ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ (ဒု)

ဝိနယပိဋကေ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ (ဒုတိယော ဘာဂေါ)

ပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၃၀-၁။ ဧဝံ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေန ဒွေနဝုတိ ပါစိတ္တိယာနိ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ပါဋိဒေသနီယေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယော စန္တရဃရ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ အန္တရဃရန္တိ ရထိကာဒိမာဟ။ ယထာဟ ‘‘အန္တရဃရံ နာမ ရထိကာ ဗျူဟံ သိင်္ဃာဋကံ ဃရ’’န္တိ။

ယော ပန ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌာယ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော ယံ ကိဉ္စိ ခါဒနံ, ဘောဇနမ္ပိ ဝါ သဟတ္ထာ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ, တဿ ဘိက္ခုနော ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, ဘောဂေ အဇ္ဈောဟာရေ ပါဋိဒေသနီယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

ဣတော ပဋ္ဌာယ စတဿော ဂါထာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ပေါတ္ထကေသု လိခိတာ, တာသံ အယံ ပဋိပါဋိ – ‘‘ဧတ္ထန္တရဃရ’’န္တိ တတိယာ, ‘‘တသ္မာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ စတုတ္ထီ, ‘‘ရထိကာဒီသူ’’တိ ပဉ္စမီ, ‘‘ရထိကာယပိ ဝါ’’တိ ဆဋ္ဌီ။ ပဋိပါဋိ ပနာယံ မာတိကဋ္ဌကထက္ကမေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမာယ ပဋိပါဋိယာ တာသံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ –

၁၈၃၂-၃။ ပုရိမဂါထာဒွယေန ပဒဘာဇနာဂတသာမညဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိသေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒေ။ တဿာတိ အညာတိကဘိက္ခုနိယာ။ ဝါကျတောတိ ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌာယာ’’တိ ဝစနတော။ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ။ ယသ္မာ ဘိက္ခုဿ ဌိတဋ္ဌာနံ နပ္ပမာဏန္တိ အဋ္ဌကထာယ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၅၃) ဝဏ္ဏိတံ, တသ္မာ အာရာမာဒီသု ဌတွာ ဒေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော ဝီထိအာဒီသု ဌတွာ ယော ပဋိဂ္ဂဏှေယျ စေ, ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဏှတော တဿ ဘိက္ခုနော န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ပရိဘောဂဿ ပဋိဂ္ဂဟဏမူလကတ္တာ န ဒေါသော။ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတော’’တိ ဣမိနာ ပရိဘောဂေ ပါဋိဒေသနီယာဘာဝေါ စ ဒီပိတော ဟောတိ။

၁၈၃၄။ သစေ ဘိက္ခုနီ ရထိကာဒီသု ဌတွာ ဘောဇနံ ဒေတိ, ဘိက္ခု အန္တရာရာမေ ဌတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ စေ, တဿ အာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘ဘိက္ခုနိ ဘောဇန’’န္တိ ရဿတ္တံ။ အာပတ္တီတိ စ ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု ဒုက္ကဋပါဋိဒေသနီယာပတ္တိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၁၈၃၅။ ရထိကာဒီသု ဌတွာ ဘိက္ခုနီ ဘောဇနံ ဒေတိ စေ, တံ ရထိကာယပိ ဝါ…ပေ… အယံ နယောတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ရထိကာတိ ရစ္ဆာ။ ဗျူဟန္တိ အနိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ ဂတပစ္စာဂတရစ္ဆာ။ သန္ဓိ နာမ ဃရသန္ဓိ။ သိင်္ဃာဋကန္တိ စတုက္ကောဏံ ဝါ တိကောဏံ ဝါ မဂ္ဂသမောဓာနဋ္ဌာနံ။ အယံ နယောတိ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ အနန္တရဂါထာယ ဝုတ္တနယော။

၁၈၃၇။ အာမိသေန အသမ္ဘိန္နရသံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဒုက္ကဋံ ဘာသိတံ။ အာမိသေန သမ္ဘိန္နေ ဧကရသေ ယာမကာလိကာဒိမှိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟာရေ ပါဋိဒေသနီယာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၁၈၃၈။ ဧကတောဥပသမ္ပန္နဟတ္ထတောတိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ဟတ္ထတော။ ယထာဟ ‘‘ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၅၃)။ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝါတိ။

၁၈၃၉။ အညာတိကာယ ဉာတိကသညိဿ, တထေဝ ဝိမတိဿ စ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၈၄၀။ အညာတိကာယ ဒါပေန္တိယာ ဘူမိယာ နိက္ခိပိတွာ ဒဒမာနာယ ဝါ အန္တရာရာမာဒီသု ဌတွာ ဒေန္တိယာ ပဋိဂ္ဂဏှတော ဘိက္ခုဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ အန္တရာရာမာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဘိက္ခုနုပဿယတိတ္ထိယသေယျာပဋိက္ကမနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပဋိက္ကမနံ နာမ ဘောဇနသာလာ။

၁၈၄၁။ ဂါမတော ဗဟိ နီဟရိတွာ ဒေတီတိ ယောဇနာ။

၁၈၄၂။ ဟတ္ထတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂဟဏေ’’တိ သေသော။ တထာတိ အနာပတ္တိ။ သမုဋ္ဌာနံ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဧဠကလောမေန သမံ မတန္တိ ယောဇနာ။

ပဌမပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၄၃-၄။ အဝုတ္တေတိ ဝက္ခမာနနယေန အဝုတ္တေ။ ဧကေနပိ စ ဘိက္ခုနာတိ သမ္ဗန္ဓော။ အပသက္ကာတိ အပဂစ္ဆ။ အာဒိ-အတ္ထဝါစိနာ ဣတိ-သဒ္ဒေန ‘‘အပသက္က တာဝ, ဘဂိနိ, ယာဝ ဘိက္ခူ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ဝါကျသေသော သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဣမိနာ အပသာဒနာကာရော သန္ဒဿိတော။ ‘‘ဧကေနပိ စ ဘိက္ခုနာ’’တိ ဣမိနာ အဝကံသော ဒဿိတော။ ဥက္ကံသော ပန ‘‘တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သာ ဘိက္ခုနီ အပသာဒေတဗ္ဗာ’’တိ ပါဠိတောပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘အာမိသ’’န္တိ သာမညဝစနေပိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရဿေဝ ဂဟဏံ။ ယထာဟ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေနာ’’တိ။ ဘောဂေတိ စ ဧကတောဥပသမ္ပန္နန္တိ စ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

၁၈၄၅။ တထေဝါတိ ဒုက္ကဋံ။ တတ္ထာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။

၁၈၄၆။ အတ္တနော ဘတ္တေ ဒိန္နေပိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ, ပုရိမသိက္ခာပဒေန ပန အာပတ္တိသမ္ဘဝါ ‘‘န ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘အတ္တနော ဘတ္တံ ဒါပေတိ, န ဒေတီတိ ဧတ္ထ သစေပိ အတ္တနော ဘတ္တံ ဒေတိ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိယေဝ, ပုရိမသိက္ခာပဒေန အာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၅၈)။ တထာတိ အနာပတ္တိ။ ဥဘယသိက္ခာပဒေဟိပိ အနာပတ္တိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဒေတိ စေ’’တိ။ ယထာဟ ‘‘အညေသံ ဘတ္တံ ဒေတိ, န ဒါပေတီတိ ဧတ္ထ ပန သစေပိ ဒါပေယျ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ ဘဝေယျ, ဒေန္တိယာ ပန နေဝ ဣမိနာ, န ပုရိမေန အာပတ္တီ’’တိ။

၁၈၄၇။ ဘိက္ခုနီ ယံ န ဒိန္နံ, တံ ဒါပေတိ, ယတ္ထ ဝါ န ဒိန္နံ, တတ္ထ ဒါပေတိ, တမ္ပိ သဗ္ဗေသံ မိတ္တာမိတ္တာနံ သမံ ဒါပေတိ, တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ။

၁၈၄၈။ သိက္ခမာနာ ဝါ သာမဏေရိကာ ဝါ ‘‘ဣဓ သူပံ ဒေထ, ဩဒနံ ဒေထာ’’တိ ဝေါသာသန္တီ ဝိဓာနံ ကရောန္တီ ဌိတာ, တံ အနပသာဒေန္တဿ အနာပတ္တိ။ ပဉ္စေဝ ဘောဇနာနိ ဝိနာ အညံ ဝေါသာသန္တိံ ဘိက္ခုနိံ အနပသာဒေန္တဿ အနာပတ္တိ။ အနပသာဒေန္တဿ ဥမ္မတ္တကာဒိနောပိ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၈၄၉။ သမုဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမဿာ’’တိ သေသော။ ဘောဇနံ ကိရိယံ, ဝေါသာသန္တိယာ အနိဝါရဏံ အကိရိယန္တိ ဧဝမိဒံ ကြိယာကြိယံ။

ဒုတိယပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၅၀-၁။ သေက္ခန္တိ သမ္မတေတိ ‘‘သေက္ခသမ္မတံ နာမ ကုလံ ယံ ကုလံ သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, ဘောဂေန ဟာယတိ, ဧဝရူပဿ ကုလဿ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန သေက္ခသမ္မုတိ ဒိန္နာ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၆၇) ဝုတ္တံ ဣဒံ ကုလံ သေက္ခသမ္မတံ နာမ။ တေနာဟ ‘‘လဒ္ဓသမ္မုတိကေ ကုလေ’’တိ။ လဒ္ဓါ သမ္မုတိ ယေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဃရူပစာရံ ဩက္ကန္တေ နိမန္တိတောပိ အနိမန္တိတောဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဃရူပစာရောက္ကမနာ ပုဗ္ဗေဝါ’’တိ။ ယထာဟ ‘‘အနိမန္တိတော နာမ အဇ္ဇတနာယ ဝါ သွာတနာယ ဝါ အနိမန္တိတော, ဃရူပစာရံ ဩက္ကမန္တေ နိမန္တေတိ, ဧသော အနိမန္တိတော နာမာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၆၇)။

‘‘အဂိလာနော နာမ ယော သက္ကောတိ ပိဏ္ဍာယ စရိတု’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခာယ စရိတုံ သမတ္ထော အဂိလာနော နာမ။ ဂဟေတွာတိ သဟတ္ထာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။ ‘‘အာမိသ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ သဟတ္ထာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၆၇)။ ဂဟဏေတိ ဧတ္ထ ‘‘အာဟာရတ္ထာယာ’’တိ သေသော။

၁၈၅၃။ တတ္ထာတိ အသေက္ခသမ္မတေ ကုလေ။ တထေဝ ပရိဒီပိတန္တိ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတံ။

၁၈၅၄။ နိမန္တိတဿ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန နိမန္တိတဿ အဝသေသံ ဂဏှာတိ။ ယထာဟ ‘‘နိမန္တိတဿ ဝါ ဂိလာနဿ ဝါ သေသကံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ။ အညေသံ ဘိက္ခာ တတ္ထ ဒီယတီတိ ယောဇနာ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ သေက္ခသမ္မတေ ကုလေ။

၁၈၅၅။ ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အာသနသာလာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ။ နိစ္စဘတ္တာဒိကေ ဝါပီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သလာကဘတ္တပက္ခိကဥပေါသထိကပါဋိပဒိကဘတ္တာနံ ဂဟဏံ။

၁၈၅၆။ ဒွါရေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဌပေတွာ’’တိ သေသော။ သမ္ပတ္တေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘သစေပိ အနာဂတေ ဘိက္ခုမှိ ပဌမံယေဝ နီဟရိတွာ ဒွါရေ ဌပေတွာ ပစ္ဆာ သမ္ပတ္တဿ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၆၉)။

၁၈၅၇။ မဟာပစ္စရိယာ(ပအာစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၆၉) ဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘိက္ခု’’န္တိအာဒိ။ သမုဋ္ဌာနေဠကူပမန္တိ သမုဋ္ဌာနတော ဧဠကလောမသိက္ခာပဒသဒိသန္တိ အတ္ထော။

တတိယပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၅၈-၉။ ‘‘ပဉ္စန္နံ ပဋိသံဝိဒိတံ, ဧတံ အပ္ပဋိသံဝိဒိတံ နာမာ’’တိ ဝစနတော စ ဣဓာပိ ‘‘သဟဓမ္မိကဉာပိတ’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ စ အဂဟဋ္ဌ-သဒ္ဒေန ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဂဟဏံ။ ဝုတ္တမေဝ နယံ ဝေါဟာရန္တရေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဣတ္ထိယာ ပုရိသေန ဝါ’’တိ။ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ အာရညကာနိ သေနာသနာနီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၇၃) ဝစနတော အာရာမန္တိ အာရညကာရာမမာဟ။ သစေ ဧဝမာရောစိတံ ပဋိသံဝိဒိတန္တိ ဟိ ဝုတ္တံ ပဒဘာဇနေတိ (ပါစိ။ ၅၇၃) ယောဇနာ။ ပဋိသံဝိဒိတန္တိ ပဂေဝ နိဝေဒိတံ။

၁၈၆၀။ ပစ္ဆာ ယထာရောစိတံ တမေဝ ဝါ တဿ စ ပရိဝါရံ ကတွာ အညံ ဗဟုံ ဝါ အာဟရီယတု, တမ္ပိ ပဋိသံဝေဒိတံ နာမာတိ ယောဇနာ။

၁၈၆၁။ ယာဂုယာ ဝိဒိတံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘တံ ဌပေတွာ’’တိ ဣဒံ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ။ ဣဒမ္ပိ ဝိဒိတံ ကုရုန္ဒိယံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၁၈၆၂။ ပနာတိ အပိ-သဒ္ဒတ္ထော။ အညာနိပိ ကုလာနီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘အသုကံ နာမ ကုလံ ပဋိသံဝေဒိတံ ကတွာ ခါဒနီယာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ သုတွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၇၃) အဋ္ဌကထာသေသော။ တေနာတိ ကတပဋိသံဝေဒိတေန။ တမ္ပိ စ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၈၆၃။ ဧဝံ ယံ အနာရောစိတန္တိ ‘‘အာရာမံ ဝါ ဥပစာရံ ဝါ ပဝိသိတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန ယံ ပဌမံ အနိဝေဒိတံ။ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ယံ အာရာမမနာဘတ’’န္တိ ဣမိနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဧဝန္တိ ‘‘တဿ ပရိဝါရံ ကတွာ’’တိအာဒိနာ ပကာရေန။ ‘‘တံ အသံဝိဒိတံ နာမာ’’တိ ဣဒံ ‘‘သဟဓမ္မိကဉာပိတ’’န္တိ ဣမိနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ပဉ္စန္နံ ပဋိသံဝိဒိတံ, ဧတံ အပ္ပဋိသံဝိဒိတံ နာမာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၇၃)။ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ပဉ္စန္နံ ပဋိသံဝိဒိတန္တိ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ယံ ကိဉ္စိ ပေသေတွာ ‘ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ အာဟရိဿာမာ’တိ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတမ္ပိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝါတိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၇၃) ဝုတ္တံ။

၁၈၆၄။ ကာရာပေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိသံဝိဒိတ’’န္တိ သေသော။

၁၈၆၅။ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂန္တွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဧဝမကတွာတိ ‘‘ဗဟိအာရာမံ ပေသေတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝိဓာနံ အကတွာ။ ဥပစာရတောတိ ဧတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ တော-ပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၈၆၈။ ‘‘ပဋိသံဝိဒိတေ’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ ‘‘အနာပတ္တေ ဝါ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ပဋိသံဝိဒိတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂိလာနဿာ’’တိ သေသော။ ပဋိသံဝိဒိတေ အနာပတ္တိ, ဂိလာနဿာပိ အနာပတ္တိ, အပ္ပဋိသံဝိဒိတေပိ တဿ ပဋိသံဝိဒိတဿ အဝသေသကေ ဝါ ဂိလာနဿ အဝသေသကေ ဝါ အနာပတ္တိ ဧဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ပဋိသံဝိဒိတဿ ဝါ ဂိလာနဿ ဝါ သေသကံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၇၅)။ ဗဟာရာမေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အန္တောယေဝ ဘုဉ္ဇတော အဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဂဟေတွာ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ‘‘တဿာ’’တိအာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗော။

၁၈၆၉။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အာရညကာရာမေ။ ခါဒတော အနာပတ္တိ ဧဝါတိ ယောဇနာ, တတ္ထ ‘‘အညေန ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒိန္နာနီ’’တိ သေသော။

စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သေခိယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၇၀။ ဧဝံ ပါဋိဒေသနီယဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သေခိယာနံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယော အနာဒရိယေနေဝါ’’တိအာဒိ။ ယောတိ ထေရော ဝါ နဝေါ ဝါ မဇ္ဈိမော ဝါ။ ဧတ္ထ အနာဒရိယံ နာမ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိအာပဇ္ဇနံ, နိဝါသနာဒိဝတ္ထဿ ဥဂ္ဂဟဏေ နိရုဿာဟဉ္စ။ ပစ္ဆတောပိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန ‘‘ပဿတောပိ ဝါ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ။ တဿ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဝက္ခမာနသမုစ္စယော။

၁၈၇၁။ န ကေဝလံ ဝုတ္တနယေန နိဝါသေန္တဿေဝ ဟောတိ, ခန္ဓကာဂတဟတ္ထိသောဏ္ဍာဒိအာကာရေနာပိ နိဝါသေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထိသောဏ္ဍာဒီ’’တိအာဒိ။ ဟတ္ထိသောဏ္ဍာဒိနိဝါသနံ ပရတော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၂၈၀) အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ပရိမဏ္ဍလန္တိ သမန္တတော မဏ္ဍလံ ကတွာ။ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ နိဝတ္ထဗ္ဗံ နိဝါသေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

၁၈၇၂။ ဇာဏုမဏ္ဍလတော ဟေဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဇင်္ဃဋ္ဌိသီသတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ သေသော။ အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏကန္တိ ဝဍ္ဎကိအင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တန္တိ အာစရိယာ။ ‘‘ယော ပန သုက္ခဇင်္ဃော ဝါ မဟာပိဏ္ဍိကမံသော ဝါ ဟောတိ, တဿ သာရုပ္ပတ္ထာယ ဇာဏုမဏ္ဍလတော အဋ္ဌင်္ဂုလာဓိကမ္ပိ ဩတာရေတွာ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၇၆) အဋ္ဌကထံ သင်္ဂဏှိတုမာဟ ‘‘တတော ဦနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

၁၈၇၃။ အသဉ္စိစ္စ အပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဧဝမုပရိပိ။ အသဉ္စိစ္စာတိ ‘‘အပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမီ’’တိ ဧဝံ အသဉ္စိစ္စ, အထ ခေါ ‘‘ပရိမဏ္ဍလံယေဝ နိဝါသေဿာမီ’’တိ ဝိရဇ္ဈိတွာ အပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ။ အသတိဿာပီတိ အညဝိဟိတဿာပိ တထာ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ။ အဇာနန္တဿာတိ ကေဝလံ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတုံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တိ။ အပိစ နိဝါသနဝတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဥဂ္ဂဟိတဝတ္တောပိ သစေ ‘‘အာရုဠှ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဩရုဠှ’’န္တိ ဝါ န ဇာနာတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိယေဝ။ ဂိလာနဿာတိ ယဿ ဇင်္ဃာယ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဝဏော ဟောတိ, တဿ ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ဩတာရေတွာ ဝါ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ။ ပါဒေါတိ စေတ္ထ ပါဒသမီပံ အဓိပ္ပေတံ။ အာပဒါသူတိ ဝါဠာ ဝါ စောရာ ဝါ အနုဗန္ဓန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ။

ပရိမဏ္ဍလကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၈၇၄။ ဥဘော ကောဏေ သမံ ကတွာတိ ပါရုပနဿ ဧကံသေ ကတဿ ပိဋ္ဌိပဿေ, ဥဒရပဿေ စ ဩလမ္ဗမာနေ ဥဘော ကဏ္ဏေ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ ဂဏ္ဍာ ဝိယ သမံ ကတွာ။ ပရိမဏ္ဍလံ ကတွာတိ ဧတဿေဝ အတ္ထပဒံ။ သာဒရန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော။ သာဒရံ ဝါ ပါရုပိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ, သာဒရံ ပါရုပနံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ဧဝံ အကရောန္တဿာတိ ပါရုပနဝတ္တေ အာဒရံ ဇနေတွာ ဧဝံ အပါရုပန္တဿ။

၁၈၇၅။ ‘‘ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၇၆) ဝါ ‘‘ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ’’တိ (ပါစိ။ ၅၇၇) ဝါ ‘‘အန္တရဃရေ’’တိ အဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အဝိသေသေန ဝုတ္တ’’န္တိ။ ဣဒံ သိက္ခာပဒဒွယံ ယသ္မာ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဃရေ, ဝိဟာရေ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ပရိမဏ္ဍလန္တိ ယောဇနာ။ ဃရေတိ အန္တရဃရေ။ ဝိဟာရေ ဝါတိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနာဒိကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပရိမဏ္ဍလံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ပရိမဏ္ဍလမေဝ နိဝါသေတဗ္ဗံ ပါရုပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဒုတိယံ။

၁၈၇၆။ ဥဘော ကောဏေ သမံ ကတွာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဂီဝမေဝ စ အနုဝါတေန ဆာဒေတွာတိ ယောဇနာ။

၁၈၇၇။ တထာ အကတွာတိ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ အကတွာ။ ဇတ္တူနိပီတိ ဥဘော အံသကူဋာနိပိ။ ဥရမ္ပိ စာတိ ဟဒယမ္ပိ။ ဝိဝရိတွာတိ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ။ ယထာကာမန္တိ ဣစ္ဆာနုရူပံ။ ဂစ္ဆတောတိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တရဃရေ’’တိ သေသော။ အန္တရဃရံ နာမ ဂါမေ ဝါ ဟောတု ဝိဟာရေ ဝါ, ပစိတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂိဟီနံ ဝသနဋ္ဌာနံ။

တတိယံ။

၁၈၇၈-၉။ ‘‘မဏိဗန္ဓတော’’တိ ဣမိနာပိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝါသူပဂဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကာယံ ဝိဝရိတွာ နိသီဒတော’’တိ သေသော။ ဝါသူပဂေါ နာမ ရတ္တိဝါသတ္ထာယ ဥပဂတော, ဧတေန ဝါသတ္ထာယ အန္တရဃရံ ဥပဂစ္ဆန္တေန သုပ္ပဋိစ္ဆန္နေနေဝ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ ဒီပိတံ ဟောတိ, ဧတေနေဝ ဝါသူပဂတဿ သန္တိကံ ဥပဂတဿ ယထာကာမံ ဂမနေ န ဒေါသောတိ စ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။ တေနာဟ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဧကဒိဝသမ္ပိ ဝါသူပဂတဿ သန္တိကံ ယထာသုခံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကော ပန ဝါဒေါ စတုပဉ္စာဟံ ဝါသမဓိဋ္ဌာယ ဝသိတဘိက္ခူနံ သန္တိက’’န္တိ။

စတုတ္ထံ။

၁၈၈၀။ သုဝိနီတေနာတိ ဟတ္ထပါဒါနံ အကီဠာပနေနေဝ သုဋ္ဌု ဝိနီတေန။

ပဉ္စမံ။

၁၈၈၁။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘သတီမတာ’’တိ ဒီဃော ကတော။ အဝိကာရေနာတိ တံတဒဝလောကာသဟိတေန။ ယုဂံ မတ္တာ ပမာဏံ ဧတဿာတိ ယုဂမတ္တံ, ရထယုဂံ စတုဟတ္ထပ္ပမာဏံ, တတ္တကံ ပဒေသံ။ ပေက္ခိနာတိ ဩလောကေန္တေန။ ‘‘ဘိက္ခုနာ ဩက္ခိတ္တစက္ခုနာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၁၈၈၂။ အန္တရဃရေ ယတ္ထ ကတ္ထစိပိ ဧကသ္မိမ္ပိ ဌာနေ ဌတွာတိ ယောဇနာ။ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ တထာရူပေ အန္တရာယေ သတိ ဂစ္ဆတောပိ ဩလောကေတုံ လဗ္ဘတိ။ ဧကသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာတိ ဧတ္ထ ဂစ္ဆန္တောပိ ပရိဿယာဘာဝံ ဩလောကေတုံ လဗ္ဘတိယေဝ။ ‘‘တထာ ဂါမေ ပူဇ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ပိ-သဒ္ဒေါ ပန-သဒ္ဒတ္ထော, ဩလောကေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၈၈၃။ ဩလောကေန္တော တဟံ တဟန္တိ ယော အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ပါသာဒံ ကူဋာဂါရံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တော။

သတ္တမံ။

၁၈၈၄။ ဧကတော ဝါပီတိ ဧကအံသကူဋတော ဝါ။ ဥဘတော ဝါပီတိ ဥဘယံသကူဋတော ဝါ။ ဣန္ဒခီလကတော အန္တောတိ ဂါမဒွါရိန္ဒခီလတော အန္တော, ဃရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

နဝမံ။

၁၈၈၅။ တထာ နိသိန္နကာလေပီတိ ဣန္ဒခီလဿ အန္တော နိသိန္နကာလေပိ။ ကုဏ္ဍိကံ နီဟရန္တေန စ စီဝရံ အနုက္ခိပိတွာ ဒါတဗ္ဗာ ကုဏ္ဍိကာတိ ယောဇနာ။ ကုဏ္ဍိကန္တိ စ ဥပလက္ခဏမတ္တံ။ ဓမ္မကရဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဒသမံ။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၁၈၈၆။ ဂန္တုဉ္စေဝ နိသီဒိတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ စ-သဒ္ဒေါ ကိရိယာသမုစ္စယော။ ဟသနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဟာသဇနကေ ကာရဏေ။ သိတမတ္တန္တိ မန္ဒဟာသံ။

ပဌမဒုတိယာနိ။

၁၈၈၇။ အပ္ပသဒ္ဒေနာတိ ‘‘ကိတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတိ? ဒွါဒသဟတ္ထေ ဂေဟေ အာဒိမှိ သံဃတ္ထေရော, မဇ္ဈေ ဒုတိယတ္ထေရော, အန္တေ တတိယတ္ထေရောတိ ဧဝံ နိသိန္နေသုယံ သံဃတ္ထေရော ဒုတိယတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ မန္တေတိ, ဒုတိယတ္ထေရော တဿ သဒ္ဒဉ္စေဝ သုဏာတိ, ကထဉ္စ ဝဝတ္ထပေတိ။ တတိယတ္ထေရော ပန သဒ္ဒမေဝ သုဏာတိ, ကထံ န ဝဝတ္ထပေတိ။ ဧတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၈၈) ဝုတ္တအပ္ပသဒ္ဒယုတ္တေန။ သစေ ပန တတိယတ္ထေရော ကထဉ္စ ဝဝတ္ထပေတိ, မဟာသဒ္ဒေါ နာမ ဟောတီတိ။

တတိယံ။

၁၈၈၈။ ကာယပ္ပစာလကံ ကတွာတိ ကာယံ စာလေတွာ စာလေတွာ။ ဥပရိပိ ဧသေဝ နယော။ ဟတ္ထဿ ဝုတ္တလက္ခဏတ္တာ ‘‘ဗာဟူ’’တိ မဏိဗန္ဓတော ယာဝ အံသကူဋာ ဂဟေတဗ္ဗာ။

၁၈၈၉။ ဥဇုံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ ဥဇုံ ဌပေတွာ။ အာသိတဗ္ဗန္တိ နိသီဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘သမေန ဣရိယာပထေန တူ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၁၈၉၀။ ဣတ္ထမ္ဘူတေ ကရဏဝစနံ။ ဂမနပဋိသံယုတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု ဂမနဿ အသမ္ဘဝေါတိ အာဟ ‘‘နိသီဒနေန ယုတ္တေသူ’’တိ။

ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမဋ္ဌမနဝမာနိ။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၁၈၉၁။ ခမ္ဘံ ကတွာတိ ကဋိယာ ဧကပဿေ ဝါ ဒွီသု ဝါ ပဿေသု ကပ္ပရသန္ဓိတော အာဘုဇိတွာ ဟတ္ထံ ဌပေတွာ။ ယထာဟ – ‘‘ခမ္ဘကတော နာမ ကဋိယံ ဟတ္ထံ ဌပေတွာ ကတခမ္ဘော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၉၆)။ ဥက္ကုဋိကာယ ဝါ ဂစ္ဆတောတိ ယောဇနာ။ ဥက္ကုဋိကာ ဝုစ္စတိ ပဏှိယော ဥက္ခိပိတွာ အဂ္ဂပါဒေဟိ ဝါ အဂ္ဂပါဒေ ဥက္ခိပိတွာ ပဏှီဟိ ဧဝ ဝါ ဘူမိံ ဖုသန္တဿ ဂမနံ။

၁၈၉၂။ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယာတိ အာယောဂပလ္လတ္ထိကာယ။ အန္တရဃရေ နိသီဒန္တဿ တဿ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၈၉၃။ ဒုတိယေ စာတိ ‘‘န ခမ္ဘကတော အန္တရဃရေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၉၇) သိက္ခာပဒေ စ။ စတုတ္ထေ စာတိ ‘‘န ဩဂုဏ္ဌိတော အန္တရဃရေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၉၉) သိက္ခာပဒေ စ။ ဆဋ္ဌေတိ ‘‘န ပလ္လတ္ထိကာယ အန္တရဃရေ’’ဣစ္စာဒိ (ပါစိ။ ၆၀၁) သိက္ခာပဒေ စ။ ဣတိ ဧဝံ သာရုပ္ပါ သမဏာစာရာနုစ္ဆဝိကာ ဆဗ္ဗီသတိ သိက္ခာပဒါနိ ပကာသိတာနိ။

ပဌမဒုတိယတတိယစတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ။

၁၈၉၄။ ဝိညုနာ ဘိက္ခုနာ သက္ကစ္စံ သတိယုတ္တေန, ပတ္တသညိနာ စ ဟုတွာ သမသူပေါဝ ပိဏ္ဍပါတော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ ဧဝံ ဧတာယ ဂါထာယ သိက္ခာပဒတ္တယံ သင်္ဂဟိတံ။ သက္ကစ္စန္တိ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ ‘‘သတိယုတ္တေနာ’’တိ ဣဒံ ‘‘သက္ကစ္စ’’န္တိ ဧတဿ အတ္ထပဒံ။ ‘‘သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၀၂) ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ပတ္တေ သညာ ပတ္တသညာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ပတ္တသညီ, အနညဝိဟိတေန အတ္တနော ဘာဇနေယေဝ ဥပနိဗဒ္ဓသညိနာတိ အတ္ထော။

၁၈၉၅။ ဘတ္တစတုဗ္ဘာဂေါတိ ဘတ္တဿ စတုဗ္ဘာဂပ္ပမာဏော။ တတော အဓိကံ ဂဏှတော ဒုက္ကဋံ။

၁၈၉၆။ ‘‘ရသရသေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ရသေရသေ’’တိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝုတ္တံ။ ဒွေ သူပေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ဩလောဏိသာကသူပေယျမစ္ဆရသမံသရသာဒီနိ ရသရသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဩလောဏီတိ ဒဓိကတံ ဂေါရသ’’န္တိ ကေစိ။ ‘‘ဧကာ ဗျဉ္ဇနဝိကတီ’’တိ အပရေ။ ‘‘ယော ကောစိ သုဒ္ဓေါ ကဉ္ဇိကတက္ကာဒိရသော’’တိ အညေ။ သာကသူပေယျဂ္ဂဟဏေန ယာ ကာစိ သူပေယျသာကေဟိ ကတာ ဗျဉ္ဇနဝိကတိ ဝုတ္တာ။ မံသရသာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဝသေသာ သဗ္ဗာပိ ဗျဉ္ဇနဝိကတိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဉာတကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သန္တကံ ဂဏှန္တဿာ’’တိ သေသော။ အညတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကတံ ဂဏှန္တဿာ’’တိ သေသော။ ဓနေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘အတ္တနော’’တိ စ ‘‘ကီတ’’န္တိ စ ‘‘ဂဏှန္တဿာ’’တိ စ သေသော။ ဉာတကာဒီနံ သန္တကံ ဂဏှန္တဿ, အညတ္ထာယ ကတံ ဂဏှန္တဿ, အတ္တနော ဓနေန ကီတံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

သတ္တမဋ္ဌမနဝမာနိ။

၁၈၉၇။ အဓိဋ္ဌာနူပဂဿ ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိယာ အန္တောလေခါပမာဏေန ပူရိတောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၁၈၉၈။ အနာပတ္တိဝိသယံ ဒဿေတွာ အာပတ္တိဝိသယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ အဓိဋ္ဌာနူပဂေ ပတ္တေ။ ထူပီကတံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒိယျမာန’’န္တိ သေသော။ ယထာဝုတ္တလေခါတိက္ကမော ယထာ ဟောတိ, ဧဝံ ထူပီကတံ ဒိယျမာနံ ဂဏှတော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣမိနာ ပဌမံ ထူပီကတဿ အဓိဋ္ဌာနူပဂပတ္တဿ ပစ္ဆာ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ ပဌမပဋိဂ္ဂဟိတပတ္တေ ပစ္ဆာ ဘောဇနဿ ထူပီကတဿ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ နိဝါရိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၈၉၉။ ကာလိကတ္တယမေဝ စ ထူပီကတံ ဝဋ္ဋတေဝါတိ ယောဇနာ။ သေသေတိ အနဓိဋ္ဌာနူပဂေ ပတ္တေ။ သဗ္ဗန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ကာလိကံ ထူပီကတံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၀၀။ ပေသေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ သေသော။ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ယဒိ ပေသေတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဝိဟာရံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၀၅) အဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခူန’’န္တိ ဝစနေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ အဝိဇဟိတွာ ဘိက္ခုနာ ဧဝ ပေသိတံ ဂဏှန္တာနံ ဘိက္ခူနံ အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ အညထာ ‘‘ပူရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝိညာယတိ။

၁၉၀၁။ ပက္ခိပ္ပမာနန္တိ မုခဝဋ္ဋိတော ဥစ္စံ ကတွာ မဇ္ဈေ ပက္ခိပိယမာနံ။ ဖလာဒိကန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩဒနာဒိမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ။ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတီတိ သမန္တာ ဩကာသသမ္ဘဝတော စာလိယမာနံ မုခဝဋ္ဋိပ္ပမာဏတော ဟေဋ္ဌာ ဘဿတိ။

၁၉၀၂။ တက္ကောလကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပူဂဖလာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ဌပေတွာတိ ဘတ္တမတ္ထကေ နိက္ခိပိတွာ။ ဝဋံသကန္တိ အဝဋံသကံ။

၁၉၀၃။ ပူဝဿာတိ ဝိကာရသမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ, ပူဝဝဋံသကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပူဝဿ ယာဝကာလိကတ္တာ အာဟ ‘‘ဣဒံ ထူပီကတံ သိယာ’’တိ။

၁၉၀၄။ ပဏ္ဏာနံ ဝိသုံ ဘာဇနတ္တာ အာဟ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

၁၉၀၅။ အဿာတိ ဘိက္ခုဿ။ တံ တု သဗ္ဗန္တိ ‘‘ထူပီကတတ္တာ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ တံ ပန သဗ္ဗံ။ ဂဟိတံ သုဂဟိတန္တိ ဝိရာဓေတွာ ပဋိဂ္ဂဟိတံ စေ, သုပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ။

ဒသမံ။

တတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၁၉၀၆။ ‘‘ဥပရိ ဩဓိ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဥပရီတိ ဘတ္တဿ ဥပရိ။ ဩဓိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ။ ပဋိပါဋိယာတိ အတ္တနော ဒိသာယ ပရိယန္တတော ပဋ္ဌာယ အနုက္ကမေန။

၁၉၀၇။ အညေသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒေန္တော’’တိ သေသော။ အတ္တနော ဘတ္တံ အညေသံ ဒေန္တော အညဿ ဘာဇနေ အာကိရံ အာကိရန္တော ပန ပဋိပါဋိံ ဝိနာပိ တဟိံ တဟိံ ဩမသတိ စေ, နတ္ထိ ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ဥတ္တရိဘင်္ဂကံ တထာ အာကိရန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဩမသတိ, နတ္ထိ ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဂဏှန္တောပိ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဥတ္တရိဘင်္ဂံ နာမ ဗျဉ္ဇနံ။

တတိယံ။

၁၉၀၈။ မတ္ထကံ ဩမဒ္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတော ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ‘‘ထူပကတောတိ မတ္ထကတော, ဝေမဇ္ဈတော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၁၀) အဋ္ဌကထာဝစနတော မတ္ထကန္တိ ဧတ္ထ ဘတ္တမတ္ထကမာဟ။ ဩမဒ္ဒိတွာတိ ဟတ္ထေန ဘတ္တံ အဝမဒ္ဒိတွာ။

