ ဝန္ဒနာဒီသု ပါဒါဒိသရီရာဝယဝေန ပရံ ဖုသန္တဿ။ ကိစ္စေ သတီတိ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒိကိစ္စေ သတိ။

အင်္ဂုလိပတောဒကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၅၉၃။ ဇလေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပရိဂေါပ္ဖကေ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဥဒကေ’’တိ (ပါစိ။ ၃၃၇)။ နိမုဇ္ဇနာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥမ္မုဇ္ဇနပ္လဝနာနိ ဂဟိတာနိ။ ယထာဟ ‘‘ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဥဒကေ ဟသာဓိပ္ပါယော နိမုဇ္ဇတိ ဝါ ဥမ္မုဇ္ဇတိ ဝါ ပလဝတိ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၃၃၇)။ ‘‘ကေဝလ’’န္တိ ဣမိနာ နဟာနာဒိကိစ္စေန ဩတရန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။

၁၅၉၄။ ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဇလေတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိဘာဂပ္ပမာဏေ ဇလေ။ နိမုဇ္ဇေယျပိ ဝါတိ အန္တောဇလံ ပဝိသန္တော နိမုဇ္ဇေယျ ဝါ။ တရေယျ ဝါတိ ပ္လဝေယျ ဝါ။

၁၅၉၅-၆။ အန္တောယေဝေါဒကေ နိမုဇ္ဇိတွာန ဂစ္ဆတော တဿ ဟတ္ထပါဒပယောဂေဟိ ပါစိတ္တိံ ပရိဒီပယေတိ ယောဇနာ။

၁၅၉၇။ ဟတ္ထာဒိသကလသရီရာဝယဝံ သင်္ဂဏှိတုံ ‘‘ယေန ယေနာ’’တိ အနိယမာမေဍိတမာဟ။ ဇလံ တရတော ဘိက္ခုနော ယေန ယေန ပန အင်္ဂေန တရဏံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၅၉၈။ တရုတော ဝါပီတိ ရုက္ခတောပိ ဝါ။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဥဒကေ ဟသဓမ္မေ ဟသဓမ္မသညိဝေမတိကအဟသဓမ္မသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယံ။ ‘‘တိကဒုက္ကဋ’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ, ‘‘ဥဒကေ အဟသဓမ္မေ ဟသဓမ္မသညီ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဥဒကေ အဟသဓမ္မေ ဝေမတိကော, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၃၈) ဝတွာ ‘‘ဥဒကေ အဟသဓမ္မေ အဟသဓမ္မသညီ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၃၈) တတိယဝိကပ္ပေ ပါဠိယံ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ သော ပမာဒပါဌော, ‘‘ဒွိကဒုက္ကဋ’’န္တိ ပါဌောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော။

၁၅၉၉။ နာဝံ တီရေ ဥဿာရေန္တောပိ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥဿာရေန္တောတိ တီရမာရောပေန္တော။ ‘‘ကီဠတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ပါဇေန္တော’’တိ ဣမိနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၁၆၀၀။ ကထလာယ ဝါတိ ခုဒ္ဒကကပါလိကာယ ဝါ။ ဥဒကန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဘာဇနဂတံ ဝါ’’တိ သေသော။ ‘‘ဘာဇနဂတံ ဥဒကံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၃၃၈) ဟိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ။

၁၆၀၁။ ကဉ္စိကံ ဝါတိ ဓညရသံ ဝါ။ အပိ-သဒ္ဒေါ ‘‘ခီရံ ဝါ တက္ကံ ဝါ ရဇနံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၃၃၈) ပါဠိယံ အာဂတေ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ စိက္ခလ္လံ ဝါပီတိ ဥဒကကဒ္ဒမံ ဝါ။ ဧတ္ထ ဝိသေသဇောတကေန အပိ-သဒ္ဒေန ‘‘အပိစ ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဝုတ္တာနိ ဥမ္မုဇ္ဇနာဒီနိ ဌပေတွာ အညေန ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဥဒကံ ဩတရိတွာ ဝါ အနောတရိတွာ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဥဒကံ အန္တမသော ဗိန္ဒုံ ဂဟေတွာ ခိပနကီဠာယပိ ကီဠန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၃၆) အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယဝိသေသံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ ဝိက္ခိပန္တိ ဝိက္ခိပိတွာ။

၁၆၀၂။ သတိ ကိစ္စေ ဇလံ ဝိဂါဟိတွာ နိမုဇ္ဇနာဒိကံ ကရောန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ကိစ္စံ နာမ နဟာနာဒိကံ။

၁၆၀၃။ အနန္တရဿာတိ အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဿ။ ဝိသေသောဝ ဝိသေသတာ, ကောစိ ဝိသေသော နတ္ထီတိ အတ္ထော။

ဟသဓမ္မကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၀၄-၅။ ယော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနာ ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော အဿ ဝစနံ အကတ္တုကာမတာယ အာဒရံ ပန သစေ န ကရောတိ, တဿ တသ္မိံ အနာဒရိယေ ပါစိတ္တိယမုဒီရယေတိ ယောဇနာ, ဣမိနာ ဝါကျေန ပုဂ္ဂလာနာဒရမူလကံ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘အနာဒရိယံ နာမ ဒွေ အနာဒရိယာနိ ပုဂ္ဂလာနာဒရိယဉ္စ ဓမ္မာနာဒရိယဉ္စာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၄၂), ‘‘ပုဂ္ဂလာနာဒရိယံ နာမ ဥပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော ‘အယံ ဥက္ခိတ္တကော ဝါ ဝမ္ဘိတော ဝါ ဂရဟိတော ဝါ ဣမဿ ဝစနံ အကတံ ဘဝိဿတီ’တိ အနာဒရိယံ ကရောတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၄၂) စ။

ဓမ္မမေဝ ဝါ အသိက္ခိတုကာမော ယော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနာ ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော အဿ ဝစနံ အကတ္တုကာမတာယ အာဒရံ ပန သစေ န ကရောတိ, တဿ တသ္မိံ အနာဒရိယေ ပါစိတ္တိယမုဒီရယေတိ ယောဇနာ, ဣမိနာ ဓမ္မာနာဒရိယမူလကံ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘ဓမ္မာနာဒရိယံ နာမ ဥပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော ကထာယံ နဿေယျ ဝါ ဝိနဿေယျ ဝါ အန္တရဓာယေယျ ဝါ, တံ နသိက္ခိတုကာမော အနာဒရိယံ ကရောတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၄၂)။ အနာဒရိယေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ။

၁၆၀၆။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ, ဝေမတိကော, အနုပသမ္ပန္နသညီ အနာဒရိယံ ကရောတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၄၃) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ တိကာတီတေနာတိ လောကတ္တိကမတိက္ကန္တေန။ အနုပသမ္ပန္နာနာဒရေ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။

၁၆၀၇။ သုတ္တေနေဝါဘိဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ဧဝကာရော ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗော။ ‘‘သုတ္တေန အဘိဓမ္မေနာ’’တိ ပဒဒွယေန အဘေဒေါပစာရတော သုတ္တာဘိဓမ္မာဂတော ပရိယတ္တိဓမ္မော ဝုတ္တော။ အပညတ္တေနာတိ ပညတ္တသင်္ခါတဝိနယတော အညတ္တာ အပညတ္တေန။ ‘‘အပညတ္တေနာ’’တိ ဣဒံ ‘‘သုတ္တေန အဘိဓမ္မေနာ’’တိ ပဒဒွယဝိသေသနံ။ ဘိက္ခုနာ ဝုတ္တဿ တသ္မိံ ဘိက္ခုမှိ ဝါ ဓမ္မေ ဝါ အနာဒရံ ကရောတော ဒုက္ကဋမေဝ။ သာမဏေရေန ဥဘယေနပိ ပညတ္တေန ဝါ အပညတ္တေန ဝါ ဝုတ္တဿ တသ္မိံ သာမဏေရေ ဝါ ပညတ္တေ ဝါ အပညတ္တေ ဝါ ဓမ္မေ အနာဒရံ ကရောတော ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ယောဇနာ။

၁၆၀၈။ ဒေါသောတိ ပါစိတ္တိယဒုက္ကဋသင်္ခါတော ကောစိ ဒေါသော။

၁၆၀၉။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ အာစရိယာနံ ဂါဟေ။ ဂါရယှော အာစရိယုဂ္ဂဟော နေဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ ဂါရယှော အာစရိယုဂ္ဂဟောတိ ဧတ္ထ ‘‘ယသ္မာ ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော, တဿ ကသဋော ယာဝဇီဝိကော, ဒွိန္နံယေဝ သမဝါယော ဥစ္ဆုယဋ္ဌိ, တသ္မာ ဝိကာလေ ဥစ္ဆုယဋ္ဌိံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဂုဠဟရီတကေ ဝိယာ’’တိ ဧဝမာဒိကော သမ္ပတိ နိဗ္ဗတ္တော ဂါရယှာစရိယဝါဒေါ။ ကတရော ပန ဂဟေတဗ္ဗောတိ? ပဝေဏိယာ အာဂတော အာစရိယုဂ္ဂဟောဝ ဂဟေတဗ္ဗော။

ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘လောကဝဇ္ဇေ အာစရိယုဂ္ဂဟော န ဝဋ္ဋတိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၄) ဝုတ္တံ။ မဟာပစ္စရိယံ ‘‘သုတ္တံ, သုတ္တာနုလောမဉ္စ ဥဂ္ဂဟိတကာနံယေဝ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပမာဏံ, အဇာနန္တာနံ ကထာ အပ္ပမာဏ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၄) ဝုတ္တံ။ ‘‘တံ သဗ္ဗံ ပဝေဏိယာ အာဂတေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၄) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ လောကဝဇ္ဇေ အာစရိယုဂ္ဂဟော န ဝဋ္ဋတီတိ လောကဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေ အာပတ္တိဋ္ဌာနေ ယော အာစရိယဝါဒေါ, သော န ဂဟေတဗ္ဗော, လောကဝဇ္ဇမတိက္ကမိတွာ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ အာစရိယုဂ္ဂဟော’’တိ ဝဒန္တဿ ဥဂ္ဂဟော န ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။ သုတ္တာနုလောမံ နာမ အဋ္ဌကထာ။ ပဝေဏိယာ အာဂတေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘ပဝေဏိယာ အာဂတော အာစရိယုဂ္ဂဟောဝ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၄) ဧဝံ ဝုတ္တေ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေယေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော။

အနာဒရိယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၁၀-၁။ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ ဘိံသာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၄၆) မာတိကာဝစနတော ဘယသဉ္ဇနနတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုဿာ’’တိ သေသော။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဣတရဿ တု ဘိက္ခုဿာ’’တိ။ ရူပါဒိန္တိ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓာဒိံ။ ဥပသံဟရေတိ ဥပဋ္ဌပေတိ, ဒဿေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘယာနကံ ကထန္တိ စောရကန္တာရာဒိကထံ။ ယထာဟ ‘‘စောရကန္တာရံ ဝါ ဝါဠကန္တာရံ ဝါ ပိသာစကန္တာရံ ဝါ အာစိက္ခတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၄၈)။ ပရသန္တိကေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရော’’တိ ဝုတ္တနယေန လဗ္ဘမာနော ဥပသမ္ပန္နော ဂဟေတဗ္ဗော။

ဒိသွာ ဝါတိ ဥပဋ္ဌာပိတံ တံ ရူပါဒိံ ဒိသွာ ဝါ။ သုတွာ ဝါတိ တံ ဘယာနကံ ကထံ သုတွာ ဝါ။ ယဿ ဘယဒဿနတ္ထာယ တံ ဥပဋ္ဌာပေသိ, သော ဘာယတု ဝါ မာ ဝါ ဘာယတု။ ဣတရဿာတိ တဒုပဋ္ဌာပကဿ ဘိက္ခုဿ။ တင်္ခဏေတိ ဥပဋ္ဌာပိတက္ခဏေ။

၁၆၁၂။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ, ဝေမတိကော, အနုပသမ္ပန္နသညီ ဘိံသာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၄၈) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။ ‘‘အနုပသမ္ပန္နံ ဘိံသာပေတုကာမော’’တိအာဒိကေ ဒုက္ကဋဝါရေ အနုပသမ္ပန္နဂ္ဂဟဏေန ဂိဟိနောပိ သင်္ဂယှမာနတ္တာ ‘‘သာမဏေရံ ဂဟဋ္ဌံ ဝါ’’တိ အာဟ။ သာမဏေရံ…ပေ… ဘိက္ခုနော တထေဝ ဘိံသာပေန္တဿ တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

ဘိံသာပနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၁၄။ ဇောတိန္တိ အဂ္ဂိံ။ တပ္ပေတုကာမောတိ ဝိသိဗ္ဗေတုကာမော။ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ ပဒီပေပိ ဇောတိကေပိ ဇန္တာဃရေပိ ကုက္ကုစ္စာယန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၅၂) ဥပ္ပန္နဝတ္ထုမှိ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ တထာရူပပစ္စယာ ဇောတိံ သမာဒဟိတုံ သမာဒဟာပေတု’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၅၂) ဝုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ‘‘တထာရူပံ ပစ္စယ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒီပုဇ္ဇလနဉ္စ ပတ္တပစနသရီရသေဒနာဒိကမ္မဉ္စ ဇန္တာဃရဝတ္တဉ္စ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ စ ဇောတိကေပီတိ ပတ္တပစနသေဒနကမ္မာဒီသု ဇောတိကရဏေတိ အတ္ထော။

၁၆၁၅။ သယံသမာဒဟန္တဿာတိ အတ္တနာ ဇာလေန္တဿ။

၁၆၁၆။ ဇာလာပေန္တဿ …ပေ… ဒုက္ကဋန္တိ အာဏတ္တိယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဒုက္ကဋံ သန္ဓာယာဟ။ အာဏတ္တိယာ ဇလိတေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိ ‘‘ဇာလုဋ္ဌာနေ ပနာပတ္တိ, ပါစိတ္တိ ပရိကိတ္တိတာ’’တိ အနုဝတ္တမာနတ္တာ သိဒ္ဓါတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာ။