၁၉၀၉။ သေသကေ ပရိတ္တေပိ စာတိ အဝသိဋ္ဌေ အပ္ပကေပိ စ။ သံကဍ္ဎိတွာနာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဌိတံ သံဟရိတွာ။ ဧကတော ပန မဒ္ဒိတွာ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

ပဉ္စမံ။

၁၉၁၀။ ဘိယျောကမျတာဟေတူတိ ပုန ဂဏှိတုကာမတာဟေတု။ သူပံ ဝါတိ မုဂ္ဂါဒိသူပံ ဝါ။ ဗျဉ္ဇနံ ဝါတိ ဥတ္တရိဘင်္ဂံ ဝါ။

ဆဋ္ဌံ။

၁၉၁၁။ ဝိညတ္တိယန္တိ သူပေါဒနဝိညတ္တိယံ။ ‘‘ဉာတကာနံ ဝါ ပဝါရိတာနံ ဝါ အညဿ အတ္ထာယ ဝါ အတ္တနော ဓနေန ဝါ’’တိ ဣဒံ အနာပတ္တိယံ အဓိကံ။ ဂိလာနောပိ ဟုတွာ ပရေသံ ပတ္တံ ဥဇ္ဈာနသညာယ ဩလောကေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥဇ္ဈာနေ ဂိလာနောပိ န မုစ္စတီ’’တိ။ ဥဇ္ဈာနေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ။

၁၉၁၂။ ဒဿာမီတိ ဣမဿ ဘတ္တံ ဩလောကေတွာ ‘‘ယံ တတ္ထ နတ္ထိ, တံ ဒဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဒါပေဿာမီ’’တိ ဝါ။ အဝမညိတွာ ဥဇ္ဈာယနစိတ္တံ ဥဇ္ဈာနံ, ဥဇ္ဈာနေ သညာ ဥဇ္ဈာနသညာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ဝိဂ္ဂဟော။ နဥဇ္ဈာနသညိနော စ အနာပတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

သတ္တမဋ္ဌမာနိ။

၁၉၁၃။ ‘‘တေသံ မဇ္ဈပ္ပမာဏေနာ’’တိ ဣမိနာ အသာရုပ္ပဝသေန ခုဒ္ဒကပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘နာတိမဟန္တ’’န္တိ စ အတိမဟန္တဿေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ခုဒ္ဒကေ အာပတ္တိ န ဒိဿတီတိ။ ကဗဠောတိ အာလောပေါ။

၁၉၁၄။ မူလခါဒနီယာဒိကေ သဗ္ဗတ္ထ ခဇ္ဇကေ ပနာတိ ယောဇနာ။ ဖလာဖလေတိ ခုဒ္ဒကေ, မဟန္တေ စ ဖလေ။

နဝမံ။

၁၉၁၅။ ဒသမေ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

ဒသမံ။

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ။

၁၉၁၆။ ‘‘အနာဟဋေ’’တိ ဧတဿ အတ္ထပဒံ ‘‘မုခဒွါရံ အပ္ပတ္တေ’’တိ။ ယထာဟ ‘‘အနာဟဋေတိ အနာဟရိတေ, မုခဒွါရံ အသမ္ပာပိတေတိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၁၇)။ ‘‘မုခဒွါရံ ဝိဝရန္တဿာ’’တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ မုခဒွါရ-သဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒတ္တာ ကဿာတိ အပေက္ခာယ ‘‘မုခဒွါရံ ဝိဝရိဿာမီ’’တိ အတ္တနောပဒေကဝစနေန ဗျဉ္ဇိတမေဝတ္ထံ ပကာသေတုံ အတ္တနော-ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ စ-သဒ္ဒေါ ဧဝကာရတ္ထော, အပ္ပတ္တေ ဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗော, အသမ္ပတ္တေယေဝါတိ အတ္ထော။

ပဌမံ။

၁၉၁၇။ သကလံ ဟတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ဟတ္ထ-သဒ္ဒေါ တဒေကဒေသေသု အင်္ဂုလီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ဟတ္ထမုဒ္ဒါ’’တိအာဒီသု ဝိယ သမုဒါယေ ပဝတ္တဝေါဟာရဿ အဝယဝေပိ ပဝတ္တနတော ဧကင်္ဂုလိမ္ပိ မုခေ ပက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

၁၉၁၈။ အဿာတိ ဘိက္ခုနော။ ဗျာဟရန္တဿာတိ ကထေန္တဿ။

ဒုတိယတတိယာနိ။

၁၉၂၀။ ပိဏ္ဍုက္ခေပကန္တိ ပိဏ္ဍံ ဥက္ခိပိတွာ ဥက္ခိပိတွာ။ ဣဓာပိ ခဇ္ဇကဖလာဖလေသု အနာပတ္တိ။ ကဗဠစ္ဆေဒကမ္ပိ ဝါတိ ကဗဠံ ဆိန္ဒိတွာ။ ဣဓ ခဇ္ဇကဖလာဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ဥတ္တရိဘင်္ဂေပိ အနာပတ္တိ။ ဂဏ္ဍေ ကတွာတိ ဧတ္ထ ဖလာဖလမတ္တေယေဝ အနာပတ္တိ။

စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ။

၁၉၂၁-၂။ ဟတ္ထံ နိဒ္ဓုနိတွာနာတိ ဟတ္ထံ နိဒ္ဓုနိတွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတောတိ စ သမ္ဗန္ဓော။ သိတ္ထာဝကာရကန္တိ သိတ္ထာနိ အဝကိရိတွာ အဝကိရိတွာ။ ဇိဝှါနိစ္ဆာရကံ ဝါပီတိ ဇိဝှံ နိစ္ဆာရေတွာ နိစ္ဆာရေတွာ။ စပု စပူတိ ဝါတိ ‘‘စပု စပူ’’တိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ။ သတ္တမေတိ ‘‘န ဟတ္ထနိဒ္ဓုနက’’န္တိ သိက္ခာပဒေ။ အဋ္ဌမေတိ ‘‘န သိတ္ထာဝကာရက’’န္တိ သိက္ခာပဒေ။ ကစဝရုဇ္ဈနေတိ ကစဝရာပနယနေ။

သတ္တမဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ။

ပဉ္စမော ဝဂ္ဂေါ။

၁၉၂၃။ ‘‘သုရု သုရူ’’တိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ န ဘောတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဟတ္ထနိလ္လေဟကံ ဝါပီတိ ဟတ္ထံ နိလ္လေဟိတွာ နိလ္လေဟိတွာ။

၁၉၂၄။ ဖာဏိတံ, ဃနယာဂုံ ဝါ အင်္ဂုလီဟိ ဂဟေတွာ အင်္ဂုလိယော မုခေ ပဝေသေတွာပိ တံ ဘောတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၂၅။ ဧကာယ အင်္ဂုလိကာယပိ ပတ္တော န လေဟိတဗ္ဗောဝ။ ဇိဝှါယ ဧကဩဋ္ဌောပိ န နိလ္လေဟိတဗ္ဗကောတိ ယောဇနာ။ ဗဟိ ဩဋ္ဌဉ္စ ဇိဝှါယ န လေဟိတဗ္ဗံ။ ဩဋ္ဌေ လဂ္ဂံ သိတ္ထာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ ဥဘောဟိ ဩဋ္ဌမံသေဟိယေဝ ဂဟေတွာ အန္တော ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ပဌမဒုတိယတတိယစတုတ္ထာနိ။

၁၉၂၆-၈။ န စ ဂဟေတဗ္ဗံ, ပဋိက္ကူလဝသေန ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ယောဇနာ။ ဟိ-ဣတိ ‘‘ယသ္မာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထေ, တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘တသ္မာ’’တိ။ ‘‘ပါနီယထာလက’’န္တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ သင်္ခါဒီနမ္ပိ တထာ နဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ သရာဝံ ဝါတိ တဋ္ဋကံ ဝါ။

အနာမိသေန ဟတ္ထေနာတိ အာမိသရဟိတေန ဟတ္ထေကဒေသေန။ ယထာဟ ‘‘သစေ ပန ဟတ္ထဿ

ဧကဒေသော အာမိသမက္ခိတော န ဟောတိ, တေန ပဒေသေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၃၁)။ အာမိသမက္ခိတေနေဝ ဟတ္ထေန ‘‘ဓောဝိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဓောဝါပေဿာမီ’’တိ ဝါ ဂဏှန္တဿ ပန အနာပတ္တိ။

ပဉ္စမံ။

၁၉၂၉။ ဥဒ္ဓရိတွာတိ သသိတ္ထကာ ပတ္တဓောဝနာ သိတ္ထကာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ တံ ပတ္တဓောဝနောဒကံ ဃရာ ဗဟိ အန္တရဃရေ ဆဍ္ဍေန္တဿ အနာပတ္တိ။ ဘိန္ဒိတွာတိ သသိတ္ထကေ ပတ္တဓောဝနေ သိတ္ထကာနိ မဒ္ဒိတွာ ဥဒကေန သမ္ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကဂတိကာနေဝ ကတွာ တံ ဥဒကံ ဃရာ ဗဟိ အန္တရဃရေ ဆဍ္ဍေန္တဿ အနာပတ္တိ။ ဂဟေတွာတိ သသိတ္ထကံ ပတ္တဓောဝနောဒကံ ဂဟေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေ ဆဍ္ဍေန္တဿ အနာပတ္တိ။ သသိတ္ထကံ ပတ္တဓောဝနောဒကံ ဃရာ ဗဟိ နီဟရိတွာ အန္တရဃရေ ဆဍ္ဍေန္တဿ အနာပတ္တီတိ အဇ္ဈာဟာရယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟော နာမ ခေဠမလ္လာဒိကော ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထဓောဝနဘာဇနဝိသေသော။

ဆဋ္ဌံ။

၁၉၃၀။ ဆတ္တံ ယံ ကိဉ္စီတိ ‘‘ဆတ္တံ နာမ တီဏိ ဆတ္တာနိ သေတစ္ဆတ္တံ ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တံ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ မဏ္ဍလဗဒ္ဓံ သလာကဗဒ္ဓ’’န္တိ (ပါစိ။ ၆၃၄) ဝုတ္တေသု တီသု ဆတ္တေသု အညတရံ။ ဧတ္ထ စ သေတစ္ဆတ္တန္တိ ဝတ္ထပလိဂုဏ္ဌိတံ ပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ။ ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တန္တိ ဝိလီဝစ္ဆတ္တံ။ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တန္တိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ကတံ။ ‘‘မဏ္ဍလဗဒ္ဓံ သလာကဗဒ္ဓ’’န္တိ ဣဒံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ဆတ္တာနံ ပဉ္ဇရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တာနိ ဟိ မဏ္ဍလဗဒ္ဓါနိ စေဝ ဟောန္တိ သလာကဗဒ္ဓါနိ စ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ အနဝသေသပရိဂ္ဂဟဝစနေန ‘‘ယမ္ပိ စ တတ္ထဇာတဒဏ္ဍေန ကတံ ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဆတ္တမေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၃၄) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တံ ဆတ္တဝိသေသံ ဂဏှာတိ။ ဟတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘အမုဉ္စိတွာ’’တိ သေသော။ သရီရာဝယဝေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂဟေတွာ’’တိ သေသော။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အပိ-သဒ္ဒတ္ထော။ အံသကူဋာဒိသရီရာဝယဝေန ဂဟေတွာပိ ဟတ္ထေန အမုဉ္စိတွာ ဓာရေန္တဿာတိ အတ္ထော။

သစေ ပနဿ အညော ဆတ္တံ ဓာရေတိ, ဆတ္တပါဒုကာယ ဝါ ဌိတံ ဟောတိ, ပဿေ ဝါ ဌိတံ ဟောတိ,

ဟတ္ထတော အပဂတမတ္တေ ဆတ္တပါဏိ နာမ န ဟောတိ, တဿ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘န ဆတ္တပါဏိဿ အဂိလာနဿာ’’တိ ဝစနတော, ဣဓ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ အဂိလာနဿာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ စ ဧတ္ထ ‘‘အဂိလာနဿာ’’တိ လဗ္ဘတိ။ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ စေတ္ထ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝမုပရိပိ။

သတ္တမံ။

၁၉၃၁။ ဒဏ္ဍပါဏိမှီတိ ဧတ္ထ ဒဏ္ဍော ပါဏိမှိ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ကိတ္တကပ္ပမာဏော ဒဏ္ဍောတိ အာဟ ‘‘စတုဟတ္ထပ္ပမာဏော’’တိအာဒိ။ မဇ္ဈိမဟတ္ထတောတိ ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထတော, ယော ‘‘ဝဍ္ဎကိဟတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ။

အဋ္ဌမံ။

၁၉၃၂။ သတ္ထပါဏိဿာတိ ဧတ္ထာပိ ဝိဂ္ဂဟော ဝုတ္တနယောဝ။ ဝက္ခမာနံ သကလံ ဓနုဝိကတိံ, သရဝိကတိဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသံ ခဂ္ဂါဒိ သတ္ထံ နာမ။ ခဂ္ဂံ သန္နဟိတွာ ဌိတောပိ သတ္ထပါဏိ နု ခေါတိ အာသင်္ကာယ နိဝတ္တနတ္ထမာဟ ‘‘သတ္ထပါဏီ’’တိအာဒိ။ ‘‘န ဟောတိ အသိ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

နဝမံ။

၁၉၃၃-၅။ သရေန သဒ္ဓိံ ဓနုံ ဝါ သုဒ္ဓဓနုံ ဝါ သုဒ္ဓသရံ ဝါ သဇိယံ ဓနုဒဏ္ဍံ ဝါ နိဇိယံ ဓနုဒဏ္ဍံ ဝါ ဂဟေတွာ ဌိတဿာပိ ဝါ နိသိန္နဿာပိ ဝါ နိပန္နဿာပိ ဝါ သစေ ယော တထာ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တလက္ခဏံ သဒ္ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ သစေ ပနဿ ဓနု ခန္ဓေ ပဋိမုက္ကံ ဟောတိ, ယာဝ န ဂဏှာတိ, တာဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဇိယာယ သဟ ဝတ္တတီတိ သဇိယံ။

ဒသမံ။

ဆဋ္ဌော ဝဂ္ဂေါ။

၁၉၃၆။ ပါဒုကာရုဠှကဿာတိ ပါဒုကံ အာရုဠှော ပါဒုကာရုဠှော, သောယေဝ ပါဒုကာရုဠှကော, တဿ။ ကထံ အာရုဠှဿာတိ အာဟ ‘‘အက္ကမိတွာ’’တိအာဒိ။ အက္ကမိတွာ ဌိတဿာတိ ဆတ္တဒဏ္ဍကေ အင်္ဂုလန္တရံ အပ္ပဝေသေတွာ ကေဝလံ ပါဒုကံ အက္ကမိတွာ ဌိတဿ။ ပဋိမုက္ကဿ ဝါတိ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဌိတဿ။ ဧတံ ဒွယမ္ပိ ‘‘ပါဒုကာရုဠှကဿာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထပဒံ။ ယထာဟ ‘‘န ပါဒုကာရုဠှဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗော။ ယော အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ အက္ကန္တဿ ဝါ ပဋိမုက္ကဿ ဝါ ဩမုက္ကဿ ဝါ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၆၃၈)။

ပဌမံ။

၁၉၃၇-၄၀။ ဥပါဟနဂတဿာပီတိ အက္ကန္တာဒိအာကာရေန ဥပါဟနာရုဠှဿ စ။ ယထာဟ ‘‘အက္ကန္တဿ ဝါ ပဋိမုက္ကဿ ဝါ’’တိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဆတ္တပါဏိအာဒီသု သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု။ အဂိလာနဿာတိ ဣဒံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ သေသော။ ယာနေ ဝါ ဂတဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ယာနေ ဝါ ဂတဿာတိ သစေ ဒွီဟိ ဇနေဟိ ဟတ္ထသံဃာတေန ဂဟိတော, သာဋကေ ဝါ ဌပေတွာ ဝံသေန ဝယှတိ, အယုတ္တေ ဝါ ဝယှာဒိကေ ယာနေ, ဝိသင်္ခရိတွာ ဝါ ဌပိတေ စက္ကမတ္တေပိ နိသိန္နော ဟောတိ, ယာနဂတောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။

သယနေပိ ဝါ အန္တမသော ကဋသာရကေ ဝါ ဆမာယ ဝါ နိပန္နဿာပိ အဂိလာနဿာတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ ‘‘သယနဂတဿာတိ အန္တမသော ကဋသာရကေပိ ပကတိဘူမိယမ္ပိ နိပန္နဿာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၄၁)။ ဥစ္စေ ပီဌေ ဝါ ဥစ္စေ မဉ္စေပိ ဝါ နိသိန္နေန, ဌိတေန ဝါ နိပန္နဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဌတွာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နိသီဒိတွာ’’တိ ဣဒဉ္စ သင်္ဂဟိတမေဝ။ သယနေသု ဂတဿ စ ဒေသေန္တေန သယနေသု ဂတေနာပိ သမာနေ ဝါပိ ဥစ္စေ ဝါ နိပန္နေနေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၄၁။ ‘‘တထေဝ စာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ဂဟိတံ။

ဒုတိယတတိယစတုတ္ထာနိ။

၁၉၄၂။ ‘‘ပလ္လတ္ထိကာယ နိသိန္နဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ယကာရဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ပလ္လတ္ထိကာ နိသိန္နဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, အာယောဂပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ဟတ္ထပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ယာယ ကာယစိ ပလ္လတ္ထိကာယ နိသိန္နဿာတိ အတ္ထော။ ဝေဌိတသီသဿာတိ ဒုဿဝေဌနေန ဝါ မောလိအာဒီဟိ ဝါ ယထာ ကေသန္တော န ဒိဿတိ, ဧဝံ ဝေဌိတသီသဿ။

၁၉၄၃။ ယဒိ ကေသန္တံ ဝိဝရာပေတွာ ဒေသေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဣမိနာ ‘‘သီသံ ဝိဝရာပေတွာ ဒေသေတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ အနာပတ္တိဝါရောပိ ဝုတ္တော ဟောတိ။

ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမာနိ။

၁၉၄၄-၅။ အဋ္ဌမေ ‘‘အာသနေ နိသိန္နဿာတိ အန္တမသော ဝတ္ထမ္ပိ တိဏာနိပိ သန္ထရိတွာ နိသိန္နဿာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၄၅) ဣဒဉ္စ နဝမေ ‘‘ဥစ္စေ အာသနေတိ အန္တမသော ဘူမိပ္ပဒေသေပိ ဥန္နတေ ဌာနေ နိသိန္နဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၄၇) ဣဒဉ္စ ဒသမေ ‘‘သစေပီ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနဝိနိစ္ဆယဉ္စ ဌပေတွာ ဝတ္တဗ္ဗဝိသေသာဘာဝါ အာဟ ‘‘အဋ္ဌမေ နဝမေ ဝါပိ, ဒသမေ နတ္ထိ ကိဉ္စိပီ’’တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ သေသော။ ထေရုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာန ဌိတံ ဒဟရံ အာသနေ နိသိန္နော ထေရော စေ ပဉှံ ပုစ္ဆတီတိ အဇ္ဈာဟာရယောဇနာ။ ကထေတဗ္ဗမုပါယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တဿ ပဿေ ပနညဿ, ကထေတဗ္ဗံ ဝိဇာနတာ’’တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ဌိတဿာ’’တိ သေသော။ တဿ သမီပဝတ္တိနော ကဿစိ အဘာဝေ သဇ္ဈာယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

အဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ။

သတ္တမော ဝဂ္ဂေါ။

၁၉၄၆။ ဂစ္ဆတော ပုရတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ သေသော။ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တေန ပုရတော ဂစ္ဆတော ပဉှံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ သစေ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆိမဿာ’’တိအာဒိ။

၁၉၄၇။ ဥဂ္ဂဟိတံ ဓမ္မံ ပုရတော ဂစ္ဆန္တေန သဒ္ဓိံ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တော သဇ္ဈာယတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ သမမေဝ ဂစ္ဆတော ယုဂဂ္ဂါဟံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ယုဂဂ္ဂါဟန္တိ အညမညံ။ အညမည-သဒ္ဒပရိယာယော ဟိ ယုဂဂ္ဂါဟ-သဒ္ဒေါ။

ပဌမံ။

၁၉၄၈။ သကဋမဂ္ဂေ ဧကေကဿ စက္ကဿ ပထေန ဂစ္ဆန္တော ဧကေကဿ စက္ကဿ ပထေန သမံ ဂစ္ဆတော ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥပ္ပထေနာပိ ဂစ္ဆန္တော ဥပ္ပထေန သမံ ဂစ္ဆန္တဿ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဇ္ဈာဟာရယောဇနာ။ ဥပ္ပထေနာတိ အမဂ္ဂေန။ ဧဝံ အနာပတ္တိဝိသယေ ဒဿိတေ တဗ္ဗိပရိယာယတော အာပတ္တိဝိသယော ဒဿိတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဒုတိယံ။

၁၉၄၉။ တတိယေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ‘‘န ဌိတော အဂိလာနော ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ (ပါစိ။ ၆၅၁) ဧတဿ ဝိနိစ္ဆယော ယထာရုတဝသေန သုဝိညေယျောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ သစေ ပဋိစ္ဆန္နံ ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ သဟသာ ဥစ္စာရော ဝါ ပဿာဝေါ ဝါ နိက္ခမတိ, အသဉ္စိစ္စ ကတော နာမ, အနာပတ္တိ။ အယမေတ္ထ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သိင်္ဃာဏိကာယ ခေဠေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တေပိ ဗာတ္တိံသကောဋ္ဌာသေသု ဝိသုံယေဝ ဒဿိတော ဧကော ကောဋ္ဌာသောတိ သိက္ခာပဒေသု အဝုတ္တမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ဥစ္စာရာဒိစတုက္က’’န္တိ။

၁၉၅၀။ ဧတ္ထ ဟရိတံ နာမ ဣဒန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဇီဝရုက္ခဿာ’’တိအာဒိ။ ရုက္ခဿာတိ ဥပလက္ခဏံ ဇီဝမာနကတိဏလတာဒီနမ္ပိ ဟရိတေယေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ။ ‘‘ဒိဿမာနံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝစနေနေဝ အဒိဿမာနဂတံ အဟရိတန္တိ ဗျတိရေကတော ဝိညာယတိ။ သာခါ ဝါ ဘူမိလဂ္ဂါ ဒိဿမာနာ ဂစ္ဆတိ, တံ သဗ္ဗံ ဟရိတမေဝါတိ ယောဇနာ။

၁၉၅၁။ သဟသာ ဝစ္စံ နိက္ခမတေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ အဿ ဘိက္ခုနော။ ဝစ္စန္တိ ဥပလက္ခဏံ ပဿာဝါဒီနမ္ပိ ဒဿိတတ္တာ။ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂိလာနဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ’’တိ သေသော။

၁၉၅၂။ ပလာလဏ္ဍုပကေ ဝါပီတိ ပလာလစုမ္ဗဋကေပိ။ ဧတ္ထ ‘‘အပ္ပဟရိတံ အလဘန္တေနာ’’တိ သေသော။ ကိသ္မိဉ္စီတိ သုက္ခတိဏာဒိမှိ ကိသ္မိဉ္စိ။ တံ ဝစ္စံ ပစ္ဆာ ဟရိတံ ဩတ္ထရတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၅၃။ ဧတီတိ ပဝိသတိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ‘‘ခေဠေန ဧဝ စာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

တတိယစတုတ္ထာနိ။

၁၉၅၄။ ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကေသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဗ္ဗံ အပရိဘောဂဇလံ သင်္ဂဏှာတိ။ တေနေဝ ‘‘တေသံ အပရိဘောဂတ္တာ’’တိ အပရိဘောဂတ္တမေဝ ကာရဏမာဟ။

၁၉၅၅။ ဥဒကောဃေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဇာတေ’’တိ သေသော။ အဇလန္တိ အဇလဋ္ဌာနံ။ ဇလေတိ ပရိဘောဂါရဟဇလေ။ ဣဓာပိ ထလကတော ဥဒကံ ဩတ္ထရတိ, အနာပတ္တိ။

ပဉ္စမံ။

အဋ္ဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၁၉၅၆-၇။ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဋ္ဌာနာဒယော’’တိအာဒိ။ ဉေယျာတိ ဝက္ခမာနနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု သေခိယေသု။ ဥဇ္ဇဂ္ဃိကာ အာဒိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော, တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောယံ ဗာဟိရတ္ထသမာသော, ဥဇ္ဇဂ္ဃိကာအပ္ပသဒ္ဒပဋိသံယုတ္တာနိ စတ္တာရိ သိက္ခာပဒါနီတိ အတ္ထော။ ဆမာ စ နီစာသနဉ္စ ဌာနဉ္စ ပစ္ဆာ စ ဥပ္ပထော စ ဆမာနီစာသနဋ္ဌာနပစ္ဆာဥပ္ပထာ, တေ သဒ္ဒါ ဧတေသံ သိက္ခာပဒါနံ အတ္ထီတိ တပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဆမာ…ပေ… ဥပ္ပထဝါ, ဆမာဒိပဒဝန္တာနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ဌာန-သဒ္ဒေန ဌာ-ဓာတုဿေဝ ရူပတ္တာ သိက္ခာပဒါဂတော ဌိတ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတော။ ‘‘ဒသသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝဏ္ဏလောပေန, ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေန ဝါ ‘‘ဒသာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သမနုဘာသနေ သမုဋ္ဌာနာဒီဟိ ဧတေသု ဒသသု သိက္ခာပဒေသု သမုဋ္ဌာနာဒယော တုလျာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနာနိ, ဧကေကမေတ္ထ ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၉၅၈-၉။ ‘‘ဆတ္တ’’န္တိအာဒီနိ သိက္ခာပဒါနံ ဥပလက္ခဏပဒါနိ။ ဧတာနိ ဧကာဒသ သိက္ခာပဒါနိ သမုဋ္ဌာနာဒိနာ ပန ဓမ္မဒေသနေန တုလျာဝ သဒိသာ ဧဝါတိ ယောဇနာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမာနိ ဧကာဒသ သိက္ခာပဒါနိ ဓမ္မဒေသနာသမုဋ္ဌာနာနိ, ကိရိယာကိရိယာနိ, သညာဝိမောက္ခာနိ, သစိတ္တကာနိ, လောကဝဇ္ဇာနိ, ဝစီကမ္မာနိ, အကုသလစိတ္တာနိ, ဒုက္ခဝေဒနာနီတိ။

သူပေါဒနေန ဝိညတ္တီတိ သူပေါဒန-သဒ္ဒေန လက္ခိတံ ဝိညတ္တိသိက္ခာပဒံ။ ဝိညတ္တိသိက္ခာပဒါနံ ဗဟုတ္တာ ဣဒမေဝ ဝိသေသိတံ။ ထေယျသတ္ထသမံ မတန္တိ သမုဋ္ဌာနာဒီဟိ ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒေန သမာနံ မတန္တိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒံ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ။

၁၉၆၀။ အဝသေသာ တိပညာသာတိ အဝသေသာနိ တေပညာသသိက္ခာပဒါနိ။ သမာနာ ပဌမေန တူတိ ပဌမေန ပါရာဇိကေန သမုဋ္ဌာနာဒိတော သမာနာနီတိ အတ္ထော, ပဌမပါရာဇိကသဒိသသမုဋ္ဌာနာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အနာပတ္တိ အာပဒါသူ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ, ပါရုပိတွာ စရန္တာနံ စောရုပဒ္ဒဝါဒိ အာပဒါ နာမ။ အပိ-သဒ္ဒေန နဒိသန္တရဏာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ သေခိယေသု သဗ္ဗေသူတိ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ။

၁၉၆၁။ ‘‘န ဥဇ္ဈာနသညီ ပရေသံ ပတ္တံ ဩလောကေဿာမီ’’တိအာဒီနံ (ပါစိ။ ၆၁၄) ဣမဿ အနာပတ္တိဝါရဿ အသမ္ဘဝတော န ပနာဂတောတိ ပါဠိယံ န ဝုတ္တော။ တဿာပိ ယထာဝတ္ထုကာဝ အာပတ္တိယော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

သေခိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၉၆၂။ ယော ဣမံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝိဒိတွာ ဌိတော, သော ဟိ ယသ္မာ ဝိနယေ ဝိသာရဒေါ ဟောတိ, ဝိနီတမာနသော စ ဟောတိ, ပရေဟိ ဒုပ္ပဓံသိယော စ ဟောတိ, တတော တသ္မာ ကာရဏာ သမာဟိတော သတတံ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ သိက္ခေယျာတိ ယောဇနာ။

တတ္ထ ဣမံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝိဒိတွာတိ သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပတ္တိနိဒါနံ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ အတ္ထတော, ဂန္ထတော, ဝိနိစ္ဆယတော စ သက္ကစ္စံ ဉတွာ။ ဝိသာရဒေါတိ သာရဇ္ဇနံ သာရဒေါ, ဝိဂတော သာရဒေါ အဿာတိ ဝိသာရဒေါ, ဝိနယပရိယတ္တိယာ, အာပတ္တာဒိဝိဘာဂေ စ နိဗ္ဘယော နိရာသင်္ကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ န ကေဝလံ ဣမဿ ဇာနနေ ဧသောဝ အာနိသံသော, အထ ခေါ ဝိနီတမာနသော စ ဟောတိ, သံယတစိတ္တော ဟောတီတိ အတ္ထော။ သောတိ ဣမံ ဝိနိစ္ဆယံ သက္ကစ္စံ ဝိဒိတွာ ဌိတော ဘိက္ခု။ ပရေဟီတိ ဣမံ အဇာနန္တေဟိ အညေဟိ။ ဒုပ္ပဓံသိယော စ ဟောတီတိ အနဘိဘဝနီယော စ ဟောတိ။

တတောတိ တသ္မာ ဝိနယေ ဝိသာရဒတာဒိသဗ္ဗဂုဏသမ္ပန္နဟေတုတ္တာ။ ဟီတိ ယသ္မာတိ အတ္ထော။ သိက္ခေတိ သဇ္ဈာယနသဝနာဒိဝသေန သိက္ခေယျ, ဥဂ္ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော။ ‘‘သတတ’’န္တိ ဣမိနာ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနေ ဝိယ ဧတ္ထာပိ သတတာဘိယောဂေါ ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ။ ဝိက္ခိတ္တဿ ယထာဘူတပဋိဝေဓာဘာဝတော တပ္ပဋိပက္ခာယ ဧကဂ္ဂတာယ နိယောဇေန္တော အာဟ ‘‘သမာဟိတော’’တိ, သမ္မာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ အာဟိတော ပတိဋ္ဌိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘အဝိက္ခိတ္တဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ဝိက္ခိတ္တဿာ’’တိ။

၁၉၆၃။ ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာရန္တရေနာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဣမ’’န္တိအာဒိ။ တေတိ အပေက္ခိတွာ ‘‘ယေ’’တိ လဗ္ဘတိ။ ယေ ထေရာ ဝါ နဝါ ဝါ မဇ္ဈိမာ ဝါ။ ပရမန္တိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ မူလကာရဏဿ သီလဿ ပကာသနတော ဥတ္တမံ။ အသံကရန္တိ နိကာယန္တရလဒ္ဓီဟိ အသမ္မိဿံ။ သံကရန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရဂုဏောပေတတ္တာ ကာယစိတ္တသုခကာရဏံ သမ္မုခံ ကရောတီတိ သံကရံ။ သဝနာမတန္တိ သဒ္ဒရသာဒိယောဂေန ကဏ္ဏရသာယနံ။ အမတန္တိ တတောယေဝ အမတံ သုမဓုရံ။ အမတမဟာနိဗ္ဗာနာဝဟတ္တာ ဝါ ဖလူပစာရေန အမတံ။ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ။ အဝေစ္စာတိ သက္ကစ္စံ ဝိဒိတွာ။ အဓိကေတိ အဓိသီလာဒိသိက္ခတ္တယပ္ပကာသနေန ဥက္ကဋ္ဌေ။ ဟိတေတိ လောကိယလောကုတ္တရသုခဟေတုတ္တေန ဟိတေ။ ဟိနောတိ အတ္တနော ဖလန္တိ ‘‘ဟိတ’’န္တိ သုခဟေတု ဝုစ္စတိ။ ကလိသာသနေတိ လောဘာဒိကိလေသဝိဒ္ဓံသနေ။ သာသနေတိ ဝိနယပရိယတ္တိသင်္ခါတသာသနေကဒေသေ။ ပဋုတ္တန္တိ ဗျတ္တဘာဝံ။ န ယန္တိ န ဂစ္ဆန္တိ။ ကေ တေတိ ကတမေ တေ။ ‘‘န ကေစိ သန္တိ စာ’’တိ နိဿန္ဒေဟေ ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထော လိခိတော။

ဧဝံ ဧတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ပရမံ ဥတ္တမံ အသံကရံ နိကာယန္တရလဒ္ဓီဟိ အသမ္မိဿံ သံကရံ သကလလောကိယလောကုတ္တရသုခါဘိနိပ္ဖါဒကံ သဝနာမတံ သောတရသာယနံ ဣမံ ဝိနိစ္ဆယပ္ပကရဏံ အဝေစ္စ သက္ကစ္စံ ဝိဒိတွာ အဓိကေ အဓိသီလာဒိသိက္ခတ္တယပ္ပကာသနေန ဥက္ကဋ္ဌေ ဟိတေ လောကိယလောကုတ္တရသုခဟေတုဘူတေ ကလိသာသနေ သကလသံကိလေသဝိဒ္ဓံသကေ သာသနေ ဝိနယပိဋကသင်္ခါတေ ပရိယတ္တိသာသနေ ယေ ပဋုတ္တံ န ယန္တိ, တေ ကေ နာမာတိ ယောဇနာ, ယေ ဣမံ ပကရဏံ အဝေစ္စ ဝိဒိတွာ ဌိတာ, တေ ဧကံသတော ဝိနယပိဋကေ ပဋုတ္တံ ပါပုဏန္တိ ယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေါ

၁၉၆၄။ ဧဝံ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂပါဠိယာ, အဋ္ဌကထာယ စ အာဂတံ ဝိနိစ္ဆယသာရံ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဒနန္တရာယ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂပါဠိယာ, တဒဋ္ဌကထာယ စ အာဂတဝိနိစ္ဆယသာရံ ဒဿေတုမာရဘန္တော အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနီန’’န္တိအာဒိ။ တသ္မိံ အပီတိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တာပေက္ခာယံ။ ‘‘သမာသေနာ’’တိ ဣဒံ ဂန္ထဝသေန သင်္ခိပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကိဉ္စိမတ္တ’’န္တိ ဣဒံ အတ္ထဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပါရာဇိကကထာဝဏ္ဏနာ

၁၉၆၅။ ဆန္ဒသောတိ မေထုနသေဝနရာဂပဋိသံယုတ္တေန ဆန္ဒေန။ ဧတေန ‘‘ဆန္ဒေ ပန အသတိ ဗလက္ကာရေန ပဓံသိတာယ အနာပတ္တီ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ မေထုနဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) အဋ္ဌကထာ သူစိတာ ဟောတိ။ သာ သမဏီ ပါရာဇိကာ နာမ ဟောတီတိ ပဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၆၆-၇။ ‘‘သဇီဝဿ အပိ အဇီဝဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘သန္ထတံ ဝါ အသန္ထတ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘အင်္ဂဇာတ’’န္တိ ဣမဿ ဝိသေသနံ။ အတ္တနော တိဝိဓေ မဂ္ဂေတိ အတ္တနော ဝစ္စပဿာဝမုခမဂ္ဂါနံ အညတရသ္မိံ မဂ္ဂေ။ ဧတ္ထ ‘‘သန္ထတေ ဝါ အသန္ထတေ ဝါ’’တိ သေသော, ‘‘အလ္လောကာသေ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘ယေဘုယျအက္ခာယိတာဒိက’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အက္ခာယိတံ သင်္ဂဏှာတိ။

မနုဿပုရိသာဒီနံ နဝန္နံ သဇီဝဿပိ အဇီဝဿပိ ယဿ ကဿစိ သန္ထတံ ဝါ အသန္ထတံ ဝါ ယေဘုယျက္ခာယိတာဒိကံ အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော သန္ထတေ ဝါ အသန္ထတေ ဝါ တိဝိဓေ မဂ္ဂေ အလ္လောကာသေ တိလဖလမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တီ ပရာဇိတာတိ ယောဇနာ။