၁၆၁၇။ ဂိလာနဿာတိ ‘‘ဂိလာနော နာမ ယဿ ဝိနာ အဂ္ဂိနာ န ဖာသု ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၅၄) ဝုတ္တဿ ဂိလာနဿ။ အဝိဇ္ဈာတံ အလာတံ ဥက္ခိပန္တဿာတိ ဂဟဏေန ဘဋ္ဌံ အနိဗ္ဗုတာလာတံ အဂ္ဂိနော သမီပံ ကရောန္တဿ, ယထာဌာနေ ဌပေန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၆၁၈-၉။ ဝိဇ္ဈာတံ အလာတန္တိ နိဗ္ဗုတာလာတံ။ ယထာဝတ္ထုကံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညေန ဝါ ကတံ ဝိသိဗ္ဗေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဝိသိဗ္ဗေန္တဿာတိ တပ္ပေန္တဿ။ အင်္ဂါရန္တိ ဝီတစ္စိကံ အင်္ဂါရံ။ ပဒီပုဇ္ဇလနာဒိကေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဇောတိကေ ဇန္တာဃရေ တထာရူပပစ္စယာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၅၂) အာဂတံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဧတ္ထ စ တထာရူပပစ္စယာတိ ဌပေတွာ ပဒီပါဒီနိ အညေနပိ တထာရူပေန ပစ္စယေန။

ဇောတိသမာဒဟနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၂၀-၁။ မဇ္ဈိမေ ဒေသေတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ယတ္ထ ဗောဓိမဏ္ဍလံ ဟောတိ, တသ္မိံ နဝယောဇနသတာဝဋ္ဋေ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ, ဣမိနာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ တတ္ထေဝ ဒေသောဒိဿကတာယ နိယတန္တိ ဒဿေတိ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ပစ္စန္တိမေပိ ဝါ ဒေသေ’’တိ။ စုဏ္ဏန္တိ သိရီသစုဏ္ဏာဒိကံ စုဏ္ဏံ။ အဘိသင်္ခရတောတိ ပဋိယာဒေန္တဿ။

၁၆၂၂-၃။ ‘‘မာသေ ဦနသညိနော’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အတိရေကဒ္ဓမာသေ ဦနသညိနော ဝါ အတိရေကဒ္ဓမာသေ ဝိမတိဿ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အတိရေကဒ္ဓမာသေ နှာယန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ သမယေသု စ နှာယန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဏှသမယော ပရိဠာဟသမယော ဂိလာနသမယော ကမ္မသမယော အဒ္ဓါနဂမနသမယော ဝါတဝုဋ္ဌိသမယော’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၃) ဒဿိတေသု ဆသု သမယေသု အညတရေ သမ္ပတ္တေ သမယေ သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဦနမာသေပိ နဟာယန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

တတ္ထ ဇေဋ္ဌမာသော စ အာသာဠှိမာသဿ ပုရိမပက္ခော စာတိ ဒိယဍ္ဎမာသော ဥဏှသမယော နာမ။ ယထာဟ ‘‘ဥဏှသမယော နာမ ဒိယဍ္ဎော မာသော သေသော ဂိမှာန’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၆၄), ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော ပရိဠာဟသမယော နာမ။ ယထာဟ ‘‘ပရိဠာဟသမယော နာမ ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၄)။ ‘‘ယဿ ဝိနာ နဟာနာ န ဖာသု ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၄) ဝုတ္တော သမယော ဂိလာနသမယော နာမ။ ‘‘အန္တမသော ပရိဝေဏမ္ပိ သမ္မဋ္ဌံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၄) ဝုတ္တော ကမ္မသမယော နာမ။ ‘‘အဒ္ဓယောဇနံ ဂစ္ဆိဿာမီ’တိ နဟာယိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၆၄) ဝုတ္တော အဒ္ဓါနဂမနသမယော နာမ။ ‘‘ဘိက္ခူ သရဇေန ဝါတေန ဩကိဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ကာယေ ပတိတာနိ ဟောန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၄) ဝုတ္တော ဝါတဝုဋ္ဌိသမယော နာမ။

နဒီပါရံ ဂစ္ဆတောပိ ဦနကဒ္ဓမာသေ နှာယန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဝါလိကံ ဥက္ကိရိတွာနာတိ ဧတ္ထ သုက္ခာယ နဒိယာ ဝါလိကံ ဥက္ကိရိတွာ။ ကတာဝါဋေသုပိ ဦနကဒ္ဓမာသေ နှာယန္တဿပိ အနာပတ္တီတိ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နှာယန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။

၁၆၂၄။ ပစ္စန္တိမေပိ ဝါ ဒေသေတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ယထာဝုတ္တမဇ္ဈိမဒေသတော ဗဟိ ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု, ခုဒ္ဒကေသု စ ဒီပေသု။ သဗ္ဗေသန္တိ လဒ္ဓသမယာနံ, အလဒ္ဓသမယာနဉ္စ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ။ အာပဒါသူတိ ဘမရအနုဗန္ဓာဒိအာပဒါသု။ ယထာဟ ‘‘ဘမရာဒီဟိ အနုဗဒ္ဓဿ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၆)။ ကာယစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ နာမ။

နှာနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၂၅-၇။ ‘‘နဝံ နာမ အကတကပ္ပံ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၉) ပါဠိဝစနတော စ ‘‘ပဋိလဒ္ဓနဝစီဝရေနာတိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၈) အဋ္ဌကထာဝစနတော စ စီဝရန္တိ ဧတ္ထ ‘‘နဝ’’န္တိ သေသော။ ကပ္ပိယံ ဗိန္ဒုံ အဒတွာ နဝံ စီဝရံ ဘိက္ခု ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဿေဝံ ပရိဘုဉ္ဇတော ပါစိတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဆန္နန္တိ ခေါမာဒီနံ, နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ။ အညတရံ နဝံ စီဝရန္တိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ။ ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ ‘‘စတူသု ဝါ ကောဏေသု တီသု ဝါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ ကောဏေ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၈) အဋ္ဌကထာဝစနတော စီဝရကောဏေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ။

ကံသနီလေနာတိ စမ္မကာရနီလေန။ စမ္မကာရနီလံ နာမ ပကတိနီလံ။ ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘စမ္မကာရာ ဥဒကေ တိဖလံ, အယောဂူထဉ္စ ပက္ခိပိတွာ စမ္မံ ကာဠံ ကရောန္တိ, တံ စမ္မကာရနီလ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘အယောမလံ လောဟမလံ, ဧတံ ကံသနီလံ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၈) ဝုတ္တံ။ ပတ္တနီလေန ဝါတိ ‘‘ယော ကောစိ နီလဝဏ္ဏော ပဏ္ဏရသော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၈) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တေန နီလပဏ္ဏရသေန။ ယေန ကေနစိ ကာဠေနာတိ အင်္ဂါရဇလ္လိကာဒီသု အညတရေန ယေန ကေနစိ ကာဠဝဏ္ဏေန။ ‘‘ကဒ္ဒမော နာမ ဩဒကော ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၉) ဝုတ္တတ္တာ ကဒ္ဒမေနာတိ ဥဒကာနုကဒ္ဒမသုက္ခကဒ္ဒမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။

‘‘မင်္ဂုလဿ ပိဋ္ဌိပ္ပမာဏကံ မယူရဿ အက္ခိပ္ပမာဏက’’န္တိ ယထာက္ကမေန ယောဇနာ။

၁၆၂၈။ ‘‘ပါဠိကပ္ပေါ ကဏ္ဏိကာကပ္ပေါ’’တိ ယောဇနာ, မုတ္တာဝလိ ဝိယ ပါဠိံ ကတွာ အပ္ပိတကပ္ပေါ စ ကဏ္ဏိကာကာရေန အပ္ပိတကပ္ပေါ စာတိ အတ္ထော။ ကတ္ထစီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယထာဝုတ္တပ္ပဒေသေ’’တိ သေသော။ ‘‘စတူသု ဝါ ကောဏေသု တီသု ဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၈) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အနေကံ ဝါ’’တိ အာဟ။ ဝဋ္ဋမေဝ ဝဋ္ဋကံ, ဣမိနာ အညံ ဝိကာရံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ။ ယထာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဧကံ ဝဋ္ဋဗိန္ဒုံ အညေန ကေနစိပိ ဝိကာရေန ကပ္ပေါ န ကာတဗ္ဗော’’တိ (ပါစိ။ ၃၆၈)။

၁၆၂၉။ ‘‘အနာပတ္တိ ပကာသိတာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဝိမတိဿစာ’’တိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေန သမုစ္စိတံ ‘‘အာဒိန္နေ အာဒိန္နသညိနော’’တိ တတိယဝိကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘အာဒိန္နေ အာဒိန္နသညီ, အနာပတ္တီ’’တိ။

၁၆၃၀။ ‘‘ကပ္ပေ နဋ္ဌေပိ ဝါ’’တိအာဒီဟိ စ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပိ-သဒ္ဒေန ‘‘ကပ္ပကတောကာသေ ဇိဏ္ဏေ’’တိ ဣဒံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ ယထာဟ ‘‘ကပ္ပကတောကာသော ဇိဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ။ တေန ကပ္ပကတေနာတိ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ သံသိဗ္ဗိတေသူတိ ဧတ္ထ ‘‘အကပ္ပကတေသူ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ကပ္ပကတေန အကပ္ပကတံ သံသိဗ္ဗိတံ ဟောတီ’’တိ။ နိဝါသနပါရုပနံ ကြိယံ။ ကပ္ပဗိန္ဒုအနာဒါနံ အကြိယံ။

ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၃၁-၄။ ‘‘ဝိကပ္ပနာ နာမ ဒွေ ဝိကပ္ပနာ သမ္မုခါဝိကပ္ပနာ စ ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာ စာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၇၄) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိကပ္ပနာ ဒုဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ ဣတီတိ နိဒဿနေ, ဧဝန္တိ အတ္ထော။ ကထံ သမ္မုခါဝိကပ္ပနာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမ္မုခါယ…ပေ… နိဒ္ဒိသေ’’တိ။ ဧကဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဗျတ္တဿာ’’တိ သေသော။ ဣဓ ဗျတ္တော နာမ ဝိကပ္ပနပစ္စုဒ္ဓါရဏဝိဓိံ ဇာနန္တော။

ယထာဝစနယောဂတောတိ ‘‘ဣမံ စီဝရ’န္တိ ဝါ, ‘ဣမာနိ စီဝရာနီ’တိ ဝါ, ‘ဧတံ စီဝရ’န္တိ ဝါ, ‘ဧတာနိ စီဝရာနီ’တိ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တံ အနတိက္ကမ္မ, ဝစနသမ္ဗန္ဓက္ကမေနာတိ အတ္ထော။ တဒေကဒေသသရူပံ ဒဿေတိ ‘‘ဣမံ စီဝရ’’န္တိ။

‘‘အပစ္စုဒ္ဓဋတော’’တိ ဣမိနာ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဧတဿ ဟေတုံ ဒဿေတိ။

၁၆၃၅။ ‘‘သန္တက’’မိစ္စာဒိ ပစ္စုဒ္ဓရဏပ္ပကာရော။ ယထာပစ္စယံ ကရောဟီတိ တုယှံ ရုစ္စနကံ ကရောဟီတိ အတ္ထော။

၁၆၃၆။ သမ္မုခါဝိကပ္ပန္တရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အပရာ သမ္မုခါ ဝုတ္တာ’’တိအာဒိ။ အတ္တနာ အဘိရုစိတဿ ယဿ ကဿစိ နာမံ ဂဟေတွာတိ ယောဇနာ။ သဟဓမ္မိနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပဉ္စန္န’’န္တိ သေသော, နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ။

၁၆၃၉။ ဧဝန္တိ ဝက္ခမာနာပေက္ခံ။ အပိ-သဒ္ဒေါ ပန သဒ္ဒဿတ္ထေ။

၁၆၄၀။ မိတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော, ‘‘တေန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘ကော တေ မိတ္တော ဝါ သန္ဒိဋ္ဌော ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၃၇၄) ဝစနတော ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ။ ပုန တေနပိ ဘိက္ခုနာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၁၆၄၁-၂။ ‘‘အဟံ တိဿဿ ဘိက္ခုနော ဒမ္မီ’တိ ဝါ…ပေ… ‘တိဿာယ သာမဏေရိယာ ဒမ္မီ’တိ ဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၆၉) သေသအဋ္ဌကထာပါဌေန ‘‘ဣဒ’’မိစ္စာဒိပါဌော ယောဇေတဗ္ဗော။

၁၆၄၃။ ဒွီသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ, ဧတ္ထ ‘‘ဝိကပ္ပနာသူ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

၁၆၄၄-၅။ ဣဓ ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ ယေန ပန ဘိက္ခုနာ သဟ စီဝရသာမိကေန တံ ဝိနယကမ္မံ ကတံ, တဿ အဝိဿာသေန ဝိဿာသဘာဝံ ဝိနာ သော ဝိနယကမ္မကတော ဘိက္ခု တံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, တဿ ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဆန္ဒာနုရက္ခနတ္ထံ ‘‘ဝိနယံကမ္မ’’န္တိ အနုဿာရာဂမော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝိနယကမ္မန္တိ အတ္ထော။ တံ စီဝရံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဝါ ဝိဿဇ္ဇန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၆၄၆။ ပစ္စုဒ္ဓါရကဝတ္ထေသူတိ ပစ္စုဒ္ဓဋဝတ္ထေသု။ အပစ္စုဒ္ဓါရသညိနောတိ အပစ္စုဒ္ဓဋသညိနော။ တတ္ထာတိ အပစ္စုဒ္ဓဋဝတ္ထေသု။ ဝေမတိကဿာတိ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓဋာနိ နု ခေါ မယာ, အပစ္စုဒ္ဓဋာနီ’’တိ သံသယာပန္နဿ။

၁၆၄၇။ ပစ္စုဒ္ဓါရဏသညိဿာတိ ပစ္စုဒ္ဓဋမိဒန္တိ သညိဿ။ ဝိဿာသာတိ ယဿ ဝါ စီဝရံ ဝိကပ္ပေသိ, တေန အပစ္စုဒ္ဓဋမ္ပိ တဿ ဝိဿာသာ ပရိဘုဉ္ဇတော စ။ ယထာဟ ‘‘တဿ ဝါ ဝိဿသန္တော ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ။ ၃၇၆)။

ဝိကပ္ပနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၄၈-၉။ ‘‘ပတ္တော နာမ ဒွေ ပတ္တာ အယောပတ္တော မတ္တိကာပတ္တော’’တိ (ပါစိ။ ၃၇၉) ဇာတိယာ ကပ္ပိယပတ္တာနံ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပတ္တ’’န္တိ။ တာဒိသန္တိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ။ သူစိဃရံ နာမ သသူစိကံ ဝါ အသူစိကံ ဝါ။ ကာယဗန္ဓနံ နာမ ပဋ္ဋိကာ ဝါ သူကရန္တကံ ဝါ။ နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတိ။

‘‘ပတ္တံ ဝါ’’တိအာဒီဟိ ဥပယောဂန္တပဒေဟိ ‘‘အပနေတွာ နိဓေန္တဿာ’’တိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ နိဓေန္တဿာတိ ဧတဿ ‘‘ဟသာပေက္ခဿာ’’တိ ဝိသေသနံ။ ယထာဟ ‘‘ဟသာပေက္ခောပီတိ ကီဠာဓိပ္ပါယော’’တိ (ပါစိ။ ၃၇၉)။ ‘‘ကေဝလ’’န္တိ ဣမိနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ ပဋိသာမနာဓိပ္ပါယာဒိအညာဓိပ္ပါယာဘာဝံ ဒီပေတိ။ ဝက္ခတိ စ ‘‘ဒုန္နိက္ခိတ္တမနာပတ္တိ, ပဋိသာမယတော ပနာ’’တိ။

၁၆၅၀။ တေနာပီတိ အာဏတ္တေန။ တဿာတိ အာဏာပကဿ။ တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ဣမိနာ စ ဥပသမ္ပန္နသန္တကေ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဣဒဉ္စ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။

၁၆၅၁။ အညန္တိ ပါဠိယံ အနာဂတံ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိပရိက္ခာရံ။

၁၆၅၂။ သဗ္ဗေသူတိ ပါဠိယံ အာဂတေသု စ အနာဂတေသု စ သဗ္ဗေသု ပရိက္ခာရေသု။

၁၆၅၃။ ဓမ္မကထံ ကတွာတိ ‘‘သမဏေန နာမ အနိဟိတပရိက္ခာရေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၇) အဋ္ဌကထာဂတနယေန ဓမ္မကထံ ကတွာ။ အနိဟိတပရိက္ခာရေနာတိ အပ္ပဋိသာမိတပရိက္ခာရေန။ နိဓေတိ စေ, တထာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ အဝိဟေသေတုကာမဿာတိ ဝိဟေသာဓိပ္ပါယရဟိတဿ။ အကီဠဿာတိ ကီဠာဓိပ္ပါယရဟိတဿ ကေဝလံ ဝတ္တသီသေန ‘‘ပဋိသာမေတွာ ဒဿာမီ’’တိ အပနိဓေန္တဿ။

၁၆၅၄။ အဒိန္နာဒါနသမုဋ္ဌာနာပတ္တီနံ အကုသလာဒိဝသေနပိ သစိတ္တကတ္တာ အာဟ ‘‘ဣဒံ အကုသလေနေဝ သစိတ္တ’’န္တိ။

သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

စီဝရာပနိဓာနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၅၅။ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတံ ပါဏ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၈၃) ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အဓိပ္ပေတံ ပါဏံ ဒဿေတိ။ အာပတ္တိနာနတ္တာဘာဝါ အာဟ ‘‘မဟန္တံ ခုဒ္ဒကမ္ပိ ဝါ’’တိ။ ယထာဟ ‘‘ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ တိရစ္ဆာနဂတောယေဝ ‘ပါဏော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော, တံ ခုဒ္ဒကမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ မာရေန္တဿ အာပတ္တိနာနာကရဏံ နတ္ထိ, မဟန္တေ ပန ဥပက္ကမမဟန္တတ္တာ အကုသလံ မဟန္တံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈၂)။ ‘‘မာရေန္တဿ အဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘ခုဒ္ဒကမ္ပိ ဝါ မာရေန္တဿာ’’တိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အန္တမသော မဉ္စပီဌံ သောဓေန္တော မင်္ဂုလဗီဇကေပိ ပါဏသညီ နိက္ကာရုဏိကတာယ တံ ဘိန္ဒန္တော အပနေတိ, ပါစိတ္တိယံ။ တသ္မာ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ကာရုညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အပ္ပမတ္တေန ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယောပိ သင်္ဂဟိတော။

၁၆၅၆။ ဥဘယတ္ထ စာတိ ပါဏေ ဝါ အပါဏေ ဝါတိ ဥဘယတ္ထာပိ။ အဝသေသဝိနိစ္ဆယော ပနေတ္ထ မနုဿဝိဂ္ဂဟေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သဉ္စိစ္စပါဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၅၈။ သပ္ပါဏကန္တိ သဟ ပါဏကေဟီတိ သပ္ပါဏကံ။ ယေ ပရိဘောဂေန မရန္တိ, ဧဝရူပါ ဣဓ ‘‘ပါဏကာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ အဿာတိ ဘိက္ခုနော။

၁၆၅၉။ ‘‘အဝိစ္ဆိဇ္ဇာ’’တိ ဣမိနာ ဝိစ္ဆေဒေနေဝ ပယောဂနာနတ္တံ ဟောတီတိ ဒီပေတိ။ ပတ္တပူရမ္ပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ။

၁၆၆၀-၁။ အဿ ပါစိတ္တိ ပရိဒီပိတာတိ သမ္ဗန္ဓော။ တာဒိသေနာတိ သပ္ပါဏကေန။ အာဝိဉ္ဆိတွာနာတိ ပရိဗ္ဘမိတွာ။ ယာဂုယောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဏှာ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ ဣဒဉ္စ ပါဏီနံ မာရဏတ္ထံ ယံ ကိဉ္စိ ဥဏှဝတ္ထုံ သပ္ပါဏကေန ဥဒကေန အနိဗ္ဗာပေတုံ ဥပလက္ခဏံ။ တံ သပ္ပါဏကံ ဥဒကံ။ နှာယတောပိ ဝါတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘ဥဒကသောဏ္ဍိံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ ပဝိသိတွာ ဗဟိ နိက္ခမနတ္ထာယ ဝီစိံ ဥဋ္ဌာပယတောပိ။ သောဏ္ဍိံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ သောဓေန္တေဟိ တတော ဂဟိတဥဒကံ ဥဒကေယေဝ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ။ သမီပမှိ ဥဒကေ အသတိ ကပ္ပိယဥဒကဿ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဃဋေ ဥဒကသဏ္ဌာနကပ္ပဒေသေ အာသိဉ္စိတွာ တတ္ထ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ။ ‘ပဝဋ္ဋိတွာ ဥဒကေ ပတိဿတီ’တိ ဥဏှပါသာဏေ ဥဒကံ နာသိဉ္စိတဗ္ဗံ။ ကပ္ပိယဥဒကေန ပန ပါသာဏံ နိဗ္ဗာပေတွာ အာသိဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈၇) –

ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။

၁၆၆၂။ ဥဘယတ္ထပီတိ သပ္ပါဏကေပိ အပ္ပါဏကေပီတိ ဥဘယတ္ထေဝ။

၁၆၆၄-၆။ ပါဏပဋိဗဒ္ဓတာယ ကာရဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပတန’’န္တိအာဒိ။ သလဘာဒီနန္တိ ပဋင်္ဂါဒီနံ။ ဉတွာတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ဧဝမုပရိပိ။ ပဒီပုဇ္ဇလနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိယာ’’တိ သေသော။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ သပ္ပါဏဘာဝေါဝ သပ္ပါဏဘာဝတာ, တံ။ ဘုဉ္ဇတောတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော။

သလဘာဒီနံ ပတနံ ဉတွာပိ သုဒ္ဓေန စေတသာ ပဒီပုဇ္ဇလနံ ဝိယ သပါဏဘာဝံ ဉတွာပိ ဇလသညာယ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဧတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတာ ဉေယျာတိ ယောဇနာ။

ဧဝံ သန္တေ သိဉ္စနသပ္ပါဏကသိက္ခာပဒါနံ ဥဘိန္နမ္ပိ ကော ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘သိဉ္စနေ’’တိအာဒိ။ သိဉ္စနံ သိဉ္စနသိက္ခာပဒံ သိဉ္စနေ ဝုတ္တံ သိဉ္စနဝိသယေ ပညတ္တံ, ဣဒံ ပန သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒံ ပရိဘောဂေ ဝုတ္တံ အဇ္ဈောဟာရဝိသယေ ပညတ္တန္တိ အယမေဝ တဿ စေဝ အဿ စ ဝိသေသောတိ ယောဇနာ။

သပ္ပါဏကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၆၇။ ယထာဓမ္မန္တိ ယော ယဿ အဓိကရဏဿ ဝူပသမနာယ ဓမ္မော ဝုတ္တော, တေနေဝ ဓမ္မေနာတိ အတ္ထော။ ‘‘ကိစ္စာဓိကရဏ’’န္တိ ဣမိနာ ဣတရာနိ အဓိကရဏာနိ ဥပလက္ခိတာနိ။ ယထာဟ ‘‘အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကိစ္စာဓိကရဏ’’န္တိ (ပါစိ။ ၃၉၄)။ အပလောကနကမ္မာဒီနိ စတ္တာရိ သံဃကိစ္စံ နာမ, တဒေဝ သမထေဟိ အဓိကရဏီယတ္တာ ဝူပသမေတဗ္ဗတ္တာ အဓိကရဏန္တိ ကိစ္စာဓိကရဏံ။ ပုန နီဟာတဗ္ဗန္တိ ပုန နီဟရိတဗ္ဗံ, ဝူပသမေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ‘‘အကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ပါဠိယံ ဒဿိတာ ဒွါဒသ ဥက္ကောဋာ ဥပလက္ခိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဥက္ကောဋေန္တဿာတိ တဿ တဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥစ္စာလေန္တဿ ယထာပတိဋ္ဌိတဘာဝေန ပတိဋ္ဌာတုံ န ဒေန္တဿ။ ဧတ္ထ စ ပတိဋ္ဌာတုံ န ဒေန္တဿာတိ တဿ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ယံ ပန ဓမ္မေန အဓိကရဏံ နိဟဋံ, တံ သုနိဟဋမေဝ။

၁၆၆၈။ ‘‘အကတံ ကမ္မံ, ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ, ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မ’’န္တိ ဝဒတာ ဝဒန္တေန ဘိက္ခုနာ တံ ကမ္မံ ဥစ္စာလေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၆၆၉။ ဝိပ္ပကတေတိ အာရဒ္ဓါနိဋ္ဌိတေ။ တန္တိ ပဋိက္ကောသန္တံ။ သညာပေတွာတိ ကတကမ္မဿ အနဝဇ္ဇဘာဝံ ဉာပေတွာ။ န ပနညထာတိ တထာ အသညာပေတွာ။

၁၆၇၀။ အဓမ္မေ ပန ကမ္မသ္မိန္တိ ယထာပါဠိအာဂတေ ကမ္မသ္မိံ။ ဥဘယတ္ထာပီတိ ဓမ္မကမ္မေ, အဓမ္မကမ္မေ ဝါတိ ဥဘယတ္ထ။

၁၆၇၁။ န စ ကမ္မာရဟဿ ဝါတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဝဂ္ဂေန စာ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗော။ စ-သဒ္ဒေါ ဝါ-သဒ္ဒတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘အဓမ္မေန, ဝဂ္ဂေန ဝါ န ကမ္မာရဟဿ ဝါ ကတ’’န္တိ ဇာနတော ဥက္ကောဋနေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ။

ဥက္ကောဋနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၇၃။ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနိ တေရသ စ သံဃာဒိသေသာ’’တိ (ပါစိ။ ၃၉၉) ဝစနတော ပါရာဇိကာနမ္ပိ ဒုဋ္ဌုလ္လတ္တာ, ဣဓ စ ပါရာဇိကဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘သံဃာဒိသေသ’’န္တိ ဣမိနာ ဒုဋ္ဌုလ္လ-ပဒံ ဝိသေသိတံ။ ယထာဟ ‘‘ဧတ္ထ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဒဿိတာနိ, သံဃာဒိသေသာပတ္တိ ပန အဓိပ္ပေတာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၉၉)။ ဉတွာတိ သာမံ ဝါ အညတော ဝါ ဇာနိတွာ။ ဆာဒယတော တဿ ပရိယာပုတာတိ ‘‘ဣမံ ဇာနိတွာ စောဒေဿန္တိ, သာရေဿန္တိ, နာရောစေဿာမီ’’တိ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ တဿ ပရိယာပုတာ ဒေသိတာ။

၁၆၇၄-၅။ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာတိ ‘‘အညဿ န အာရောစေဿာမီ’’တိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ။ တဿာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လဿ။ ပဋိစ္ဆာဒနံ ဟေတု ကာရဏံ ယဿ အာရောစနဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတုကန္တိ အာရောစနကိရိယာယ ဝိသေသနံ, ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော, အညဿ န အာရောစေဟီ’’တိ ဝတွာ အာရောစနံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣတီတိ ဝုတ္တနိဒဿနေ, ဟီတိ ဧဝကာရတ္ထေ, ဧဝမေဝ ဝဒတီတိ အတ္ထော။