၁၉၆၈။ သာဓာရဏဝိနိစ္ဆယန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ သာဓာရဏသိက္ခာပဒဝိနိစ္ဆယံ။

၁၉၆၉-၇၀။ အဓက္ခကန္တိ ဧတ္ထ အက္ခကာနံ အဓောတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥဗ္ဘန္တိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဥဗ္ဘ-သဒ္ဒေါ ဥဒ္ဓံ-သဒ္ဒပရိယာယော။ ဣဓ ‘‘အတ္တနော’’တိ သေသော။ အဝဿုတဿာတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန တိန္တဿ။ အဝဿုတာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ယာတိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သာ’’တိ လဗ္ဘတိ။ သရီရန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ သေသော။ ပရောပက္ကမမူလကံ ပါရာဇိကံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တေန ဝါ ဖုဋ္ဌာ’’တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ကာယေ’’တိ စ ‘‘သာဒိယေယျာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ။

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ မနုဿပုဂ္ဂလဿ ယံ ကိဉ္စိ သရီရံ အတ္တနော အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ ယံ သရီရကံ, တေန သရီရကေန ဆုပေယျ, တေန မနုဿပုရိသေန ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ကာယေ ဖုဋ္ဌာ သာဒိယေယျ ဝါ, သာ ပါရာဇိကာ သိယာတိ ယောဇနာ။

၁၉၇၁-၂။ ‘‘ဂဟိတံ ဥဗ္ဘဇာဏုနာ’’တိ ဣမိနာ ကပ္ပရတော ဥဒ္ဓံ ပါရာဇိကက္ခေတ္တမေဝါတိ ဒီပေတိ။ အတ္တနော ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေန ကာယေနာတိ ယောဇနာ, အတ္တနော ‘‘အဓက္ခက’’န္တိအာဒိဝုတ္တပ္ပကာရေန ကာယေနာတိ အတ္ထော။ တထာ အဝဿုတာယ အဝဿုတဿ ပုရိသဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဖုသန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ။ အတ္တနော ယထာပရိစ္ဆိန္နကာယပဋိဗဒ္ဓေန တထာ အဝဿုတာယ အဝဿုတဿ ပုရိသဿ ကာယံ ဖုသန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ။

၁၉၇၃။ အတ္တနော အဝသေသေန ကာယေန အဝဿုတာယ အဝဿုတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ကာယံ ဖုသန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ။ ဧဝံ အတ္တနော ပယောဂေ စ ပုရိသဿ ပယောဂေ စ တဿာ ဘိက္ခုနိယာယေဝ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၇၄။ ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနပဏ္ဍကာနံ ကာယံ ‘‘အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလ’’န္တိ ယထာပရိစ္ဆိန္နံ တထေဝ အတ္တနော ကာယေန ဥဘတောအဝဿဝေ သတိ ဖုသန္တိယာ အဿာ ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ, တထေဝ ယက္ခာဒီနံ ပယောဂေပိ တဿာယေဝ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၁၉၇၅။ ဧကတောဝဿဝေ စာပီတိ ဘိက္ခုနိယာ ဝသေန ဧကတောအဝဿဝေ စာပိ။ ထုလ္လစ္စယမုဒီရိတန္တိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တဘူတေန အတ္တနော ကာယေန မနုဿပုရိသဿ ကာယံ ဖုသန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆၂) ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။ အဝသေသေ စ သဗ္ဗတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တပါရာဇိကက္ခေတ္တတော အဝသေသေ ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ သဗ္ဗတ္ထ ဧကတောအဝဿဝေ သတိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပဋိဗဒ္ဓါမသနာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ ဥဘတောအဝဿဝေ ဝါ ဧကတောအဝဿဝေ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတိ။

၁၉၇၆။ ‘‘ဥဗ္ဘက္ခကမဓောဇာဏုမဏ္ဍလ’’န္တိ ယံ အပါရာဇိကက္ခေတ္တံ ဣဓ ဒဿိတံ, ဧတ္ထ ဧကတောအဝဿဝေ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။ ကပ္ပရဿ စ ဟေဋ္ဌာပိ ဧတ္ထေဝ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေ သင်္ဂဟံ ဂတန္တိ ယောဇနာ။

၁၉၇၇-၉။ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သစေ ကာယသံသဂ္ဂံ ကေလာယတိ သေဝတီတိ ယောဇနာ။ ဘိက္ခုနိယာ နာသော သိယာတိ သီလဝိနာသော ပါရာဇိကာပတ္တိ သိယာတိ အတ္ထော။ ဂေဟပေမန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဂေဟသိတပေမ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သိတ-သဒ္ဒလောပေါ, အတ္ထော ပနဿ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယောဝ။

၁၉၈၀။ အဝိသေသေနာတိ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဝါ ‘‘ဘိက္ခုဿာ’’တိ ဝါ ဝိသေသံ အကတွာ။

၁၉၈၁။ ယဿာတိ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ။ ယတ္ထာတိ ဘိက္ခုနိယံ ဝါ ဘိက္ခုသ္မိံ ဝါ။ မနောသုဒ္ဓန္တိ ကာယသံသဂ္ဂါဒိရာဂရဟိတံ။ တဿ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ တတ္ထ ဘိက္ခုနိယံ ဝါ ဘိက္ခုသ္မိံ ဝါ ဝိသယေ နဒေါသတာ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

၁၉၈၂။ ဘိန္ဒိတွာတိ သီလဘေဒံ ကတွာ။ ဘိက္ခုနိယာ အပကတတ္တာ အာဟ ‘‘နေဝ ဟောတိ ဘိက္ခုနိဒူသကော’’တိ။

၁၉၈၃။ အထာတိ ဝါကျာရမ္ဘေ။ န ဟောတာပတ္တိ ဘိက္ခုနောတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီဟိ ကာယသံသဂ္ဂသံဃာဒိသေသမာဟ။

၁၉၈၄။ ‘‘ခေတ္တေ’’တိ ဝက္ခမာနံ ‘‘ဖုဋ္ဌာ’’တိ ဣမိနာ ယောဇေတွာ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိအာဒီဟိ, ‘‘ထုလ္လစ္စယံ ခေတ္တေ’’တိအာဒီဟိ စ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဖုဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ’’တိ သေသော။

၁၉၈၅။ တထာတိ နိစ္စလာပိ သာဒိယတိ။ ခေတ္တေတိ ထုလ္လစ္စယာဒီနံ ခေတ္တေ။ ကာယေန နိစ္စလာယပိ စိတ္တေန သာဒိယန္တိယာ အာပတ္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တတ္တာ…ပေ… သတ္ထုနာ’’တိ, ဘိက္ခုပါတိမောက္ခေ ဝိယ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ အဝတွာ ဣဓ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။

၁၉၈၆။ တဿာ အာပတ္တိယာ။ ကြိယသမုဋ္ဌာနန္တိ ကိရိယာယ သမုဋ္ဌာနံ။ ဧဝံ သတီတိ သာဒိယနမတ္တေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗဘာဝေ သတိ။ ဣဒန္တိ ‘‘ကိရိယသမုဋ္ဌာန’’မိတိဝိဓာနံ။ တဗ္ဗဟုလေနေဝ နယေနာတိ ကိရိယသမုဋ္ဌာနဗာဟုလ္လေန နယေန ခဒိရဝနာဒိဝေါဟာရော ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၁၉၈၇။ တဿာ ဘိက္ခုနိယာ အသဉ္စိစ္စ ဝိရဇ္ဈိတွာ အာမသန္တိယာ အနာပတ္တိ, ‘‘အယံ ပုရိသော’’တိ ဝါ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ အဇာနိတွာ အာမသန္တိယာ အနာပတ္တိ, ပုရိသဿ အာမသနေ သတိ ဖဿံ အသာဒိယန္တိယာ ဝါ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၁၉၈၈။ ခိတ္တစိတ္တာယာတိ ယက္ခုမ္မတ္တာယ။ ဥမ္မတ္တိကာယ ဝါတိ ပိတ္တကောပေန ဥမ္မာဒပ္ပတ္တာယ။ ဣဒဉ္စ ‘‘အသုစီ’’တိ ဝါ ‘‘စန္ဒန’’န္တိ ဝါ ဝိသေသတံ အဇာနနမေဝ ပမာဏံ။

ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၉၈၉-၉၀။ ‘‘ပါရာဇိကတ္တံ ဇာနန္တီ’’တိ ဣမိနာ အဝသေသာပတ္တိံ ဇာနိတွာ ဆာဒေန္တိယာ ပါရာဇိကာဘာဝံ ဒီပေတိ။ သလိင်္ဂေ တု ဌိတာယာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂေယေဝ ဌိတာယ။ ဣတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တသ္မိန္တိ ယောဇနာ။ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနေ။ ဣတရာယ ပုဗ္ဗေယေဝ အာပန္နတ္တာ တမပေက္ခိတွာ ‘‘သာ စာ’’တိ အာဟ။

၁၉၉၁။ ဝုတ္တာဝိသိဋ္ဌံ သဗ္ဗံ ဝိနိစ္ဆယံ သင်္ဂဟေတုမာဟ ‘‘သေသ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လပဋိစ္ဆာဒနေ။

ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၉၉၂-၅။ သံဃေနာတိ သမဂ္ဂေန သံဃေန။ ဥက္ခိတ္တကောတိ အာပတ္တိယာ အဒဿနာဒီသု ဥက္ခိတ္တကော။ ‘‘ဥက္ခေပနေ ဌိတော’’တိ ဣမိနာ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတဿ အနောသာရိတဘာဝံ ဒီပေတိ။ ယာ ဒိဋ္ဌိ ဧတဿာတိ ယံဒိဋ္ဌိကော, သော ဥက္ခိတ္တကော ဘိက္ခု ယာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏေနာ’’တိ ဣမိနာ အနုဝတ္တပ္ပကာရော ဒဿိတော။ တံ ဥက္ခိတ္တကံ ဘိက္ခုန္တိ ယောဇနာ။ သာ ဘိက္ခုနီ အညာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဝိသုမ္ပိစ သံဃမဇ္ဈေပိ ‘‘ဧသော ခေါ အယျေ ဘိက္ခု သမဂ္ဂေန သံဃေန ဥက္ခိတ္တော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၆၆၉) နယေန တိက္ခတ္တုံ ဝုစ္စမာနာတိ ယောဇနာ။ တံ ဝတ္ထုံ အစဇန္တီ ဂဟေတွာ ယဒိ တထေဝ တိဋ္ဌတီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘ယာဝတတိယံ သမနုဘာသိတဗ္ဗာ’’တိ သေသော။ တဿ ကမ္မဿ ဩသာနေတိ တတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ယျကာရပ္ပတ္တဝသေန အဿ သမနုဘာသနကမ္မဿ ပရိယောသာနေ။ အသာကိယဓီတရာတိ အသာကိယဓီတာ, ပစ္စတ္တေ ကရဏဝစနံ။ ‘‘ပုန အပ္ပဋိသန္ဓေယာ’’တိ ဣမိနာ ပုန တေနေဝ စ အတ္တဘာဝေန ဘိက္ခုနိဘာဝေ ပဋိသန္ဓာတုံ အနရဟတာ ဝုတ္တာ။

၁၉၉၆။ တိကဒုက္ကဋံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညာ, ဝေမတိကာ, ဓမ္မကမ္မသညာတိ ဧတာသံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ သမနုဘာသနေ ဝုတ္တာ သမုဋ္ဌာနာဒယော သဗ္ဗေ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။

ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၉၉၇။ ‘‘ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ သာဒိယေယျာတိ ဟတ္ထော နာမ ကပ္ပရံ ဥပါဒါယ ယာဝ အဂ္ဂနခါ။ ဧတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ဥဗ္ဘက္ခကံ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလံ ဂဟဏံ သာဒိယတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၆၇၆) ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အပါရာဇိကခေတ္တဿာ’’တိအာဒိ။ ‘‘တ’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ယ’’န္တိ လဗ္ဘတိ။ အပါရာဇိကက္ခေတ္တဿ ယဿ ကဿစိ အင်္ဂဿ ယံ ဂဟဏံ, တံ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ပဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ ဟတ္ထေ ဂဟဏံ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ။

၁၉၉၈။ ယဿ ကဿစီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ယဿ ကဿစိ စီဝရဿ ယံ ဂဟဏန္တိ ယောဇနာ။

၁၉၉၉။ အသဒ္ဓမ္မ-သဒ္ဒေန မေထုနဿာပိ ဝုစ္စမာနတ္တာ တတော ဝိသေသေတုမာဟ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂ …ပေ… ကာရဏာ’’တိ။ ဘိက္ခုနီ ကာယသံသဂ္ဂသင်္ခါတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ကာရဏာ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသသ္မိံ တိဋ္ဌေယျ ဝါတိ ယောဇနာ။

၂၀၀၀။ တတောတိ တဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ကာရဏာ။ တတ္ထာတိ ဟတ္ထပါသေ။ ပုရိသေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကတ’’န္တိ သေသော, ‘‘သင်္ကေတ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘အာဂမနံ အဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဣစ္ဆေယျာတိ ဝုတ္တေပိ န ဂမနိစ္ဆာမတ္တေန, အထ ခေါ ဘိက္ခုနိယာ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသံ, ပုရိသေန စ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထပါသံ ဩက္ကန္တကာလေယေဝ ဝတ္ထုပူရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာတိ ဧတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ပုရိသေန ‘ဣတ္ထန္နာမံ အာဂစ္ဆာ’တိ ဝုတ္တာ ဂစ္ဆတိ, ပဒေ ပဒေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသံ ဩက္ကန္တမတ္တေ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၆၇၆) စ ‘‘ပုရိသဿ အဗ္ဘာဂမနံ သာဒိယတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဟတ္ထပါသံ ဩက္ကန္တမတ္တေ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၆၇၆) စ။ ဧတ္ထ စ ဣတ္ထန္နာမံ အာဂစ္ဆာတိ ဣတ္ထန္နာမံ ဌာနံ အာဂစ္ဆာတိ အတ္ထော။

၂၀၀၁။ တဒတ္ထာယာတိ တဿေဝ ကာယသံသဂ္ဂသင်္ခါတအသဒ္ဓမ္မဿ သေဝနတ္ထာယ။ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနဉ္စာတိ ဝတ္ထာဒိနာ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နဩကာသံ။ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ တဒတ္ထာယ ကာယံ ဥပသံဟရေယျ ဝါတိ ယောဇနာ။

၂၀၀၂။ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏာဒီနံ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ အဋ္ဌန္နံ ဝတ္ထူနံ ပူရဏေန ‘‘အဋ္ဌဝတ္ထုကာ’’တိ သင်္ခါတာ အယံ ဘိက္ခုနီ ဝိနဋ္ဌာ ဟောတိ သီလဝိနာသေန, တတောယေဝ အဿမဏီ ဟောတိ အဘိက္ခုနီ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၀၀၃။ အနုလောမေန ဝါတိ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏာဒိပဋိပါဋိယာ ဝါ။ ပဋိလောမေန ဝါတိ တဗ္ဗိပရိယတော ပဋိလောမေန ဝါ။ ဧကန္တရိကာယ ဝါတိ ဧကမေကံ အန္တရိတွာ ပုန တဿာပိ ကရဏဝသေန ဧကန္တရိကာယ ဝါ။ အနုလောမေန ဝါ ပဋိလောမေန ဝါ တထေကန္တရိကာယ ဝါ အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီ စုတာတိ ယောဇနာ။

၂၀၀၄။ ဧတဒေဝ အတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန သမတ္ထေတုမာဟ ‘‘အထာဒိတော’’တိအာဒိ။ သတက္ခတ္တုမ္ပီတိ ဗဟုက္ခတ္တုမ္ပိ။ သတ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ဗဟု-သဒ္ဒပရိယာယော။ ပါရာဇိကာ နေဝ သိယာတိ ယောဇနာ, ဣမိနာ တံတံဝတ္ထုမူလကံ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၀၀၅။ ယာ ပန အာပတ္တိယော အာပန္နာ, ဒေသေတွာ တာဟိ မုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ ဓုရနိက္ခေပနံ ကတွာတိ ‘‘န ပုနေဝံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ။ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာတိ ဒေသိတာ ဒေသိတဂဏနမေဝ ဥပေတိ, ပါရာဇိကဿ အင်္ဂံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ တသ္မာ ယာ ဧကံ အာပန္နာ, ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသေတွာ ပုန ကိလေသဝသေန အာပဇ္ဇတိ, ပုန ဒေသေတိ, ဧဝံ အဋ္ဌ ဝတ္ထူနိ ပူရေန္တီပိ ပါရာဇိကာ န ဟောတိ။

၂၀၀၆။ သဥဿာဟာယ ဒေသိတာတိ ပုန အာပဇ္ဇနေ အနိက္ခိတ္တဓုရာယ ဘိက္ခုနိယာ ဒေသိတာပိ အာပတ္တိ ဒေသနာဂဏနံ န ဥပေတိ။ ကိံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒေသိတာပိ အဒေသိတာ’’တိ, တသ္မာ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ အင်္ဂမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၀၀၈။ အယံ အတ္ထောတိ ‘‘အသဒ္ဓမ္မော နာမ ကာယသံသဂ္ဂေါ’’တိ အယံ အတ္ထော။ ဥဒ္ဒိသိတောတိ ပကာသိတော။

၂၀၀၉။ အယမတ္ထော ကေန ဝစနေန ဥဒ္ဒိသိတောတိ အာဟ ‘‘ဝိညူ…ပေ… သာဓကံ ဝစနံ ဣဒ’’န္တိ။ ဣဒံ ဝစနန္တိ ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလော ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတု’’န္တိ (ပါစိ။ ၆၇၆) ဣဒံ ဝစနံ။ သာဓကံ ပမာဏံ။

အဋ္ဌဝတ္ထုကကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၀၁၀။ အဝဿုတာ, ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာ, ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ, အဋ္ဌဝတ္ထုကာတိ ဣမာ စတဿော ပါရာဇိကာပတ္တိယော မဟေသိနာ အသာဓာရဏာ ဘိက္ခုနီနမေဝ ပညတ္တာတိ ယောဇနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပါရာဇိကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သံဃာဒိသေသကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၁၁။ ဧဝံ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ အာဂတံ ပါရာဇိကဝိနိစ္ဆယံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဒနန္တရုဒ္ဒိဋ္ဌံ သံဃာဒိသေသဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ’’တိအာဒိ။ ဥဿယဝါဒါတိ ကောဓုဿယမာနုဿယဝသေန ဝိဝဒမာနာ။ တတောယေဝ အဋ္ဋံ ကရောတိ သီလေနာတိ အဋ္ဋကာရီ။ ဧတ္ထ စ ‘‘အဋ္ဋော’’တိ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတိ, ယံ ပဗ္ဗဇိတာ ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ သဗ္ဗတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗေ မုခမဿာ အတ္ထီတိ မုခရီ, ဗဟုဘာဏီတိ အတ္ထော။ ယေန ကေနစိ နရေန သဒ္ဓိန္တိ ‘‘ဂဟပတိနာ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တေန ဝါ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၆၇၉) ဒဿိတေန ယေန ကေနစိ မနုဿေန သဒ္ဓိံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ ကိရာတိ ပဒပူရဏေ, အနုဿဝနေ ဝါ။

၂၀၁၂။ သက္ခိံ ဝါတိ ပစ္စက္ခတော ဇာနနကံ ဝါ။ အဋ္ဋံ ကာတုံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒေ ပဒေ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၂၀၁၃။ ဝေါဟာရိကေတိ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စေ။

၂၀၁၄။ အနန္တရန္တိ တဿ ဝစနာနန္တရံ။

၂၀၁၅။ ဣတရောတိ အဋ္ဋကာရကော။ ပုဗ္ဗသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၀၁၆။ ‘‘တဝ, မမာပိ စ ကထံ တုဝမေဝ အာရောစေဟီ’’တိ ဣတရေန ဝုတ္တာ ဘိက္ခုနီတိ ယောဇနာ။ ယထာကာမန္တိ တဿာ စ အတ္တနော စ ဝစနေ ယံ ပဌမံ ဝတ္တုမိစ္ဆတိ, တံ ဣစ္ဆာနုရူပံ အာရောစေတု။

၂၀၁၈-၉။ ဥဘိန္နမ္ပိ ယထာ တထာ အာရောစိတကထံ သုတွာတိ ယောဇနာ။ ယထာ တထာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ကေနစိ ပကာရေန။ တေဟီတိ ဝေါဟာရိကေဟိ။ အဋ္ဋေ ပန စ နိဋ္ဌိတေတိ အဋ္ဋကာရကေသု ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ပရာဇိတေ။ ယထာဟ ‘‘ပရာဇိတေ အဋ္ဋကာရကေ အဋ္ဋပရိယောသာနံ နာမ ဟောတီ’’တိ။ အဋ္ဋဿ ပရိယောသာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘တဿာ’’တိ သေသော။ တဿ အဋ္ဋဿ ပရိယောသာနေတိ ယောဇနာ။

၂၀၂၀-၂၃။ အနာပတ္တိဝိသယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒူတံ ဝါပီ’’တိအာဒိ။ ပစ္စတ္ထိကမနုဿေဟိ ဒူတံ ဝါပိ ပဟိဏိတွာ သယမ္ပိ ဝါ အာဂန္တွာ ယာ ပန အာကဍ္ဎီယတီတိ ယောဇနာ။ အညေဟီတိ ဂါမဒါရကာဒီဟိ အညေဟိ။ ကိဉ္စိ ပရံ အနောဒိဿာတိ ယောဇနာ။ ဣမိဿာ ဩဒိဿ ဝုတ္တေ တေဟိ ဂဟိတဒဏ္ဍေ တဿာ စ ဂီဝါတိ သူစိတံ ဟောတိ။ ယာ ရက္ခံ ယာစတိ, တတ္ထ တသ္မိံ ရက္ခာယာစနေ တဿာ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ အညတော သုတွာတိ ယောဇနာ။ ဥမ္မတ္တိကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဒိကမ္မိကာ ဂဟိတာ။

သမုဋ္ဌာနံ ကထိနေန တုလျန္တိ ယောဇနာ။ သေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သကိရိယံ ဣဒ’’န္တိ။ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ။ ကိရိယာယ သဟ ဝတ္တတီတိ သကိရိယံ အဋ္ဋကရဏေန အာပဇ္ဇနတော။ ‘‘သမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဣမိနာ စ သမုဋ္ဌာနာဒိဝိနိစ္ဆယော ဥပလက္ခိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

အဋ္ဋကာရိကာကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၀၂၄-၅။ ဇာနန္တီတိ ‘‘သာမံ ဝါ ဇာနာတိ, အညေ ဝါ တဿာ အာရောစေန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၆၈၄) ဝုတ္တနယေန ဇာနန္တီ။ စောရိန္တိ ယာယ ပဉ္စမာသဂ္ဃနကတော ပဋ္ဌာယ ယံ ကိဉ္စိ ပရသန္တကံ အဝဟရိတံ, အယံ စောရီ နာမ။ ဝဇ္ဈံ ဝိဒိတန္တိ ‘‘တေန ကမ္မေန ဝဓာရဟာ အယ’’န္တိ ဧဝံ ဝိဒိတံ။ သံဃန္တိ ဘိက္ခုနိသံဃံ။ အနပလောကေတွာတိ အနာပုစ္ဆာ။ ရာဇာနံ ဝါတိ ရညာ အနုသာသိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ တံ ရာဇာနံ ဝါ။ ယထာဟ ‘‘ရာဇာ နာမ ယတ္ထ ရာဇာ အနုသာသတိ, ရာဇာ အပလောကေတဗ္ဗော’’တိ။ ဂဏမေဝ ဝါတိ ‘‘တုမှေဝ တတ္ထ အနုသာသထာ’’တိ ရာဇူဟိ ဒိန္နံ ဂါမနိဂမမလ္လဂဏာဒိကံ ဂဏံ ဝါ။ မလ္လဂဏံ နာမ ပါနီယဋ္ဌပနပေါက္ခရဏိခဏနာဒိပုညကမ္မနိယုတ္တော ဇနသမူဟော။ ဧတေနေဝ ဧဝမေဝ ဒိန္နဂါမဝရာ ပူဂါ စ သေနိယော စ သင်္ဂဟိတာ။ ဝုဋ္ဌာပေယျာတိ ဥပသမ္ပာဒေယျ။ ကပ္ပန္တိ စ ဝက္ခမာနလက္ခဏံ ကပ္ပံ။ သာ စောရိဝုဋ္ဌာပနန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပဇ္ဈာယာ ဟုတွာ ယာ စောရိံ ဥပသမ္ပာဒေတိ, သာ ဘိက္ခုနီတိ အတ္ထော။ ဥပဇ္ဈာယဿ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ။

၂၀၂၆။ ပဉ္စမာသဂ္ဃနန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စမာသဉ္စ ပဉ္စမာသဂ္ဃနကဉ္စ ပဉ္စမာသဂ္ဃနန္တိ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန ပဉ္စမာသဿာပိ ဂဟဏံ။ အတိရေကဂ္ဃနံ ဝါပီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

၂၀၂၇။ ပဗ္ဗဇိတံ ပုဗ္ဗံ ယာယ သာ ပဗ္ဗဇိတပုဗ္ဗာ။ ဝုတ္တပ္ပကာရံ စောရကမ္မံ ကတွာပိ တိတ္ထာယတနာဒီသု ယာ ပဌမံ ပဗ္ဗဇိတာတိ အတ္ထော။

၂၀၂၈-၃၀။ ဣဒါနိ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋာဒိအာပတ္တိဝိဘာဂံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝုဋ္ဌာပေတိ စ ယာ စောရိ’’န္တိအာဒိ။ ဣဓ ‘‘ဥပဇ္ဈာယာ ဟုတွာ’’တိ သေသော။ ဣဒံ ကပ္ပံ ဌပေတွာတိ ယောဇနာ။ သီမံ သမ္မန္နတိ စာတိ အဘိနဝံ သီမံ သမ္မန္နတိ, ဗန္ဓတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဿာတိ ဘဝေယျ။ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ စ ‘‘ထုလ္လစ္စယံ ဒွယ’’န္တိ ဣမိနာ စ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ကမ္မန္တေတိ ဥပသမ္ပဒကမ္မဿ ပရိယောသာနေ, တတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ယျကာရပ္ပတ္တာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၀၃၁။ အဇာနန္တီတိ စောရိံ အဇာနန္တီ။ (ဣဒံ သိက္ခာပဒံ။)

၂၀၃၂။ စောရိဝုဋ္ဌာပနံ နာမာတိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ စောရိဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနံ နာမ။ ဝါစစိတ္တတောတိ ခဏ္ဍသီမံ အဂန္တွာ ကရောန္တိယာ ဝါစာစိတ္တေဟိ။ ကာယဝါစာဒိတော စေဝါတိ ဂန္တွာ ကရောန္တိယာ ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ။ ယထာဟ ‘‘ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု အဂန္တွာ ခဏ္ဍသီမံ ဝါ နဒိံ ဝါ ယထာနိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ အတ္တနော နိဿိတကပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ခဏ္ဍသီမံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂန္တွာ ဝုဋ္ဌာ- ပေန္တိယာ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၈၃)။ ကြိယာကြိယန္တိ အနာပုစ္ဆာဝုဋ္ဌာပနဝသေန ကိရိယာကိရိယံ။

စောရိဝုဋ္ဌာပနကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၀၃၃-၄။ ဂါမန္တရန္တိ အညံ ဂါမံ။ ယာ ဧကာ သစေ ဂစ္ဆေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော။ နဒီပါရန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ နဒိယာ ပါရံ နဒီပါရံ။ ‘‘ဧကာ ဝါ’’တိ ဥပရိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဩဟီယေယျာတိ ဝိနာ ဘဝေယျ။ ဣဓ ‘‘အရညေ’’တိ သေသော။ အရညလက္ခဏံ ‘‘ဣန္ဒခီလ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝက္ခတိ။ ‘‘ဧကာ ဝါ ရတ္တိံ ဝိပ္ပဝသေယျ, ဧကာ ဝါ ဂဏမှာ ဩဟီယေယျာ’’တိ သိက္ခာပဒက္ကမော, ဧဝံ သန္တေပိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘ရတ္တိံ ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ အန္တေ ဝုတ္တံ။ တေနေဝ ဝိဘာဂဝိနိစ္ဆယေ ဒေသနာရုဠှက္ကမေနေဝ ‘‘ပုရေရုဏောဒယာယေဝါ’’တိအာဒိံ ဝက္ခတိ။ သာ ပဌမာပတ္တိကံ ဂရုကံ ဓမ္မံ အာပန္နာ သိယာတိ ယောဇနာ။ ပဌမံ အာပတ္တိ ဧတဿာတိ ပဌမာပတ္တိကော, ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ‘‘ဂရုကံ ဓမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ သကဂါမာ နိက္ခမန္တိယာတိ ဘိက္ခုနိယာ အတ္တနော ဝသနဂါမတော နိက္ခမန္တိယာ။

၂၀၃၅။ တတော သကဂါမတော။

၂၀၃၆-၇။ ဧကေန ပဒဝါရေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ အတိက္ကန္တေ, ဥပစာရောက္ကမေ ဝါ ထုလ္လစ္စယန္တိ ယောဇနာ။ အတိက္ကန္တေ ဩက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိက္ခေပေ ဥပစာရေ’’တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။

၂၀၃၈-၉။ နိက္ခမိတွာတိ အတ္တနော ပဝိဋ္ဌဂါမတော နိက္ခမိတွာ။ အယမေဝ နယောတိ ‘‘ဧကေန ပဒဝါရေန ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန ဂရုကာပတ္တီ’’တိ အယံ နယော။

ဝတိစ္ဆိဒ္ဒေန ဝါ ခဏ္ဍပါကာရေန ဝါတိ ယောဇနာ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပါကာရေနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဝါ-သဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓနီယတံ ဒဿေတိ။ ‘‘ဘိက္ခုဝိဟာရဿ ဘူမိ တာသမကပ္ပိယာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝိဟာရဿ ဘူမိန္တိ ဘိက္ခုနိဝိဟာရဘူမိ ဂဟိတာ။ ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ပဝိဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဝက္ခမာနဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ။ ကောစိ ဒေါသောတိ ထုလ္လစ္စယသံဃာဒိသေသော ဝုစ္စမာနော ယော ကောစိ ဒေါသော။

၂၀၄၀။ တာသန္တိ ဘိက္ခုနီနံ။ ‘‘အကပ္ပိယာ’’တိ ဣမိနာ တတ္ထာပိ ပဝိဋ္ဌာယ ဂါမန္တရပစ္စယာ အာပတ္တိသမ္ဘဝမာဟ။

၂၀၄၁။ ‘‘ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိ (ပါစိ။ ၆၉၂) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဟတ္ထိ…ပေ… အနာပတ္တိ သိယာပတ္တိ, ပဒသာ ဂမနေ ပနာ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၀၄၂။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ…ပေ… အာပတ္တိ ပဝိသန္တိယာ’’တိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ဥပသံဟာရတ္တာ န ပုနရုတ္တိဒေါသော။

၂၀၄၃-၄။ လက္ခဏေနုပပန္နာယာတိ ‘‘နဒီ နာမ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အန္တရဝါသကော တေမိယတီ’’တိ (ပါစိ။ ၆၉၂) ဝုတ္တလက္ခဏေန သမန္နာဂတာယ နဒိယာ။ ယာ ပါရံ တီရံ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။

ပဌမံ ပါဒံ ဥဒ္ဓရိတွာန တီရေ ဌပေန္တိယာတိ ‘‘ဣဒါနိ ပဒဝါရေန အတိက္ကမတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကာလေ ပဌမံ ပါဒံ ဥက္ခိပိတွာ ပရတီရေ ဌပေန္တိယာ။ ‘‘ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ သံဃာဒိသေသော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၉၂) အဋ္ဌကထာဝစနတော ‘‘အတိက္ကမေ’’တိ ဣမိနာ ဥဒ္ဓါရော ဂဟိတော။

၂၀၄၅။ အန္တရနဒိယန္တိ နဒိဝေမဇ္ဈေ။ ဘဏ္ဍိတွာတိ ကလဟံ ကတွာ။ ဩရိမံ တီရန္တိ အာဂတဒိသာယ တီရံ။ တထာ ပဌမေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေ ဂရု ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ သကလေန ဝစနေန ‘‘ဣတရိဿာ ပန အယံ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဌိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ပရတီရံ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အနာပတ္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာပိ ဥလ္လိင်္ဂိတာ။

၂၀၄၆။ ရဇ္ဇုယာတိ ဝလ္လိအာဒိကာယ ယာယ ကာယစိ ရဇ္ဇုယာ။

၂၀၄၇။ ပိဝိတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပါနီယ’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထေန အပိ-သဒ္ဒေန ဘဏ္ဍဓောဝနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ အထာတိ ဝါကျာရမ္ဘေ နိပါတော။ ‘‘နဟာနာဒိကိစ္စံ သမ္ပာဒေတွာ ဩရိမမေဝ တီရံ အာဂမိဿာမီ’’တိ အာလယဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အာဟ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

၂၀၄၈။ ပဒသာနဒိံ ဩတရိတွာနာတိ ယောဇနာ။ သေတုံ အာရောဟိတွာ တထာ ပဒသာ ဥတ္တရန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၂၀၄၉။ ဂန္တွာနာတိ ဧတ္ထ ‘‘နဒိ’’န္တိ သေသော။ ဥတ္တရဏကာလေ ပဒသာ ယာတီတိ ယောဇနာ။

၂၀၅၀။ ဝေဂေနာတိ ဧကေနေဝ ဝေဂေန, အန္တရာ အနိဝတ္တိတွာတိ အတ္ထော။

၂၀၅၁။ ‘‘နိသီဒိတွာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ခန္ဓေ ဝါ’’တိအာဒီဟိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ခန္ဓာဒယော စေတ္ထ သဘာဂါနမေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဟတ္ထသံဃာတနေ ဝါတိ ဥဘောဟိ ဗဒ္ဓဟတ္ထဝလယေ ဝါ။

၂၀၅၂-၃။ ပါသန္တိ ဟတ္ထပါသံ။ ‘‘အာဘောဂံ ဝိနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ အာဘောဂေ ကတေ အဇာနန္တိယာ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေပိ အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘သစေ သဇ္ဈာယံ ဝါ သဝနံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကုရုမာနာ ‘ပုရေအရုဏေယေဝ ဒုတိယိကာယ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’တိ အာဘောဂံ ကရောတိ, အဇာနန္တိယာ ဧဝ စဿာ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၉၂)။ နာနာဂဗ္ဘေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧကဂဗ္ဘေပိ ဝါ’’တိ။ ဧကဂဗ္ဘေပိ ဝါ ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ အတိက္ကမ္မ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၀၅၄။ ဒုတိယာပါသန္တိ ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ။ ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ သစေ အရုဏံ ဥဋ္ဌေတိ, န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

၂၀၅၅-၆။ အညတ္ထ ပဉ္စဓနုသတိကဿ (ပါရာ။ ၆၅၄) ပစ္ဆိမဿ အာရညကသေနာသနဿ ဝုတ္တတ္တာ တတော နိဝတ္တေတုမာဟ ‘‘ဣန္ဒခီလမတိက္ကမ္မာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ဒီပိတန္တိ အဋ္ဌကထာယ ‘‘အရညေတိ ဧတ္ထ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၉၂) ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ အရညံ ဒဿိတန္တိ အတ္ထော။

ဒုတိယိကာယ ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟန္တိယာ တဿာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဇဟိတေ’’တိ ဣဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘ဥပစာရေ’’တိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော။

၂၀၅၇။ သာဏိပါကာရပါကာရတရုအန္တရိတေ ဌာနေ အသတိ ဒဿနူပစာရေ သတိပိ သဝနူပစာရေ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၀၅၈-၆၀။ ဧတ္ထ ကထန္တိ ယတ္ထ ဒူရေပိ ဒဿနံ ဟောတိ, ဧဝရူပေ အဇ္ဈောကာသေ အာပတ္တိနိယမော ကထံ ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အနေကေသု ဌာနေသု ‘‘သဝနူပစာရာတိက္ကမေ’’တိ ဝုစ္စမာနတ္တာ တတ္ထ လက္ခဏံ ဌပေတုမာဟ ‘‘မဂ္ဂ…ပေ… ဧဝရူပကေ’’တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ဌာနေ’’တိ သေသော။ ကူဇန္တိယာတိ ယထာဝဏ္ဏဝဝတ္ထာနံ န ဟောတိ, ဧဝံ အဗျတ္တသဒ္ဒံ ကရောန္တိယာ။