ယာဝ ကောဋိ န ဆိဇ္ဇတိ, တာဝ ဧဝံ ဘိက္ခူနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ တံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဧဝါတိ ယောဇနာ။

၁၆၇၆။ မူလေနာတိ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နပုဂ္ဂလေန။ အာရောစိတဿ ဒုတိယဿာတိ သမာနာဓိကရဏံ။ မူလေန ‘‘မမ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ အညဿ န အာရောစေဟီ’’တိ အာရောစိတဿ ဒုတိယဘိက္ခုဿ သန္တိကာ သုဏန္တေန တတိယေန နိဝတ္တိတွာ တဿေဝ ဒုတိယဿ ပကာသိတေ အာရောစနဿ ကောဋိ ဆိန္နာတိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ ကောဋီတိ အာရောစနကိရိယာဝသာနံ ဝုစ္စတိ။

၁၆၇၇။ ဒုဋ္ဌုလ္လာယ စ ဒုဋ္ဌုလ္လသညီတိ ဧတ္ထ ‘‘အာရောစေန္တော’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ဣတရေသု ပန ဒွီသူတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာယ ဝေမတိကော, အဒုဋ္ဌုလ္လသညီတိ ဒွီသု။

၁၆၇၈။ အဒုဋ္ဌုလ္လာယာတိ ပဉ္စဝိဓာယ လဟုကာပတ္တိယာ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဝိကပ္ပေသု။ တိကဒုက္ကဋံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အဒုဋ္ဌုလ္လာယ ဒုဋ္ဌုလ္လသညိဝေမတိကအဒုဋ္ဌုလ္လသညီနံ ဝသေန ဒုက္ကဋတ္တယံ ပါဠိယံ (ပါစိ။ ၄၀၀) ဒဿိတန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု။ အနုပသမ္ပန္နဝါရေသူတိ တီသု အနုပသမ္ပန္နဝိကပ္ပေသု။ ဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော။

၁၆၇၉-၈၀။ ‘‘သံဃဿ ဘေဒနာဒီနိ ဘဝိဿန္တီ’’တိအာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ ပဒေဟိ ‘‘န အာရောစေတိ စေ, ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သဘာဂံ ဝါ န ပဿတီတိ တထာ အပဿန္တော န အာရောစေတိ စေ, ဒေါသော နတ္ထိ။ ကက္ခဠော အယန္တိ န အာရောစေတိ စေ, ဒေါသော နတ္ထိ။

၁၆၈၁။ အညဿ အနာရောစနေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ‘‘အကြိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အာရောစေတဗ္ဗ’’န္တိ အနုညာတဿ အနာရောစနံ အနာဒရမန္တရေန န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ မာတိကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သမနုဘာသနသဒိသာနေဝါ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒုဋ္ဌလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ, ဣဓ ‘‘ဓုရနိက္ခေပတုလျာဝါ’’တိ, ဥဘယတ္ထ နာမမတ္တမေဝ ဝိသေသော, ဧကမေဝ သမုဋ္ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒုဋ္ဌုလ္လကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၈၂။ ဦနဝီသတိဝဿန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဇာန’’န္တိ သေသော, ‘‘ဦနဝီသတိဝဿော’’တိ ဇာနန္တောတိ အတ္ထော။ ဦနဝီသတိဝဿော နာမ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ အပရိပုဏ္ဏဝီသတိသံဝစ္ဆရော။ ယောတိ ယော ဘိက္ခု ဥပဇ္ဈာယော ဟုတွာ။ ကရေယျာတိ ကာရာပေယျ။ ဥပသမ္ပဇ္ဇတီတိ ဥပသမ္ပဒေါ, တံ။ ယော ဇာနံ ဦနဝီသတိဝဿံ ပုဂ္ဂလံ ဥပသမ္ပဒံ ဥပသမ္ပန္နံ ကရေယျ, တဿ ဧဝံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿ ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ သေသာနန္တိ ‘‘ဂဏဿ စ အာစရိယဿ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၀၄) ပါဠိယံ ဒဿိတာနံ ဂဟဏံ။

၁၆၈၃။ ဦနဝီသတိဝဿဘာဝံ ဇာနတာ ဝါ အဇာနတာ ဝါ ဘိက္ခုနာ ယော ပုဂ္ဂလော စေ ဥပသမ္ပာဒိတော, သော အနုပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ, ပုန သော ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော သမာနော ဥပသမ္ပန္နော ကာတဗ္ဗော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောယေဝါတိ ယောဇနာ။

၁၆၈၄။ ဒသဝဿစ္စယေန ပရိပုဏ္ဏဒသဝဿော ဟုတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ သတော အဿ ဘိက္ခုပဋိညဿ အညေသံ ဥပသမ္ပာဒနေ ကောစိ ဒေါသော စေ ဧကံသေန နတ္ထိ န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

၁၆၈၅။ တံ ဘိက္ခုန္တိ ဦနဝီသတိဝဿော ဟုတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ပရိပုဏ္ဏဒသဝဿော ဥပဇ္ဈာယော ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တံ တံ ဘိက္ခုပဋိညံ။ ဂဏော စေ ပရိပူရတီတိ မဇ္ဈိမဒေသေ ဒသဝဂ္ဂေါ, ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပဉ္စဝဂ္ဂေါ ဂဏော သစေ အနူနော ဟောတိ။ တေတိ ဥပသမ္ပာဒိတာ။ သူပသမ္ပန္နာတိ သုဋ္ဌု ဥပသမ္ပန္နာ။

၁၆၈၆-၇။ ယော ဘိက္ခု ဥပဇ္ဈာယော ဟုတွာ ‘‘ဦနဝီသတိဝဿပုဂ္ဂလံ ဥပသမ္ပာဒယိဿာမိ’’ဣတိ ဂဏမ္ပိ ဝါ အာစရိယမ္ပိ ဝါ ပတ္တမ္ပိ ဝါ ပရိယေသတိ, မာဠကဉ္စ သမ္မန္နတိ ဗဒ္ဓသီမံ ဗန္ဓတိ, တဿ သဗ္ဗေသု ပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ။ တထာ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ။ တထာ ဒွီသု ကမ္မဝါစာသုပိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၆၈၈-၉။ ဝီသတိ စ တာနိ ဝဿာနိ စာတိ ဝီသတိဝဿာနိ, ဦနာနိ ဝီသတိဝဿာနိ ယဿ သော ဦနဝီသတိဝဿော, ဦနဝီသတိဝဿောတိ သညာ ဦနဝီသတိဝဿသညာ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ ‘‘ဦနဝီသတိဝဿသညီ’’ဣတိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိပါတနလက္ခဏေန ဝဿ-သဒ္ဒလောပံ ကတွာ ‘‘ဦနဝီသတိသညီ’’တိ ဝုတ္တံ, တဿ ဦနဝီသတိသညိဿ။ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဝီသတိဝဿာနိ ဧတဿာတိ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိပါတနလက္ခဏေန ဝီသတိဝဿ-သဒ္ဒလောပံ ကတွာ ‘‘ပရိပုဏ္ဏော’’တိ ပုဂ္ဂလော ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ပရိပုဏ္ဏေ, ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿေ ပုဂ္ဂလေတိ အတ္ထော။ ဥဘယတ္ထာတိ ဦနဝီသတိပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿေသု ဥဘောသု ပုဂ္ဂလေသု။

ဦနဝီသတိဝဿကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၉၁။ ထေယျသတ္ထေန သဒ္ဓိန္တိ ‘‘ထေယျသတ္ထော နာမ စောရာ ကတကမ္မာ ဝါ ဟောန္တိ အကတကမ္မာ ဝါ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၀၉) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တသရူပေန သတ္ထသင်္ခါတေန ဇနသမူဟေန သဟာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သဟာဒိယောဂေ ကရဏဝစနံ။ ဇာနန္တောတိ ‘‘ထေယျသတ္ထော’’တိ ဇာနန္တော။ သံဝိဓာယာတိ ‘‘ဂစ္ဆာမာဝုသော, ဂစ္ဆာမ ဘန္တေ, ဂစ္ဆာမာဝုသော, အဇ္ဇ ဝါ ဟိယျော ဝါ ပရေ ဝါ အပရေ ဝါ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေန သံဝိဒဟိတွာတိ အတ္ထော။ မဂ္ဂန္တိ ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂံ, ဧတ္ထ ‘‘အန္တမသော ဂါမန္တရမ္ပီ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇေယျ အန္တမသော ဂါမန္တရမ္ပီ’’တိ။ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ‘‘ဂါမေ ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ အဂါမကေ အရညေ အဒ္ဓယောဇနေ အဒ္ဓယောဇနေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပါစိတ္တိယံ ဘဝေယျ။

၁၆၉၂။ န ဥဒ္ဓဋောတိ ဣဓ န ဝုတ္တော။

၁၆၉၃-၄။ မဂ္ဂါဋဝိဝိသင်္ကေတေတိ မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေ, အဋဝိဝိသင်္ကေတေ စ။ ယထာဝတ္ထုကမေဝါတိ ပါစိတ္တိယမေဝ။ တေသူတိ သတ္ထိကေသု။ အသံဝိဒဟန္တေသူတိ သံဝိဓာနံ အကရောန္တေသု။ သယံ ဝိဒဟတောပိ စာတိ အတ္တနာ သံဝိဒဟန္တဿ စ။ ဥဘယတ္ထာတိ ထေယျသတ္ထေ ဝါ အထေယျသတ္ထေ ဝါတိ ဒွီသု။

၁၆၉၅။ အထေယျသတ္ထသညိဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဘယတ္ထာ’’တိ အနုဝတ္တေတဗ္ဗံ။ ကာလဿာယန္တိ ကာလိကော, ဝိသင်္ကေတော, တသ္မိံ, ကာလသမ္ဗန္ဓိနိ ဝိသင်္ကေတေ စ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ‘‘ကာလိကေ’’တိ ဣမိနာ ဝိသင်္ကေတဝိသေသနေန မဂ္ဂါဋဝိဝိသင်္ကေတေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒီပေတိ။

၁၆၉၆။ ကာယစိတ္တတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာနတော ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ ကထိတန္တိ ယောဇနာ။

ထေယျသတ္ထကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၉၇။ သတ္တမန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၁၃) ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ သတ္တမသိက္ခာပဒံ။ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာနေနာတိ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာနသိက္ခာပဒေန။ သမုဋ္ဌာနာဒိနာတိ သမုဋ္ဌာနာဒိနာ ဝိနိစ္ဆယေန။ တုလျန္တိ သဒိသံ။ ကောစိပီတိ အပ္ပမတ္တကောပိ။

သံဝိဓာနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၆၉၈။ ဧတေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အန္တရာယကရာတိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ဣဓ အယံ အန္တရာယကရ-သဒ္ဒေါ ပါဠိယံ အာဂတေန အန္တရာယိက-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော။ တသ္မာ ကမ္မန္တရာယိကာ, ကိလေသန္တရာယိကာ, ဝိပါကန္တရာယိကာ, ဥပဝါဒန္တရာယိကာ, အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကာတိ ဣမေ ပဉ္စ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဘဂဝတာ ပကာသိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တတ္ထ တံတံသမ္ပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓနဝသေန သတ္တသန္တာနဿ အန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ ဧတိ အာဂစ္ဆတီတိ အန္တရာယော, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအနတ္ထော, အနတိက္ကမနဋ္ဌေန တသ္မိံ အန္တရာယေ နိယုတ္တာ, အန္တရာယံ ဝါ ဖလံ အရဟန္တိ, အန္တရာယဿ ဝါ ကရဏသီလာတိ အန္တရာယိကာ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၁၇၊ ကင်္ခါ။ အဘိ။ ဋီ။ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ)။

ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာနေဝ ကမ္မန္တရာယိကာ, တထာ ဘိက္ခုနိဒူသကကမ္မံ။ တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ, န သဂ္ဂဿ။ ဣဒဉ္စ မိစ္ဆာစာရလက္ခဏဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ။ န ဟိ ဘိက္ခုနိယာ ဓမ္မရက္ခိတဘာဝေါ အတ္ထိ။ ပါကတိကဘိက္ခုနိဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ။ အရိယာယ ပန ပဝတ္တံ အပါယသံဝတ္တနိကမေဝ။ နန္ဒမာဏဝကော (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၇၊ ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။၆၈ ဥပ္ပလဝဏ္ဏတ္ထေရီဝတ္ထု၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃။၃၄) စေတ္ထ နိဒဿနံ။ ဥဘိန္နံ သမာနစ္ဆန္ဒတာဝသေန ဝါ န သဂ္ဂန္တရာယိကတာ, မောက္ခန္တရာယိကတာ ပန မောက္ခတ္ထာယ ပဋိပတ္တိယာ ဝိဒူသနတော။ အဘိဘဝိတွာ ပန ပဝတ္တိယာ သဂ္ဂန္တရာယိကတာပိ န သက္ကာ နိဝါရေတုန္တိ ဝဒန္တိ။

အဟေတုကဒိဋ္ဌိအကိရိယဒိဋ္ဌိနတ္ထိကဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ နိယတဘာဝပ္ပတ္တာ ကိလေသန္တရာယိကာ နာမ။ ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တုပ္ပါဒဓမ္မာ ဝိပါကန္တရာယိကာ နာမ။ ပဏ္ဍကာဒိဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တံ သဗ္ဗာယပိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ ဝိပါကန္တရာယိကဘာဝတော။ အရိယူပဝါဒါ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမ။ တေ ပန ယာဝ အရိယေ န ခမာပေန္တိ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ။ သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ သတ္တာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကာ နာမ။ တေပိ ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ န ဒေသေတိ ဝါ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ။

၁၆၉၉-၇၀၀။ ‘‘အနန္တရာယိကာ ဧတေ၊

ယထာ ဟောန္တိ တထာ အဟံ၊

ဒေသိတံ မုနိနာ ဓမ္မံ၊

အာဇာနာမီတိ ယော ဝဒေ’’တိ။ –

ဧဝံ ဒုတိယဂါထာ ဝတ္တဗ္ဗာ။ တထာ အဝုတ္တေ ‘‘တိက္ခတ္တု’’န္တိအာဒိဂါထာ ပဌမဂါထာယ သဒ္ဓိံ ဃဋနာ ဧဝ န သိယာ။ တသ္မာ ဧတ္ထာယံ ဂါထာ ပရိဟီနာတိ ဝိညာယတိ။

ဧတေတိ ‘‘အန္တရာယိကာ’’တိ ဘဂဝတာ ပကာသိတာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘ယထာ အနန္တရာယိကာ ဟောန္တိ, တထာ အဟံ မုနိနာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ အာဇာနာမီ’’တိ ယော ဘိက္ခု ဝဒေယျ, သော ပန ဘိက္ခု တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကေဟိ ကထံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ယေ ပဿန္တီ’’တိအာဒိ။ ယေ တထာဝါဒိတံ ဘိက္ခုံ ပဿန္တိ, ‘‘အသုကော အာယသ္မာ ဧဝံဝါဒီ’’တိ ပရတော သုဏန္တိ စ, တေဟိ။ သော ပန ဘိက္ခု ‘‘မာ အာယသ္မာ ဧဝံ အဝစာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၁၇၀၁။ အဝဒန္တဿာတိ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ ယထာဝုတ္တနယေန အဝဒန္တဿ။ ဒုက္ကဋန္တိ ဉာတဒုက္ကဋံ။ တံ ဒုလဒ္ဓိံ။ အနိဿဇတောတိ ဘိက္ခူဟိ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ အနိဿဇန္တဿ။ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ အတိဒိသတိ။

၁၇၀၂။ ကမ္မဝါစာယာတိ တတိယာယ ကမ္မဝါစာယ။ ဩသာနေတိ ပရိယောသာနေ, ယျကာရေ ပတ္တေတိ အဓိပ္ပါယော။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကော န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၂၁) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ အဓမ္မေ တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညိဝေမတိကအဓမ္မကမ္မသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။

၁၇၀၃။ ‘‘အနာပတ္တိ အကတကမ္မဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ကမ္မံ နာမ သမနုဘာသနကမ္မံ။ ယထာဟ ‘‘အနာပတ္တိ အသမနုဘာသန္တဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၂၂)။

အရိဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၀၄။ ဉတွာတိ အနောသာရိတဘာဝံ သယမေဝ ဝါ ပရတော ဝါ တဿ ဝါ သန္တိကာ ဉတွာ။ အကတာနုဓမ္မေနာတိ အကတော ဩသာရဏသင်္ခါတော အနုဓမ္မော ယဿ သော အကတာနုဓမ္မော, တေန, သဟယောဂေ ကရဏဝစနံ။ တထာဝါဒိကဘိက္ခုနာတိ ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တေန ဘိက္ခုနာ။ ‘‘အကတာနုဓမ္မေနာ’’တိ ဣမိနာ သမာနာဓိကရဏံ။ သံဝသေယျာတိ ဥပေါသထာဒိကံ သံဃကမ္မံ ကရေယျ။ ဘုဉ္ဇေယျ စာတိ အာမိသသမ္ဘောဂံ ဝါ ဓမ္မသမ္ဘောဂံ ဝါ ကရေယျ။ သဟ သေယျ ဝါတိ နာနူပစာရေပိ ဧကစ္ဆန္နေ နိပဇ္ဇေယျ။

၁၇၀၅။ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တပါစိတ္တိယဿ ခေတ္တနိယမံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥပေါသထာဒိကံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဝါရဏံ ဂဟိတံ။ ယထာဟ ‘‘ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၄၂၅)။ တေန သဟာတိ ဥက္ခိတ္တကေန သဟ။ ‘‘ကမ္မဿ ပရိယောသာနေ’’တိ ဣဒံ သံဝါသေန အာပတ္တိခေတ္တနိဒဿနံ။

၁၇၀၆။ ဧကေနေဝ ပယောဂေန ဗဟုံ ယာမကာလိကာဒိအာမိသံ ဂဏှတော ဧကံ ပါစိတ္တိယံ။ တထာ ဧကေနေဝ ပယောဂေန ဗဟုံ အာမိသံ ဒဒတောပိ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ။ ဗဟူသု ပယောဂေသု ဗဟူနိ ပါစိတ္တိယာနီတိ ယောဇနာ။ ဣမိနာ စ အာမိသသမ္ဘောဂေန တုလျဖလံ ဓမ္မသမ္ဘောဂမ္ပိ သဟစရိယေန အာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ပန ပဒါဒီဟိ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဝါ ဥဒ္ဒိသာပေန္တဿ ဝါ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တနယေန အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၇၀၇။ ဣတရောတိ ပကတတ္တော။ ဣတရသ္မိန္တိ ဥက္ခိတ္တကေ။ ပရောတိ ပကတတ္တော။ ဥဘောပိ ဝါတိ ပကတတ္တဥက္ခိတ္တာ ဒွေပိ ဝါ။ ‘‘ဧကတ္ထ ဧကတော နိပဇ္ဇန္တီ’’တိ သေသော။ ဣမေသု တီသုပိ ဌာနေသု ‘‘ပါစိတ္တီ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

၁၇၀၈။ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပုနပ္ပုနံ နိပဇ္ဇန္တဿ နိပဇ္ဇနပယောဂါနံ ဝသေန အာပတ္တိယော သိယုန္တိ အဇ္ဈာဟာရယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ‘‘ဥက္ခိတ္တကေ နိပန္နသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော ကတ္ထ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကနာနူပစာရေသု, ဧကစ္ဆန္နေ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ။ နာနူပစာရေသူတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ စ ‘‘ဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဧတ္ထ အယန္တိ စ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဧကော ဥပစာရော အဿာတိ ဧကူပစာရံ, နာနာ ဥပစာရော အဿာတိ နာနူပစာရံ, ဧကူပစာရဉ္စ နာနူပစာရဉ္စ ဧကနာနူပစာရာနိ ဧကဒေသသရူပေကသေသေန, တေသု။ ဧကတော ဆန္နာနိ ဧကစ္ဆန္နာနိ, တေသု ဧကစ္ဆန္နေသူတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝဏ္ဏလောပေန ဝါ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝါ ‘‘ဧကစ္ဆန္နေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧကနာနူပစာရေသုပိ သေနာသနေသု ဧကစ္ဆန္နေသု အယံ ယထာဝုတ္တအာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၁၇၀၉။ ဥဘယတ္ထာပီတိ ဥက္ခိတ္တာနုက္ခိတ္တေသု ဒွီသုပိ။

၁၇၁၀။ ‘‘သညိဿ ဩသာရိတောတိ စာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

ဥက္ခိတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၁၂။ တထာ ဝိနာသိတန္တိ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ တေ အာဝုသော သမဏုဒ္ဒေသ န စေဝ သော ဘဂဝါ သတ္ထာ အပဒိသိတဗ္ဗော, ယမ္ပိ စညေ သမဏုဒ္ဒေသာ လဘန္တိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဒိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျံ, သာပိ တေ နတ္ထိ, စရ ပိရေ ဝိနဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၂၉) ဝုတ္တနယေန နာသိတံ။ ‘‘တထာ နာသိတံ သမဏုဒ္ဒေသ’’န္တိ (ပါစိ။ ၄၂၈) ဝစနတော ‘‘သမဏုဒ္ဒေသ’’န္တိ သေသော။ ဇာနန္တိ ဝုတ္တနယေန ‘‘နာသိတော အယ’’န္တိ ဇာနန္တော။ ဥပလာပေယျာတိ ‘‘ဥပလာပေယျ ဝါတိ တဿ ပတ္တံ ဝါ စီဝရံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ပရိပုစ္ဆံ ဝါ ဒဿာမီ’’တိ (ပါစိ။ ၄၃၀) ပဒဘာဇနေ အာဂတနယေန သင်္ဂဏှေယျ။ တေနာတိ နာသိတေန။ ဥပဋ္ဌာပေယျ ဝါတိ တေန ဒိယျမာနာနိ စုဏ္ဏမတ္တိကာဒီနိ သာဒိယန္တော တေန အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ ကာရာပေယျ ဝါ။ ‘‘တေနာ’’တိ ဣဒံ သဟတ္ထေ ကရဏဝသေန ‘‘သမ္ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိအာဒီဟိ စ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝါတိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿော။ သမ္ဘောဂသဟသေယျာ အနန္တရသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယာ ဧဝ။ တသ္မာ အာပတ္တိပရိစ္ဆေဒေါပေတ္ထ တသ္မိံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၇၁၃။ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၂၈) ဝုတ္တာ တိဿော နာသနာ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သံဝါသေန…ပေ… တိဿော’’တိ။ တတ္ထ တီသု ကတမာ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိ။ ဒဏ္ဍကမ္မေန နာသနာ ဧတ္ထ အဓိပ္ပေတာတိ ယောဇနာ။ ဧတာသံ ဝိဘာဂေါ စ ‘‘တတ္ထ အာပတ္တိယာ အဒဿနာဒီသု ဥက္ခေပနာ သံဝါသနာသနာ နာမ။ ‘ဒူသကော နာသေတဗ္ဗော, မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’တိ အယံ လိင်္ဂနာသနာ နာမ။ ‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ တေ အာဝုသော သမဏုဒ္ဒေသ န စေဝ သော ဘဂဝါ သတ္ထာ အပဒိသိတဗ္ဗော’တိ အယံ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၂၈) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တော။

၁၇၁၅။ ‘‘ဝုတ္တာ သမနုဘာသနေ’’တိ (ဝိ။ ဝိ။ ၁၇၀၃) တတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အရိဋ္ဌေန သမာ မတာ’’တိ။

သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ သတ္တမော။

ကဏ္ဋကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၁၆-၇။ ယော ဘိက္ခု သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တော တံ ဝီတိက္ကမံ ယေ ပဿန္တိ, သုဏန္တိ စ, တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သိက္ခာပဒေန ဝုစ္စမာနော ‘‘မာဝုသော ဧဝံ အကာသိ, န ကပ္ပတိ ဧတံ ဘိက္ခုဿာ’’တိ သိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝုစ္စမာနော ‘‘ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ယေန မံ တုမှေ ဝဒေထ, ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒတ္ထေ ယာဝ အညံ ဝိယတ္တံ ဗဟုဿုတံ ပကတညုံ ဝိနယဓရံ န ပုစ္ဆာမိ, တာဝ အဟံ န သိက္ခိဿာမီ’’တိ ဘဏတိ, တဿ ဧဝံ ဘဏန္တဿ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ သာဓိပ္ပါယယောဇနာ။

၁၇၁၈-၉။ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန အနုပသမ္ပန္နေ သတ္ထုနာ တိကဒုက္ကဋံ ဒီပိတန္တိ ယောဇနာ, ဣမိနာ စ ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန ဥပသမ္ပန္နေ တိကပါစိတ္တိယံ ဒီပိတံ ဟောတိ။ အပညတ္တေန ဩဝဒနပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘န သလ္လေခါယိဒံ ဟောတီ’’တိ။ ဥဘောဟိပိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နေဟိ။ ‘‘ဣဒံ သလ္လေခါယ န ဟောတီ’’တိ အပညတ္တေန ဝုစ္စမာနဿ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတော တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘န ဒေါသော ဥမ္မတ္တကာဒီန’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

သဟဓမ္မိကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၂၀။ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ ဧဝံ ဝဒေယျာ’’တိအာဒိသိက္ခာပဒပါဌတော (ပါစိ။ ၄၃၉) ဥဒ္ဒိဋ္ဌေဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေဟိ သိက္ခာပဒေဟီ’’တိ သေသော။ ပါရာဇိကံ ဌပေတွာ အဝသေသာ ဥပါဒါယုပါဒါယ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။ ဧတ္ထ ကိန္တိ ပဋိက္ခေပေ, ဧတေဟိ ကိံ, ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတေဟီတိ သမီပတ္ထေ ဝစနသာမညေန ‘‘ဣမေဟီ’’တိ ဧတဿ ပရိယာယော။ ‘‘ကိံ ပနိမေဟီ’’တိ (ပါစိ။ ၄၃၉) သိက္ခာပဒပါဌေ ပဋိက္ခေပဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ကုက္ကုစ္စာဒိနိဒါနတော’’တိ။ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိဟေသာဝိလေခါ ဂဟိတာ။ ဧတ္ထ ကုက္ကုစ္စံ နာမ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ, န ကပ္ပတိ နု ခေါ’’တိ ကုက္ကုစ္စကရဏံ။ ဝိဟေသာ နာမ ဝိပ္ပဋိသာရော။ ဝိလေခါ နာမ ဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါတာ မနောဝိလေခတာ မနောဝိလေခါ, ဣမေဟိ သကလေဟိ ပဒေဟိ သိက္ခာပဒဝိဝဏ္ဏကပ္ပကာရော ဒဿိတော။ ‘‘ဣတိ သိက္ခာပဒဝိဝဏ္ဏနေ’’တိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အဇ္ဈာဟရိတွာ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဝိဝဏ္ဏနေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ။

ကုက္ကုစ္စာဒိနိဒါနတော ဧတေဟိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေဟိ သိက္ခာပဒေဟိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ ကိံ ဣတိ သိက္ခာပဒဝိဝဏ္ဏနေ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၇၂၁။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဥပသမ္ပန္နေ ဝေမတိကော…ပေ… အနုပသမ္ပန္နသညီ…ပေ… ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၄၁) တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ ဝုတ္တာနိ။ တံ ဝိနယံ သစေ ပန အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဝိဝဏ္ဏေတိ, တိကဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၇၂၂-၄။ ဥဘိန္နမ္ပီတိ ဥပသမ္ပန္နာနံ, အနုပသမ္ပန္နာနံ ဥဘိန္နမ္ပိ, ‘‘သန္တိကေ’’တိ သေသော။ အညဓမ္မဝိဝဏ္ဏနေတိ ဝိနယတော အညေသံ သုတ္တာဘိဓမ္မာနံ ဝိဝဏ္ဏနေ။