ဧဝရူပကေ ဌာနေ ဓမ္မဿဝနာရောစနေ ဝိယ စ မဂ္ဂမူဠှဿ သဒ္ဒေန ဝိယ စ ‘‘အယျေ’’တိ ကူဇန္တိယာ တဿာ သဒ္ဒဿ သဝနာတိက္ကမေ ဘိက္ခုနိယာ ဂရုကာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ဂရုကာ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဒုတိယိကံ န ပါပုဏိဿာမီ’’တိ နိရုဿာဟဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဩဟီယိတွာထ ဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ ‘‘ဂဏမှာ ဩဟီယေယျာ’’တိ ဣမသ္မိံ။

၂၀၆၁။ အထ ဂစ္ဆန္တီ ဩဟီယိတွာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဣဒါနိ အဟံ ပါပုဏိဿာမိ’’ ဣတိ ဧဝံ သဥဿာဟာ အနုဗန္ဓတိ, ဝဋ္ဋတိ, ဒုတိယောပစာရာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၀၆၂။ ‘‘ဂစ္ဆတု အယံ’’ ဣတိ ဥဿာဟဿစ္ဆေဒံ ကတွာ ဩဟီနာ စေ, တဿာ အာပတ္တီတိ အဇ္ဈာဟာရယောဇနာ။

၂၀၆၃။ ဣတရာပီတိ ဂန္တုံ သမတ္ထာပိ။ ဩဟီယတု အယန္တိ စာတိ နိရုဿာဟပ္ပကာရော သန္ဒဿိတော။ ဝုတ္တတ္ထမေဝ သမတ္ထယိတုမာဟ ‘‘သဥဿာဟာ န ဟောတိ စေ’’တိ။

၂၀၆၄-၅။ ပုရိမာ ဧကကံ မဂ္ဂံ ယာတီတိ ယောဇနာ။ ဧကမေဝ ဧကကံ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧကိဿာ ဣတရာ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဂဏမှာဩဟီယနေ။ ပိ-သဒ္ဒေါ ဧဝကာရတ္ထော။ အနာပတ္တိ ဧဝ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

၂၀၆၆-၇။ ဂါမန္တရဂတာယာတိ ဂါမသီမဂတာယ။ ‘‘နဒိယာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ အာပတ္တိယောစတဿောပီတိ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသ ဂါမန္တရဂမန နဒိပါရဂမန ဂဏမှာဩဟီယန သင်္ခါတာ စတဿော သံဃာဒိသေသာပတ္တိယော။ ဂဏမှာဩဟီယနမူလကာပတ္တိယာ ဂါမတော ဗဟိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တေပိ ဂါမန္တရောက္ကမနမူလကာပတ္တိယာ အန္တောဂါမေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တေပိ ဧကက္ခဏေတိ ဂါမူပစာရံ သန္ဓာယာဟ။

၂၀၆၈-၉။ ယာ သဒ္ဓိံ ယာတာ ဒုတိယိကာ, သာ စ ပက္ကန္တာ ဝါ သစေ ဟောတိ, ဝိဗ္ဘန္တာ ဝါ ဟောတိ, ပေတာနံ လောကံ ယာတာ ဝါ ဟောတိ, ကာလကတာ ဝါ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော, ပက္ခသင်္ကန္တာ ဝါ ဟောတိ, တိတ္ထာယတနသင်္ကန္တာ ဝါ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော, နဋ္ဌာ ဝါ ဟောတိ, ပါရာဇိကာပန္နာ ဝါ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧဝရူပေ ကာလေ ဂါမန္တရောက္ကမနာဒီနိ…ပေ… အနာပတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဥမ္မတ္တိကာယပိ ဧဝံ စတ္တာရိပိ ကရောန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၂၀၇၀။ ‘‘အဂါမကေ အရညေ’’တိ ဣဒံ ဂါမာဘာဝေန ဝုတ္တံ, န ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသတာယ။

၂၀၇၁။ ဂါမဘာဝတော နဒိပါရဂမနဂဏမှာဩဟီယနာပတ္တိ န သမ္ဘဝတိ, တဿာပိ သကဂါမတ္တာ ဂါမန္တရဂမနမူလိကာပတ္တိ စ ဒိဝသဘာဂတ္တာ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသမူလိကာပတ္တိ စ န သမ္ဘဝတီတိ အာဟ ‘‘သကဂါမေ…ပေ… န ဝိဇ္ဇရေ’’တိ။ ယထာကာမန္တိ ယထိစ္ဆိတံ, ဒုတိယိကာယ အသန္တိယာပီတိ အတ္ထော။

၂၀၇၂။ သမုဋ္ဌာနာဒယော ပဌမန္တိမဝတ္ထုနာ တုလျာတိ ယောဇနာ။

ဂါမန္တရဂမနကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၀၇၃။ သီမာသမ္မုတိယာ စေဝါတိ ‘‘သမဂ္ဂေန သံဃေန ဓမ္မေန ဝိနယေန ဥက္ခိတ္တံ ဘိက္ခုနိံ ကာရကသံဃံ အနာပုစ္ဆာ တဿေဝ ကာရကသံဃဿ ဆန္ဒံ အဇာနိတွာ ဩသာရေဿာမီ’’တိ နဝသီမာသမ္မန္နနေ စ။ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ဒုဝေ ထုလ္လစ္စယာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၀၇၄။ ကမ္မဿ ပရိယောသာနေတိ ဩသာရဏကမ္မဿ အဝသာနေ။ တိကသံဃာဒိသေသန္တိ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညာ ဩသာရေတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကာ, ဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညာ ဩသာရေတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၆၉၇) တိကသံဃာဒိသေသံ ဝုတ္တံ။ ကမ္မန္တိ စ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ။ အဓမ္မေ တိကဒုက္ကဋန္တိ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညာ ဩသာရေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကာ, အဓမ္မကမ္မသညာ ဩသာရေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ တိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။

၂၀၇၅။ ဂဏဿာတိ တဿေဝ ကာရကဂဏဿ။ ဝတ္တေ ဝါ ပန ဝတ္တန္တိန္တိ တေစတ္တာလီသပ္ပဘေဒေ နေတ္တာရဝတ္တေ ဝတ္တမာနံ။ တေစတ္တာလီသပ္ပဘေဒံ ပန ဝတ္တက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၃၇၆) အာဝိ ဘဝိဿတိ။ နေတ္တာရဝတ္တေတိ ကမ္မတော နိတ္ထရဏဿ ဟေတုဘူတေ ဝတ္တေ။

၂၀၇၇။ ဩသာရဏံ ကြိယံ။ အနာပုစ္ဆနံ အကြိယံ။

စတုတ္ထံ။

၂၀၇၈-၉။ အဝဿုတာတိ မေထုနရာဂေန တိန္တာ။ ဧဝမုပရိပိ။ ‘‘မနုဿပုဂ္ဂလဿာ’’တိ ဣမိနာ ယက္ခာဒီနံ ပဋိက္ခေပေါ။ ‘‘ဥဒကေ…ပေ… ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ အာမိသန္တိ အညတြ ဒန္တပေါနာ အဇ္ဈောဟရဏီယဿ ဂဟဏံ။ ပယောဂတောတိ ပယောဂဂဏနာယ။

၂၀၈၀။ ဧကတောဝဿုတေတိ ပုမိတ္ထိယာ သာမညေန ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော။ ကထမေတံ ဝိညာယတီတိ? ‘‘ဧကတောအဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနေတံ န ဝုတ္တံ, တံ ပါဠိယာ သမေတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၀၁) ဝုတ္တတ္တာ ဝိညာယတိ။ ဧတ္ထ စ ဧတံ န ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဧတံ နိယမနံ န ဝုတ္တံ။ တန္တိ တံ နိယမေတွာ အဝစနံ။ ပါဠိယာ သမေတီတိ ‘‘ဧကတောအဝဿုတေ’’တိ (ပါစိ။ ၇၀၁-၇၀၂) အဝိသေသေတွာ ဝုတ္တပါဠိယာ, ‘‘အနဝဿုတောတိ ဇာနန္တီ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ (ပါစိ။ ၇၀၃) ဣမာယ စ ပါဠိယာ သမေတိ။ ယဒိ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ အဝဿုတဘာဝေါ နပ္ပမာဏံ, ကိံ ‘‘အနဝဿုတောတိ ဇာနန္တီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန။ ‘‘အနာပတ္တိ ဥဘော အနဝဿုတာ ဟောန္တိ, အနဝဿုတာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ အဇ္ဈောဟာရပယောဂေသု ဗဟူသု ထုလ္လစ္စယစယော ထုလ္လစ္စယာနံ သမူဟော သိယာ, ပယောဂဂဏနာယ ဗဟူနိ ထုလ္လစ္စယာနိ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၀၈၁။ သမ္ဘဝေ, ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ ဘဝတီတိ ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟာန’’န္တိ ဣဒံ ဝိသေသနံ ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဥဘတောအဝဿုတေ သတိ မနုဿဝိဂ္ဂဟာနံ ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနာနံ ဟတ္ထတော စ ပဏ္ဍကာနံ ဟတ္ထတော စ တထာတိ ယောဇနာ။ တထာ-သဒ္ဒေနေတ္ထ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဒုက္ကဋံ။ အဇ္ဈောဟာရပယောဂေသု ထုလ္လစ္စယစယော သိယာ’’တိ ယထာဝုတ္တမတိဒိသတိ။

၂၀၈၂။ ဧတ္ထာတိ ဣမေသု ယက္ခာဒီသု။ ဧကတောအဝဿုတေ သတိ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိယာ ဒုက္ကဋံ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု မနုဿာမနုဿေသု ဧကတော, ဥဘတော ဝါ အနဝဿုတေသု။ ဥဒကေ ဒန္တကဋ္ဌကေတိ ဥဒကဿ, ဒန္တကဋ္ဌဿ စ ဂဟဏေ။ ပရိဘောဂေ စာတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ စေဝ ပရိဘောဂေ စ။

၂၀၈၃-၄။ ဥဘယာဝဿုတာဘာဝေတိ ဘိက္ခုနိယာ, ပုဂ္ဂလဿ စ ဥဘိန္နံ အဝဿုတတ္တေ အသတိ ယဒိ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ အယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော။ န စ အဝဿုတောတိ နေဝ အဝဿုတောတိ ဉတွာ။ ယာ ပန အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တဿာ စ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ယာ ဂဏှာတိ, တဿာ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာဝ အနာပတ္တိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ပဉ္စမံ။

၂၀၈၅။ ဥယျောဇနေတိ ‘‘ကိံ တေ အယျေ ဧသော ပုရိသပုဂ္ဂလော ကရိဿတိ အဝဿုတော ဝါ အနဝဿုတော ဝါ, ယတော တွံ အနဝဿုတာ, ဣင်္ဃ အယျေ ယံ တေ ဧသော ပုရိသပုဂ္ဂလော ဒေတိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ, တံ တွံ သဟတ္ထာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ခါဒ ဝါ ဘုဉ္ဇ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၇၀၅) ဝုတ္တနယေန နိယောဇနေ။ ဧကိဿာတိ ဥယျောဇိကာယ။ ဣတရိဿာတိ ဥယျောဇိတာယ။ ပဋိဂ္ဂဟေတိ အဝဿုတဿ ဟတ္ထတော အာမိသပဋိဂ္ဂဟဏေ။ ဒုက္ကဋာနိ စာတိ ဥယျောဇိကာယ ဒုက္ကဋာနိ။ ဘောဂေသူတိ ဥယျောဇိတာယ တထာ ပဋိဂ္ဂဟိတဿ အာမိသဿ ပရိဘောဂေသု။ ထုလ္လစ္စယဂဏော သိယာတိ ဥယျောဇိကာယ ထုလ္လစ္စယသမူဟော သိယာတိ အတ္ထော။

၂၀၈၆-၇။ ဘောဇနဿာဝသာနသ္မိန္တိ ဥယျောဇိတာယ ဘောဇနပရိယန္တေ။ သံဃာဒိသေသတာတိ ဥယျောဇိကာယ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ ဟောတိ။

ယက္ခာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပေတပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတာ ဂဟိတာ။ တထေဝ ပုရိသဿ စာတိ အဝဿုတဿ မနုဿပုရိသဿ။ ‘‘ဂဟဏေ ဥယျောဇနေ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဂဟဏေတိ ဥယျောဇိတာယ ဂဟဏေ။ ဥယျောဇနေတိ ဥယျောဇိကာယ အတ္တနော ဥယျောဇနေ။ တေသန္တိ ဥဒကဒန္တပေါနာနံ။ ပရိဘောဂေတိ ဥယျောဇိတာယ ပရိဘုဉ္ဇနေ။ ဒုက္ကဋံ ပရိကိတ္တိတန္တိ ဥယျောဇိကာယ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။

၂၀၈၈။ သေသဿာတိ ဥဒကဒန္တပေါနတော အညဿ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာမိသဿ။ ‘‘ဂဟဏုယျောဇနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ။

၂၀၈၉-၉၀။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ‘‘အနဝဿုတော’’တိ ဉတွာ ဥယျောဇေတိ, ‘‘ကုပိတာ ဝါ န ပဋိဂ္ဂဏှတီ’’တိ ဥယျောဇေတိ, ‘‘ကုလာနုဒ္ဒယတာ ဝါပိ န ပဋိဂ္ဂဏှတီ’’တိ ဥယျောဇေတိ, တဿာ စ ဥမ္မတ္တိကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ ‘‘အနာပတ္တိ ‘အနဝဿုတော’တိ ဇာနန္တီ ဥယျောဇေတိ, ‘ကုပိတာ န ပဋိဂ္ဂဏှတီ’တိ ဥယျောဇေတိ, ‘ကုလာနုဒ္ဒယတာယ န ပဋိဂ္ဂဏှတီ’တိ ဥယျောဇေတီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၇၀၈)။

ဆဋ္ဌံ။

၂၀၉၁။ သတ္တမန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ဧဝံ ဝဒေယျ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ပါစိ။ ၇၁၀) သတ္တမသိက္ခာပဒဉ္စ။ အဋ္ဌမန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အဓိကရဏေ ပစ္စာကတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ပါစိ။ ၇၁၆) အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဉ္စ။

သတ္တမဋ္ဌမာနိ။

၂၀၉၂။ နဝမေတိ ‘‘ဘိက္ခုနိယော ပနေဝ သံသဋ္ဌာ ဝိဟရန္တီ’’တိအာဒိသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ ၇၂၂) စ။ ဒသမေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧဝံ ဝဒေယျ သံသဋ္ဌာဝ အယျေ တုမှေ ဝိဟရထ, မာ တုမှေ နာနာ ဝိဟရိတ္ထာ’’တိအာဒိသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ ၇၂၈) စ။

နဝမဒသမာနိ။

၂၀၉၃။ တေန မဟာဝိဘင်္ဂါဂတေန ဒုဋ္ဌဒေါသဒွယေန စ တတ္ထေဝ အာဂတေန တေန သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒေန စာတိ ဣမေဟိ တီဟိ သဒ္ဓိံ ဣဓာဂတာနိ ဆ သိက္ခာပဒါနီတိ ဧဝံ နဝ ပဌမာပတ္တိကာ။ ဣတော ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂတော စတ္တာရိ ယာဝတတိယကာနိ တတော မဟာဝိဘင်္ဂတော စတ္တာရိ ယာဝတတိယကာနီတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ယာဝတတိယကာနိ, ပုရိမာနိ နဝ စာတိ သတ္တရသ သံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒါနိ မယာ စေတ္ထ ဒဿိတာနီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

သံဃာဒိသေသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဿဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၉၄-၅။ ဧဝံ သတ္တရသသံဃာဒိသေသေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဒနန္တရာနိ နိဿဂ္ဂိယာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိ။ ‘‘အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ကေနစိ ကာရဏေန အနဓိဋ္ဌာနုပဂေ ပတ္တေ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတိ။ ‘‘တဿာ’’တိ တ-သဒ္ဒါပေက္ခာယ ဘိက္ခုနီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယာ’’တိ လဗ္ဘတိ။ ပတ္တသန္နိဓိကာရဏာတိ အနဓိဋ္ဌာယ, အဝိကပ္ပေတွာ ဧကရတ္တမ္ပိ ပတ္တဿ နိက္ခိတ္တကာရဏာ။

၂၀၉၆။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ သေသော သဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ကထာမဂ္ဂေါတိ ယောဇနာ, အဝသေသသဗ္ဗဝိနိစ္ဆယကထာမဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ ပတ္တသိက္ခာပဒေတိ မဟာဝိဘင်္ဂပဌမပတ္တသိက္ခာပဒေ။

၂၀၉၇။ ဝိသေသောဝ ဝိသေသတာ။

ပဌမံ။

၂၀၉၈။ အကာလေတိ ‘‘အနတ္ထတကထိနေ ဝိဟာရေ ဧကာဒသ မာသာ, အတ္ထတကထိနေ ဝိဟာရေ သတ္တ မာသာ’’တိ (ပါစိ။ ၇၄၀ အတ္ထတော သမာနံ) ဧဝံ ဝုတ္တေ အကာလေ။ ဝိကပ္ပန္တရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒိန္နံ ကာလေပိ ကေနစီ’’တိအာဒိ။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ကာလနိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေနစိ အကာလေ ယံ စီဝရံ ဒိန္နံ, ကာလေပိ ယံ စီဝရံ အာဒိဿ ဒိန္နံ, တံ အကာလစီဝရံ နာမာတိ ယောဇနာ။ အာဒိဿ ဒါနပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူ’’တိ။ နိယာမိတန္တိ ‘‘သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ ဒိန္နဉ္စ ‘‘ဣဒံ ဂဏဿ, ဣဒံ တုယှံ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ဝါ ဒါတုကာမတာယ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝါ ဒိန္နဉ္စ အာဒိဿ ဒိန္နံ နာမာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူ’တိ ဝတွာ ဝါ ‘ဣဒံ ဂဏဿ, ဣဒံ တုမှာကံ ဒမ္မီ’တိ ဝတွာ ဝါ ဒါတုကမျတာယ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝါ ဒိန္နမ္ပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ နာမ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၄၀)။

၂၀၉၉။ အကာလစီဝရန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အကာလစီဝရံ။

၂၁၀၀။ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓန္တိ တတော ယံ စီဝရံ အတ္တနာ ဝဿဂ္ဂေန ပဋိလဒ္ဓံ။ နိဿဇ္ဇိတွာ ပဋိလဒ္ဓကာလေ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘လဘိတွာ…ပေ… နိယောဇယေ’’တိ။ ယထာဒါနေ နိယောဇယေတိ ယထာ ဒါယကေန ဒိန္နံ, တထာ ဥပနေတဗ္ဗံ, အကာလစီဝရပက္ခေယေဝ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၁၀၁။ တဿာတိ ‘‘ယထာဒါနေ နိယောဇယေ’’တိ ဝစနဿ။ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓမ္ပိ တံ ပုန သေဝိတုံ န စ ဝဋ္ဋတီတိ အယမဓိပ္ပါယောတိ ယောဇနာ။

၂၁၀၂။ ကာလစီဝရေ အကာလဝတ္ထသညာယ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဥဘယတ္ထပီတိ အကာလစီဝရေပိ ကာလစီဝရေပိ။ ဝေမတိကာယ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၂၁၀၃။ ဥဘယတ္ထပိ စီဝရေ ကာလစီဝရေ စ အကာလစီဝရေ စာတိ ဥဘယစီဝရေပိ ကာလစီဝရသညာယ ဘာဇာပေန္တိယာ နဒေါသောတိ ယောဇနာ။ သစိတ္တကသမုဋ္ဌာနတ္တယံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တိသမုဋ္ဌာနတာ’’တိ။

ဒုတိယံ။

၂၁၀၄။ သစေ သယံ အစ္ဆိန္ဒတိ အညာယ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတွာ ပစ္ဆာ ‘‘တုယှံ စီဝရံ တွမေဝ ဂဏှ, မယှံ စီဝရံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ယဒိ သယံ အစ္ဆိန္ဒတိ။ ဧတ္ထ ‘‘သကသညာယာ’’တိ သေသော။ သကသညာယ ဂဟိတတ္တာ ပါစိတ္တိယံ, ဒုက္ကဋဉ္စ ဝုတ္တံ, ဣတရထာ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။

၂၁၀၅။ ဣတရေသူတိ အဗန္ဓနဉ္စ အာဏတ္တိဗဟုတ္တဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ တေနာဟ ‘‘ဝတ္ထူနံ ပယောဂဿ ဝသာ သိယာ’’တိ။

၂၁၀၆။ ‘‘တိကပါစိတ္တီ’’တိ ဣဒမပေက္ခိတွာ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ သမ္ဗန္ဓနီယံ, ဥပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာ, ဝေမတိကာ, အနုပသမ္ပန္နသညာတိ ဧတာသံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော။ အညသ္မိံ ပရိက္ခာရေတိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နာနံ အညသ္မိံ ပရိက္ခာရေ။ ဣတရိဿာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာဝေမတိကာအနုပသမ္ပန္နသညာနံ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ။

၂၁၀၇။ တာယ ဝါ ဒီယမာနံ တာယ အညာယ ဘိက္ခုနိယာ ဒုဋ္ဌာယ ဝါ တုဋ္ဌာယ ဝါ ဒီယမာနံ ဂဏှန္တိယာ, တဿာ ဝိဿာသမေဝ ဝါ ဂဏှန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ‘‘တိသမုဋ္ဌာနတာ မတာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

တတိယံ။

၂၁၀၈။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ‘‘ကိံ တေ, အယျေ, အဖာသု, ကိံ အာဟရီယတူ’’တိ ဝုတ္တာ အညံ ဝိညာပေတွာ တံ အာဟဋံ ပဋိက္ခိပိတွာ တဉ္စ အညဉ္စ ဂဏှိတုကာမာ သစေ အညံ ဝိညာပေတိ, တဿာ ဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ, လာဘာ နိဿဂ္ဂိယံ သိယာတိ သာဓိပ္ပါယယောဇနာ။ ဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ။

၂၁၀၉-၁၁။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘အညေ အညသညာ, အညေ ဝေမတိကာ, အညေ အနညသညာ အညံ ဝိညာပေတွာ အညံ ဝိညာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၇၅၁) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ အနညေ ဒွိကဒုက္ကဋန္တိ အနညေ အညသညာယ, ဝေမတိကာယ စ ဝသေန ဒွိကဒုက္ကဋံ။ ‘‘အနညေနညသညာယာ’’တိအာဒိနာ အနာပတ္တိဝိသယော ဒဿိတော။ ‘‘အနညေ အနညသညာယာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အနညေ အနညသညာယ ဝိညာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ။ တသ္မိံ ပဌမဝိညာပိတေ အပ္ပဟောန္တေ ဝါ တညေဝ ဝါ ဝိညာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ။ အညေနပိ အတ္ထေ သတိ တေန သဒ္ဓိံ အညံ ဝိညာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ပဌမံ သပ္ပိ ဝိညတ္တံ, ‘‘အာမကမံသံ ပစိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝေဇ္ဇေန ဝုတ္တတ္တာ တေလေန အတ္ထော ဟောတိ, တတော ‘‘တေလေနာပိ မေ အတ္ထော’’တိ ဧဝံ အညဉ္စ ဝိညာပေတီတိ။ အာနိသံသဉ္စ ဒဿေတွာ တတော အညံ ဝိညာပေန္တိယာပိ အနာပတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ကဟာပဏဿ သပ္ပိ အာဘတံ ဟောတိ, ဣမိနာ မူလေန ဒိဂုဏံ တေလံ လဗ္ဘတိ, တေလေနာပိ စ ဣဒံ ကိစ္စံ နိပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တေလမာဟရာတိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဝိညာပေတီတိ။

စတုတ္ထံ။

၂၁၁၂-၃။ ပုဗ္ဗံ အညံ စေတာပေတွာတိ ယောဇနာ, အတ္တနော ကပ္ပိယဘဏ္ဍေန ‘‘ဣဒံ နာမ အာဟရာ’’တိ ပုဗ္ဗံ အညံ ပရိဝတ္တာပေတွာတိ အတ္ထော။ ဧဝန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝုတ္တေ’’တိ သေသော။ ဓနေန နိဗ္ဗတ္တံ ဓညံ, အတ္တနော ဓနေန နိပ္ဖါဒိတတ္တာ တေလာဒိ ဣဓ ‘‘ဓည’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ, န ဝီဟာဒိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ မယှံ အညံ ဓညံ အာနေတွာ ဒေတိ ဣတိ သညာယ ပစ္ဆာ အညံ စေတာပေယျာတိ ယောဇနာ, န မေ ဣမိနာ အတ္ထော, အညံ အာဟရာတိ ဝုတ္တေ ဣဒဉ္စ ဒတွာ အညဉ္စ အာဟရိတွာ ဒေတီတိ သညာယ ‘‘န မေ ဣဒံ ရုစ္စတိ, အညံ အာဟရာ’’တိ ပစ္ဆာ အညံ ပရိဝတ္တာပေယျာတိ အတ္ထော။ စေတာပနပယောဂေနာတိ အာဏတ္တာယ စေတာပနဝသေန။ မူလဋ္ဌာယာတိ အာဏာပိကာယ။ တေန စ အညေန ဝါ မူလေန အာဘတံ ဟောတု, တဿ လာဘေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၁၁၄။ သေသန္တိ တိကပါစိတ္တိယာဒိကံ ဝိနိစ္ဆယဝိသေသံ။

ပဉ္စမံ။

၂၁၁၅-၆။ အညဒတ္ထာယ ဒိန္နေနာတိ ဥပါသကေဟိ ‘‘ဧဝရူပံ ဂဟေတွာ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အညဿတ္ထာယ ဒိန္နေန။ ‘‘သံဃိကေန ပရိက္ခာရေနာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ပရိက္ခာရေနာတိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေန။ သံဃိကေနာတိ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တေန။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ တဿာတိ ယာယ စေတာပိတံ။ နိဿဂ္ဂိယံ သိယာတိ ဧတ္ထ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓံ ယထာဒါနေ ဥပနေတဗ္ဗန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာ ယထာဒါနေ ဥပနေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ ၇၆၁)။ ဣဒံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာဓိပ္ပါယမေဝ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ‘‘အနညဒတ္ထိကေ အညဒတ္ထိကသညာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အနညဒတ္ထိကေ ဝေမတိကာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘အနညဒတ္ထိကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဒွိကဒုက္ကဋ’’န္တိ။ ဣမိနာ စ ‘‘အညဒတ္ထိကေ တိကပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တမေဝ။ ‘‘အညဒတ္ထိကေ အညဒတ္ထိကသညာ, ဝေမတိကာ, အနညဒတ္ထိကသညာ အညံ စေတာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၇၆၁) ဟိ ဝုတ္တံ။

၂၁၁၇။ သေသကန္တိ ယဒတ္ထာယ ဒိန္နံ, တံ စေတာပေတွာ အာဟရိတွာ အတိရိတ္တံ မူလံ အညဒတ္ထာယ ဥပနေန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သာမိကေ ပုစ္ဆိတွာတိ ‘‘တုမှေဟိ စီဝရတ္ထာယ ဒိန္နံ, အမှာကဉ္စ စီဝရံ သံဝိဇ္ဇတိ, တေလာဒီဟိ ပန အတ္ထော’’တိ ဧဝံ သာမိကေ ပုစ္ဆိတွာ။ တန္တိ တံ စေတာပန္နံ။ အာပဒါသူတိ ဘိက္ခုနီဟိ ဝိဟာရံ ပဟာယ ဂမနာရဟမုပဒ္ဒဝေါ ဂဟိတော။ ယထာဟ ‘‘အာပဒါသူတိ တထာရူပေသု ဥပဒ္ဒဝေသု ဘိက္ခုနိယော ဝိဟာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ယံ ဝါ တံ ဝါ စေတာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၆၂)။

၂၁၁၈။ သယံ ယာစိတကံ ဝိနာတိ ‘‘သံယာစိတက’’န္တိ ပဒံ ဝိနာ, ဧတ္တကမေဝ ဝိသဒိသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ။

၂၁၁၉။ အဓိကဝစနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မဟာဇနိကသညာစိကေနာ’’တိ။ ပဒတာဓိကာတိ ပဒမေဝ ပဒတာ။ မဟာဇနိကေနာတိ ဂဏဿ ပရိစ္စတ္တေန။ သညာစိကေနာတိ သယံ ယာစိတကေန။

၂၁၂၀။ အနန္တရသမာ မတာတိ ဣဓ ‘‘ပုဂ္ဂလိကေနာ’’တိ ပဒံ ဝိနာ သမုဋ္ဌာနာဒိနာ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေ ဝိနိစ္ဆယာ အနန္တရသိက္ခာပဒသဒိသာ မတာတိ အတ္ထော။ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညဒတ္ထိကေန ပရိက္ခာရေန အညုဒ္ဒိသိကေန ပုဂ္ဂလိကေနာ’’တိ ဟိ သိက္ခာပဒံ။ ပုဂ္ဂလိကေနာတိ ဧကဘိက္ခုနိယာ ပရိစ္စတ္တေန။ ‘‘ကိဉ္စိပီ’’တိ လိခန္တိ။ ‘‘ကောစိပီ’’တိ ပါဌော သုန္ဒရော ‘‘ဝိသေသော’’တိ ဣမိနာ တုလျာဓိကရဏတ္တာ။

အဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၂၁၂၁-၂။ စတ္တာရိ ကံသာနိ သမာဟဋာနိ, စတုန္နံ ကံသာနံ သမာဟာရော ဝါ စတုက္ကံသံ, စတုက္ကံသတော အတိရေကံ အတိရေကစတုက္ကံသံ, တေန အတိရေကစတုက္ကံသဂ္ဃနကံ ပါဝုရဏမာဟ, ဥပစာရေန ‘‘အတိရေကစတုက္ကံသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကံသပရိမာဏံ ပနေတ္ထ သယမေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ကဟာပဏစတုက္ကံ တု, ကံသော နာမ ပဝုစ္စတီ’’တိ။ တသ္မာ အတိရေကသောဠသကဟာပဏဂ္ဃနကန္တိ အတ္ထော။ ဂရုပါဝုရဏန္တိ သီတကာလေ ပါရုပိတဗ္ဗပါဝုရဏံ။ စေတာပေယျာတိ ဝိညာပေယျ။ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သမာဟဋာနိ, စတုန္နံ ဝါ သစ္စာနံ သမာဟာရော စတုသစ္စံ, တံ ပကာသေတိ သီလေနာတိ စတုသစ္စပ္ပကာသီ, တေန, စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ နိဒ္ဒိသကေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။ ပယောဂေတိ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဝိညာပနပယောဂေ။ လာဘေတိ ပဋိလာဘေ။

စတုန္နံ သမူဟော စတုက္ကံ, ကဟာပဏာနံ စတုက္ကံ ကဟာပဏစတုက္ကံ။ ကဟာပဏော စေတ္ထ တံတံကာလေ, တံတံပဒေသေ စ ဝေါဟာရူပဂေါ ဂဟေတဗ္ဗော။ ဣမာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ နိဿဂ္ဂိယာဝသာနာပတ္တိယော ‘‘ဉာတကာနဉ္စ သန္တကေ’’တိ အနာပတ္တိဝိသယေ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ယဒါ ယေန အတ္ထော, တဒါ တံ ဝဒေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိစ္စပဝါရဏံ အကတွာ တသ္မိံ ကာလေ ကိသ္မိဉ္စိ ဂုဏေ ပသီဒိတွာ ‘‘ဝဒေယျာထ ယေန အတ္ထော’’တိ ဧဝံ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ သမ္ဘဝန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

၂၁၂၃-၅။ ဦနကစတုက္ကံသေ အတိရေကသညာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဦနကစတုက္ကံသေ ဝေမတိကာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဦနကေ တု စတုက္ကံသေ, ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ဒွိကဒုက္ကဋ’’န္တိ။ ဣမိနာ ‘‘အတိရေကစတုက္ကံသေ အတိရေကသညာ, ဝေမတိကာ, ဦနကသညာ စေတာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ တိကပါစိတ္တိယဉ္စ ဒဿိတံ ဟောတိ။

ဂရုကန္တိ ဂရုပါဝုရဏံ။ တဒူနံ ဝါတိ စတုက္ကံသတော ဦနကံ ဝါ။ ဉာတကာနဉ္စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေန ပဝါရိတာနံ သင်္ဂဟော။ ယထာဟ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဉာတကာနံ, ပဝါရိတာန’’န္တိ (ပါစိ။ ၇၈၇)။ ဧတ္ထ စ ‘‘အတိရေကစတုက္ကံသမ္ပီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘တဒူနံ ဝါ’’တိ ဣမိနာ စတုက္ကံသူနဿ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘အပ္ပမေဝ ဝါ’’တိ ဣမိနာ အတိရေကစတုက္ကံသေပိ မဟဂ္ဃတရံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဧကာဒသမံ။

၂၁၂၆-၇။ ‘‘လဟုပါဝုရဏံ ပန ဘိက္ခုနိယာ စေတာပေန္တိယာ အဍ္ဎတေယျကံသပရမံ စေတာပေတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါစိ။ ၇၈၉) ဝစနတော လဟုပါဝုရဏန္တိ ဧတ္ထ ‘‘စေတာပေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ စ အဍ္ဎတေယျကံသဂ္ဃနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘စေတာပေတဗ္ဗ’’န္တိ စ သေသော။ လဟုပါဝုရဏန္တိ ဥဏှကာလေ ပါဝုရဏံ။ တိဏ္ဏံ ပူရဏော တေယျော, အဍ္ဎော တေယျော အဿာတိ အဍ္ဎတေယျော, အဍ္ဎတေယျော စ သော ကံသော စာတိ အဍ္ဎတေယျကံသော, တံ အဂ္ဃတီတိ အဍ္ဎတေယျကံသဂ္ဃနံ, ဒသကဟာပဏဂ္ဃနကန္တိ အတ္ထော။ တတောတိ အဍ္ဎတေယျကံသဂ္ဃနကတော။ ယံ ပန ပါဝုရဏံ အဍ္ဎတေယျကံသဂ္ဃနကံ, တံ လဟုပါဝုရဏံ။ တတော အဍ္ဎတေယျကံသဂ္ဃနကတော လဟုပါဝုရဏတော။ ဥတ္တရိန္တိ အတိရေကံ။ အဍ္ဎတေယျကံသဂ္ဃနကံ ယံ ပါဝုရဏံ ယာ ဘိက္ခုနီ စေတာပေတိ, တဿ ပါဝုရဏဿ ပဋိလာဘေ တဿာ ဘိက္ခုနိယာ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

‘‘အနန္တရသမံ သေသ’’န္တိ ဣဒံ သမတ္ထေတုမာဟ ‘‘နတ္ထိ ကာစိ ဝိသေသတာ’’တိ။ ဝိသေသောယေဝ ဝိသေသတာ။

ဒွါဒသမံ။

၂၁၂၈။ ဣဒါနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ အာဂတေသု သမတိံသနိဿဂ္ဂိယေသု ကေသဉ္စိ အတ္တနော အဝစနေ ကာရဏဉ္စ အဝုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝုတ္တာနံ ဂဟဏဉ္စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သာဓာရဏာနီ’’တိအာဒိ။ ဟိ ယသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏာနိ ယာနိ သိက္ခာပဒါနိ သေသာနိ ဣဓ ဝုတ္တေဟိ အညာနိ, တာနိ အဋ္ဌာရသ သိက္ခာပဒါနိ စေဝ ဣဓ ဝုတ္တသရူပါနိ ဒွါဒသ သိက္ခာပဒါနိ စေတိ ဣစ္စေဝံ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒါနိ သမတိံသေဝ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

နိဿဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါစိတ္တိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၂၉-၃၀။ ဧဝံ တိံသ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သုဒ္ဓပါစိတ္တိယာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘လသုဏ’’န္တိအာဒိ။ လသုဏန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ‘‘လသုဏံ’’ဣတိ ဘဏ္ဍိကံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၃-၇၉၅)။ စတုပဉ္စမိဉ္ဇာဒိပ္ပဘေဒံ ဘဏ္ဍိကံ လသုဏံ နာမ, န တတော ဦနံ။ တေနာဟ ‘‘န ဧကဒွိတိမိဉ္ဇက’’န္တိ။ ပက္ကလသုဏတော, သီဟဠဒီပသမ္ဘဝတော စ ဝိသေသမာဟ ‘‘အာမကံ မာဂဓံယေဝါ’’တိ။ မဂဓေသု ဇာတံ မာဂဓံ, ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘မဂဓရဋ္ဌေ ဇာတလသုဏမေဝ ဟိ ဣဓ လသုဏန္တိ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၅)။ တံ ‘‘ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂဏှတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပါစိတ္တိယဉ္စ အဇ္ဈောဟာရဝသေနာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဇ္ဈောဟာရဝသေနေဝ, ပါစိတ္တိံ ပရိဒီပယေ’’တိ။