အနာပတ္တိဝိသယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နဝိဝဏ္ဏေတုကာမဿာ’’တိအာဒိ။ နဝိဝဏ္ဏေတုကာမဿ ‘‘ဟန္ဒ သုတ္တန္တံ ပရိယာပုဏ, ပစ္ဆာပိ ဝိနယံ ပရိယာပုဏိဿသိ’’ ဣတိ ဧဝံ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ သဒိသာ ဧဝ သာဒိသာ။

ဝိလေခနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၂၅။ မောဟနကထာယံ တာဝ –

‘‘အနွဍ္ဎမာသံ ယော ဘိက္ခု၊

ပါတိမောက္ခေ အသေသတော၊

ဥဒ္ဒိဿမာနေ အညာဏ-

တာယ ပုစ္ဆတိ အတ္တနော’’တိ။ –

ပဌမဂါထာယ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ သတိ ‘‘အညာဏေနာ’’တိအာဒိဂါထာ ပရိပုဏ္ဏသမ္ဗန္ဓာ သိယာတိ ဝိညာယတိ။

အညာဏေနာတိ ဧတ္ထ ဝါ ‘‘အာပန္နတ္တာ’’တိ သေသော။ အာပတ္တိမောက္ခောတိ အာပတ္တိယာ မောက္ခော။ အညာဏေန အာပန္နတ္တာ အာပတ္တိမောက္ခော နေဝ ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ကာရေတဗ္ဗော’’တိအာဒိ။ ယထာ ဓမ္မော ဌိတော, တထာ ဘိက္ခု ကာရေတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပါဠိဝါစကော, ပါဠိယံ ယထာ ဝုတ္တံ, တထာ ကာရေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော, ဒေသနာဂါမိနီ အာပတ္တိ စေ, ဒေသာပေတဗ္ဗော, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ စေ, ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (ပါစိ။ ၄၄၄)။ အညာဏေန အာပန္နတ္တာ တဿ အာပတ္တိယာ မောက္ခော နတ္ထိ။ ယထာ ပန ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဌိတော, တထာ ဘိက္ခု ကာရေတဗ္ဗော, ဒေသနာဂါမိနိံ စေ အာပန္နော ဟောတိ, ဒေသာပေတဗ္ဗော, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိံ စေ, ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၁၇၂၆။ ဥတ္တရိန္တိ ယထာဓမ္မကရဏတော ဥတ္တရိံ။ ဒုတိယေနေဝါတိ ဉတ္တိဒုတိယေနေဝ။ နိန္ဒိတွာတိ ‘‘တဿ တေ အာဝုသော အလာဘာ’’တိအာဒိနာ ဂရဟိတွာ။

၁၇၂၇။ ဧဝံ အာရောပိတေ မောဟေတိ ယထာဓမ္မကရဏတော ဥပရိ ယထာဝုတ္တနယေန တံ ပုဂ္ဂလံ ဂရဟိတွာ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ တဿ ဧဝံ မောဟေ အာရောပိတေ။ ပုန ယဒိ မောဟေတီတိ ယောဇနာ။ တသ္မိံ မောဟနကေ ပုဂ္ဂလေ ပါစိတ္တိ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၁၇၂၈။ ဒီပိတံ တိကဒုက္ကဋန္တိ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ မောဟေတိ, ဝေမတိကော, အဓမ္မကမ္မသညီ မောဟေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၄၇) တိကဒုက္ကဋံ ဒဿိတံ။ ဧတဿ ဝိပရိယာယတော တိကပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီ မောဟေတိ, ဝေမတိကော, အဓမ္မကမ္မသညီ မောဟေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၄၇)။ ဧတ္ထ ကမ္မန္တိ မောဟာရောပနကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ။ ယထာဟ ‘‘ဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသု မောဟာရောပနကမ္မံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၄၇)။

၁၇၂၉-၃၀။ ‘‘န စ မောဟေတုကာမဿာ’’တိအာဒီဟိ ‘‘အနာပတ္တီတိ ဝိညေယျ’’န္တိ ဣဒံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘ဝိတ္ထာရေန အသုတဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဧတ္ထ ‘‘ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ကမ္မပဒံ အပေက္ခိတဗ္ဗံ။ ဝိတ္ထာရေန ဦနကဒွတ္တိက္ခတ္တုံ သုတဿ စာတိ ယောဇနာ။ တထာတိ ဣမိနာ ‘‘အနာပတ္တီတိ ဝိညေယျ’’န္တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။

မောဟနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၃၁-၂။ ကုဒ္ဓေါတိ ကုပိတော။ ပဟာရံ ဒေတီတိ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တေနာပိ ပဟာရံ ဒေတိ။ ယထာဟ ‘‘ပဟာရံ ဒဒေယျာတိ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တေနာပိ ပဟာရံ ဒေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၄၅၁)။ ဧတ္ထ ‘‘အညဿ ဘိက္ခုဿာ’’တိ သေသော။ တဿာတိ အပေက္ခိတွာ ‘‘ယော’’တိ လဗ္ဘတိ။

အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမ္ပဟရိတုကာမေနာ’’တိအာဒိ, ဣမိနာ မရဏာဓိပ္ပါယေန ပဟဋေ ပါရာဇိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၇၃၃။ ‘‘ဣတိ ဧဝံ ကတေ အယံ သံဃမဇ္ဈေန ဝိရောစတီ’’တိ ဝိရူပကရဏာပေက္ခော ဝိရူပကရဏေ အပေက္ခဝါ တဿ စ အပေက္ခိတဿ ဘိက္ခုဿ ကဏ္ဏံ ဝါ နာသံ ဝါ ယဒိ ဆိန္ဒတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၇၃၄။ အနုပသမ္ပန္နေတိ သာမိဝစနတ္ထေ ဘုမ္မံ။ ‘‘ဣတ္ထိယာ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နာယ ဣတ္ထိယာ အနုပသမ္ပန္နဿ ပုရိသဿာ’’တိ။ တိရစ္ဆာနဂတဿပီတိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တမသော’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတဿပီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၅၂)။

၁၇၃၅။ ‘‘သစေ ပဟရတိ ဣတ္ထိဉ္စာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ရတ္တေန စေတသာတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ရတ္တေန စိတ္တေန။ ဝိနိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဩတိဏ္ဏော ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၂၇၀) ဒဿိတာ။

၁၇၃၆။ မောက္ခာဓိပ္ပါယောတိ တတော အတ္တနော မောက္ခံ ပတ္ထေန္တော။ ဒေါသော န ဝိဇ္ဇတီတိ ဒုက္ကဋာဒိကောပိ ဒေါသော နတ္ထိ။

၁၇၃၇-၉။ ဟေဌေတုကာမမာယန္တံ စောရမ္ပိ ဝါ ပစ္စတ္ထိကမ္ပိ ဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ ပဿိတွာတိ ယောဇနာ။ ဒိသွာ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘မာ ဣဓာဂစ္ဆုပါသကာ’’တိအာဒိ, အာဂမနပဋိက္ခေပေန တတ္ထေဝ တိဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာယန္တန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ တံ အနာဒိယိတွာ အာဂစ္ဆန္တံ။ ယထာဟ ‘‘ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အာဂစ္ဆန္တ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၅၃)။

ဧသေဝ နယောတိ ‘‘မာ အာဂစ္ဆာ’တိ ဝုတ္တေပိ အာဂစ္ဆန္တံ ပဟဋေ မတေပိ အနာပတ္တီ’’တိ အယံ နယော။

၁၇၄၀။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ, ဝေမတိကော, အနုပသမ္ပန္နသညီ ပဟာရံ ဒေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၅၂) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ သေသေတိ အနုပသမ္ပန္နေ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ, ဝေမတိကော, အနုပသမ္ပန္နသညီ ပဟာရံ ဒေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၅၂) တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ အနာဏတ္တိကတ္တာ အာဟ ‘‘ကာယစိတ္တသမုဋ္ဌာန’’န္တိ။ ကာယစိတ္တာနံ သုခေါပေက္ခာပိ သမ္ဘဝန္တီတိ တတော ဝိသေသေတုမာဟ ‘‘ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ။

ပဟာရကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၄၁။ ကာယန္တိ ကာယေကဒေသံ ဟတ္ထာဒိအဝယဝမာဟ။ ဝါတိ ဒုတိယတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနေ။ ကာယဗဒ္ဓန္တိ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ပဟရဏယောဂ္ဂါယောဂ္ဂေသု ကတ္တရယဋ္ဌိသတ္ထာဒီသု အညတရံ။ သစေ ဥစ္စာရေယျာတိ သစေ ပဟရဏာကာရံ ဒဿေတွာ ဥက္ခိပေယျ, ဣဒံ ‘‘ကာယံ ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဝါ’’တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဿာတိ ဥစ္စာရိတကာယာဒိကဿ။ ဥဂ္ဂိရဏပစ္စယာတိ ဥက္ခိပနကာရဏာ။

၁၇၄၂။ အသမ္ပဟရိတုကာမေနာတိ ပဟာရဒါနံ အနိစ္ဆန္တေန။ ဒိန္နတ္တာတိ ပဟာရဿ ဒိန္နတ္တာ။ အပ္ပဟရိတုကာမတ္တာ ပုရိမသိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ န ဟောတိ, ဥဂ္ဂိရိတုကာမတာယ ကတပယောဂဿ ဥဂ္ဂိရဏမတ္တေ အဋ္ဌတွာ ပဟာရဿ ဒိန္နတ္တာ ဣမိနာပိ ပါစိတ္တိယံ န ဟောတိ, အဇ္ဈာသယဿ, ပယောဂဿ စ အသုဒ္ဓတ္တာ အနာပတ္တိယာပိ န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။

၁၇၄၃။ သစေ တေန ပဟာရေန ဘိက္ခုနော ဟတ္ထာဒီသုပိ ယံ ကိဉ္စိ အင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ, ပဟဋဿ ပဟာရဒါယကဿ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၇၄၄။ သေသော ဝိနိစ္ဆယော ‘‘မောက္ခာဓိပ္ပါယော’’တိအာဒိကော ဣဓ အဝုတ္တော ဝိနိစ္ဆယော သမုဋ္ဌာနာဒိနာ သဒ္ဓိံ အနန္တရေ ဝုတ္တနယေန ဝိနယညုနာ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ ‘‘တိရစ္ဆာနာဒီနံ ဝစ္စကရဏာဒိံ ဒိသွာန ပလာပေတုကာမတာယ ကုဇ္ဈိတွာပိ ဥဂ္ဂိရန္တဿ မောက္ခာဓိပ္ပါယော ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

တလသတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၄၅။ အမူလကေနာတိ ဒိဋ္ဌာဒိမူလဝိရဟိတေန, ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခု’’န္တိ သေသော။ သံဃာဒိသေသေနာတိ တေရသန္နံ အညတရေန။ တဿာတိ စောဒကဿ, စောဒါပကဿ ဝါ ပါပဘိက္ခုနော။ သစေ စုဒိတကော တသ္မိံ ခဏေ ‘‘ဧသ မံ စောဒေတီ’’တိ ဇာနာတိ, ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ, ဣမိနာ ‘‘သစေ ဧဝံ န ဇာနာတိ, စိရေန ဝါ ဇာနာတိ, ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ သိဒ္ဓံ။

၁၇၄၆။ တတ္ထာတိ ဥပသမ္ပန္နေ။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဝေမတိကော…ပေ… အနုပသမ္ပန္နသညီ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၆၂) တိကပါစိတ္တိယံ။ ဒိဋ္ဌာစာရဝိပတ္တိယာ စောဒကော ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ အမူလိကာယ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။ သေသေ စာတိ အနုပသမ္ပန္နေ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တီဏိ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

၁၇၄၇။ ‘‘တထာသညိဿ အနာပတ္တီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ တထာသညိဿာတိ သမူလကသညိဿ။

အမူလကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၄၈-၉။ သဉ္စိစ္စာတိ တဿ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿာဒိဘာဝံ ဇာနန္တောယေဝ။ ဘိက္ခုနောတိ ဧတ္ထ ‘‘အညဿာ’’တိ သေသော။ ဦနဝီသတိဝဿော တွံ မညေတိ ဧတ္ထ ‘‘မညေ’’တိ ဣမိနာ ပရိကပ္ပတ္ထဝါစိနာ နိပါတေန ‘‘ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၃၈၃) ဝိယ မုသာဝါဒါပတ္တိယာ အဝိသယတံ ဒီပေတိ။ ဟိတေသိတာယ အနုသိဋ္ဌိဒါနာဒိကေ တထာရူပေ အညသ္မိံ ပစ္စယေ ကာရဏေ အသတိ ‘‘ဦနဝီသတိဝဿော တွံ မညေ’’ ဣတိ ဧဝမာဒိနာ အညဿ ဘိက္ခုနော ယော ဘိက္ခု သစေ သဉ္စိစ္စ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေယျ, တဿ ဧဝံ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ဘိက္ခုနော ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၇၅၀။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ သဉ္စိစ္စ ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဝေမတိကော…ပေ… အနုပသမ္ပန္နသညီ သဉ္စိစ္စ ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၆၇) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ သေသေ စာတိ အနုပသမ္ပန္နေ စ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။ ဝဇ္ဇမေဝ ဝဇ္ဇတာ။

၁၇၅၁။ ဟိတေသိတာယ ဘာသတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ မာ ဧဝန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကရောဟီ’’တိ သေသော, ပုနပိ မာ ဧဝံ ကရောဟီတိ အတ္ထော။ ‘‘အဟံ တံ ဣတ္ထိယာ သဟ နိသိန္နံ မညေ, တယာ ဝိကာလေ ဘုတ္တံ မညေ, ပုန မာ ဧဝံ ကရောဟိ’’ ဣတိ ဟိတေသိတာယ ဘာသတော အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

သဉ္စိစ္စကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၅၃။ ဘဏ္ဍနံ နာမ ကလဟော, ဘဏ္ဍနံ ဇာတံ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော, ဇာတဘဏ္ဍနာနန္တိ အတ္ထော, ‘‘ဝစန’’န္တိ သေသော။ သောတုံ ဥပဿုတိံ တိဋ္ဌေယျာတိ ယောဇနာ။ ဥပေစ္စ သုယျတိ ဧတ္ထာတိ ဟိ ဥပဿုတိ, ဌာနံ, ယံ ဌာနံ ဥပဂတေန သက္ကာ ဟောတိ ကထေန္တာနံ သဒ္ဒံ သောတုံ, တတ္ထာတိ အတ္ထော။ ယော ပန ဘိက္ခု ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ဘိက္ခူနံ ဝစနံ သောတုံ ဥပဿုတိံ သစေ တိဋ္ဌေယျ, တဿ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၁၇၅၄။ စောဒေတုကာမတာယ ဂစ္ဆတော အဿာတိ ယောဇနာ။

၁၇၅၅။ သောတုန္တိ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တာနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ဝစနံ သောတုံ။ ဩဟီယန္တဿာတိ ပကတိဂမနံ ဟာပေတွာ ဩသက္ကန္တဿ။ ပုရတော ဂစ္ဆတော ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဂစ္ဆတော တုရိတံ ဝါပီတိ ပုရတော ဂစ္ဆန္တာနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ဝစနံ သောတုံ ပစ္ဆတော သီဃံ ဂစ္ဆန္တဿာပိ။ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ ပဒေ ပဒေ အယံ ဧဝ ဝိနိစ္ဆယော။

၁၇၅၆။ အတ္တနော ဌိတောကာသန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥက္ကာသိတွာပိ ဝါတိ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ကတွာ ဝါ။ ဧတ္ထ အဟန္တိ ဝါ ဝတွာ ဉာပေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၁၇၅၇။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန။ သေသေ စာတိ အနုပသမ္ပန္နေ။ တိကဒုက္ကဋံ အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညိဝေမတိကအနုပသမ္ပန္နသညီနံ ဝသေန။

၁၇၅၈။ ဩရမိဿန္တိ မယာ ဂဟိတဒုဂ္ဂါဟတော ဝိရမိဿာမိ။

၁၇၅၉။ ကာယစိတ္တတော စ ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာနတော ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ။ သိယာ ကိရိယံ သောတုကာမတာယ ဂမနဝသေန, သိယာ အကိရိယံ ဌိတဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ မန္တယမာနံ အဇာနာပနဝသေန, တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ဟောတိ ကြိယာကြိယ’’န္တိ။ ဂမနေန သိဇ္ဈနတော ကာယကမ္မံ။ တုဏှီဘာဝေန သိဇ္ဈနတော ဝစီကမ္မံ။ သဒေါသန္တိ သာဝဇ္ဇံ, အကုသလစိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဥပဿုတိကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၆၀။ ဓမ္မိကာနန္တိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ကတာနံ။ ကမ္မာနန္တိ အပလောကနကမ္မံ, ဉတ္တိကမ္မံ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ ကမ္မာနံ။ ခီယတီတိ အရုစိံ ပကာသေတိ။

၁၇၆၁။ ဥဘယတ္ထာတိ အဓမ္မေ, ဓမ္မေ စ။

၁၇၆၂။ အဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္မေနာ’’တိ သေသော, ဓမ္မဝိရုဒ္ဓေန ကမ္မေနာတိ အတ္ထော။ ‘‘ကမ္မသ္မိ’’န္တိ ဣဒံ ဝိဘတ္တိံ ဝိပရိဏာမေတွာ ‘‘ကမ္မေနာ’’တိ အနုဝတ္တေတဗ္ဗံ။ ဝဂ္ဂေနာတိ ‘‘ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟဋော ဟောတိ, သမ္မုခီဘူတာ န ပဋိက္ကောသန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၈၇) ဝုတ္တသာမဂ္ဂိလက္ခဏဿ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ အသမဂ္ဂေန, ဧတ္ထ ‘‘သံဃေနာ’’တိ သေသော။ ‘‘တထာ အကမ္မာရဟဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘အဓမ္မေန ကမ္မေန ဣမေ ကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ စ ‘‘အသမဂ္ဂေန သံဃေန ဣမေ ကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ စ ‘‘အဓမ္မေန ကမ္မေန ဝဂ္ဂေန သံဃေန ဣမေ ကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ စ တထာ ‘‘အကမ္မာရဟဿ ဣမေ ကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ စ ဉတွာ ယော ခီယတိ, တဿ စ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

ကမ္မပဋိဗာဟနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၆၄-၅။ အာရောစိတံ ဝတ္ထု ယာဝ န ဝိနိစ္ဆိတံ ဝါတိ ယောဇနာ, ‘‘စောဒကေန စ စုဒိတကေန စ အတ္တနော ကထာ ကထိတာ, အနုဝိဇ္ဇကော သမ္မတော, ဧတ္တာဝတာပိ ဝတ္ထုမေဝ အာရောစိတံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၁) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ အာရောစိတံ ဝတ္ထု ယာဝ န ဝိနိစ္ဆိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဉတ္တိ ဝါ ဌပိတာ, ကမ္မဝါစာ နိဋ္ဌံ ယာဝ န ဂစ္ဆတိ, ဧတသ္မိံ…ပေ…ဟောတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၇၆၆။ ဆန္ဒံ အဒတွာ ဟတ္ထပါသေ ဇဟိတေ တဿ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၁၇၆၇-၉။ အဓမ္မေပိ ကမ္မသ္မိံ ဓမ္မကမ္မန္တိ သညိနော ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဓမ္မကမ္မေ စ အဓမ္မကမ္မသညိနော အနာပတ္တိ ဣဓ န ဝုတ္တာ, ပါဠိယံ ပန ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ‘‘သံဃဿ ဘဏ္ဍနာဒီနိ ဘဝိဿန္တီ’’တိ သညိနော ဂစ္ဆတော စ ယော ဝါ ဂိလာနော ဟောတိ, တဿ ဂစ္ဆတော စ ဂိလာနဿ ကရဏီယေ သတိ ဂစ္ဆတော စ ကမ္မံ နကောပေတုကာမဿ ဂစ္ဆတော စ ပဿာဝနာဒိနာ ပီဠိတဿ ဂစ္ဆတော စ ‘‘အာဂမိဿာမိ’’ဣတိ ဧဝံ ဂစ္ဆတောပိ န ဒေါသတာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ဒေါသော ဧဝ ဒေါသတာ, အာပတ္တိ, နဒေါသတာ အနာပတ္တိ။ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဂမနေန, ဆန္ဒဿ အဒါနေန စ အာပဇ္ဇနတော ကြိယာကြိယံ။

ဆန္ဒံအဒတွာဂမနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၇၀-၁။ သမဂ္ဂေန သံဃေန သဒ္ဓိန္တိ သမာနသံဝါသကေန သမာနသီမာယံ ဌိတေန သံဃေန သဒ္ဓိံ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘သမဂ္ဂေါ နာမ သံဃော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော’’တိ (ပါစိ။ ၄၈၆)။ စီဝရန္တိ ဝိကပ္ပနုပဂမာဟ။ ယထာဟ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါစိ။ ၄၈၆)။ သမ္မတဿာတိ သေနာသနပညာပကာဒိသမ္မုတိံ ပတ္တေသု အညတရဿ။ ခီယတီတိ ‘‘ယော ယော မိတ္တော, တဿ တဿ ဒေန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဝဏ္ဏံ ဘဏတိ။

ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညိဝေမတိကအဓမ္မကမ္မသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။

၁၇၇၂-၄။ သံဃေနာသမ္မတဿာပိ စီဝရံ, အညမေဝ ဝါ တထေဝ သမဂ္ဂေန သံဃေန ဒတွာ ခီယတိ, တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အနုပသမ္ပန္နေ တထေဝ သမဂ္ဂေန သံဃေန ဒိန္နေ သဗ္ဗတ္ထ စီဝရေ, အညပရိက္ခာရေ စ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အနုပသမ္ပန္နေတိ သမ္ပဒါနတ္ထေ ဘုမ္မံ, အနုပသမ္ပန္နဿာတိ အတ္ထော။

သဘာဝတော ဆန္ဒာဒီနံ ဝသေနေဝ ကရောန္တံ ခီယန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ နယာ ဝိနိစ္ဆယက္ကမာ။

ဒုဗ္ဗလကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၇၅။ ဣဒံ ဒွါဒသမန္တိ သမ္ဗန္ဓော, ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၄၉၀) ဣမံ ဒွါဒသမံ သိက္ခာပဒန္တိ အတ္ထော။ တိံသကကဏ္ဍသ္မိံ နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍေ။ အန္တိမေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘သိက္ခာပဒေနာ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ စ-သဒ္ဒေါ ဧဝကာရတ္ထော။ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ အတ္တနော ပရိဏာမေယျ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၈) ဣမိနာ အန္တိမေနေဝ သိက္ခာပဒေန သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ တုလျန္တိ ယောဇနာ။ အယမေဝ ဝိသေသတာတိ ဧတ္ထ ဝိသေသောယေဝ ဝိသေသတာ, အယမေဝ ဝိသေသောတိ အတ္ထော။

၁၇၇၆။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ နိဿဂ္ဂိယာဝသာနေ သိက္ခာပဒေ။ အတ္တနော ပရိဏာမနာတိ အတ္တနော ပရိဏာမနဟေတု။

ပရိဏာမနကထာဝဏ္ဏနာ။

သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော။

၁၇၇၇-၈။ ယော ပန ဘိက္ခု ဒေဝိယာ ဝါပိ ရညော ဝါပိ အဝိဒိတာဂမနော အပ္ပဋိသံဝိဒိတာဂမနော သယနီယဃရာ ရာဇသ္မိံ အနိက္ခန္တေ, ဒေဝိယာ အနိက္ခန္တာယ တဿ သယနီယဃရဿ ဥမ္မာရံ ဣန္ဒခီလံ သစေ အတိက္ကမေယျ, တဿ ဘိက္ခုနော ပဌမေ ပါဒေ ဒုက္ကဋံ သိယာ, ဒုတိယေ ပါဒေ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၁၇၇၉။ ပဋိသံဝိဒိတေတိ အတ္တနော အာဂမနေ နိဝေဒိတေ။ နေဝပဋိသံဝိဒိတသညိနောတိ အနိဝေဒိတသညိနော။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပဋိသံဝိဒိတာဂမနေ။ ဝေမတိကဿာတိ ‘‘ပဋိသံဝိဒိတံ နု ခေါ, န ပဋိသံဝိဒိတံ နု ခေါ’’တိ သံသယမာပန္နဿ။

၁၇၈၀-၁။ နေဝ ခတ္တိယဿ အပ္ပဋိသံဝိဒိတေပိ ဝါ န ခတ္တိယာဘိသေကေန အဘိသိတ္တဿ အပ္ပဋိသံဝိဒိတေပိ ဝါ ပဝိသတော န ဒေါသောတိ ယောဇနာ, ဧဝရူပါနံ အနိဝေဒိတေပိ ပဝိသန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

ဥဘောသု ရာဇိနိ စ ဒေဝိယာ စ သယနိဃရတော ဗဟိ နိက္ခန္တေသု ပဝိသတောပိ ဝါ ဥဘိန္နံ အညတရသ္မိံ နိက္ခန္တေ ပဝိသတောပိ ဝါ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ကထိနေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒိနာ သမ’’န္တိ သေသော, ဣဒံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန ကထိနသိက္ခာပဒေန သမာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သယနီယဃရပ္ပဝေသော ကြိယံ။ အပ္ပဋိသံဝေဒနံ အကြိယံ။

အန္တေပုရကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၈၂။ ရဇတံ, ဇာတရူပံ ဝါ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ, ဥဂ္ဂဏှာပယတောပိ ဝါ တဿ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၇၈၃။ ဂဏပုဂ္ဂလသံဃာနံ အတ္ထာယ စေတိယေ နဝကမ္မဿ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှာပယတော, ဥဂ္ဂဏှတောပိ ဝါ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ဇာတရူပရဇတာနံ သရူပံ နိဿဂ္ဂိယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၇၈၄။ မုတ္တာဒိရတနမ္ပိ ဝုတ္တသရူပမေဝ။ သံဃာဒီနမ္ပီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဏပုဂ္ဂလစေတိယာနံ သင်္ဂဟော။

၁၇၈၅-၆။ ယံ ကိဉ္စိ ဂိဟိသန္တကံ သစေ ကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ ဟောတု, အကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါပိ ဟောတု, မာတုကဏ္ဏပိဠန္ဓနံ တာလပဏ္ဏမ္ပိ ဝါ ဟောတု, ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေန ပဋိသာမယတော တဿ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၇၈၇။ န နိဓေတဗ္ဗမေဝါတိ န ပဋိသာမေတဗ္ဗမေဝ။

၁၇၈၈။ ဧသော ဟိ ယသ္မာ ပလိဗောဓော နာမ, တသ္မာ ဌပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၇၈၉။ အနုညာတေ ဌာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပတိတ’’န္တိ သေသော။ ဧတ္ထ အနုညာတဋ္ဌာနံ နာမ အဇ္ဈာရာမော ဝါ အဇ္ဈာဝသထော ဝါ။ ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ရတနံ ဝါ ရတနသမ္မတံ ဝါ အဇ္ဈာရာမေ ဝါ အဇ္ဈာဝသထေ ဝါ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ဥဂ္ဂဟာပေတွာ ဝါ နိက္ခိပိတုံ ‘ယဿ ဘဝိဿတိ, သော ဟရိဿတီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၀၄)။ ဧတ္ထ စ အဇ္ဈာရာမော နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ အန္တောပရိက္ခေပေါ, အပရိက္ခိတ္တဿ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တော။ အဇ္ဈာဝသထော နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ အန္တောပရိက္ခေပေါ, အပရိက္ခိတ္တဿ မုသလပါတဗ္ဘန္တရံ။ ‘‘ဥဂ္ဂဟေတွာ’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ, ဥဂ္ဂဟာပေတွာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၇၉၀-၁။ အနုညာတေ ပန ဌာနေ ယထာဝုတ္တအဇ္ဈာရာမာဒိကေ ဌာနေ ရတနံ ဝါ ရတနသမ္မတံ ဝါ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ဝါ သယနဘဏ္ဍံ ဝါ ဂဟေတွာ နိက္ခိပန္တဿ, ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှန္တဿ စ တာဝကာလိကမေဝ ဝါ ဂဏှန္တဿ ဥဘယတ္ထ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