၂၁၃၁။ တဒေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဒွေ တယော’’တိအာဒိနာ။ သဒ္ဓိန္တိ ဧကတော။ သင်္ခါဒိတွာတိ ဂလဗိလံ အပ္ပဝေသေတွာ ဒန္တေဟိ သံစုဏ္ဏိယန္တီ ခါဒိတွာ။ အဇ္ဈောဟရတိ ပရဂလံ ကရောတိ။

၂၁၃၂။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဘဏ္ဍိကလသုဏေ။ ‘‘မိဉ္ဇာနံ ဂဏနာယာ’’တိ ဣမိနာ အဇ္ဈောဟာရပယောဂဂဏနာယေဝ ဒီပိတာ။ ယထာဟ ‘‘ဘိန္ဒိတွာ ဧကေကံ မိဉ္ဇံ ခါဒန္တိယာ ပန ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၅)။

၂၁၃၃။ သဘာဝတော ဝဋ္ဋန္တေဝါတိ ယောဇနာ။

၂၁၃၅။ ယထာဝုတ္တပလဏ္ဍုကာဒီနံ နာနတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧကာ မိဉ္ဇာ’’တိအာဒိ။ ဣဓ မိဉ္ဇာနံ ဝသေနေဝ နာနတ္တံ ဒဿိတံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝဏ္ဏဝသေနာပိ။ ယထာဟ ‘‘ပလဏ္ဍုကော ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ဟောတိ။ ဘဉ္ဇနကော လောဟိတဝဏ္ဏော။ ဟရိတကော ဟရိတပဏ္ဏဝဏ္ဏော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၇)။

၂၁၃၆။ ‘‘သာဠဝေ ဥတ္တရိဘင်္ဂကေ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘ဗဒရသာဠဝါဒီသူ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၇) အဋ္ဌကထာဝစနတော ဧတ္ထ ဗဒရ-သဒ္ဒေါ သေသော။ ဗဒရသာဠဝံ နာမ ဗဒရဖလာနိ သုက္ခာပေတွာ စုဏ္ဏေတွာ ကာတဗ္ဗာ ခါဒနီယဝိကတိ။ ဥမ္မတ္တိကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဒိကမ္မိကာ ဂဟိတာ။ ယထာဟ ‘‘ဥမ္မတ္တိကာယ အာဒိကမ္မိကာယာ’’တိ (ပါစိ။ ၇၉၇)။

ပဌမံ။

၂၁၃၇။ သမ္ဗာဓေတိ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ။ တဿ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥပကစ္ဆေသု မုတ္တဿ ကရဏေပိ ဝါ’’တိ။

၂၁၃၈။ အဿာ တထာ ပါစိတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘န လောမဂဏနာယာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပယောဂဂဏနာယာ’’တိ ဣဒမေဝ သမတ္ထယတိ။

၂၁၃၉။ အာဗာဓေတိ ကဏ္ဍုအာဒိကေ ရောဂေ။ ယထာဟ – ‘‘အာဗာဓပစ္စယာတိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒိအာဗာဓပစ္စယာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၀၁)။ မဂ္ဂသံဝိဓာနသမာ မတာတိ ဘိက္ခုနိယာ သံဝိဓာယ ဧကဒ္ဓါနသိက္ခာပဒေန သဒိသာ မတာ ဉာတာတိ အတ္ထော။

ဒုတိယံ။

၂၁၄၀။ ပဒုမဿ ဝါ ပုဏ္ဍရီကဿ ဝါ အန္တမသော ကေသရေနာပိ ကာမရာဂေန မုတ္တကရဏဿ တလဃာတနေ မုတ္တကရဏမ္ပိ ပဟာရဒါနေ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ကေသရေနာပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန မဟာပဒုမပဏ္ဏေဟိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ။ ယထာဟ – ‘‘အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တေနာပီတိ ဧတ္ထ ပတ္တံ တာဝ မဟန္တံ, ကေသရေနာပိ ပဟာရံ ဒေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၀၃)။

၂၁၄၁။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ မုတ္တကရဏတလေ။

တတိယံ။

၂၁၄၂။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ကာမရာဂပရေတာ ကာမရာဂေန ပီဠိတာ အတ္တနော ဗျဉ္ဇနေ မုတ္တပထေ ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ ပဝေသေတိ, န ဝဋ္ဋတိ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ပိ-သဒ္ဒေန ‘‘ကေသရမတ္တမ္ပိ ပန ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၁၂) အဋ္ဌကထာ ဥလ္လိင်္ဂိတာ။

၂၁၄၃-၄။ ယဒျေဝံ ‘‘ဇတုမဋ္ဌကေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒံ…ပေ… ဇတုမဋ္ဌက’’န္တိ။ ဣဒံ ဇတုမဋ္ဌကံ ဝတ္ထုဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ ‘‘အထ ခေါ သာ ဘိက္ခုနီ ဇတုမဋ္ဌကံ အာဒိယိတွာ ဓောဝိတုံ ဝိဿရိတွာ ဧကမန္တံ ဆဍ္ဍေသိ။ ဘိက္ခုနိယော မက္ခိကာဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ပဿိတွာ ဧဝမာဟံသု ‘ကဿိဒံ ကမ္မ’န္တိ။ သာ ဧဝမာဟ ‘မယှိဒံ ကမ္မ’န္တိ။ ယာ တာ ဘိက္ခုနိယော အပ္ပိစ္ဆာ, တာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ ‘ကထဉှိ နာမ ဘိက္ခုနီ ဇတုမဋ္ဌကံ အာဒိယိဿတီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၀၆) အာဂတဝတ္ထုဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, န တံ ဝိနာ အညဿ ဝဋ္ဋကဿ သမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဇတုမဋ္ဌကံ နာမ ဇတုနာ ကတော မဋ္ဌဒဏ္ဍကော။

ဒဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ မုတ္တကရဏံ ပဝေသေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၀၈)။ ဧတမ္ပိ စ အတိမဟန္တံ, ကေသရမတ္တမ္ပိ ပန ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိ ဧဝ။ ဧဠာလုကန္တိ ကက္ကာရိဖလံ ဝါ။ တသ္မိန္တိ အတ္တနော မုတ္တကရဏေ။

၂၁၄၅။ အာဗာဓပစ္စယာတိ မုတ္တကရဏပ္ပဒေသေ ဇာတဝဏာဒိမှိ ဝဏဋ္ဌာနနိရုပနာဒိပစ္စယာ။

စတုတ္ထံ။

၂၁၄၆။ အဂ္ဂပဗ္ဗဒွယာဓိကန္တိ အဂ္ဂပဗ္ဗဒွယတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဓိကံ။ ယထာဟ ‘‘အန္တမသော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၁၂)။ ဒကသုဒ္ဓိံ ကရောန္တိယာတိ မုတ္တကရဏဋ္ဌာနေ ဓောဝနံ ကရောန္တိယာ။ ယထာဟ ‘‘ဥဒကသုဒ္ဓိကံ နာမ မုတ္တကရဏဿ ဓောဝနာ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၁၂)။

၂၁၄၇။ ‘‘တီဏီ’’တိ ဣမိနာ ဧကင်္ဂုလိယာ ပဗ္ဗဒွယဿ ပဝေသေတွာ ဓောဝနေ ဒေါသာဘာဝံ ဒီပေတိ။ ဒီဃတောတိ အင်္ဂုလိယာ ဒီဃတော။ တီဏိ ပဗ္ဗာနိ ဂမ္ဘီရတော မုတ္တကရဏေ ပဝေသေတွာ ဥဒကသုဒ္ဓိံ အာဒိယန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ ဘဝေတိ ယောဇနာ။

၂၁၄၈။ တိဿော, စတဿော ဝါ အင်္ဂုလိယော ဧကတော ကတွာ ဝိတ္ထာရေန ပဝေသနေ ဧကပဗ္ဗေပိ ပဝိဋ္ဌေ ‘‘ဒွင်္ဂုလပဗ္ဗပရမ’’န္တိ နိယမိတပ္ပမာဏာတိက္ကမတော အာဟ ‘‘ဧကပဗ္ဗမ္ပိ ယာ ပနာ’’တိ။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ စတုန္နံ ဝါပိ အင်္ဂုလီနံ တိဿန္နံ ဝါပိ အင်္ဂုလီနံ ဧကပဗ္ဗမ္ပိ ဝိတ္ထာရတော ပဝေသေတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၁၄၉။ ဣတီတိ ဧဝံ။ သဗ္ဗပ္ပကာရေနာတိ ဂမ္ဘီရပဝေသနာဒိနာ သဗ္ဗေန ပကာရေန။ အဘိဗျတ္တတရံ ကတွာတိ သုပါကဋတရံ ကတွာ။ အယမတ္ထောတိ ‘‘ဧကိဿင်္ဂုလိယာ တီဏီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော အယမတ္ထော။

၂၁၅၀။ ဒွင်္ဂုလပဗ္ဗေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ။ ဥဒကသုဒ္ဓိပစ္စယေ ပန သတိပိ ဖဿသာဒိယနေ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ။ အဓိကမ္ပီတိ ဒွင်္ဂုလပဗ္ဗတော အဓိကမ္ပိ။ ဥဒကသုဒ္ဓိံ ကရောန္တိယာ ဒေါသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ။

၂၁၅၁။ တထာ ဥဒကသုဒ္ဓိံ ကရောန္တီနံ ဥမ္မတ္တိကာဒီနံ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

ပဉ္စမံ။

၂၁၅၂။ ဘုဉ္ဇတော ပန ဘိက္ခုဿာတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘုဉ္ဇတော ဘိက္ခုဿ။ ယထာဟ ‘‘ဘုဉ္ဇန္တဿာတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၁၇)။ ပါနီယံ ဝါ ဝိဓူပနံ ဝါတိ ဝက္ခမာနံ ပါနီယံ, ဗီဇနီယဉ္စ။ ဥပတိဋ္ဌေယျာတိ ‘‘ဟတ္ထပါသေ တိဋ္ဌတီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၁၇) ဝစနတော ဧတ္ထ ဥပ-သဒ္ဒေါ ဟတ္ထပါသသင်္ခါတံ သမီပံ ဝဒတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၁၅၃။ ဝတ္ထကောဏာဒိ ယာ ကာစိ ‘‘ဗီဇနီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ, ဣမိနာ ‘‘ဗီဇနိကိစ္စံ သမ္ပာဒေဿာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ ဂဟိတစီဝရကောဏပ္ပကာရံ ယံ ကိဉ္စိ ‘‘ဗီဇနီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော။

၂၁၅၄။ ‘‘အထ ခေါ သာ ဘိက္ခုနီ တဿ ဘိက္ခုနော ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါနီယေန စ ဝိဓူပနေန စ ဥပတိဋ္ဌိတွာ အစ္စာဝဒတိ။ အထ ခေါ သော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုနိံ အပသာဒေတိ ‘မာ, ဘဂိနိ, ဧဝရူပံ အကာသိ, နေတံ ကပ္ပတီ’တိ။ ‘ပုဗ္ဗေ မံ တွံ ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ ကရောသိ, ဣဒါနိ ဧတ္တကံ န သဟသီ’တိ ပါနီယထာလကံ မတ္ထကေ အာသုမ္ဘိတွာ ဝိဓူပနေန ပဟာရံ အဒါသီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၁၅) ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုမှိ ဘိက္ခူဟိ အာရောစိတေ ‘‘ကထဉှိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဿ ပဟာရံ ဒဿတီ’’တိအာဒီနိ (ပါစိ။ ၈၁၅) ဝတွာ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါနီယေန ဝါ ဝိဓူပနေန ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၈၁၆) ဝုတ္တတ္တာ ပဟာရပစ္စယာ နု ခေါတိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုမာဟ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဣဓ ဌာနပစ္စယာပတ္တိ ဒီပိတာ’’တိ။ ဧတ္ထ စ အာသုမ္ဘိတွာတိ ပါတေတွာ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုဿ ပဟာရော ဒါတဗ္ဗော။ ယာ ဒဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ။ ၄၂၀) ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ပဟာရပစ္စယာ ဝုတ္တံ, ခန္ဓကေ ဒုက္ကဋံ ဝိသု’’န္တိ။ ဣမိနာ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ကာရဏံ ဒဿိတံ ဟောတိ။

၂၁၅၅။ ဟတ္ထပါသံ ဇဟိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတော’’တိ စ ခါဒနံ ခါဒတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟတ္ထပါသေ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတော ဟတ္ထပါသံ ဇဟိတွာ ဥပတိဋ္ဌန္တိယာ ဝါ ခါဒနံ ခါဒတော ဟတ္ထပါသေ ဥပတိဋ္ဌန္တိယာ ဝါ ဟောတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၂၁၅၆။ ဒေတီတိ ပါနီယံ ဝါ သူပါဒိံ ဝါ ‘‘ဣမံ ပိဝထ, ဣမိနာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒေတိ။ တာလဝဏ္ဋံ ‘‘ဣမိနာ ဗီဇန္တာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒေတိ။ ဒါပေတီတိ အညေန ဥဘယမ္ပိ ဒါပေတိ။ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနတော ဧဠကလောမေန သမံ မတန္တိ ယောဇနာ။

ဆဋ္ဌံ။

၂၁၅၇။ ဝိညတွာတိ သယံ ဝိညတွာ, အညာယ ဝါ ဝိညာပေတွာ။ ‘‘ဝိညတွာ ဝါ ဝိညာပေတွာ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၈၂၁) ဟိ သိက္ခာပဒံ။ အာမကံ ဓညန္တိ အပက္ကံ အဘဋ္ဌံ သာလိအာဒိကံ သတ္တဝိဓံ ဓညံ။ ယထာဟ – ‘‘အာမကဓညံ နာမ သာလိ ဝီဟိ ယဝေါ ဂေါဓုမော ကင်္ဂု ဝရကော ကုဒြူသကော’’တိ (ပါစိ။ ၈၂၂)။ ကောဋ္ဋေတွာတိ မုသလေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ။ ယဒိ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

၂၁၅၈-၆၀။ ‘‘ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဣဒံ ပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ, တသ္မာ န ကေဝလံ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၂၂) အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘န ကေဝလံ တု ဓညာန’’န္တိအာဒိ။ ပနာတိ အပိ-သဒ္ဒတ္ထေ, သုက္ခာပနေပီတိ အတ္ထော။ ဘဇ္ဇနတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝဒ္ဒလိဒိဝသေ’’တိ သေသော။ ‘‘ကပလ္လသဇ္ဇနေ ဥဒ္ဓနသဇ္ဇနေ’’တိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဒဗ္ဗိသဇ္ဇနေတိ ကဋစ္ဆုသမ္ပာဒနေ။ တတ္ထ ကပလ္လကေ ဓညပက္ခိပနေတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဃဋ္ဋနကောဋ္ဋနေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန န-ကာရလောပံ ကတွာ ‘‘ဃဋ္ဋကောဋ္ဋနေ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၁၆၁-၃။ ပမာဏ-သဒ္ဒဿ အာဝတ္တလိင်္ဂသင်္ချတ္တာ အာဟ ‘‘ဘောဇနဉ္စေဝ ဝိညတ္တိပမာဏ’’န္တိ။ အာဝတ္တလိင်္ဂသင်္ချတ္တံ နာမ နိယတလိင်္ဂေကတ္တဗဟုတ္တံ။ တထာ ဟေတ္ထ ပမာဏ-သဒ္ဒေါ နိယတနပုံသကလိင်္ဂေ နိယတေကတ္တံ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဘောဇနဉ္စေဝ ဝိညတ္တိ စာတိ ဣဒံ ဒွယံ ဟိ ယသ္မာ ပမာဏံ, တသ္မာ သယံ ဝိညတွာ ဝါ အညတော ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကာရာပေတွာ ဝါ အညာယ ပန ဝိညာပေတွာ သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဝါ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အဇ္ဈောဟရတိ, တဿာ အဇ္ဈောဟာရပယောဂေသု ပါစိတ္တိယော သိယုန္တိ ယောဇနာ။

မဟာပစ္စရိယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၂၃) ဝုတ္တံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မာတရံ ဝါ’’တိအာဒိ။ မာတရံ ဝါပိ ယာစိတွာတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အတ္ထန္တရဝိကပ္ပနေ။ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ။ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ အညံ ဝါ ဉာတကံ ဝါ ပဝါရိတံ ဝါ အာမကဓညံ ယာစိတွာ ဝါ အညာယ ကာရာပေတွာ ဝါ ယာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဿာ ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။

၂၁၆၄။ အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ သယံ ဝါ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဝါ အညာယ ကာရာပေတွာ ဝါ ယာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဿာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၂၁၆၅။ အညာယ ပန ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ တာယ ကာရာပေတွာပိ သယံ ကတွာ ဝါ အဇ္ဈောဟရန္တိယာ တထာ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဣဒဉ္စ မဟာပစ္စရိယာဂတနယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အညာယ ဝိညတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၂၂) ဝုတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိယာပိ အညာယ လဒ္ဓံ အာမကံ ဓညံ တာယ ကာရာပေတွာ ဝါ သယံ ကတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၁၆၆-၇။ သေဒကမ္မာဒိအတ္ထာယာတိ ဝါတရောဂါဒိနာ အာတုရာနံ သေဒနာဒိပဋိကာရတ္ထာယ။ ဣဓ ‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနေပီ’’တိ သေသော။ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧသေဝ နယော။ ဌပေတွာ သတ္တ ဓညာနိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ သေသဝိညတ္တိယာပိ အနာပတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ သေသဝိညတ္တိယာတိ မုဂ္ဂမာသအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍကာဒီနံ ဝုတ္တဓညာဝသေသာနံ ဝိညတ္တိယာ။

သာလိအာဒီနံ သတ္တန္နံ ဓညာနံ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ, အနာမာသတ္တာ စ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဉာတကာနမ္ပီ’’တိအာဒိ။

၂၁၆၈။ လဒ္ဓန္တိ လဗ္ဘမာနံ။ နဝကမ္မေသူတိ နဝကမ္မတ္ထာယ, နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ။ ဧတ္ထ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆိတု’’န္တိ သေသော။ ‘‘အဝိညတ္တိယာ လဗ္ဘမာနံ ပန နဝကမ္မတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၂၃) မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ။

သတ္တမံ။

၂၁၆၉။ သင်္ကာရန္တိ ကစဝရံ။ ဝိဃာသကံ ဝါတိ ဥစ္ဆိဋ္ဌကမစ္ဆကဏ္ဋကမံသဋ္ဌိစလကမုခဓောဝနာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ။ ဆဍ္ဍေယျ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘သယ’’န္တိ သေသော ‘‘ဆဍ္ဍာပေယျ ပရေဟီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ။ ကုဋ္ဋဿ တိရော တိရောကုဋ္ဋံ, တသ္မိံ, ကုဋ္ဋဿ ပရဘာဂေတိ အတ္ထော။ ‘‘ပါကာရေပိ အယံ နယော’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ကုဋ္ဋန္တိ ဝါ ဗျတိရိတ္တာ ဘိတ္တိ ဂဟေတဗ္ဗာ။

၂၁၇၁။ ဧကာတိ ဧတ္ထ အာပတ္တီတိ သေသော။ ‘‘တဿာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။

၂၁၇၂။ ဆဍ္ဍနေတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ဒန္တကဋ္ဌဿ ဆဍ္ဍနေပိ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိ ပရိဒီပိတာတိ ယောဇနာ။

၂၁၇၃-၄။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေသု သဗ္ဗေသု ဝိကပ္ပေသု။ အနာပတ္တိဝိသယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဝလဉ္ဇေပီ’’တိအာဒိ။ အဝလဉ္ဇေ ဌာနေ အနောလောကေတွာ ဆဍ္ဍေန္တိယာပိ ဝါ ဝလဉ္ဇေ ဌာနေ ဩလောကေတွာပိ ဝါ ပန ဆဍ္ဍေန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဆဍ္ဍနံ ကြိယံ။ အနောလောကနံ အကြိယံ။

အဋ္ဌမံ။

၂၁၇၅-၆။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ခေတ္တေ ဝါ နာဠိကေရာဒိအာရာမေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရောပိမေ ဟရိတဋ္ဌာနေ တာနိ ဝိဃာသုစ္စာရသင်္ကာရမုတ္တသင်္ခါတာနိ စတ္တာရိ ဝတ္ထူနိ သစေ သယံ ဆဍ္ဍေတိ ဝါ, တထာ ပရေ ဆဍ္ဍာပေတိ ဝါ, တဿာ ဘိက္ခုနိယာ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တနယော ‘‘ဧကေက’’မိစ္စာဒိနာ ယထာဝုတ္တပကာရောတိ ယောဇနာ။

၂၁၇၇-၈။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဟရိတေ ခေတ္တေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇမာနာ ဝါ တထာ ဟရိတေ တတ္ထ ခေတ္တေ ဥစ္ဆုအာဒီနိ ခါဒန္တိ ခါဒမာနာ ဂစ္ဆန္တီ ဝါ ယဒိ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ ဥဒကံ ဝါ စလကာဒိံ ဝါ ဆဍ္ဍေတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ စလကံ နာမ ဝမိကရံ။

၂၁၇၉။ တာဒိသေ ဟရိတေ ဌာနေ အန္တမသော မတ္ထကဆိန္နံ နာဠိကေရမ္ပိ ဇလံ ပိဝိတွာ ဆဍ္ဍေန္တိယာ အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၁၈၀။ သဗ္ဗေသန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ။

၂၁၈၁။ လာယိတမ္ပိ ခေတ္တံ ပုန ရောဟဏတ္ထာယ မနုဿာ ရက္ခန္တိ စေ, တတ္ထ တသ္မိံ ခေတ္တေ ဝိဃာသုစ္စာရာဒီနိ ဆဍ္ဍေန္တိယာ အဿာ ဘိက္ခုနိယာ ယထာဝတ္ထုကမေဝ ဟိ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ယောဇနာ။ ‘‘အဿာ ယထာဝတ္ထုက’’န္တိ ဣမိနာ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။

၂၁၈၂။ ဆဍ္ဍိတေ ခေတ္တေတိ မနုဿေဟိ ဥဒ္ဓဋသဿေ ခေတ္တေ။ ယထာဟ – ‘‘မနုဿေသု သဿံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂတေသု ဆဍ္ဍိတခေတ္တံ နာမ ဟောတိ, တတ္ထ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၃၀)။ ဧဝံ အကတေပိ ခေတ္တေ သာမိကေ အာပုစ္ဆိတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ ‘‘သာမိကေ အပလောကေတွာ ဆဍ္ဍေတီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၃၂)။ ဣဓ ခေတ္တပါလကာ, အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာ ဧဝ။ သံဃဿ ခေတ္တေ, အာရာမေ စ သစေ ‘‘တတ္ထ ကစဝရံ န ဆဍ္ဍေတဗ္ဗ’’န္တိ ကတိကာ နတ္ထိ, ဘိက္ခုဿ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ, န ဘိက္ခုနီနံ။ တာသံ ပန ဘိက္ခုသံဃေ ဝုတ္တနယေန န ဝဋ္ဋတိ, န တဿ ဘိက္ခုဿ, ဧဝံ သန္တေပိ သာရုပ္ပဝသေန ကာတဗ္ဗန္တိ။ သဗ္ဗန္တိ ဥစ္စာရာဒိ စတုဗ္ဗိဓံ။

နဝမံ။

၂၁၈၃။ ဧတ္ထ ‘‘နစ္စံ နာမ ယံ ကိဉ္စိ နစ္စံ။ ဂီတံ နာမ ယံ ကိဉ္စိ ဂီတံ။ ဝါဒိတံ နာမ ယံ ကိဉ္စိ ဝါဒိတ’’န္တိ (ပါစိ။ ၈၃၅) ဝစနတော ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ သေသော။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ယံ ကိဉ္စိ နစ္စံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဂီတံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဝါဒိတံ ဝါ ဒဿနတ္ထာယ ဂစ္ဆေယျာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ နစ္စန္တိ နဋာဒယော ဝါ နစ္စန္တု သောဏ္ဍာ ဝါ, အန္တမသော မောရသုကမက္ကဋာဒယောပိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ နစ္စမေဝ။ ယံ ကိဉ္စိ ဂီတန္တိ နဋာဒီနံ ဝါ ဂီတံ ဟောတု အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ရတနတ္တယဂုဏူပသံဟိတံ သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါ အသညတဘိက္ခူနံ ဓမ္မဘာဏကဂီတံ ဝါ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဂီတမေဝ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝါဒိတန္တိ ဃနာဒိဝါဒနီယဘဏ္ဍဝါဒိတံ ဝါ ဟောတု ကုဋဘေရိဝါဒိတံ ဝါ အန္တမသော ဥဒရဘေရိဝါဒိတမ္ပိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝါဒိတမေဝ။ ‘‘ဒဿနသဝနတ္ထာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိရူပေကသေသနယေန ‘‘ဒဿနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ ယထာသကံ ဝိသယဿ အာလောစနသဘာဝတာယ ဝါ ‘‘ဒဿနတ္ထာယ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ။

၂၁၈၄။ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋေန သဟ ပါစိတ္တိယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒဿနတ္ထာယ နစ္စဿာ’’တိအာဒိ။ ဂီတဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝါဒိတဿာ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

၂၁၈၅။ ဧကပယောဂေနာတိ ဧကဒိသာဝလောကနပယောဂေန။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘အညသ္မိမ္ပိ…ပေ… သိယု’’န္တိ။ ပဿတီတိ ဧတ္ထ ‘‘နစ္စ’’န္တိ သေသော။ တေသန္တိ ယေသံ နစ္စံ ပဿတိ။ ပိ-သဒ္ဒေန ဝါဒိတမ္ပိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ ယထာဟ ‘‘တေသံယေဝ ဂီတဝါဒိတံ သုဏာတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၃၆)။

၂၁၈၆။ အညတောတိ အညသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ။

၂၁၈၇။ ‘‘ဝိသုံ ပါစိတ္တိယော သိယု’’န္တိ ဣဒမေဝ ပကာသေတုမာဟ ‘‘ပယောဂဂဏနာယေတ္ထ, အာပတ္တိဂဏနာ သိယာ’’တိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ နာနာဒိသာဘာဂေ။ နစ္စဂီတဝါဒိတာနံ ဒဿနသဝနေ အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နစ္စိတု’’န္တိအာဒိ။

၂၁၈၈။ ‘‘နစ္စ ဣတီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, ‘‘နစ္စာဟီ’’တိပိ ပါဌော။ ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဘေရိသဒ္ဒပူဇံ။ သမ္ပဋိစ္ဆိတုန္တိ ‘‘သာဓူ’’တိ အဓိဝါသေတုံ။ ဣမဿ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တတ္တာ နစ္စဂီတေပိ ဧသေဝ နယော။

၂၁၈၉-၉၀။ သဗ္ဗတ္ထာတိ နစ္စနာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ။ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမာတိ တုမှာကံ စေတိယဿ နစ္စာဒီဟိ ဥပဟာရံ ကရောမာတိ။ ဥပဋ္ဌာနံ ပသတ္ထန္တိ ဥပဋ္ဌာနကရဏံ နာမ သုန္ဒရန္တိ။

ယာ အာရာမေယေဝ စ ဌတွာ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါတိ ယောဇနာ, ဣဓ ‘‘အန္တရာရာမေ ဝါ’’တိအာဒိ သေသော။ ‘‘အာရာမေ ဌတွာ အန္တရာရာမေ ဝါ ဗဟိအာရာမေ ဝါ နစ္စာဒီနိ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၃၇) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဌတွာ’’တိ ဝုတ္တေပိ သဗ္ဗေသုပိ ဣရိယာပထေသု လဗ္ဘတိ။ အာရာမေ ဌတွာတိ န ကေဝလံ ဌတွာဝ, တတော ဂန္တွာပိ သဗ္ဗိရိယာပထေဟိပိ လဘတိ။ ‘‘အာရာမေ ဌိတာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၃၇) ပန အာရာမပရိယာပန္နဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဣတရထာ နိသိန္နာပိ န လဘေယျာတိ ဂဏ္ဌိပဒါဒီသု ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧသေဝ နယော။

၂၁၉၁။ ယာ အတ္တနော ဌိတောကာသံ အာဂန္တွာ ပယောဇိတံ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါတိ ယောဇနာ။ ဌိတောကာသန္တိ ဧတ္ထ ဂတိနိဝတ္တိသာမညေန သယိတနိသိန္နမ္ပိ ဂယှတိ။ တထာရူပါ ဟိ ကာရဏာ ဂန္တွာ ပဿန္တိယာ ဝါပီတိ ယောဇနာ။ ကာရဏံ နာမ သလာကဘတ္တာဒိကာရဏံ။ ယထာဟ ‘‘သတိ ကရဏီယေတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ အညေန ဝါ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ ဂတဋ္ဌာနေ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါ, အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၃၇)။

၂၁၉၂။ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ ပဋိပထေ နစ္စံ အဋ္ဌတွာ ပဿတီတိ ဧဝံ ပဿန္တိယာပိ စ တထာ အနာပတ္တီတိ အဇ္ဈာဟာရယောဇနာ။ ပဋိပထေတိ ဂမနမဂ္ဂါဘိမုခေ။ အာပဒါသုပီတိ တာဒိသေန ဥပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတာ သမဇ္ဇဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ, ဧဝံ ပဝိသိတွာ ပဿန္တိယာ ဝါ သုဏန္တိယာ ဝါ အနာပတ္တိ။

၂၁၉၃။ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနတော ဧဠကလောမသိက္ခာပဒေန သမံ မတံ ‘‘သမာန’’န္တိ ဝိညာတံ။

ဒသမံ။

လသုဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂၁၉၄-၅။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ရတ္တန္ဓကာရသ္မိံ အပ္ပဒီပေ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ဧကိကာ သစေ သန္တိဋ္ဌတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။ ရတ္တန္ဓကာရသ္မိန္တိ ရတ္တိယံ။ ရတ္တိပရိယာယော ဟိ ရတ္တန္ဓကာရ-သဒ္ဒေါ။ ယထာဟ ပဒဘာဇနေ ‘‘ရတ္တန္ဓကာရေတိ ဩဂ္ဂတေ သူရိယေ’’တိ (ပါစိ။ ၈၄၀)။ အပ္ပဒီပေတိ ပဇ္ဇောတစန္ဒသူရိယအဂ္ဂီသု ဧကေနာပိ အနောဘာသိတေ, ဣမိနာ ရတ္တိက္ခေတ္တံ ဒဿေတိ။ ‘‘သန္တိဋ္ဌတီ’’တိ ဣမိနာ ဂမနနိသိန္နသယနသင်္ခါတံ ဣရိယာပထတ္တိကဉ္စ ဥပလက္ခိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိနာ ‘‘သန္တိဋ္ဌေယျာတိ ဧတ္ထ ဌာနာပဒေသေန စတုဗ္ဗိဓောပိ ဣရိယာပထော သင်္ဂဟိတော, တသ္မာ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ စင်္ကမနာဒီနိ ကရောန္တိယာပိ ပါစိတ္တိယဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၈၃၉ ထောကံ ဝိသဒိသံ)။ ပုရိသေန သဒ္ဓိန္တိ သန္တိဋ္ဌိတုံ, သလ္လပိတုဉ္စ ဝိညုနာ မနုဿပုရိသေန သဒ္ဓိံ။

ရဟဿာဒဝသေန ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသံ သမာဂန္တွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တိယာ ဝါ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၂၁၉၆-၇။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ သစေ မနုဿပုရိသဿ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ သလ္လပတိ ဝါ, ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနဂတာနံ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ သလ္လပတိ ဝါ, တဿာ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။

ဝိညုဂ္ဂဟဏေန အဝိညူ ပုရိသော အနာပတ္တိံ န ကရောတီတိ ဒီပေတိ။

၂၁၉၈။ အညဝိဟိတာယာတိ ရဟောအဿာဒတော အညံ စိန္တေန္တိယာ။ ယထာဟ ‘‘ရဟောအဿာဒတော အညဝိဟိတာဝ ဟုတွာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၄၁)။ စတုတ္ထေန, ဆဋ္ဌေန စ သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာနတော ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ။ သန္တိဋ္ဌနသလ္လပနဝသေန ကြိယံ။ သညာယ ဝိမောက္ခော ဧတသ္မိန္တိ သညာဝိမောက္ခကံ။

ပဌမံ။

၂၁၉၉။ ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေတိ ကုဋ္ဋာဒီသု ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ။ ဣဒံ ဝစနံ။

ဒုတိယံ။

၂၂၀၀။ တတိယေ ‘‘အဇ္ဈောကာသေ’’တိ စ စတုတ္ထေ ‘‘ရထိကာယ, ဗျူဟေ, သိင်္ဃာဋကေ’’တိ ပဒါနိ စ ဝဇ္ဇေတွာ အဝသေသံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ ကိဉ္စိပီ’’တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ သေသော။ ဧတ္ထ စ ရထိကာယာတိ ရစ္ဆာယ။ ဗျူဟေတိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယ။ သိင်္ဃာဋကေတိ စစ္စရေ ဩကာသေ, တိကောဏံ ဝါ စတုကောဏံ ဝါ မဂ္ဂသမောဓာနဋ္ဌာနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တတိယစတုတ္ထာနိ။

၂၂၀၁-၂။ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပုရေဘတ္တံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတွာ အာသနေ နိသီဒိတွာ သာမိကေ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၈၅၅) ဝစနတော ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပုရေဘတ္တံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဆဒနန္တော အာသနေ နိသီဒိတွာ သာမိကေ အနာပုစ္ဆာ အနောဝဿကပ္ပဒေသံ အတိက္ကမေတိ, ယာ စ အဇ္ဈောကာသေ ဝါ နိသီဒိတွာ သစေ ဥပစာရံ အတိက္ကမေတိ, တဿာ ပဌမေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ, ဒုတိယေ ပဒေ ပါစိတ္တိ ပရိယာပုတာတိ ယောဇနာ။ ‘‘အာသနေ’’တိ ဣမိနာ ပလ္လင်္ကမာဘုဇိတွာ နိသီဒနာရဟမာသနံ အဓိပ္ပေတံ။ ယထာဟ – ‘‘အာသနံ နာမ ပလ္လင်္ကဿ ဩကာသော ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၈၅၆)။ အနောဝဿပ္ပဒေသန္တိ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရံ။ အဗ္ဘောကာသေ အာပတ္တိခေတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥပစာရမ္ပိ ဝါ သစေ’’တိ။ ဥပစာရန္တိ ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပဒေသံ။ ယထာဟ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဥပစာရော ဒွါဒသဟတ္ထော’’တိ။

၂၂၀၃။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဒုက္ကဋံ သမုဒီရိတ’’န္တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။ အာပုဋ္ဌေ အနာပုဋ္ဌသညာယ အာပုဋ္ဌေ ဝိစိကိစ္ဆတော ပက္ကမန္တိယာ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ’’တိ သမ္ဗန္ဓိနိယာ သမာနတ္တာ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆန္တိယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ‘‘ဝိစိကိစ္ဆတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၂၀၄။ ဂိလာနာယာတိ ယာ တာဒိသေန ဂေလညေန အာပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ။ အာပဒါသူတိ ဃရေ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ စောရာ ဝါ, ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမန္တိယာ အနာပတ္တိ။

ပဉ္စမံ။

၂၂၀၅-၆။ ‘‘ဂစ္ဆန္တိယာ ဝဇန္တိယာ’’တိ စ နိသီဒနနိပဇ္ဇနာဝသာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ပါစိတ္တိယံ ပန ပစ္ဆာဘတ္တံ သာမိကေ ‘‘ဣဓ နိသီဒါမ ဝါ သယာမ ဝါ’’တိ အနာပုစ္ဆိတွာ နိသိန္နနိပန္နပစ္စယာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပစ္ဆာဘတ္တံ သာမိကေ အနာပုစ္ဆာ အာသနေ နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဧကာ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ဧသ နယော ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒီသုပိ။

ယထာ ပန တတ္ထ အသံဟာရိမေ အနာပတ္တိ, ဧဝမိဓ ဓုဝပညတ္တေ ဝါ အနာပတ္တီတိ။

ဆဋ္ဌံ။

၂၂၀၇။ တိသမုဋ္ဌာနန္တိ သစိတ္တကေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာနတော။

အဋ္ဌမံ။

၂၂၀၈။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အတ္တာနမ္ပိ ဝါ ပရမ္ပိ ဝါ နိရယဗြဟ္မစရိယေဟိ အဘိသပေယျ, တဿာ ဝါစတော ဝါစတော သိယာ ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ အဘိသပေယျာတိ သပထံ ကရေယျ, ‘‘နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာမိ, အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တာမီ’’တိ အတ္တာနံ ဝါ ‘‘နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတု, အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တတူ’’တိ ပရံ ဝါ ‘‘ဂိဟိနီ ဟောမိ, ဩဒါတဝတ္ထာ ဟောမီ’’တိ အတ္တာနံ ဝါ ‘‘ဂိဟိနီ ဟောတု, ဩဒါတဝတ္ထာ ဟောတူ’’တိ ပရံ ဝါ အဘိသပေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၂၁၀။ အက္ကောသတိ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဥပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာဝေမတိကာအနုပသမ္ပန္နသညာဝသေန။ သေသာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။ အနုပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာ, ဝေမတိကာ, အနုပသမ္ပန္နသညာ အက္ကောသတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ဧဝံ တိကဒုက္ကဋံ။

၂၂၁၁။ အတ္ထဓမ္မာနုသာသနိံ ပုရက္ခတွာ ဝဒန္တီနံ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတ္ထပုရေက္ခာရာယာတိ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တိယာ။ ဓမ္မပုရေက္ခာရာယာတိ ပါဠိံ ဝါစေန္တိယာ။ အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ ‘ဣဒါနိပိ တွံ ဧဒိသာ, သာဓု ဝိရမဿု, နော စေ ဝိရမသိ, အဒ္ဓါ ပုန ဧဝရူပါနိ ကမ္မာနိ ကတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသီ’တိ ဧဝံ အနုသာသနိယံ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၇၈)။

နဝမံ။

၂၂၁၂။ ဝဓိတွာတိ သတ္ထာဒီဟိ ပဟရိတွာ။ ဝဓိတွာ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ပါဠိယံ ‘‘ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၈၀) ဝုတ္တံ အာမေဍိတံ သူစေတိ။

၂၂၁၃။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ကာယဝါစာစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ နာမ, သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနန္တိပိ ဧတဿေဝ နာမံ။

ဒသမံ။

အန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၂၂၁၄။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နဂ္ဂါ အနိဝတ္ထာ အပါရုတာ ဟုတွာ နဟာယတိ, အဿာ သဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။ တဿ နဟာနဿ ဝေါသာနေ ပရိယောသာနေ သာ ဘိက္ခုနီ ဇိနဝုတ္တံ ဇိနေန ဘဂဝတာ ဘိက္ခုနီနံ ပညတ္တံ ဒေါသံ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ သမုပေတိ အာပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ ဘိက္ခုနိ ဒေါသန္တိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿော ကတော။

၂၂၁၅။ အစ္ဆိန္နစီဝရာတိ အစ္ဆိန္နဥဒကသာဋိကစီဝရာ။ နဋ္ဌစီဝရာတိ စောရာဒီဟိ နဋ္ဌဥဒကသာဋိကစီဝရာ။ အာပဒါသု ဝါတိ ‘‘မဟဂ္ဃံ ဣမံ ဒိသွာ စောရာပိ ဟရေယျု’’န္တိ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဝါ နဂ္ဂါယ နဟာယန္တိယာ န ဒေါသော။

ပဌမံ။

၂၂၁၆။ ဒုတိယေတိ ‘‘ဥဒကသာဋိကံ ပန ဘိက္ခုနိယာ ကာရယမာနာယာ’’တိအာဒိသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ ၈၈၈)။

ဒုတိယံ။

၂၂၁၇-၈။ ဒုဿိဗ္ဗိတံ စီဝရန္တိ အသက္ကစ္စသိဗ္ဗိတံ စီဝရံ။ ဝိသိဗ္ဗေတွာတိ ဒုဿိဗ္ဗိတံ ပုန သိဗ္ဗနတ္ထာယ သယံ ဝါ ဝိဂတသိဗ္ဗနံ ကတွာ။ ‘‘ဝိသိဗ္ဗာပေတွာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ဝိသိဗ္ဗေတွာ ဝါ ဝိသိဗ္ဗာပေတွာ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၈၉၃)။ အနန္တရာယာတိ ဒသသု အန္တရာယေသု အညတရန္တရာယရဟိတာ။ တံ ဝိသိဗ္ဗိတံ, ဝိသိဗ္ဗာပိတံ ဝါ စီဝရံ။ ‘‘အနန္တရာယာ တံ ပစ္ဆာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿော ကတော။ န သိဗ္ဗေယျာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘န သိဗ္ဗာပေယျာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘နေဝ သိဗ္ဗေယျ, န သိဗ္ဗာပနာယ ဥဿုက္ကံ ကရေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၉၃)။

စတုပဉ္စာဟန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ (ပါစိ။ ၆၂-၆၄), ဥတ္တရိဒိရတ္တတိရတ္တ’’န္တိအာဒီသု (ပါစိ။ ၅၁-၅၂) ဝိယ အပ္ပသင်္ချာယ ဗဟုသင်္ချာယံ အန္တောဂဓတ္တေပိ ဥဘယဝစနံ လောကဝေါဟာရဝသေန ဝစနသိလိဋ္ဌတာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဓုရေတိ သိဗ္ဗနုဿာဟေ။ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဝိဿဋ္ဌမတ္တေ။

၂၂၁၉။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ဥပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာ, ဝေမတိကာ, အနုပသမ္ပန္နသညာတိ တီသု ဝါရေသု တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ သေသာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ ဝါရတ္တယေ ဒုက္ကဋတ္တယံ။

၂၂၂၀။ ဥဘိန္နန္တိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နာနံ။ အညသ္မိန္တိ စီဝရတော အညသ္မိံ။ အန္တရာယေပိ ဝါ သတီတိ ရာဇစောရာဒိအန္တရာယာနံ ဒသန္နံ အညတရေ သတိ။

၂၂၂၁။ ‘‘ဓုရနိက္ခေပနံ နာမ, သမုဋ္ဌာနမိဒံ မတ’’န္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာယ ‘‘ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၉၃) ဝုတ္တမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, တေရသသု သမုဋ္ဌာနသီသေသု ‘‘ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝိသုံ သမုဋ္ဌာနသီသံ နာမ နတ္ထိ။ မာတိကဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာန’’န္တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ, အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ, တံ သမုဋ္ဌာနသီသေသု အန္တောဂဓမေဝ။ တသ္မာ ‘‘ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဣဒံ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနဿေဝ ပရိယာယောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

တတိယံ။

၂၂၂၂။ ပဉ္စ အဟာနိ ပဉ္စာဟံ, ပဉ္စာဟမေဝ ပဉ္စာဟိကံ။ ‘‘အတိက္ကမေယျာ’’တိ ကိရိယာယ ဒွိကမ္မကတ္တာ ‘‘ပဉ္စာဟိက’’န္တိ စ ‘‘သံဃာဋိစာရ’’န္တိ စ ဥပယောဂတ္ထေ ဧဝ ဥပယောဂဝစနံ။ သံဃဋိတဋ္ဌေန သံဃာဋိ, ဣတိ ဝက္ခမာနာနံ ပဉ္စန္နံ စီဝရာနမေဝါဓိဝစနံ, သံဃာဋီနံ စာရော သံဃာဋိစာရော, ပရိဘောဂဝသေန ဝါ ဩတာပနဝသေန ဝါ ပရိဝတ္တနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ပဉ္စာဟိကံ သံဃာဋိစာရံ အတိက္ကမေယျာတိ ပဉ္စမံ ဒိဝသံ ပဉ္စ စီဝရာနိ နေဝ နိဝါသေတိ န ပါရုပတိ န ဩတာပေတိ ပဉ္စမံ ဒိဝသံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၉၉) ဝစနတော ပဉ္စဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ယံ ကိဉ္စိ အကတွာ အတိက္ကာမေန္တိယာ စီဝရဂဏနာယ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယာတိက္ကမေယျာ’’တိအာဒိ။

၂၂၂၃။ တိစီဝရန္တိ အန္တရဝါသကဥတ္တရာသင်္ဂသံဃာဋိသင်္ခါတံ တိစီဝရဉ္စ။ သံကစ္စီတိ ထနဝေဌနသင်္ခါတံ စီဝရဉ္စ။ ဒကသာဋီတိ ဥတုနိကာလေ နိဝါသေတဗ္ဗဥဒကသာဋိစီဝရဉ္စ။ ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ။ ပဉ္စ တူတိ ပဉ္စ စီဝရာနိ နာမ။

၂၂၂၄-၅။ တိကပါစိတ္တီတိ ပဉ္စာဟာတိက္ကန္တသညာ, ဝေမတိကာ, အနတိက္ကန္တသညာတိ ဝိကပ္ပတ္တယေ ပါစိတ္တိယတ္တယံ ဟောတိ။ ပဉ္စာဟာနတိက္ကန္တေ အတိက္ကန္တသညာဝေမတိကာနံ ဝသေန ဒွိကဒုက္ကဋံ။

‘‘ပဉ္စမေ ဒိဝသေ’’တိအာဒိ အနာပတ္တိဝါရသန္ဒဿနံ။ နိသေဝတီတိ နိဝါသေတိ ဝါ ပါရုပတိ ဝါ။ ဩတာပေတီတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော, ဩတာပေတိ ဝါတိ အတ္ထော။ အာပဒါသုပီတိ မဟဂ္ဃံ စီဝရံ, န သက္ကာ ဟောတိ စောရဘယာဒီသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပတ္တိ။

စတုတ္ထံ။

၂၂၂၆။ အညိဿာ သင်္ကမေတဗ္ဗစီဝရံ အနာပုစ္ဆာ ဂဟေတွာ ယာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ, အညိဿာ ဥပသမ္ပန္နာယ သန္တကံ ပဉ္စန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ တဿာ အဝတွာ အာဒါယ ပုန တဿာ ဒါတဗ္ဗံ, အဒတွာ ယာ ဘိက္ခုနီ ပဋိသေဝတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ‘‘သင်္ကမေတဗ္ဗစီဝရံ သင်္ကမနီယ’’န္တိ ပရိယာယသဒ္ဒါ ဧတေ။ ယထာဟ ‘‘စီဝရသင်္ကမနီယန္တိ သင်္ကမေတဗ္ဗစီဝရံ, အညိဿာ သန္တကံ အနာပုစ္ဆာ ဂဟိတံ ပုန ပဋိဒါတဗ္ဗစီဝရန္တိ အတ္ထော’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၀၃)။

၂၂၂၇။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာ…ပေ… ဝေမတိကာ …ပေ… အနုပသမ္ပန္နသညာ စီဝရသင်္ကမနီယံ ဓာရေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၀၅) ဧဝံ တိကပါစိတ္တိယံ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ။ သေသာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။ ‘‘တိကဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣဒဉ္စ ဝုတ္တနယမေဝ။ အာပဒါသူတိ သစေ အပါရုတံ ဝါ အနိဝတ္ထံ ဝါ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဝါ။

၂၂၂၈။ ဧတံ သမုဋ္ဌာနံ ကထိနေန တုလျန္တိ ယောဇနာ။ ဂဟဏံ, ပရိဘောဂေါ စ ကြိယံ။ အနာပုစ္ဆနံ အကြိယံ။

ပဉ္စမံ။

၂၂၂၉။ လဘိတဗ္ဗံ တု စီဝရန္တိ လဘိတဗ္ဗံ ဝိကပ္ပနုပဂံ စီဝရံ။ နိဝါရေတီတိ ယထာ တေ ဒါတုကာမာ န ဒေန္တိ, ဧဝံ အန္တရာယံ ပရက္ကမတိ။ ပါစိတ္တိံ ပရိဒီပယေတိ သစေ တဿာ ဝစနေန တေ န ဒေန္တိ, ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယံ ဝဒေယျာတိ အတ္ထော။

၂၂၃၀။ ဧတ္ထ ပဌမံ ‘‘သံဃဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဂဏဿာတိ ဒွေ တယောဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။ လာဘေတိ ဧတ္ထ ‘‘နိဝါရိတေ’’တိ သေသော။ သစေ အညံ ပရိက္ခာရံ နိဝါရေတိ, တထေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အညန္တိ ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတော အညံ။ ပရိက္ခာရန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ထာလကာဒီနံ ဝါ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဝါ အညတရံ။

၂၂၃၁။ အာနိသံသံ နိဒဿေတွာတိ ‘‘ကိတ္တကံ အဂ္ဃနကံ ဒါတုကာမတ္ထာတိ ပုစ္ဆတိ, ‘ဧတ္တကံ နာမာ’တိ ဝဒန္တိ, ‘အာဂမေထ တာဝ, ဣဒါနိ ဝတ္ထု မဟဂ္ဃံ, ကတိပါဟေန ကပ္ပါသေ အာဂတေ သမဂ္ဃံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ။ န ဒေါသတာတိ န ဒေါသော, အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

ဆဋ္ဌံ။

၂၂၃၂-၃။ ဓမ္မိကံ သမဂ္ဂေန သံဃေန သန္နိပတိတွာ ကရိယမာနံ စီဝရာနံ ဝိဘင်္ဂံ ဘာဇနံ ယာ ဘိက္ခုနီ ပဋိသေဓေယျ ပဋိဗာဟေယျ, တဿာ ဧဝံ ပဋိသေဓေန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ အဓမ္မေ ဓမ္မသညာယ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။ ဥဘော ဝေမတိကာယ ဝါတိ ဥဘောသု ဝေမတိကာယ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သု-သဒ္ဒလောပေါ။ ဓမ္မိကေ အဓမ္မိကေ စီဝရဝိဘင်္ဂေ ဝေမတိကာယ ပဋိဗာဟန္တိယာ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။ ယထာဟ ‘‘ဓမ္မိကေ ဝေမတိကာ ပဋိဗာဟတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အဓမ္မိကေ ဝေမတိကာ ပဋိဗာဟတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ။ အာနိသံသံ နိဒဿေတွာတိ ‘‘ဧကိဿာ ဧကံ သာဋကံ နပ္ပဟောတိ, အာဂမေထ တာဝ, ကတိပါဟေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တတော ဘာဇေဿာမီ’’တိ (ပါစိ။ ၉၁၄) ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ။

သတ္တမံ။

၂၂၃၅-၆။ နိဝါသနုပဂံ ဝါ တထာ ပါရုပနုပဂံ ဝါ ကပ္ပဗိန္ဒုကတံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရံ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကေ စ မာတာပိတရောပိ မုဉ္စိတွာ အညဿ ယဿ ကဿစိ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝါ ယဒိ ဒဒေယျ, တဿာပိ ပါစိတ္တိယံ ပရိယာပုတန္တိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပိတရော’’တိ မာတာ စ ပိတာ စ မာတာပိတရောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိရူပေကသေသဝသေန နိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၂၂၃၇။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ တာ ပန ပါစိတ္တိယော စီဝရာနံ ဂဏနာယ ဝသေန ဂဏေတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။

၂၂၃၈။ တာဝ သမ္ပဋိစ္ဆိတော ကာလော ဧတဿာတိ တာဝကာလိကံ, စီဝရံ။ ‘‘အညဿာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ ဒူရတ္တာ ပုနပိ ‘‘အညေသ’’န္တိ အာဟ, သောယေဝတ္ထော။

အဋ္ဌမံ။

၂၂၃၉။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ‘‘သစေ မယံ သက္ကောမ, ဒဿာမ ကရိဿာမာတိ ဧဝံ ဝါစာ ဘိန္နာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တာယ ဒုဗ္ဗလာယ စီဝရပစ္စာသာယ စီဝရဿ ဝိဘင်္ဂံ နိသေဓေတွာ စီဝရေ ကာလံ အတိက္ကမေယျ, အဿာ ဒေါသတာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ စီဝရေ ကာလန္တိ ‘‘စီဝရကာလသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စမာသာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၂၂) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ စီဝရကာလံ။ အတိက္ကမေယျာတိ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမံ ဒိဝသံ, အတ္ထတေ ကထိနေ ကထိနုဒ္ဓါရဒိဝသံ အတိက္ကာမေတီ’’တိ ဝုတ္တဝိဓိံ အတိက္ကာမေယျ။

၂၂၄၀။ ‘‘အဒုဗ္ဗလစီဝရေ ဒုဗ္ဗလစီဝရသညာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနတော သုဒုဗ္ဗလန္တိ စေတသာတိ ဧတ္ထ သု-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏေ။ ဥဘောသူတိ ဒုဗ္ဗလေ, အဒုဗ္ဗလေ စ။ ကင်္ခိတာယ ဝါတိ ဝေမတိကာယ ဝါ။

၂၂၄၁။ အာနိသံသံ နိဒဿေတွာတိ ‘‘ကိဉ္စာပိ ‘န မယံ အယျေ သက္ကောမာ’တိ ဝဒန္တိ, ဣဒါနိ ပန တေသံ ကပ္ပါသော အာဂမိဿတိ, သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပုရိသော အာဂမိဿတိ, အဒ္ဓါ ဒဿတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၂၁) ဧဝံ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေန အာနိသံသံ ဒဿေတွာ။

နဝမံ။

၂၂၄၂။ ဓမ္မိကံ ကထိနုဒ္ဓါရန္တိ ‘‘ဓမ္မိကော နာမ ကထိနုဒ္ဓါရော သမဂ္ဂေါ ဘိက္ခုနိသံဃော သန္နိပတိတွာ ဥဒ္ဓရတီ’’တိ (ပါစိ။ ၉၂၉) ဝုတ္တံ ကထိနုဒ္ဓါရံ။

၂၂၄၃။ ယဿာတိ ယဿ ကထိနဿ။ အတ္ထာရမူလကော အာနိသံသော နာမ ‘‘ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပါဒေါ, သော နေသံ ဘဝိဿတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၀၆) အနုညာတော တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကစီဝရဝတ္ထာနိသံသော။ ဥဒ္ဓါရမူလကော နာမ အန္တရုဗ္ဘာရံ ကာရာပေန္တေဟိ ဥပါသကေဟိ ဒိယျမာနစီဝရဝတ္ထာနိသံသော။

၂၂၄၅။ သမာနိသံသောပီတိ အတ္ထာရအာနိသံသေန သမာနိသံသောပိ ဥဗ္ဘာရော။ သဒ္ဓါပါလနကအာရဏာတိ ပသာဒါနုရက္ခနတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ အာနိသံသံ နိဒဿေတွာတိ ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော ဇိဏ္ဏစီဝရော, ကထိနာနိသံသမူလကော မဟာလာဘော’’တိ ဧဝရူပံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ။

၂၂၄၆။ သမုဋ္ဌာနာဒိနာ သဒ္ဓိံ သေသံ ပန ဝိနိစ္ဆယဇာတံ အသေသေန သဗ္ဗာကာရေန သတ္တမေန သိက္ခာပဒေန သမံ မတံ ‘‘သဒိသ’’န္တိ ဝိညာတံ။ ကိဉ္စိပိ အပ္ပကမ္ပိ အပုဗ္ဗံ တတ္ထ ဝုတ္တနယတော အညံ နတ္ထီတိ ယောဇနာ။

ဒသမံ။

နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၂၂၄၇။ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနိယော ဒွေ ဧကမဉ္စေ တုဝဋ္ဋေယျုံ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၉၃၃) ပညတ္တသိက္ခာပဒေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧကာယာ’’တိအာဒိ။ ဧကာယာတိ ဧကာယ ဘိက္ခုနိယာ။ အပရာတိ အညာ ဥပသမ္ပန္နာ။ နိပဇ္ဇေယျုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကမဉ္စေ’’တိ သေသော။ ဒွေတိ ဒွေ ဘိက္ခုနိယော။

၂၂၄၈-၉။ ‘‘ဧကာယ စာ’’တိအာဒိ အနာပတ္တိဝါရနိဒ္ဒေသော။ ဥဘော ဝါပိ သမံ နိသီဒန္တီတိ ယောဇနာ။ ဧဠကေနာတိ ဧဠကလောမသိက္ခာပဒေန။

ပဌမံ။

၂၂၅၀-၁။ ပါဝါရကဋသာရာဒိန္တိ ဧတ္ထ ဘုမ္မေကဝစနံ။ ‘‘သံဟာရိမေသူ’’တိ ဣမိနာ သမာနာဓိကရဏတ္တာ ဗဟုဝစနပ္ပသင်္ဂေ ဝစနဝိပလ္လာသေနေတ္ထ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပါဝါရော စ ကဋသာရော စ တေ အာဒိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မံ။ ဧကကန္တိ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗနိဒဿနံ။ ဧကမေဝ ဧကကံ။ သံဟာရိမေသု ပါဝါရာဒီသု အညတရန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ပါဝါရောတိ ကောဇဝါဒယော’’တိ ဝဒန္တိ။ ကဋသာရောတိ ကဋောယေဝ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အတ္ထရိတွာ သယနာရဟံ သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှာတိ။ တေနေဝါတိ ယံ အတ္ထတံ, တေနေဝ။ ပါရုပိတွာ သစေ ယာ ပန ဒွေ သဟေဝ နိပဇ္ဇန္တိ, တာသံ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ အတ္ထရဏပါဝုရဏကိစ္စေ ဧကဿေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဧကဿ အန္တဿ အတ္ထရဏဉ္စ ဧကဿ အန္တဿ ပါရုပနဉ္စ ဝိညာယတိ။ ယထာဟ ‘‘သံဟာရိမာနံ ပါဝါရတ္ထရဏကဋသာရကာဒီနံ ဧကံ အန္တံ အတ္ထရိတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ တုဝဋ္ဋေန္တီနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၃၇)။

ဧကသ္မိံ ဧကတ္ထရဏေ ဝါ ဧကပါဝုရဏေ ဝါ နိပဇ္ဇနေ သတိ တာသံ ဒွိန္နံ ဘိက္ခုနီနံ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒွိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘နာနတ္ထရဏပါဝုရဏေ ဧကတ္ထရဏပါဝုရဏသညာ…ပေ… ဝေမတိကာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၃၉) ဝုတ္တံ ဒုက္ကဋဒွယံ။

၂၂၅၂။ ဝဝတ္ထာနံ နိဒဿေတွာတိ မဇ္ဈေ ကာသာဝံ ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိံ ဝါ အန္တမသော ကာယဗန္ဓနမ္ပိ ဌပေတွာ နိပဇ္ဇန္တိ, အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ သေသံ သမုဋ္ဌာနာဒိဝိဓာနံ။ အာဒိနာတိ ဣမသ္မိံယေဝ ဝဂ္ဂေ ပဌမသိက္ခာပဒေန။ တုလျန္တိ သမာနံ။

ဒုတိယံ။

၂၂၅၃။ အညိဿာ ဘိက္ခုနိယာ။ အဖာသုကာရဏာတိ အဖာသုကရဏဟေတု။ အနာပုစ္ဆာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ။ တဿာ ပုရတော စ စင်္ကမနာဒယော ယဒိ ကရေယျ, ဧဝံ ကရောန္တိယာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ စင်္ကမနာဒယောတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ ဥဒ္ဒိသတိ ဝါ ဥဒ္ဒိသာပေတိ ဝါ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောတီ’’တိ (ပါစိ။ ၉၄၃) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာနံ သင်္ဂဟော။

၂၂၅၄။ နိဝတ္တနာနံ ဂဏနာယာတိ စင်္ကမန္တိယာ စင်္ကမဿ ဥဘယကောဋိံ ပတွာ နိဝတ္တန္တိယာ နိဝတ္တနဂဏနာယ။ ပယောဂတောယေဝါတိ ပယောဂဂဏနာယေဝ, ဣရိယာပထပရိဝတ္တနဂဏနာယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒေါသာတိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိယော။

၂၂၅၅။ ပဒါနံ ဂဏနာဝသာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ယထာဟ ‘‘ပဒါဒိဂဏနာယာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၄၃)။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ဥပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာ, ဝေမတိကာ, အနုပသမ္ပန္နသညာတိ ဝိကပ္ပတ္တယဿ ဝသေန ပါစိတ္တိယတ္တယံ ဝုတ္တံ။ သေသာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။

၂၂၅၆။ န စ အဖာသုကာမာယာတိ အာပုစ္ဆိတွာ တဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပုရတော စင်္ကမနာဒီနိ ကရောန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၂၂၅၇။ ကြိယာကြိယန္တိ စင်္ကမနာဒိကရဏံ ကိရိယံ။ အာပုစ္ဆာယ အကရဏံ အကိရိယံ။ ပါပမာနသန္တိ အကုသလစိတ္တံ။

တတိယံ။

၂၂၅၈-၉။ အနန္တရာယာတိ ဝက္ခမာနေသု ရာဇန္တရာယာဒီသု ဒသသု အန္တရာယေသု အညတရရဟိတာ ဘိက္ခုနီ။ ဒုက္ခိတန္တိ ဂိလာနံ။ ယထာဟ ‘‘ဒုက္ခိတာ နာမ ဂိလာနာ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ ၉၄၈)။ သဟဇီဝိနိန္တိ သဒ္ဓိဝိဟာရိနိံ။ ယထာဟ ‘‘သဟဇီဝိနီ နာမ သဒ္ဓိဝိဟာရိနီ ဝုစ္စတီ’’တိ။ အညာယ ဝါ နုပဋ္ဌာပေယျာတိ အညာယ ဘိက္ခုနိယာ, သိက္ခမာနာယ, သာမဏေရိယာ ဝါ ဂိဟိနိယာ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ န ကာရာပေယျ။ နုပဋ္ဌေယျ သယမ္ပိ ဝါတိ ယာ ဥပဋ္ဌာနံ န ကရေယျ။ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ ဝါတိ ‘‘နေဝ ဥပဋ္ဌေဿာမိ, န ဥပဋ္ဌာပနာယ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓုရေ ဥဿာဟေ နိက္ခိတ္တမတ္တေယေဝ။ တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယာယ။

အန္တေဝါသိနိယာ ဝါပီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါဓမ္မနိဿယဝသေန စတုဗ္ဗိဓာသု အန္တေဝါသိနီသု အညတရာယ။ ဣတရာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။

၂၂၆၀။ ဂိလာနာယာတိ သယံ ဂိလာနာယ။ ‘‘ဂဝေသိတွာ အလဘန္တိယာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, အညံ ဥပဋ္ဌာယိကံ ပရိယေသိတွာ အလဘမာနာယာတိ အတ္ထော။ ‘‘အာပဒါသု ဥမ္မတ္တိကာဒီန’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝဏ္ဏလောပေါပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အာပဒါသူတိ တထာရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ သတိ။ ဓုရနိက္ခေပနောဒယန္တိ ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ။ ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

စတုတ္ထံ။

၂၂၆၁-၂။ ပုဂ္ဂလိကဿ အတ္တာယတ္တပရာယတ္တဝသေန အနိယမိတတ္တာ ‘‘သက’’န္တိ ဣမိနာ နိယမေတိ။ သကံ ပုဂ္ဂလိကန္တိ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကံ။ ဒတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ’’တိ သေသော။ သကဝါဋန္တိ ပရိဝတ္တကဒွါရကဝါဋသဟိတံ။ ဥပဿယန္တိ ဂေဟံ။ ဒွါရာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဗ္ဘပမုခါနံ သင်္ဂဟော, နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မံ။ ဗဟူနိပီတိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗနိဒဿနံ။ ဗဟူနိပိ ဒွါရာနိ ဝါ ဗဟူ ဂဗ္ဘေ ဝါ ဗဟူနိ ပမုခါနိ ဝါ။ တန္တိ ယဿာ ဥပဿယော ဒိန္နော, တံ ဘိက္ခုနိံ။ နိက္ကဍ္ဎန္တိယာတိ အတိက္ကာမေန္တိယာ။ တဿာတိ ယာ နိက္ကဍ္ဎတိ, တဿာ။

၂၂၆၃။ ဧတ္ထာတိ နိက္ကဍ္ဎနေ။ ဧသေဝ နယောတိ ‘‘ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တီ’’တိ ဒဿိတနယော။ ဧတ္ထ ပယောဂေါ နာမ အာဏာပနံ, ဣမိနာ ‘‘ဧကာယာဏတ္တိယာ အနေကေသု ဒွါရေသု အတိက္ကာမိတေသုပိ ဧကာဝ အာပတ္တိ ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ အဋ္ဌကထာဂတဝိနိစ္ဆယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၄၃, ၉၅၂ အတ္ထတော သမာနံ) သင်္ဂဏှာတိ။

၂၂၆၄။ တေသု ဝိနိစ္ဆယေသု ဧကံ ဝိနိစ္ဆယဝိသေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧတ္တကာဝ ဣမံ ဒွါရာ’’တိအာဒိ။ ဒွါရဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဒွါရဂဏနာပတ္တိယော။

၂၂၆၅။ အကဝါဋမှာတိ အကဝါဋဗန္ဓတော ဥပဿယာ နိက္ကဍ္ဎန္တိယာ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ သေသာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာယ။ တိကဒုက္ကဋန္တိ အနုပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နသညာယ, ဝေမတိကာယ, အနုပသမ္ပန္နသညာယ စ ဝသေန တိကဒုက္ကဋံ။ ဥဘိန္နန္တိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နာနံ။ ပရိက္ခာရေသူတိ ပတ္တစီဝရာဒီသု ပရိက္ခာရေသု။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ပယောဂေသု, နိက္ကဍ္ဎိယမာနေသု, နိက္ကဍ္ဎာပိယမာနေသု စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၂၆၆။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ သမုဋ္ဌာနာဒိဝိနိစ္ဆယေန သဟ သေသံ ဝိနိစ္ဆယဇာတံ အသေသေန သဗ္ဗပ္ပကာရေန သံဃိကာ ဝိဟာရသ္မာ နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒေန သမံ မတံ ‘‘သဒိသ’’န္တိ သလ္လက္ခိတန္တိ ယောဇနာ။

ပဉ္စမံ။

၂၂၆၇။ ဆဋ္ဌေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ သံသဋ္ဌာ ဝိဟရေယျ ဂဟပတိနာ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တေန ဝါ’’တိအာဒိမာတိကာယ (ပါစိ။ ၉၅၆) နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ။ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဣမသ္မိံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ကထေတဗ္ဗံ။ အရိဋ္ဌဿ သိက္ခာပဒေနာတိ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒေန။ ဝိနိစ္ဆယောတိ သမုဋ္ဌာနာဒိကော။

ဆဋ္ဌံ။

၂၂၆၈။ သာသင်္ကသမ္မတေတိ ဧတ္ထ ‘‘သပ္ပဋိဘယေ’’တိ သေသော။ ဥဘယမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ အန္တောရဋ္ဌေတိ ယဿ ဝိဇိတေ ဝိဟရတိ, တဿေဝ ရဋ္ဌေ။ သာသင်္ကသမ္မတေ သပ္ပဋိဘယေ အန္တောရဋ္ဌေ သတ္ထေန ဝိနာ စာရိကံ စရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၂၆၉။ ဧဝံ စရန္တိယာ သဂါမကဋ္ဌာနေ ဂါမန္တရပ္ပဝေသေ စ အဂါမကေ အရညေ အဒ္ဓယောဇနေ စ ဝိနယညုနာ ဘိက္ခုနာ ပါစိတ္တိယနယော ပါစိတ္တိယာပတ္တိဝိဓာနက္ကမော ဉေယျော ဉာတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၂၂၇၀။ သဟ သတ္ထေန စရန္တိယာ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ခေမဋ္ဌာနေ စရန္တိယာ, အာပဒါသု ဝါ စရန္တိယာ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

သတ္တမံ။

၂၂၇၁။ အဋ္ဌမေ နဝမေ ဝါပီတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ တိရောရဋ္ဌေ’’တိအာဒိကေ (ပါစိ။ ၉၆၆) အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ စ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အန္တောဝဿံ စာရိကံ စရေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၉၇၀) ဝုတ္တနဝမသိက္ခာပဒေ စ။ အနုတ္တာနံ န ဝိဇ္ဇတိ, သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ, တသ္မာ ဧတ္ထ မယာ န ဝိစာရီယတီတိ အဓိပ္ပါယော။

အဋ္ဌမနဝမာနိ။

၂၂၇၂။ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝဿံဝုတ္ထာ စာရိကံ န ပက္ကမေယျ အန္တမသော ဆပ္ပဉ္စယောဇနာနိပိ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၉၇၄) ဝုတ္တသိက္ခာပဒေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပါစိတ္တီ’’တိအာဒိ။ အဟံ န ဂမိဿာမိ န ပက္ကမိဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပေ ကတေ ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။ တထာတိ ပါစိတ္တိ။

၂၂၇၃။ ဝဿံဝုတ္ထာယ ပဝါရေတွာ အန္တမသော ပဉ္စ ယောဇနာနိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒဿ သမ္ဘာဝနတ္ထတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဆသူ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ အနာပတ္တိဝါရေ ဆသု ယောဇနေသု ယဒတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ကိန္နု နာမ သိယာ, နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ပဝါရေတွာ ဆ ယောဇနာနိ ဂစ္ဆန္တိယာ အနာပတ္တိဘာဝေါ အဝုတ္တသိဒ္ဓေါဝါတိ ဒီပေတိ။

၂၂၇၄။ တီဏိ ယောဇနာနိ။ တေနေဝါတိ ယေန ဂတာ, တေနေဝ မဂ္ဂေန။ အညေန မဂ္ဂေနာတိ ဂတမဂ္ဂတော အညေန ပထေန။

၂၂၇၅။ ဒသဝိဓေ အန္တရာယသ္မိံ သတီတိ ဝက္ခမာနေသု အန္တရာယေသု အညတရသ္မိံ သတိ။ တဿာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ အာပဒါသူတိ အဋ္ဋာဒိကာရဏေန ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓါဒိဘာဝသင်္ခါတာသု အာပဒါသု။ ဂိလာနာယာတိ သယံ ဂိလာနာယ။ ဒုတိယာယ ဘိက္ခုနိယာ အလာဘေ ဝါ အပက္ကမန္တိယာ အနာပတ္တိ။

၂၂၇၆။ ရာဇာ စ စောရာ စ အမနုဿာ စ အဂ္ဂိ စ တောယဉ္စ ဝါဠာ စ သရီသပါ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ မနုဿောတိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ပုဗ္ဗပဒလောပေါ ‘‘လာဗူနိ သီဒန္တီ’’တိအာဒီသု (ဇာ။ ၁။၁။၇၇) ဝိယ။ ဇီဝိတဉ္စ ဗြဟ္မစရိယာ စ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တိ သမာဟာရဒွန္ဒေ သမာသော, တဿ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယဿ။ အန္တရာယာ ဧဝ အန္တရာယိကာ။ ဧတေသံ ဒသန္နံ အညတရသ္မိံ အပက္ကမန္တိယာ အနာပတ္တိ။ ယထာဟ ‘‘အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ။ ‘ပရံ ဂစ္ဆိဿာမီ’တိ နိက္ခန္တာ, နဒိပူရော ပန အာဂတော, စောရာ ဝါ မဂ္ဂေ ဟောန္တိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌာတိ, နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၇၆)။

၂၂၇၇။ အပက္ကမနံ အကြိယံ။ အနာဒရိယေန အာပဇ္ဇနတော အာဟ ‘‘ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ။

ဒသမံ။

တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၂၂၇၈-၈၀။ ရာဇာဂါရန္တိ ရညော ကီဠနဃရံ။ စိတ္တာဂါရန္တိ ကီဠနစိတ္တသာလံ။ အာရာမန္တိ ကီဠနဥပဝနံ။ ကီဠုယျာနန္တိ ကီဠနတ္ထာယ ကတံ ဥယျာနံ။ ကီဠာဝါပိန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ (ပါစိ။ ၉၇၉) ပေါက္ခရဏီ ဝုတ္တာ, သာ ပန သဗ္ဗဇလာသယာနံ ကီဠာယ ကတာနံ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကီဠာဝါပိ’’န္တိ, ကီဠနတ္ထာယ ကတဝါပိန္တိ အတ္ထော။ ‘‘နာနာကာရ’’န္တိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ‘‘တာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ နာနာကာရံ ရာဇာဂါရံ စိတ္တာဂါရံ အာရာမံ ကီဠုယျာနံ ဝါ ကီဠာဝါပိံ ဒဋ္ဌုံ ဂစ္ဆန္တီနံ တာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကတော ဒဋ္ဌုံ ဂစ္ဆန္တီနံ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ မုနိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ယောဇနာ။

ပဉ္စပီတိ ရာဇာဂါရာဒီနိ ပဉ္စပိ။ ဧကာယေဝ ပါစိတ္တိ အာပတ္တိ ပရိဒီပိတာတိ ယောဇနာ။ တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ဂန္တွာ ပဿန္တိ စေ, ပါဋေက္ကာပတ္တိယော ပယောဂဂဏနာယ သိယုန္တိ ယောဇနာ။