သဉ္စရိတ္တသမောဒယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒိနာ ဣဒံ သိက္ခာပဒ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဣဒံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနာဒိနာ သဉ္စရိတ္တသမဇာတိကန္တိ အတ္ထော။

ရတနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၇၉၂။ ပုရေတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ။

၁၇၉၃-၄။ သန္တန္တိ စာရိတ္တသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တသရူပံ။ အနာပုစ္ဆာတိ ‘‘ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိ အနာပုစ္ဆိတွာ။ ပစ္စယံ ဝိနာတိ တာဒိသံ အစ္စာယိကံ ကရဏီယံ ဝိနာ။ ပရိက္ခေပေါက္ကမေတိ ပရိက္ခေပဿ အန္တောပဝေသေ။ ဥပစာရောက္ကမေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

၁၇၉၅။ အထာတိ ဝါကျန္တရာရမ္ဘေ။

၁၇၉၆။ တတော အညန္တိ ပဌမံ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆိတွာ တတော ပဝိဋ္ဌဂါမတော အညံ ဂါမံ။ ပုန တတောတိ ဒုတိယဂါမမာဟ။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘အာပုစ္ဆနေ ကိစ္စ’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ, ‘‘အာပုစ္ဆနကိစ္စ’’န္တိ ပါဌောယေဝ ပန ယုတ္တတရော။ ယထာအာကင်္ခိတပမာဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂါမသတေပိ ဝါ’’တိ။

၁၇၉၇။ ပဿမ္ဘေတွာနာတိ ပဋိဝိနောဒေတွာ။ အန္တရာ အညံ ဂါမံ ပဝိသန္တိ စေတိ ယောဇနာ။

၁၇၉၈-၉။ ကုလဃရေ ဝါ အညတ္ထ အာသနသာလာယ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ယော ဘိက္ခု သပ္ပိဘိက္ခာယ ဝါ တေလဘိက္ခာယ ဝါ သစေ စရိတုကာမော သိယာတိ ယောဇနာ။

ပဿေတိ ပကတိဝစနသဝနာရဟေ အတ္တနော သမီပေ, ဧတေနေဝ ဧတ္တကာ ဌာနာ ဒူရီဘူတော အသန္တော နာမ ဟောတီတိ ဗျတိရေကတော လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ။ အသန္တေတိ အဝိဇ္ဇမာနေ ဝါ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဒူရီဘူတေ ဝါ။ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘စိန္တေတွာ’’တိ သေသော။

၁၈၀၂။ အနောက္ကမ္မာတိ အနုပသက္ကိတွာ။ မဂ္ဂါတိ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂါ။

၁၈၀၃။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဝိကာလေ ဝိကာလသညိဝေမတိကကာလသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။

၁၈၀၄။ အစ္စာယိကေ ကိစ္စေ ဝါပီတိ သပ္ပဒဋ္ဌာဒီနံ ဘေသဇ္ဇပရိယေသနာဒိကေ အစိရာယိတဗ္ဗကိစ္စေ သတိ ဂစ္ဆတော။

၁၈၀၅။ အန္တရာရာမန္တိ ဂါမဗ္ဘန္တရေ သံဃာရာမံ။ ဘိက္ခုနီနံ ဥပဿယန္တိ ဘိက္ခုနိဝိဟာရံ။ တိတ္ထိယာနံ ဥပဿယန္တိ တိတ္ထိယာရာမံ။

၁၈၀၆-၇။ အန္တရာရာမာဒိဂမနေ န ကေဝလံ အနာပုစ္ဆာ ဂစ္ဆတောယေဝ, ကာယဗန္ဓနံ အဗန္ဓိတွာ, သံဃာဋိံ အပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တိ။

အာပဒါသုပီတိ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃေါ ဝါ အာဂစ္ဆတိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, အညော ဝါ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသုပိ ဗဟိဂါမတော အန္တောဂါမံ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၀၈။ အဋ္ဌိဒန္တမယံ ဝါပိ ဝိသာဏဇံ ဝါပိ သူစိဃရန္တိ ယောဇနာ။ အဋ္ဌိ နာမ ယံ ကိဉ္စိ အဋ္ဌိ။ ဒန္တောတိ ဟတ္ထိဒန္တော။ ဝိသာဏံ နာမ ယံ ကိဉ္စိ ဝိသာဏံ။

၁၈၀၉။ လာဘေတိ ပဋိလာဘေ။ ဘေဒနကန္တိ ဘေဒနမေဝ ဘေဒနကံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ဘေဒနကံ, ပဌမံ ဘိန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ တံ ဘေဒနကံ အဿ ပါစိတ္တိယဿ အတ္ထီတိ ဘေဒနကံ, ပါစိတ္တိယံ, အဿတ္ထိအတ္ထေ အ-ကာရပစ္စယော။

၁၈၁၀-၁။ ‘‘အနာပတ္တိ အရဏိကေ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အရဏိကေတိ အရဏိဓနုကေ။ ဝိဓေတိ ကာယဗန္ဓနဿ ဝိဓကေ။ အဉ္ဇနိကာတိ အဉ္ဇနိနာဠိကာ။ ဒကပုဉ္ဆနိယာတိ နဟာတဿ ဂတ္တေ ဥဒကပုဉ္ဆနပေသိကာယ။ ဝါသိဇဋေတိ ဝါသိဒဏ္ဍကေ။

သူစိဃရကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၁၂-၃။ မဉ္စပီဌသရူပံ ဒုတိယေ ဘူတဂါမဝဂ္ဂေ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တမေဝ။ ‘‘သုဂတင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒက’’န္တိ အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကဿ အာဂတတ္တာ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏေနာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ပါဒေနာ’’တိ သေသော။

ဟေဋ္ဌိမာဋနိန္တိ အဋနိယာ ဟေဋ္ဌိမတလံ။ အဋနိယာ ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမာဋနီ, တံ ဌပေတွာ, အညတြ ဟေဋ္ဌိမာယ အဋနိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒေသနာပုဗ္ဗဘာဂိယေန မဉ္စပါဒစ္ဆေဒေန သဟ ဝတ္တတီတိ သစ္ဆေဒါ။ တံ ပမာဏံ။ အတိက္ကမတောတိ အတိက္ကာမယတော, ဂါထာဗန္ဓဝသေန ယ-ကာရလောပေါ။

၁၈၁၅။ ပမာဏေန ကရောန္တဿာတိ အဋနိယာ ဟေဋ္ဌာ ဝဍ္ဎကိရတနပ္ပမာဏေန ပါဒေန ယောဇေတွာ ကရောန္တဿ, ဧတေနေဝ ‘‘ဦနကံ ကရောန္တဿာ’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခိတံ။ တဿာတိ တဿ အပ္ပမာဏိကဿ။ ဆိန္ဒိတွာတိ အဋနိတော ဟေဋ္ဌာ ဝဍ္ဎကိရတနာတိရိတ္တံ ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ။

၁၈၁၆။ ပမာဏတော နိခဏိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဓိက’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ, ပမာဏတော အဓိကံ ဌာနံ နိခဏိတွာ, အန္တောဘူမိံ ပဝေသေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥတ္တာနံ ဝါပီတိ ဥဒ္ဓံ ပါဒံ ကတွာ ဘူမိယံ ဝါ ဒါရုဃဋိကာသု ဝါ ဌပေတွာ။ အဋ္ဋံ ဝါ ဗန္ဓိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတောတိ ဥက္ခိပိတွာ တုလာသံဃာဋေ ဌပေတွာ အဋ္ဋံ ဗန္ဓိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ။

မဉ္စကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၁၇။ တူလံ ဩနဒ္ဓမေတ္ထာတိ တူလောနဒ္ဓံ, တူလံ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ စိမိလိကာယ ဩနဒ္ဓံ, ‘‘တူလံ နာမ တီဏိ တူလာနိ ရုက္ခတူလံ လတာတူလံ ပေါဋကိတူလ’’န္တိ (ပါစိ။ ၅၂၈) ဝုတ္တတူလာနံ အညတရံ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ ပိလောတိကာယ သိဗ္ဗိတွာ ကတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပေါဋကိတူလန္တိ ဧရကတူလာဒိ ယံ ကိဉ္စိ တိဏဇာတီနံ တူလံ။ ဥဒ္ဒါလနမေဝ ဥဒ္ဒါလနကံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ဥဒ္ဒါလနကန္တိ ဝုတ္တနယမေဝ။ အတိက္ကန္တာ ဤတိ ဥပဒ္ဒဝေါ ယေန သော အနီတိ, ဘဂဝါ, တေန အနီတိနာ။

၁၈၁၈။ အာယောဂေတိ အာယောဂပတ္တေ။ ဗန္ဓနေတိ ကာယဗန္ဓနေ။ အံသဗဒ္ဓကေတိ အံသဗန္ဓနကေ။ ဗိဗ္ဗောဟနေတိ ဥပဓာနေ။ ထဝိကာတိ ပတ္တထဝိကာ။ ထဝိကာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သိပါဋိကာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ထဝိကာဒီသု တူလောနဒ္ဓေသု ပရိဘုတ္တေသု ဘိက္ခုနော အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၈၁၉။ အညေန စ ကတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ဥဒ္ဒါလေတွာတိ ပိလောတိကံ ဥပ္ပါဋေတွာ တူလံ အပနေတွာ။ နယာတိ သမုဋ္ဌာနာဒယော။

တူလောနဒ္ဓကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၂၀။ နိသီဒနန္တိ နိသီဒနစီဝရံ။ ပမာဏတောတိ ‘‘တတြိဒံ ပမာဏံ, ဒီဃသော ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ ဒိယဍ္ဎံ, ဒသာ ဝိဒတ္ထီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၃၁) ဝုတ္တပမာဏတော။ ပမာဏာတိက္ကမေ ပယောဂေ တဿ ဒုက္ကဋံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၁၈၂၁။ သစ္ဆေဒန္တိ ပမာဏတော အတိရိတ္တပဒေသဿ ဆေဒနကိရိယာသဟိတပဋိကမ္မံ ပါစိတ္တိယမုဒီရိတန္တိ အတ္ထော။ တဿာတိ နိသီဒနဿ။ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကာတဗ္ဗာ သိယုန္တိ ယောဇနာ။

၁၈၂၂။ တဒူနကန္တိ တတော ပမာဏတော ဦနကံ။ ဝိတာနာဒိံ ကရောန္တဿာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အတ္ထရဏသာဏိပါကာရဘိသိဗိဗ္ဗောဟနာနံ သင်္ဂဟော။ ‘‘သဉ္စရိတ္တသမာ နယာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

နိသီဒနကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၂၃။ ရောဂေတိ ကဏ္ဍုပိဠကာဒိရောဂေ သတိ။ ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ယဿ ကဏ္ဍု ဝါ ပိဠကာဝါ အဿာဝေါ ဝါ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော, တဿ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၅၄)။ ဧတ္ထ ကဏ္ဍူတိ ကစ္ဆု။ ပိဠကာတိ လောဟိတတုဏ္ဍိကာ သုခုမပိဠကာ။ အဿာဝေါတိ အရိသဘဂန္ဒလမဓုမေဟာဒိဝသေန အသုစိပဂ္ဃရဏံ။ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓောတိ မဟာပိဠကာဗာဓော ဝုစ္စတိ။ ပမာဏတောတိ ‘‘တတြိဒံ ပမာဏံ, ဒီဃသော စတဿော ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော’’တိ (ပါစိ။ ၅၃၈) ဝုတ္တပ္ပမာဏတော။

ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၂၅။ ပမာဏေနေဝါတိ ‘‘တတြိဒံ ပမာဏံ, ဒီဃသော ဆ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ, တိရိယံ အဍ္ဎတေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၄၃) ဝုတ္တပ္ပမာဏေနေဝ။ ပမာဏာတိက္ကမေတိ ဝဿိကသာဋိကာယ ယထာဝုတ္တပမာဏတော အတိက္ကမနေ, နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မံ။ တဿ ဘိက္ခုဿ။ နယောတိ ဆေဒနပါစိတ္တိယာဒိကော ဝိနိစ္ဆယနယော။

ဝဿိကသာဋိကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၂၆။ သုဂတဿ စီဝရေန တုလျပ္ပမာဏံ စီဝရံ ယော ဘိက္ခု သစေ ကာရေယျ, တဿ စီဝရဿ ကရဏေ တဿ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ သိယာတိ ယောဇနာ။ တုလျံ ပမာဏံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၁၈၂၇။ အတ္တနော ဝတ္ထာနံ ကရဏကာရာပနံ ဝိနာ အညတော ပဋိလာဘော နာမ နတ္ထိ, သူစိကမ္မပရိယောသာနေ စီဝရသရူပဿ ပဋိလာဘောယေဝေတ္ထ ပဋိလာဘောတိ ဝိညာယတိ။

၁၈၂၈။ တဿာတိ ယံ ‘‘သုဂတဿ စီဝရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တဿ သုဂတစီဝရဿ။ ဒီဃသော ပမာဏေန သုဂတဿ ဝိဒတ္ထိယာ နဝ ဝိဒတ္ထိယော, တိရိယံ ပမာဏေန ဆ ဝိဒတ္ထိယော ဝိနိဒ္ဒိဋ္ဌာ သိက္ခာပဒေယေဝ ကထိတာတိ ယောဇနာ။

နန္ဒကထာဝဏ္ဏနာ။

ရာဇဝဂ္ဂေါ နဝမော။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပါစိတ္တိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။