၂၂၈၁။ ဂမနဗာဟုလ္လေန အာပတ္တိဗာဟုလ္လံ ပကာသေတွာ ဂီဝါပရိဝတ္တနသင်္ခါတေန ပယောဂဗာဟုလ္လေနာပိ အာပတ္တိဗာဟုလ္လံ ပကာသေတုမာဟ ‘‘ပယောဂဗဟုတာယာပိ, ပါစိတ္တိဗဟုတာ သိယာ’’တိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ, တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ။

၂၂၈၂။ ‘‘အဝသေသောပိ အနာပတ္တီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အနာပတ္တိ စ ကထာမဂ္ဂေါ စ အနာပတ္တိကထာမဂ္ဂေါ, တေသံ ဝိနိစ္ဆယော အနာပတ္တိကထာမဂ္ဂဝိနိစ္ဆယော, ‘‘အနာပတ္တိ အာရာမေ ဌိတာ ပဿတီ’’တိအာဒိကော (ပါစိ။ ၉၈၁) အနာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော စ အဋ္ဌကထာဂတော (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၈၁) အဝသေသဝိနိစ္ဆယော စာတိ အတ္ထော။ ‘‘အာရာမေ ဌိတာ’’တိ ဧတေန အဇ္ဈာရာမေ ရာဇာဂါရာဒီနိ ကရောန္တိ, တာနိ ပဿန္တိယာ အနာပတ္တီတိ အယမနာပတ္တိဝါရော ဒဿိတော။ ဧတေနေဝ အန္တောအာရာမေ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ နစ္စာဒီနိ ဝိယ ရာဇာဂါရာဒီနိပိ ပဿိတုံ လဘတီတိပိ သိဒ္ဓံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိယာ မဂ္ဂေ ဟောန္တိ, တာနိ ပဿတိ, အနာပတ္တိ။ ရညော သန္တိကံ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ ပဿတိ, အနာပတ္တိ။ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ပဝိသိတွာ ပဿတိ, အနာပတ္တီ’’တိ ဧတေ အနာပတ္တိဝါရာ သင်္ဂဟိတာ။ နစ္စဒဿန…ပေ… သဟာတိ သမုဋ္ဌာနာဒိနာ ဝိနိစ္ဆယေန သဟ နစ္စဒဿနသိက္ခာပဒသဒိသောဝ။

ပဌမံ။

၂၂၈၃။ မာနတော ပမာဏတော အတီတာ အပေတာ မာနာတီတာ, အာသန္ဒီ, တံ။ ဝါဠေဟိ ဥပေတော ဝါဠူပေတော, ပလ္လင်္ကော, တံ။ ‘‘အာသန္ဒီ နာမ အတိက္ကန္တပ္ပမာဏာ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝစနတော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဋနိယာ ဝဍ္ဎကိဟတ္ထတော ဥစ္စတရပါဒေါ အာယာမစတုရဿော မဉ္စပီဌဝိသေသော အာသန္ဒီ နာမ သမစတုရဿာနံ အတိက္ကန္တပ္ပမာဏာနမ္ပိ အနုညာတတ္တာ။ ‘‘ပလ္လင်္ကော နာမ အာဟရိမေဟိ ဝါဠေဟိ ကတော’’တိ (ပါစိ။ ၉၈၄) ဝစနတော ပမာဏယုတ္တောပိ ဧဝရူပေါ န ဝဋ္ဋတိ။ အာဟရိတွာ ယထာနုရူပဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗဝါဠရူပါနိ အာဟရိမဝါဠာ နာမ, သံဟရိမဝါဠရူပယုတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မာနာတီတံ အာသန္ဒိံ ဝါ ဝါဠူပေတံ ပလ္လင်္ကံ ဝါ သေဝန္တီနံ အဘိနိသီဒန္တီနံ, အဘိနိပဇ္ဇန္တီနဉ္စ ယာသံ ဘိက္ခုနီနံ သတ္ထာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ အာဟ။

၂၂၈၄။ တာသံ နိသီဒနဿာပိ နိပဇ္ဇနဿာပိ ပယောဂဗာဟုလ္လဝသေန ပါစိတ္တိယာနံ ဂဏနာ ဟောတိ ဣတိ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဧဝံ အယံ ဂဏနာ အစ္စန္တယသေန အနန္တပရိဝါရေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ ဣစ္စေဝန္တိ နိပါတသမုဒါယော, ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနေ, ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဣဒမတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၂၂၈၅။ ပါဒေ အာသန္ဒိယာ ဆေတွာတိ အာသန္ဒိယာ ပါဒေ ပမာဏတော အဓိကဋ္ဌာနဆိန္ဒနေန ဆေတွာ။ ပလ္လင်္ကဿ ပါဒေ ဝါဠကာ ပလ္လင်္ကဝါဠကာ, တေ ဟိတွာ အပနေတွာ, အနာပတ္တီတိ သေဝန္တီနံ အနာပတ္တိ။

ဒုတိယံ။

၂၂၈၆-၇။ ဆန္နန္တိ ခေါမာဒီနံ ဆန္နံ, နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ။ အညတရံ သုတ္တန္တိ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗနိဒဿနံ။ ဟတ္ထာတိ ဟတ္ထေန, ကရဏတ္ထေ စေတံ နိဿက္ကဝစနံ။ အဉ္စိတန္တိ ဟတ္ထာယာမေန အာကဍ္ဎိတံ။ တသ္မိန္တိ တသ္မိံ အဉ္ဆိတေ သုတ္တပ္ပဒေသေ။ တက္ကမှီတိ ကန္တနသူစိမှိ။ ဝေဌိတေတိ ပလိဝေဌိတေ။

သုတ္တကန္တနတော သဗ္ဗပုဗ္ဗပယောဂေသူတိ သုတ္တကန္တနတော ပုဗ္ဗေသု ကပ္ပါသဝိစိနနာဒိသဗ္ဗပယောဂေသု။ ဟတ္ထဝါရတောတိ ဟတ္ထဝါရဂဏနာယ။ ယထာဟ ‘‘ကပ္ပါသဝိစိနနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗပုဗ္ဗပယောဂေသု ဟတ္ထဝါရဂဏနာယ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၈၈)။

၂၂၈၈။ ကန္တိတံ သုတ္တန္တိ ပဌမမေဝ ကန္တိတံ ဒသိကသုတ္တာဒိံ။ ပုန ကန္တန္တိယာတိ ကောဋိယာ ကောဋိံ သံဃာဋေတွာ ပုန ကန္တန္တိယာ။

တတိယံ။

၂၂၈၉။ တဏ္ဍုလာနံ ကောဋ္ဋနံ တု အာဒိံ ကတွာ ဂိဟီနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တိယာ သဗ္ဗပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၂၂၉၀။ ယာဂုအာဒိသု နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေသု တဒါဓာရာနိ ဘာဇနာနိ ဂဏေတွာဝ ပါစိတ္တိံ ပရိဒီပယေ, ခဇ္ဇကာဒီသု ရူပါနံ ဂဏနာယ ပါစိတ္တိံ ပရိဒီပယေတိ ယောဇနာ။ ယာဂုအာဒိသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဘတ္တသူပါဒီနံ သင်္ဂဟော။ ခဇ္ဇကာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မစ္ဆမံသာဒိဥတ္တရိဘင်္ဂါနံ သင်္ဂဟော။

၂၂၉၁။ ‘‘သစေပိ မာတာပိတရော အာဂစ္ဆန္တိ, ယံကိဉ္စိ ဗီဇနိံ ဝါ သမ္မဇ္ဇနိဒဏ္ဍံ ဝါ ကာရာပေတွာ ဝေယျာဝစ္စကရဋ္ဌာနေ ဌပေတွာဝ ယံ ကိဉ္စိ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ။ သစေတိ ဧတ္ထ ‘‘မာတာပိတရော အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ သေသော။ အတ္တနော ဧဝမာဂတာနံ မာတာပိတူနမ္ပိ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အကာရေတွာ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ, တေန အညေသံ ကထာယေဝ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ။

၂၂၉၂-၃။ သံဃဿ ယာဂုပါနေ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ‘‘သံဃဘတ္တေပီ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စကရဿ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာဟ ‘‘ယာဂုပါနေတိ မနုဿေဟိ သံဃဿတ္ထာယ ကရိယမာနေ ယာဂုပါနေ ဝါ သံဃဘတ္တေ ဝါ တေသံ သဟာယိကဘာဝေန ယံ ကိဉ္စိ ပစန္တိယာ အနာပတ္တိ။ စေတိယပူဇာယ သဟာယိကာ ဟုတွာ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ပူဇေတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၉၃)။

စတုတ္ထံ။

၂၂၉၄။ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ‘ဧဟာယျေ ဣမံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေဟီ’တိ ဝုစ္စမာနာ ‘သာဓူ’တိ ပဋိဿုဏိတွာ သာ ပစ္ဆာ အနန္တရာယိကိနီ နေဝ ဝူပသမေယျ န ဝူပသမာယ ဥဿုက္ကံ ကရေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၉၉၅) သိက္ခာပဒဿ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပါစိတ္တိ ဓုရနိက္ခေပေ’’တိအာဒိ။ ဓုရနိက္ခေပေတိ န ဒါနိ တံ ဝူပသမေဿာမိ, အညာဟိ ဝါ န ဝူပသမာပေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဓုရဿ ဥဿာဟဿ နိက္ခေပေ ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။ စီဝရသိဗ္ဗနေ ယထာ ပဉ္စာဟပရိဟာရော လဗ္ဘတိ, ဣဓ ပန တထာ ဧကာဟမ္ပိ ပရိဟာရော န လဗ္ဘတီတိ ယောဇနာ။

၂၂၉၅။ သေသန္တိ ‘‘ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ဝိနိစ္ဆိနန္တီ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာဝ ဝိနိစ္ဆိနာတီ’’တိအာဒိကံ ဝိနိစ္ဆယဇာတံ။ တတ္ထ စီဝရသိဗ္ဗနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

ပဉ္စမံ။

၂၂၉၆-၇။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဂိဟီနံ ဝါ သဟဓမ္မိကေ ဌပေတွာ အညေသံ ပရိဗ္ဗာဇကပရိဗ္ဗာဇိကာနံ ဝါ ဒန္တပေါနောဒကံ ဝိနာ အညံ ယံ ကိဉ္စိ အဇ္ဈောဟရဏီယံ ခါဒနီယံ, ဘောဇနီယံ ဝါ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဒဒါတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၂၉၈-၉။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ မုနိနာ ဒန္တကဋ္ဌောဒကေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ကာယာဒီဟိ သယံ န ဒေတိ အညေန ဒါပေတိ, တဿာ စ ကာယာဒီဟိ အဒတွာ ဘူမိယံ နိက္ခိပိတွာ ဒေန္တိယာပိ ယာ ဗာဟိရလေပံ ဝါ ဒေတိ, တဿာပိ ဥမ္မတ္တိကာယ စ န ဒေါသော အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

ဆဋ္ဌံ။

၂၃၀၀-၁။ အာဝသထစီဝရန္တိ ‘‘ဥတုနိယော ဘိက္ခုနိယော ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ ဒိန္နံ စီဝရံ။ ယာ ဘိက္ခုနီ ယံ ‘‘အာဝသထစီဝရ’’န္တိ နိယမိတံ စီဝရံ, တံ စတုတ္ထေ ဒိဝသေ ဓောဝိတွာ အန္တမသော ဥတုနိယာ သာမဏေရာယ ဝါ အဒတွာ သစေ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။ တိကပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ‘‘အနိဿဇ္ဇိတေ အနိဿဇ္ဇိတသညာ…ပေ… ဝေမတိကာ…ပေ… နိဿဇ္ဇိတသညာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၀၆) ဝုတ္တံ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၀၂-၃။ တသ္မိံ စီဝရေ နိဿဇ္ဇိတေ အနိဿဇ္ဇိတသညာယ ဝါ ဝေမတိကာယ ဝါ တဿာ ဘိက္ခုနိယာ ဒွိကဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။ အညာသံ ဥတုနီနံ အဘာဝေ အဒတွာပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာ အနာပတ္တိ။ ပုန ပရိယယေတိ ပုန ဥတုနိဝါရေ ယထာကာလံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာ အနာပတ္တိ။ အစ္ဆိန္နစီဝရာဒီနဉ္စ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ပရိယယေတိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿတ္တံ။ အစ္ဆိန္နစီဝရာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နဋ္ဌစီဝရာဒီနံ သင်္ဂဟော။ အာပဒါသုပီတိ မဟဂ္ဃစီဝရံ သရီရတော မောစေတွာ သုပ္ပဋိသာမိတမ္ပိ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

သတ္တမံ။

၂၃၀၄။ သကဝါဋကံ ဝိဟာရန္တိ ကဝါဋဗန္ဓဝိဟာရံ, ဒွါရကဝါဋယုတ္တံ သုဂုတ္တသေနာသနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ရက္ခနတ္ထာယ အဒတွာတိ ‘‘ဣမံ ဇဂ္ဂေယျာသီ’’တိ ဧဝံ အနာပုစ္ဆိတွာ။

၂၃၀၅-၆။ ‘‘ဟောတိ ပါစိတ္တိယံ တဿာ, စာရိကံ ပက္ကမန္တိယာ’’တိ ဝုတ္တမေဝ ပကာသေတုမာဟ ‘‘အတ္တနော ဂါမတော’’တိအာဒိ။ အတ္တနော ဂါမတောတိ အတ္တနော ဝသနကဂါမတော။ တထာ ဣတရဿာတိ အပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပံ ဥပစာရံ။ တန္တိအာဒိပဒတ္တယေ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေ ပဌမေန ပဒေန သမတိက္ကန္တေ ဒုက္ကဋံ, တထာ ဣတရဿ အပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ တသ္မိံ ဥပစာရေ အတိက္ကန္တေ ဒုက္ကဋံ။ ဒုတိယေန ပဒေန ပရိက္ခေပေ, ဥပစာရေ သမတိက္ကန္တမတ္တေ ပါစိတ္တီတိ ယောဇနာ။

၂၃၀၇။ အကဝါဋဗန္ဓနသ္မိံ ကဝါဋဗန္ဓရဟိတေ ဝိဟာရေ တထာ အနိဿဇ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတံ။ ဇဂ္ဂိကံ အလဘန္တိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိယေသိတွာ’’တိ သေသော။ ဇဂ္ဂိကန္တိ ဝိဟာရပဋိဇဂ္ဂိကံ။

၂၃၀၈။ အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌေ ဘိဇ္ဇန္တေ အာဝါသေ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု။ ဂိလာနာယာတိ ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသမတ္ထာယာတိ။

အဋ္ဌမံ။

၂၃၀၉-၁၀။ ဟတ္ထီ စ အဿော စ ရထော စ ဟတ္ထိအဿရထာ, တေ အာဒိ ယေသံ တေ ဟတ္ထိအဿရထာဒယော, တေဟိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဓနု ထရူတိ ပဒဒွယံ ဂဟိတံ။ သံယုတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဟတ္ထိအဿာဒိပဒေဟိ သံယောဇိတံ, ‘‘ဟတ္ထီနံ သိပ္ပံ ဟတ္ထိသိပ္ပ’’န္တိအာဒိနာ ကတသမာသန္တိ အတ္ထော, ‘‘ဟတ္ထိသိပ္ပံ အဿသိပ္ပံ ရထသိပ္ပံ ဓနုသိပ္ပံ ထရုသိပ္ပ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ယံ ကိဉ္စိ သိပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဟတ္ထိသိက္ခာဒိသိပ္ပံ သန္ဒီပကော ဂန္ထော ဝစ္စဝါစကာနံ အဘေဒေါပစာရေန ဧဝံ ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ပဒါဒီနံ ဝသေနိဓာ’’တိ။ ပရူပဃာတကံ မန္တာဂဒယောဂပ္ပဘေဒကံ ကိဉ္စီတိ ပရေသံ အန္တရာယကရံ ခိလနဝသီကရဏသောသာပနာဒိဘေဒံ အာထဗ္ဗဏမန္တဉ္စ ဝိသယောဂါဒိပ္ပဘေဒကဉ္စ ယံ ကိဉ္စိ သိပ္ပန္တိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ စ ခိလနမန္တော နာမ ဒါရုသာရခိလံ မန္တေတွာ ပထဝိယံ ပဝေသေတွာ မာရဏမန္တော။ ဝသီကရဏမန္တော နာမ ပရံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပနကမန္တော။ သောသာပနကမန္တော နာမ ပရသရီရံ ရသာဒိဓာတုက္ခယေန သုက္ခဘာဝံ ပါပနကမန္တော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိဒေဿနာဒိမန္တာနံ သင်္ဂဟော။ ဝိဒေဿနံ နာမ မိတ္တာနံ အညမညဿ ဝေရိဘာဝါပါဒနံ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယာ ဘိက္ခုနီ ဟတ္ထိ…ပေ… ကိဉ္စိ ယဿ ကဿစိ သန္တိကေ ပဒါဒီနံ ဝသေန ပရိယာပုဏေယျ အဓီယေယျ စေ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၁၁။ လေခေတိ လိခိတသိပ္ပေ။ ဓာရဏာယ စာတိ ဓာရဏသတ္ထေ, ယသ္မိံ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇန္တာ ဗဟူနိပိ ဂန္ထာနိ ဓာရေန္တိ။ ဂုတ္တိယာတိ အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ ဂုတ္တတ္ထာယ။ ပရိတ္တေသု စ သဗ္ဗေသူတိ ယက္ခပရိတ္တစောရဝါဠာဒိသဗ္ဗေသု ပရိတ္တေသု စ။

နဝမံ။

၂၃၁၂။ ဒသမေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇံ ဝါစေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၀၁၈) သမုဒ္ဒိဋ္ဌေ ဒသမသိက္ခာပဒေ။ ဣဒံ ဒသမသိက္ခာပဒံ။

ဒသမံ။

စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

၂၃၁၃။ သဘိက္ခုကံ အာရာမန္တိ ယတ္ထ ဘိက္ခူ ရုက္ခမူလေပိ ဝသန္တိ, တံ ပဒေသံ။ ဇာနိတွာတိ ‘‘သဘိက္ခုက’’န္တိ ဇာနိတွာ။ ယံ ကိဉ္စီတိ ဘိက္ခုံ ဝါ သာမဏေရံ ဝါ အာရာမိကံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ။

၂၃၁၄-၅။ ‘‘သဘိက္ခုကော နာမ အာရာမော ယတ္ထ ဘိက္ခူ ရုက္ခမူလေပိ ဝသန္တီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၂၅) ဝစနတော အာဟ ‘‘သစေ အန္တမသော’’တိအာဒိ။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အန္တမသော ရုက္ခမူလဿပိ အနာပုစ္ဆာ သစေ ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေတိ, တဿာ ပဌမေ ပါဒေ ဒုက္ကဋံ, အပရိက္ခိတ္တေ တဿ ဝိဟာရဿ ဥပစာရောက္ကမေ ဝါပိ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ပါဒေ အတိက္ကာမိတေ ပါစိတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၃၁၆။ အဘိက္ခုကေ အာရာမေ သဘိက္ခူတိ သညာယ ဥဘောသုပိ သဘိက္ခုကာဘိက္ခုကေသု အာရာမေသု ဇာတကင်္ခါယ သဉ္ဇာတဝိစိကိစ္ဆာယ, ဝေမတိကာယာတိ အတ္ထော။ တဿာ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၁၇။ သီသာနုလောကိကာ ယာ ဘိက္ခုနီ ဂစ္ဆတိ, တဿာ စ အနာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ဧဝမုပရိပိ။ တာ ဘိက္ခုနိယော ယတ္ထ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, တာသံ သန္တိကံ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဂစ္ဆတိ။ ယထာဟ ‘‘ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယော ပဌမတရံ ပဝိသိတွာ သဇ္ဈာယံ ဝါ စေတိယဝန္ဒနာဒီနိ ဝါ ကရောန္တိ, တတ္ထ တာသံ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၂၇)။

၂၃၁၈။ ‘‘သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ’’တိ ဝစနေနေဝ အဘိက္ခုကံ အာရာမံ ကိဉ္စိ အနာပုစ္ဆာ ပဝိသန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ အာရာမမဇ္ဈတော ဝါ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တေန ဂစ္ဆန္တိယာပိ။ အာပဒါသူတိ ယေန ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ဟောတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ပဝိသန္တိယာ။

ပဌမံ။

၂၃၂၀။ အက္ကောသေယျာတိ ဒသန္နံ အက္ကောသဝတ္ထူနံ အညတရေန သမ္မုခါ, ပရမ္မုခါ ဝါ အက္ကောသေယျ ဝါ။ ပရိဘာသေယျ ဝါတိ ဘယ’မဿ ဥပဒံသေယျ ဝါ။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညာ…ပေ… ဝေမတိကာ…ပေ… အနုပသမ္ပန္နသညာ အက္ကောသတိ ဝါ ပရိဘာသတိ ဝါ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၃၁) တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ သေသေတိ အနုပသမ္ပန္နေ။ တိကဒုက္ကဋံ တဿာ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၂၁။ ‘‘ပုရက္ခတွာ’’တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ‘‘အဘိသပေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၈၇၅) ဝုတ္တသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဒုတိယံ။

၂၃၂၂-၃။ သံဃန္တိ ဘိက္ခုနိသံဃံ။ ပရိဘာသေယျာတိ ‘‘ဗာလာ ဧတာ, အဗျတ္တာ ဧတာ, နေတာ ဇာနန္တိ ကမ္မံ ဝါ ကမ္မဒေါသံ ဝါ ကမ္မဝိပတ္တိံ ဝါ ကမ္မသမ္ပတ္တိံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၃၅) အာဂတနယေန ပရိဘာသေယျာတိ အတ္ထော။ ဣတရာယာတိ ဧတ္ထ ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော ဝါ တထေဝ ဣတရံ အနုပသမ္ပန္နံ ဝါ ပရိဘာသန္တိယာ တဿာ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။

တတိယံ။

၂၃၂၄-၆။ ယာ နိမန္တနပဝါရဏာ ဥဘောပိ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ ၂၁၇-၂၁၉), ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ ၂၃၈-၂၃၉) စ ဝုတ္တလက္ခဏာ, တာဟိ ဥဘောဟိ နိမန္တနပဝါရဏာဟိ ယာ စ ဘိက္ခုနီ သစေ နိမန္တိတာပိ ဝါ ပဝါရိတာပိ ဝါ ဘဝေယျ, သာ ပုရေဘတ္တံ ယာဂုဉ္စ ယာမကာလိကာဒိကာလိကတ္တယဉ္စ ဌပေတွာ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ယာဝကာလိကံ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ စေ, တဿာ ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ သိယာ, အဇ္ဈောဟာရဝသေန ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပါစိတ္တိ ပရိဒီပိတာတိ ယောဇနာ။

ဧတ္ထ စ နိမန္တိတာ နာမ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတာ’’တိ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တလက္ခဏာ။ ပဝါရဏာ စ ‘‘ပဝါရိတော နာမ အသနံ ပညာယတိ, ဘောဇနံ ပညာယတိ, ဟတ္ထပါသေ ဌိတော အဘိဟရတိ, ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီ’’တိ ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တလက္ခဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၂၃၂၇။ ကာလိကာနိ စ တီဏေဝါတိ ယာမကာလိကာဒီနိ တီဏိ ကာလိကာနိ ဧဝ။

၂၃၂၈-၉။ နိမန္တိတပဝါရိတာနံ ဒွိန္နံ သာဓာရဏာပတ္တိံ ဒဿေတွာ အနာပတ္တိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိမန္တိတာ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နိမန္တိတာ အပ္ပဝါရိတာ သစေ ယာဂုံ ပိဝတိ, ဝဋ္ဋတိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ သာမိကဿာတိ ယေန နိမန္တိတာ, တဿ နိမန္တနသာမိကဿေဝ။ အညဘောဇနန္တိ ယေန နိမန္တိတာ, တတော အညဿ ဘောဇနံ။ သစေ သာ ဘုဉ္ဇတိ, တထာ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

ကာလိကာနိ စ တီဏေဝါတိ ယာမကာလိကာဒီနိ တီဏိ ကာလိကာနေဝ။ ပစ္စယေ သတီတိ ပိပါသာဒိပစ္စယေ သတိ။

၂၃၃၀။ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ဣဒံ သမုဋ္ဌာနံ အဒ္ဓါနေန တုလျန္တိ ယောဇနာ။ ပဝါရိတာယ, အပ္ပဝါရိတာယ ဝါ နိမန္တိတာယ ဝသေန ကိရိယာကိရိယတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိမန္တိတာ’’တိအာဒိ။ နိမန္တိတာ ပန သာမိကံ အနာပုစ္ဆာ ဘုဉ္ဇတိ စေ, တဿာ ဝသေန ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ကိရိယာကိရိယံ ဟောတိ။ ဧတ္ထ ဘုဉ္ဇနံ ကြိယံ။ သာမိကဿ အနာပုစ္ဆနံ အကြိယံ။

၂၃၃၁။ ‘‘ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ’’တိအာဒိံ ပဝါရိတမေဝ သန္ဓာယာဟ။ ယာ ယဒိ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဿာ စ ပါစိတ္တိ သိယာ ကိရိယတော ဟောတီတိ ယောဇနာ။ သိယာတိ အဝဿံ။ ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ဝါ အကာရာပေတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာ တဿာ ပရိဘောဂေနေဝ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အဝဿံ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။

စတုတ္ထံ။

၂၃၃၂။ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ကုလမစ္ဆရိနီ အဿ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၀၄၃) ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘိက္ခုနီန’’န္တိအာဒိ။ ကုလသန္တိကေ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဝဒန္တိယာ ပါစိတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော, ကုလဿ သန္တိကေ ‘‘ဘိက္ခုနိယော ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ’’တိ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိယာတိ အတ္ထော။ ကုလဿာဝဏ္ဏနံ ဝါပီတိ ‘‘တံ ကုလံ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္န’’န္တိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ကုလဿ အဝဏ္ဏံ အဂုဏံ ဝဒန္တိယာ ပါစိတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၃၃၃။ သန္တံ ဘာသန္တိယာ ဒေါသန္တိ အမစ္ဆရာယိတွာ ကုလဿ ဝါ ဘိက္ခုနီနံ ဝါ သန္တံ ဒေါသံ အာဒီနဝံ ကထေန္တိယာ။

ပဉ္စမံ။

၂၃၃၄-၅။ ဩဝါဒဒါယကောတိ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝါဒံ ဒေန္တော။ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တိယာတိ ဝဿံ ဝသန္တိယာ။

၂၃၃၆။ ဘိက္ခူတိ ဩဝါဒဒါယကာ ဘိက္ခူ။

ဆဋ္ဌံ။

၂၃၃၈။ ယာ သာ ဘိက္ခုနီ ဝဿံ ဝုတ္ထာ ပုရိမံ ဝါ ပစ္ဆိမံ ဝါ တေမာသံ ဝုတ္ထာ တတော အနန္တရံ ဥဘတောသံဃေ ဘိက္ခုနိသံဃေ စ ဘိက္ခုသံဃေ စ ‘‘နာဟံ ပဝါရေဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ စေတိ ယောဇနာ။

သတ္တမံ။

၂၃၄၁။ ဩဝါဒါဒီနမတ္ထာယာတိ အဋ္ဌဂရုဓမ္မဿဝနာဒီနမတ္ထာယ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥပေါသထပုစ္ဆနပဝါရဏာနံ ဂဟဏံ။

၂၃၄၂။ ဩဝါဒါဒီနမတ္ထာယ အဂမနေန အကြိယံ။ ကာယိကန္တိ ကာယကမ္မံ။

အဋ္ဌမံ။

၂၃၄၃။ ‘‘အနွဒ္ဓမာသံ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုသံဃတော ဒွေ ဓမ္မာ ပစ္စာသီသိတဗ္ဗာ ဥပေါသထပုစ္ဆနဉ္စ ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ, တံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၀၅၉) ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘န ယာစိဿာမီ’’တိအာဒိ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

နဝမံ။

၂၃၄၆-၇။ ပသာခေါ နာမ နာဘိယာ ဟေဋ္ဌာ, ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ ပဒေသော။ တထာ ဟိ ယသ္မာ ရုက္ခဿ သာခါ ဝိယ ဥဘော ဦရူ ပဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ, တသ္မာ သော ပသာခေါတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ပသာခေ။ သဉ္ဇာတန္တိ ဥဋ္ဌိတံ။ ဂဏ္ဍန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဂဏ္ဍံ။ ရုဓိတန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဝဏံ။ သံဃံ ဝါတိ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝါ။ ဂဏံ ဝါတိ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော ဝါ။ ဧကေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရိသေနာ’’တိ သေသော, သဟတ္ထေ ဣဒံ ကရဏဝစနံ။ ယထာဟ ‘‘ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ဧကေနေကာ’’တိ။ ပုရိသောတိ စ မနုဿပုရိသောဝ ဂဟေတဗ္ဗော။

ဓောဝါတိ ဧတ္ထ အာဒိ-အတ္ထေ ဝတ္တမာနေန ဣတိ-သဒ္ဒေန ‘‘အာလိမ္ပာပေယျ ဝါ ဗန္ဓာပေယျ ဝါ မောစာပေယျ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၆၃) သိက္ခာပဒါဂတာနံ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ သင်္ဂဏှနတော ‘‘အာလိမ္ပ ဗန္ဓ မောစေဟီ’’တိ အာဏတ္တိတ္တယံ သင်္ဂဟိတံ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဒုက္ကဋာနိစ္ဆ ပါစိတ္တိယော ဆ စာ’’တိ။

ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပသာခေ ဇာတံ ဂဏ္ဍံ ဝါ ရုဓိတံ ဝါ သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါ အနာပုစ္ဆိတွာ ဧကေန ပုရိသေန ဧကိကာ ‘‘ဘိန္ဒ ဖာလေဟိ ဓောဝ အာလိမ္ပ ဗန္ဓ မောစေဟီ’’တိ သဗ္ဗာနိ ကာတဗ္ဗာနိ အာဏာပေတိ, တဿာ ဆ ဒုက္ကဋာနိ, ကတေသု ဘိန္ဒနာဒီသု ဆသု ကိစ္စေသု တဿာ ဆ ပါစိတ္တိယော ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၃၄၈-၉။ ဧတ္ထာတိ ဂဏ္ဍေ ဝါ ဝဏေ ဝါ။ ‘‘ယံ ကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ တွံ ကရောဟိ’’ဣတိ သစေ ဧဝံ ယာ အာဏာပေတီတိ ယောဇနာ။ တဿာ ဧကာယ အာဏာပနဝါစာယ ဆ ဒုက္ကဋာနိ စ ပါစိတ္တိယစ္ဆက္ကဉ္စေတိ ဒွါဒသာပတ္တိယော သိယုန္တိ ယောဇနာ။

၂၃၅၁။ အာပုစ္ဆိတွာ ဝါတိ သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါ အာပုစ္ဆိတွာ။ ဒုတိယန္တိ ဒုတိယိကံ။ ဝိညုံ ဒုတိယံ ဂဟေတွာပိ ဝါတိ ယောဇနာ။

ဒသမံ။

အာရာမဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

၂၃၅၃။ ‘‘ဂဏပရိယေသနာဒိသ္မိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဆန္ဒာနုရက္ခနတ္ထံ နိဂ္ဂဟိတာဂမော။ ဂဗ္ဘိနိန္တိ အာပန္နသတ္တံ, ကုစ္ဆိပဝိဋ္ဌသတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာတိ ဥပသမ္ပာဒေန္တိယာ။ ကမ္မဝါစာဟီတိ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ။

၂၃၅၄-၅။ ကမ္မဝါစာယ ဩသာနေတိ တတိယကမ္မဝါစာယ ပရိယောသာနေ, ယျကာရပ္ပတ္တေတိ အတ္ထော။ ဂဗ္ဘိနိသညာယ န စ ဂဗ္ဘိနိယာတိ အဂဗ္ဘိနိယာ ဂဗ္ဘိနိသညာယ စ။ ဥဘော သဉ္ဇာတကင်္ခါယာတိ ဥဘောသု သမုပ္ပန္နသံသယာယ, ဂဗ္ဘိနိယာ, အဂဗ္ဘိနိယာ စ ဝေမတိကာယာတိ အတ္ထော။ ဂါထာဗန္ဓဝသေနေတ္ထ သု-သဒ္ဒလောပေါ။ တထာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဥပဇ္ဈာယာယ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ အာစရိနိယာ တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယာ ဂဗ္ဘိနိံ ဝုဋ္ဌာပေတိ, တဿာ ကမ္မဝါစံ သာဝေန္တိယာ အာစရိနိယာ စ။ ဂဏဿာတိ ဥပဇ္ဈာယာစရိနီဟိ အညဿ ဘိက္ခုနိဂဏဿ စ။ တထာ ဒုက္ကဋံ ဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။

၂၃၅၆။ ‘‘ဒွီသု အဂဗ္ဘိနိသညာယာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဒွီသူတိ ဂဗ္ဘိနိယာ, အဂဗ္ဘိနိယာ စ။

ပဌမံ။

၂၃၅၇။ ဒုတိယေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပါယန္တိံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၀၇၃) သိက္ခာပဒေ။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပါယန္တီ နာမ မာတာ ဝါ ဟောတိ ဓာတိ ဝါတိ အယံ ဝိသေသော။

ဒုတိယံ။

၂၃၅၈။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု အသိက္ခိတသိက္ခံ သိက္ခမာနံ သစေ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ဒွေ ဝဿာနီတိ ပဝါရဏဝသေန ဒွေ သံဝစ္ဆရာနိ။ ဆသု ဓမ္မေသူတိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီသု ဝိကာလဘောဇနာဝေရမဏိပရိယောသာနေသု ဆသု ဓမ္မေသု။ အသိက္ခိတသိက္ခန္တိ ‘‘ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမ္မ သမာဒါနံ သမာဒိယာမီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၁၀၇၉) နယေန အနာဒိန္နသိက္ခာပဒံ ဝါ ဧဝံ သမာဒိယိတွာပိ ကုပိတသိက္ခံ ဝါ။ သိက္ခမာနံ တေသု ဆသု ဓမ္မေသု သိက္ခနတော ဝါ တေ ဝါ သိက္ခာသင်္ခါတေ ဓမ္မေ မာနနတော ဧဝံ လဒ္ဓနာမံ အနုပသမ္ပန္နံ။ ဝုဋ္ဌာပေယျာတိ ဥပသမ္ပာဒေယျ။ အာပတ္တိ သိယာတိ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ပါစိတ္တိ အာပတ္တိ သိယာ, ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၃၅၉။ ‘‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညာ ဝုဋ္ဌာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကာ ဝုဋ္ဌာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ ဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညာ ဝုဋ္ဌာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဧဝံ ဓမ္မကမ္မေ သတ္ထုနာ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညာ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အဓမ္မကမ္မေ ဝေမတိကာ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညာ ဝုဋ္ဌာပေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၈၂) ဧဝံ အဓမ္မေ ပန ကမ္မသ္မိံ သတ္ထုနာ တိကဒုက္ကဋံ ဒီပိတံ။

၂၃၆၀။ အခဏ္ဍတော ခဏ္ဍံ အကတွာ။

၂၃၆၁။ သစေ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဋ္ဌိဝဿာပိ ဟောတိ, တဿာ ဣမာ ဆ သိက္ခာယော ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမနီယာ ပဒါတဗ္ဗာ, ဣမာ အဒတွာ န ကာရယေ နေဝ ဝုဋ္ဌာပေယျာတိ ယောဇနာ။

တတိယံ။

၂၃၆၂။ စတုတ္ထေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝက္ခမာနဝိသေသတော အညံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ယထာဝုတ္တနယမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဣဓာ’’တိအာဒိနာ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ လဗ္ဘမာနဝိသေသံ ဒဿေတိ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ သံဃေန သမ္မတံ တံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အနာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၆၃။ ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု သိက္ခိတသိက္ခာယ သိက္ခမာနာယ ဘိက္ခုနိသံဃေန ဥပသမ္ပဒတော ပဌမံ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ယာ ဝုဋ္ဌာနသမ္မုတိ ဒါတဗ္ဗာ ဟောတိ, သာ ဝုဋ္ဌာနသမ္မုတိ သစေ ပဌမံ အဒိန္နာ ဟောတိ။ တတ္ထ တသ္မိံ ဥပသမ္ပဒမာဠကေပိ ပဒါတဗ္ဗာယေဝါတိ ယောဇနာ။

၂၃၆၄။ တတိယဉ္စာတိ တတိယသိက္ခာပဒဉ္စ။ စတုတ္ထဉ္စာတိ ဣဒံ စတုတ္ထသိက္ခာပဒဉ္စ။ ပဌမေန သမံ ဉေယျန္တိ ပဌမေန သိက္ခာပဒေန သမုဋ္ဌာနာဒိနာ ဝိနိစ္ဆယေန သမာနန္တိ ဉာတဗ္ဗံ။ စတုတ္ထံ ပန သိက္ခာပဒံ ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိံ အဒါပေတွာ ဝုဋ္ဌာပနဝသေန ကြိယာကြိယံ ဟောတိ။

စတုတ္ထံ။

၂၃၆၅။ ဂိဟိဂတန္တိ ပုရိသန္တရဂတံ, ပုရိသသမာဂမပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော။ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ ပရိပုဏ္ဏာ ဥတ္တရပဒလောပေန။ ကိဉ္စာပိ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာတိ ဥပဇ္ဈာယာ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိယာ။

၂၃၆၆။ သေသန္တိ ဝုတ္တံ။ အသေသေန သဗ္ဗသော။

ပဉ္စမံ။

၂၃၆၈။ ဒုက္ခိတံ သဟဇီဝိနိန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သိက္ခာပဒ’’န္တိ သေသော။ တုဝဋ္ဋကဝဂ္ဂသ္မိံ ‘‘ဒုက္ခိတံ သဟဇီဝိနိ’’န္တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ယုတ္တံ ယံ သိက္ခာပဒံ ဝုတ္တံ, တေန သိက္ခာပဒေန အဋ္ဌမံ သမံ ဉေယျံ, န ဝိသေသတာ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ။ အဋ္ဌမန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ သဟဇီဝိနိံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ဒွေ ဝဿာနိ နေဝ အနုဂ္ဂဏှေယျ န အနုဂ္ဂဏှာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၀၈) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။ တတ္ထ သဟဇီဝိနိန္တိ သဒ္ဓိဝိဟာရိနိံ။ နေဝ အနုဂ္ဂဏှေယျာတိ သယံ ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ နာနုဂ္ဂဏှေယျ။ န အနုဂ္ဂဏှာပေယျာတိ ‘‘ဣမိဿာ အယျေ ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ န အညာယ အနုဂ္ဂဏှာပေယျ။ ပါစိတ္တိယန္တိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ ပါစိတ္တိယံ။

အဋ္ဌမံ။

၂၃၆၉။ ယာ ကာစိ ဘိက္ခုနီ ဝုဋ္ဌာပိတပဝတ္တိနိံ ဒွေ ဝဿာနိ နာနုဗန္ဓေယျ စေ, တဿာ ပါစိတ္တိ ပရိယာပုတာ ကထိတာတိ ယောဇနာ။ ဝုဋ္ဌာပေတီတိ ဝုဋ္ဌာပိတာ, ပဝတ္တေတိ သုသိက္ခာပေတီတိ ပဝတ္တိနီ, ဝုဋ္ဌာပိတာ စ သာ ပဝတ္တိနီ စာတိ ဝုဋ္ဌာပိတပဝတ္တိနီ, ဥပဇ္ဈာယာယေတံ အဓိဝစနံ, တံ, ဥပဇ္ဈာယံ။ နာနုဗန္ဓေယျာတိ စုဏ္ဏေန, မတ္တိကာယ, ဒန္တကဋ္ဌေန, မုခေါဒကေနာတိ ဧဝံ တေန တေန ကရဏီယေန ဥပဋ္ဌဟေယျ။

၂၃၇၀။ ‘‘ဒွေ ဝဿာနိ အဟံ နာနုဗန္ဓိဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ စေ, ဧဝံ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တသ္မိံ ပန တဿာ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၃၇၁။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဥပဇ္ဈာယံ ဗာလံ ဝါ အလဇ္ဇိံ ဝါ နာနုဗန္ဓတိ, တဿာ, ဂိလာနာယ ဝါ အာပဒါသု ဝါ ဥမ္မတ္တိကာယ ဝါ နာနုဗန္ဓန္တိယာ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

၂၃၇၂။ အနုပဋ္ဌာနေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အကြိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ။

နဝမံ။

၂၃၇၃-၅။ ယာ ကာစိ ဘိက္ခုနီ သဟဇီဝိနိံ သဒ္ဓိဝိဟာရိနိံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတွာ တံ ဂဟေတွာ အန္တမသော ဆပ္ပဉ္စယောဇနာနိပိ န ဂစ္ဆေယျ န စညံ အာဏာပေယျ ‘‘ဣမံ, အယျေ, ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ အညဉ္စ န နိယောဇေယျ စေ, ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တသ္မိံ ‘‘န ဒါနိ ဂစ္ဆိဿာမိ, အညဉ္စ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ န နိယောဇေဿာမီ’’တိ ဥဿာဟေ ဝိဿဋ္ဌမတ္တေ တဿာ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။

အန္တရာယသ္မိံ သတိ ဝါ ဒုတိယံ အလဘန္တိယာ ဝါ အာပဒါသု ဝါ ဂိလာနာယ ဝါ ဥမ္မတ္တိကာယ ဝါ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

ဒသမံ။

ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေါ သတ္တမော။

၂၃၇၆။ ဂိဟိဂတေဟိ တီဟေဝါတိ အနန္တရေ ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေ ဂိဟိဂတပဒယုတ္တေဟိ ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမေဟိ တီဟေဝ သိက္ခာပဒေဟိ။ သဒိသာနီတိ ဣဓ ဝီသတိဝဿဝစနဉ္စ ကုမာရိဘူတဝစနဉ္စ တတ္ထ ဒွါဒသဝဿဝစနဉ္စ ဂိဟိဂတဝစနဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသေဟိ ဝိနိစ္ဆယေဟိ ယထာက္ကမံ သဒိသာနေဝါတိ။

၂၃၇၇။ မဟူပပဒါတိ မဟာ ဥပပဒေါ ယာသံ သိက္ခမာနာနံ တာ မဟူပပဒါ။ ဥပပဒံ နာမ ပဒါနမေဝ ယုဇ္ဇတိ, န အတ္ထာနန္တိ ‘‘ယာသ’’န္တိ အညပဒေန သိက္ခမာနာဒိပဒါနံ ဂဟဏံ, သဒ္ဒတ္ထာနမဘေဒေါပစာရဿ ပန ဣစ္ဆိတတ္တာ သိက္ခမာနပဒဂဟိတာနမေတ္ထ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, မဟာသိက္ခမာနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာဒိတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝုတ္တာ’’တိ သေသော, ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေ တိဿန္နံ ဂိဟိဂတာနံ ပုရိမေသု တတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒေသု အာဂတာ ဒွေ သိက္ခမာနာတိ အတ္ထော။ ဂိဟိဂတာယ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ’’တိ စ ကုမာရိဘူတာယ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿာ’’တိ စ ဝဿဝသေန နာနာကရဏဿ ဝုတ္တတ္တာ တာဟိ ဒွီဟိ မဟာသိက္ခမာနာယ ဝဿဝသေနေဝ နာနာကရဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂတာ ဝီသတိဝဿာတိ, ဝိညာတဗ္ဗာ ဝိဘာဝိနာ’’တိ, အတိက္ကန္တဝီသတိဝဿာ မဟာသိက္ခမာနာ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၃၇၈။ တာ ဒွေ မဟာသိက္ခမာနာ သစေ ဂိဟိဂတာ ဝါ ဟောန္တု, န စ ပုရိသဂတာ ဝါ ဟောန္တု, သမ္မုတိအာဒိသု ကမ္မဝါစာယ ‘‘သိက္ခမာနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ သမ္မုတိ နာမ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ကာတဗ္ဗာယ သိက္ခာယ သမ္မုတိ စေဝ ဝုဋ္ဌာနသမ္မုတိ စ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ဂဟိတံ။

၂၃၇၉။ ဣမာသံ ဒွိန္နံ သမ္မုတိဒါနာဒီသု ဉတ္တိယာ စ ကမ္မဝါစာယ စ ဝတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဝတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘န တာ’’တိအာဒိ။ တာ ဧတာ ဥဘောပိ မဟာသိက္ခမာနာ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’တိ ဝါ တထာ ‘‘ဂိဟိဂတာ’’တိ ဝါ ကမ္မဝါစာယ န ဝတ္တဗ္ဗာ ယသ္မာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဣမိနာ တထာ စေ ကမ္မဝါစာ ဝုစ္စေယျ, တံ ကမ္မံ ကုပ္ပတီတိ ဒီပေတိ။ ဣဓ ပန-သဒ္ဒေါ ယသ္မာ-ပဒတ္ထောတိ တဒတ္ထဝသေန ယောဇနာ ဒဿိတာ။

၂၃၈၀။ သမ္မုတိန္တိ သိက္ခမာနသမ္မုတိံ။ ဒသဝဿာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂိဟိဂတာယာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ – ‘‘ဂိဟိဂတာယ ဒသဝဿကာလေ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဒွါဒသဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၁၉)။ သေသာသုပီတိ ဧကာဒသဝဿကာလေ ဒတွာ တေရသဝဿကာလေ ကာတဗ္ဗာ, ဒွါဒသ, တေရသ, စုဒ္ဒသ, ပန္နရသ, သောဠသ, သတ္တရသ, အဋ္ဌာရသဝဿကာလေ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဝီသတိဝဿကာလေ ကာတဗ္ဗာတိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသဝဿပရိယန္တာသု သေသာသုပိ သိက္ခမာနာသု။ အယံ နယောတိ ‘‘သမ္မုတိယာ ဒိန္နသံဝစ္ဆရတော အာဂါမိနိ ဒုတိယေ သံဝစ္ဆရေ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ’’တိ အယံ နယော။ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကာဒသဝဿကာလေ ဒတွာ တေရသဝဿကာလေ ကာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ။

၂၃၈၁။ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’တိပိ ‘‘ဂိဟိဂတာ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၂၃၈၂။ ယာ ပန ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿာ သာမဏေရီ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’တိ ဝုတ္တာ, သာ ကမ္မဝါစာယ ‘‘ကုမာရိဘူတာ’’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ, အညထာ ပန န ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ဂိဟိဂတာ’’တိ ဝါ ‘‘ပုရိသန္တရဂတာ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ ‘‘ကုမာရိဘူတာ ပန ‘ဂိဟိဂတာ’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ‘ကုမာရိဘူတာ’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ။

၂၃၈၃။ ဧတာ တု ပန တိဿောပီတိ မဟာသိက္ခမာနာ ဂိဟိဂတာ, ကုမာရိဘူတာတိ ဝုတ္တာ ပန ဧတာ တိဿောပိ။ အပိ-သဒ္ဒေန ဂိဟိဂတာ ကုမာရိဘူတာ ဒွေ သကသကနာမေနာပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘ကုမာရိဘူတသိက္ခမာနာယာ’’တိ ပါဠိယံ အဝုတ္တတ္တာ န ဝဋ္ဋတီတိ ကောစိ မညေယျာတိ အာဟ ‘‘န သံသယော’’တိ။ တထာ ဝတ္တဗ္ဗတာဟေတုဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘သိက္ခာသမ္မုတိဒါနတော’’တိ။

ပဌမဒုတိယတတိယာနိ။

၂၃၈၄-၅။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဦနဒွါဒသဝဿာဝ ဥပသမ္ပဒါဝသေန အပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ ဧဝ သယံ ဥပဇ္ဈာယာ ဟုတွာ ပရံ သိက္ခမာနံ သစေ ဝုဋ္ဌာပေတိ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဏပရိယေသနာဒိဒုတိယာနုဿာဝနပရိယောသာနေသု အာပန္နာနံ ဒုက္ကဋာနံ အနန္တရံ ကမ္မဝါစာနံ ဩသာနေ တတိယာနုဿာဝနာယ ယျတာရပ္ပတ္တာယ တဿာ ပါစိတ္တိ ပရိဒီပိတာတိ ယောဇနာ။

စတုတ္ထံ။

၂၃၈၆။ ပဉ္စမေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ သံဃေန အသမ္မတာ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၄၂) သိက္ခာပဒေ။ ကာယစိတ္တဝါစာစိတ္တကာယဝါစာစိတ္တဝသေန တိသမုဋ္ဌာနံ။ ကြိယာကြိယန္တိ ဝုဋ္ဌာပနံ ကိရိယံ, သံဃသမ္မုတိယာ အဂ္ဂဟဏံ အကိရိယံ။

ပဉ္စမံ။

၂၃၈၇။ သံဃေနာတိ ဘိက္ခုနိသံဃေန။ ဥပပရိက္ခိတွာတိ အလဇ္ဇိဘာဝါဒိံ ဥပပရိက္ခိတွာ။ အလံ တာဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘တေ အယျေ’’တိ သေသော။ ဝါရိတာတိ ဧတ္ထ ‘‘သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ’’တိ သေသော။ ‘‘အလံ တာဝ တေ, အယျေ, ဥပသမ္ပာဒိတေနာ’’တိ ဝါရိတာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ပဝါရဏေ ပစ္ဆာ ခီယတိ ‘‘အဟမေဝ နူန ဗာလာ, အဟမေဝ နူန အလဇ္ဇိနီ’’တိအာဒိနာ အဝဏ္ဏံ ပကာသေတိ, ဒေါသတာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၈၈။ ဆန္ဒဒေါသာဒီဟိ ကရောန္တိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပကတိယာ’’တိ သေသော။ ပကတိယာ ဆန္ဒဒေါသာဒီဟိ အဂတိဂမနေဟိ နိဝါရဏံ ကရောန္တိယာ သစေ ဥဇ္ဈာယတိ, န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

ဆဋ္ဌံ။

၂၃၈၉-၉၀။ လဒ္ဓေ စီဝရေတိ သိက္ခာမာနာယ ‘‘သစေ မေ တွံ, အယျေ, စီဝရံ ဒဿသိ, ဧဝါဟံ တံ ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ယာစိတေ တသ္မိံ စီဝရေ လဒ္ဓေ။ ပစ္ဆာတိ စီဝရလာဘတော ပစ္ဆာ။ အသန္တေ အန္တရာယိကေတိ ဒသန္နံ အန္တရာယာနံ အညတရသ္မိံ အန္တရာယေ အဝိဇ္ဇမာနေ။ ဝုဋ္ဌာပေဿာမိနာဟန္တိ အဟံ တံ န သမုဋ္ဌာပေဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပနေ တဿာ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၃၉၁။ ဣဒန္တိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ။ အဝုဋ္ဌာပနေန အကြိယံ။

သတ္တမံ။

၂၃၉၂။ အဋ္ဌမန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ သိက္ခမာနံ ‘သစေ မံ တွံ, အယျေ, ဒွေ ဝဿာနိ အနုဗန္ဓိဿသိ, ဧဝါဟံ တံ ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၁၁၅၅) သိက္ခာပဒံ။ နဝမေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပုရိသသံသဋ္ဌံ ကုမာရကသံသဋ္ဌံ စဏ္ဍိံ သောကာဝါသံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၅၉) ဝုတ္တသိက္ခာပဒေ။ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ သဒ္ဒတ္ထဝိသေသမန္တရေန ဝိနိစ္ဆယဿ သုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဥတ္တာနမေဝိဒ’’န္တိ။

သဒ္ဒတ္ထော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ပုရိသသံသဋ္ဌန္တိ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿေန ပုရိသေန အနနုလောမိကေန ကာယဝစီကမ္မေန သံသဋ္ဌံ။ ကုမာရကသံသဋ္ဌန္တိ ဦနဝီသတိဝဿေန ကုမာရေန တထေဝ သံသဋ္ဌံ။ စဏ္ဍိန္တိ ကောဓနံ။ သောကာဝါသန္တိ သင်္ကေတံ ကတွာ အာဂစ္ဆမာနာ ပုရိသာနံ အန္တော သောကံ ပဝေသေတီတိ သောကာဝါသာ, တံ သောကာဝါသံ။ အထ ဝါ ဃရံ ဝိယ ဃရသာမိကာ, အယမ္ပိ ပုရိသသမာဂမံ အလဘမာနာ သောကံ အာဝိသတိ, ဣတိ ယံ အာဝိသတိ, သွာဿာ အာဝါသော ဟောတီတိ သောကာဝါသာ။ တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘သောကာဝါသာ နာမ ပရေသံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ, သောကံ အာဝိသတီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၆၀) ဒွေဓာ အတ္ထော ဝုတ္တော။ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝရူပံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ဥပဇ္ဈာယာယ ပါစိတ္တိယံ။

၂၃၉၃။ ‘‘နတ္ထိ အဇာနန္တိယာ’’တိ ပစ္ဆေဒေါ, သိက္ခမာနာယ ပုရိသသံသဋ္ဌာဒိဘာဝံ အဇာနန္တိယာတိ အတ္ထော။

အဋ္ဌမနဝမာနိ။

၂၃၉၄။ ဝိဇာတမာတရာ ဝါ ဇနကပိတရာ ဝါ သာမိနာ ပရိဂ္ဂါဟကသာမိနာ ဝါ နာနုညာတံ ဥပသမ္ပဒတ္ထာယ အနနုညာတံ တံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ တဿာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၃၉၅။ န ဘိက္ခုနာတိ ဘိက္ခုနာ ဒွိက္ခတ္တုံ န ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, သကိမေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ဘိက္ခုနီဟိ ဒွိက္ခတ္တုံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပဗ္ဗဇ္ဇာကာလေ စ ဥပသမ္ပဒါကာလေ စ, ဘိက္ခူနံ ပန သကိံ အာပုစ္ဆိတေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၆၂)။

၂၃၉၆-၇။ အတ္ထိတန္တိ အတ္ထိဘာဝံ။ စတူဟိ သမုဋ္ဌာတိ, စတ္တာရိ ဝါ သမုဋ္ဌာနာနိ ဧတဿာတိ စတုသမုဋ္ဌာနံ။ ကတမေဟိ စတူဟိ သမုဋ္ဌာတီတိ အာဟ ‘‘ဝါစတော…ပေ… ကာယဝါစာဒိတောပိ စာ’’တိ။ ကထံ ဝါစာဒီဟိ စတူဟိ သမုဋ္ဌာတိ? အဗ္ဘာနကမ္မာဒီသု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ခဏ္ဍသီမာယံ နိသိန္နာ ‘‘ပက္ကောသထ သိက္ခမာနံ, ဣဓေဝ နံ ဥပသမ္ပာဒေဿာမာ’’တိ ဥပသမ္ပာဒေတိ, ဧဝံ ဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ။ ‘‘ဥပဿယတော ပဋ္ဌာယ ဥပသမ္ပာဒေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ခဏ္ဍသီမံ ဂစ္ဆန္တိယာ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ။ ဒွီသုပိ ဌာနေသု ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ။ ဥပသမ္ပာဒနံ ကြိယံ, အနာပုစ္ဆနံ အကြိယံ။

ဒသမံ။

၂၃၉၈။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယာ ဘိက္ခုနီ ပါရိဝါသိကေန ဆန္ဒဒါနေန သိက္ခမာနံ သစေ ဝုဋ္ဌာပေတိ, တဿာ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ပါရိဝါသိကေန ဆန္ဒဒါနေနာတိ စတုဗ္ဗိဓံ ပါရိဝါသိယံ ပရိသပါရိဝါသိယံ, ရတ္တိပါရိဝါသိယံ, ဆန္ဒပါရိဝါသိယံ, အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယန္တိ။

တတ္ထ ပရိသပါရိဝါသိယံ နာမ ဘိက္ခူ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, အထ မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌဟတိ, ဥဿာရဏာ ဝါ ကရီယတိ, မနုဿာ ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အာဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခူ ‘‘အနောကာသော အယံ, အညတြ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ။ ဣဒံ ပရိသပါရိဝါသိယံ။ ကိဉ္စာပိ ပရိသပါရိဝါသိယံ, ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထာဒီနိ ကရိဿာမာ’’တိ ရတ္တိံ သန္နိပတိတွာ ‘‘ယာဝ သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တိ, တာဝ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဧကံ အဇ္ဈေသန္တိ, တသ္မိံ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ။ သစေ ‘‘စာတုဒ္ဒသိကံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ, ‘‘ပန္နရသော’’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန္နရသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ, ပါဋိပဒေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ အညံ ပန သံဃကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒံ ပန ရတ္တိပါရိဝါသိယံ နာမ။

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ အဗ္ဘာနာဒိသံဃကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, တတြေကော နက္ခတ္တပါဌကော ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ ဒါရုဏံ, မာ ဣဒံ ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ, တေ တဿ ဝစနေန ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, အထညော အာဂန္တွာ –

‘‘နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တံ, အတ္ထော ဗာလံ ဥပစ္စဂါ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၄၉) –

ဝတွာ ‘‘ကိံ နက္ခတ္တေန, ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ။ ဣဒံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယဉ္စေဝ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယဉ္စ။ ဧတသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အနာဟရိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပါရိဝါသိကေန ဆန္ဒဒါနေနာ’’တိ။

ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ ဧဝံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ပါစိတ္တိယံ သိယာတိ အတ္ထော။

၂၃၉၉။ ဆန္ဒံ အဝိဟာယ ဝါ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ တု ယထာနိသိန္နာယ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဧဝကာရတ္ထော။

ဧကာဒသမံ။

၂၄၀၀။ ဒွါဒသေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အနုဝဿံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၇၁) သိက္ခာပဒေ။ တေရသေတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧကံ ဝဿံ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၇၅) သိက္ခာပဒေ။

ဒွါဒသမတေရသမာနိ။

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော။

၂၄၀၁။ အဂိလာနာတိ ဆတ္တုပါဟနေန ဝူပသမေတဗ္ဗရောဂရဟိတာ။ ယထာဟ ‘‘အဂိလာနာ နာမ ယဿာ ဝိနာ ဆတ္တုပါဟနာ ဖာသု ဟောတီ’’တိ။ ဆတ္တဉ္စ ဥပါဟနာ စ ဆတ္တုပါဟနံ။ တတ္ထ ဆတ္တံ ဝုတ္တလက္ခဏံ, ဥပါဟနာ ဝက္ခမာနလက္ခဏာ။ ဓာရေယျာတိ ဥဘယံ ဧကတော ဓာရေယျ။ ဝိသုံ ဓာရေန္တိယာ ဟိ ဒုက္ကဋံ ဝက္ခတိ။

၂၄၀၂။ ဒိဝသန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ သစေ ဓာရေတီတိ ယောဇနာ။

၂၄၀၃။ ကဒ္ဒမာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဟာဝါလုကာဒီနံ ဂဟဏံ။

၂၄၀၄။ သစေ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒိသွာ ဂစ္ဆာဒိကန္တိ ဆတ္တေ လဂ္ဂနယောဂ္ဂံ နီစတရံ ဂစ္ဆာဒိကံ ဒိသွာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂုမ္ဗာဒီနံ ဂဟဏံ။ ဒုက္ကဋန္တိ ဥပါဟနမတ္တဿေဝ ဓာရဏေ ဒုက္ကဋံ။

၂၄၀၅။ အပနာမေတွာတိ သီသတော အပနာမေတွာ။ ဩမုဉ္စိတွာတိ ပါဒတော ဩမုဉ္စိတွာ။ ဟောတိ ပါစိတ္တိယန္တိ ပုန ပါစိတ္တိယံ ဟောတိ။

၂၄၀၆။ ပယောဂဂဏနာယေဝါတိ ဆတ္တုပါဟနဿ အပနေတွာ အပနေတွာ ဧကတော ဓာရဏပယောဂဂဏနာယ။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘အဂိလာနာ အဂိလာနသညာ, ဝေမတိကာ, ဂိလာနသညာ ဆတ္တုပါဟနံ ဓာရေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၈၁) ဧဝံ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဂိလာနာ အဂိလာနသညာ, ဂိလာနာ ဝေမတိကာ, ဆတ္တုပါဟနံ ဓာရေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၈၂) ဧဝံ ဒွိကဒုက္ကဋံ တထေဝ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၄၀၇။ ယတ္ထ ဘိက္ခူ ဝါ ဘိက္ခုနိယော ဝါ နိဝသန္တိ, တသ္မိံ အာရာမေ ဝါ ဥပစာရေ ဝါ အပရိက္ခိတ္တဿ အာရာမဿ ဥပစာရေ ဝါ။ အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌဘေဒါဒိအာပဒါသု။

ပဌမံ။

၂၄၀၈။ ဘိက္ခုနိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဂိလာနာယာ’’တိ သေသော, ပါဒေန ဂန္တုံ သမတ္ထာယ အဂိလာနာယ ဘိက္ခုနိယာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ ‘‘အဂိလာနာ နာမ သက္ကောတိ ပဒသာ ဂန္တု’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၈၇)။ ယာနံ နာမ ရထာဒိ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသရူပမေဝ။

၂၄၀၉။ အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌဘေဒါဒိအာပဒါသု။ ဆတ္တုပါဟနသိက္ခာပဒေ အာရာမေ, အာရာမူပစာရေ စ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ, ဣဓ တထာ အဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗတ္ထာပိ အာပတ္တိယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဒုတိယံ။

၂၄၁၀။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိပိ ကဋူပိယ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘သံဃာဏိ’’န္တိ ဧတဿ အတ္ထပဒံ။ ယထာဟ – ‘‘သံဃာဏိ နာမ ယာ ကာစိ ကဋူပဂါ’’တိ။ သံဃာဏိ နာမ မေခလာဒိကဋိပိဠန္ဓနံ။ ကဋူပိယန္တိ ကဋိပ္ပဒေသောပဂံ။

၂၄၁၂။ ကဋိသုတ္တံ နာမ ကဋိယံ ပိဠန္ဓနရဇ္ဇုသုတ္တကံ။

၂၄၁၃။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ စိတ္တံ အကုသလံ, ဣဒံ ပန သိက္ခာပဒံ လောကဝဇ္ဇံ, ဣတိ ဣဒံ ဥဘယမေဝ ဝိသေသတာ ပုရိမသိက္ခာပဒတော ဣမဿ နာနာကရဏံ။

တတိယံ။

၂၄၁၄။ သီသူပဂါဒိသု ယံ ကိဉ္စိ သစေ ယာ ဓာရေတိ, တဿာ တဿ ဝတ္ထုဿ ဂဏနာယ အာပတ္တိယော သိယုန္တိ ယောဇနာ။ သီသံ ဥပဂစ္ဆတီတိ သီသူပဂံ, သီသေ ပိဠန္ဓနာရဟန္တိ အတ္ထော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂီဝူပဂါဒီနံ ဂဟဏံ။ ယထာဟ – ‘‘ဣတ္ထာလင်္ကာရော နာမ သီသူပဂေါ ဂီဝူပဂေါ ဟတ္ထူပဂေါ ပါဒူပဂေါ ကဋူပဂေါ’’တိ။

၂၄၁၅။ န စ ဒေါသောတိ ယောဇနာ။ ‘‘သဒိသန္တိ ပရိဒီပိတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။

စတုတ္ထံ။

၂၄၁၆။ ယေန ကေနစိ ဂန္ဓေနာတိ စန္ဒနတဂရာဒိနာ ယေန ကေနစိ ဂန္ဓကက္ကေန။ သဝဏ္ဏာဝဏ္ဏကေန စာတိ ဝဏ္ဏေန သဟ ဝတ္တတီတိ သဝဏ္ဏကံ, ဟလိဒ္ဒိကက္ကာဒိ, နတ္ထိ ဧတဿ ဥဗ္ဗဋ္ဋနပစ္စယာ ဒိဿမာနော ဝဏ္ဏဝိသေသောတိ အဝဏ္ဏကံ, သာသပကက္ကာဒိ, သဝဏ္ဏကဉ္စ အဝဏ္ဏကဉ္စ သဝဏ္ဏာဝဏ္ဏကံ, တေန သဝဏ္ဏာဝဏ္ဏကေန စ။ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ နှာယန္တိယာ နှာနောသာနေ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

၂၄၁၇။ သဗ္ဗပယောဂေတိ သဗ္ဗသ္မိံ ပုဗ္ဗပယောဂေ။ အာဗာဓပစ္စယာတိ ဒဒ္ဒုကုဋ္ဌာဒိရောဂပစ္စယာ။

၂၄၁၈။ ဆဋ္ဌန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝါသိတကေန ပိညာကေန နဟာယေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ။ ၁၂၀၃) သိက္ခာပဒံ။

ပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ။

၂၄၁၉။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညာယ ဘိက္ခုနိယာ သစေ ဥဗ္ဗဋ္ဋာပေယျ ဝါ သမ္ဗာဟာပေယျ ဝါ, တဿာ ဘိက္ခုနိယာ တထာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၄၂၀။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ဥဗ္ဗဋ္ဋနေ, သမ္ဗာဟနေ စ ဟတ္ထံ အမောစေတွာ ဥဗ္ဗဋ္ဋနေ ဧကာ အာပတ္တိ သိယာ, ဟတ္ထံ မောစေတွာ မောစေတွာ ဥဗ္ဗဋ္ဋနေ ပယောဂဂဏနာယ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၄၂၁။ အာပဒါသူတိ စောရဘယာဒီဟိ သရီရကမ္ပနာဒီသု။ ဂိလာနာယာတိ အန္တမသော မဂ္ဂဂမနပရိဿမေနာပိ အာဗာဓိကာယ။

၂၄၂၂။ အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ ‘‘သိက္ခမာနာယာ’’တိ စ နဝမသိက္ခာပဒေ ‘‘သာမဏေရိယာ’’တိ စ ဒသမသိက္ခာပဒေ ‘‘ဂိဟိနိယာ’’တိ စ ဝိသေသံ ဝဇ္ဇေတွာ အဝသေသဝိနိစ္ဆယော သတ္တမေနေဝ သမာနောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဋ္ဌမာဒီနိ တီဏိပီ’’တိ။

သတ္တမဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ။

၂၄၂၃။ အန္တောဥပစာရသ္မိန္တိ ဒွါဒသရတနဗ္ဘန္တရေ။ ‘‘ဘိက္ခုဿ ပုရတော’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ။ တသ္မာ ပုရတော ဝါ ဟောတု ပစ္ဆတော ဝါ ပဿတော ဝါ, သမန္တတော ဒွါဒသရတနဗ္ဘန္တရေတိ နိဒဿနပဒမေတံ။ ဆမာယပီတိ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာပိ။ ယာ နိသီဒေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော။ န ဝဋ္ဋတိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၄၂၄။ တိကပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ အနာပုစ္ဆိတေ အနာပုစ္ဆိတသညာ, ဝေမတိကာ, အာပုစ္ဆိတသညာတိ တီသု ဝိကပ္ပေသု ပါစိတ္တိယတ္တယံ ဝုတ္တံ။ အာပုစ္ဆိတေ အနာပုစ္ဆိတသညာ, ဝေမတိကာ ဝါ ဘိက္ခုဿ ပုရတော နိသီဒေယျာတိ ဝိကပ္ပဒွယေ ဒုက္ကဋဒွယံ ဟောတိ။ အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌဘေဒါဒိအာပဒါသု။ အာပုစ္ဆိတုဉ္စ ဌာတုဉ္စ အသက္ကောန္တိယာ ဂိလာနာယ။

၂၄၂၅။ နိပဇ္ဇနံ ကြိယံ။ အနာပုစ္ဆနံ အကြိယံ။

ဧကာဒသမံ။

၂၄၂၆။ ဩကာသော ကတော ယေန သော ဩကာသကတော, န ဩကာသကတော အနောကာသကတော, တံ, အကတောကာသန္တိ အတ္ထော, ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ပုစ္ဆာမီ’’တိ အတ္တနာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဝိနယာဒီနံ နာမံ ဂဟေတွာ ဩကာသံ ကာရာပနကာလေ အဓိဝါသနဝသေန အကတောကာသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒေါသတာတိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိ။ ဧကသ္မိံ ပိဋကေ ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အညသ္မိံ ပိဋကေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိယာပိ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိနယေ စာ’’တိအာဒိ။

ပုစ္ဆန္တိယာပိ စာတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ‘‘အဘိဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တိယာပီ’’တိ ဣဒဉ္စ အနုတ္တသမုစ္စယတ္ထေန စ-သဒ္ဒေန ‘‘သုတ္တန္တေ ဩကာသံ ကာရာပေတွာ ဝိနယံ ဝါ အဘိဓမ္မံ ဝါ ပုစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ အဘိဓမ္မေ ဩကာသံ ကာရာပေတွာ သုတ္တန္တံ ဝါ ဝိနယံ ဝါ ပုစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣဒဉ္စ သင်္ဂဟိတံ။

၂၄၂၇။ အနောဒိဿာတိ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ အနိယမေတွာ ကေဝလံ ‘‘ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ပုစ္ဆာမိ အယျာ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ။

ဒွါဒသမံ။

၂၄၂၈-၉။ သံကစ္စိကန္တိ ထနဝေဌနစီဝရံ, တံ ပန ပါရုပန္တိယာ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘနာဘိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိယာ ပါရုပိတဗ္ဗံ။ တေနာဟ မာတိကဋ္ဌကထာယံ ‘‘အသံကစ္စိကာတိ အဓက္ခကဥဗ္ဘနာဘိမဏ္ဍလသင်္ခါတဿ သရီရဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အနုညာတသံကစ္စိကစီဝရရဟိတာ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ အသံကစ္စိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ)။ ‘‘သံကစ္စိကာယ ပမာဏံ တိရိယံ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထန္တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တ’’န္တိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၁၂၂၄-၁၂၂၆) ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရော။ ပရိက္ခေပေါက္ကမေတိ ပရိက္ခေပဿ အန္တောပဝေသနေ။ ဥပစာရောက္ကမေပီတိ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတဗ္ဘန္တရပဝေသနေပိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။ ဧသေဝ နယောတိ ‘‘ပဌမေ ပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ယထာဝုတ္တောယေဝ နယော မတော ဝိညာတောတိ အတ္ထော။

၂၄၃၀။ အာပဒါသုပီတိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ သံကစ္စိကံ, ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ စ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ။

၂၄၃၁။ သေသန္တိ ဣဓ သရူပတော အဒဿိတဉ္စ။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ မာတိကာပဒဘာဇနာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ။ သုနိပုဏသ္မိံ ဓမ္မဇာတံ, အတ္ထဇာတဉ္စ ဝိဘာဝေတိ ဝိဝိဓေနာကာရေန ပကာသေတီတိ ဝိဘာဝီ, တေန ဝိဘာဝိနာ။

တေရသမံ။

ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ နဝမော။

ဧဝံ နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟိ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာနိ ဆန္နဝုတိ သိက္ခာပဒါနိ ဒဿေတွာ ဣတော ပရေသု မုသာဝါဒဝဂ္ဂါဒီသု သတ္တသု ဝဂ္ဂေသု ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏသိက္ခာပဒါနိ ဘိက္ခုပါတိမောက္ခဝိနိစ္ဆယကထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ တာနိ ဣဓ န ဒဿိတာနိ။

သဗ္ဗာနေဝ ဘိက္ခုနီနံ ခုဒ္ဒကေသု ဆန္နဝုတိ, ဘိက္ခူနံ ဒွေနဝုတီတိ အဋ္ဌာသီတိသတံ သိက္ခာပဒါနိ။ တတော ပရံ သကလံ ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂံ, ပရမ္ပရဘောဇနံ, အနတိရိတ္တဘောဇနံ, အနတိရိတ္တေန အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏံ, ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိ, အစေလကသိက္ခာပဒံ, ဒုဋ္ဌုလ္လပအစ္ဆာဒနံ, ဦနဝီသတိဝဿဥပသမ္ပာဒနံ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ အဒ္ဓါနဂမနံ, ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနံ, သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ, နိသီဒနံ, ဝဿိကသာဋိကန္တိ ဣမာနိ ဗာဝီသတိ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ သေသာနိ သတဉ္စ ဆသဋ္ဌိ စ သိက္ခာပဒါနိ ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

တတြာယံ သင်္ခေပတော အသာဓာရဏသိက္ခာပဒေသု သမုဋ္ဌာနဝိနိစ္ဆယော – ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇာ, စိတ္တာဂါရသိက္ခာပဒံ, သံဃာဏိ, ဣတ္ထာလင်္ကာရော, ဂန္ဓဝဏ္ဏကော, ဝါသိတကပိညာကော, ဘိက္ခုနိအာဒီဟိ ဥမ္မဒ္ဒနပရိမဒ္ဒနာနီတိ ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ အစိတ္တကာနိ, လောကဝဇ္ဇာနိ, အကုသလစိတ္တာနိ။ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အစိတ္တကာနိ, စိတ္တေ ပန သတိ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ စေဝ အကုသလစိတ္တာနိ စ။ အဝသေသာနိ အစိတ္တကာနိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနေဝ။ စောရိဝုဋ္ဌာပနံ, ဂါမန္တရံ, အာရာမသိက္ခာပဒံ, ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သတ္တ, ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စ, ပုရိသသံသဋ္ဌံ, ပါရိဝါသိယဆန္ဒဒါနံ, အနုဝဿဝုဋ္ဌာပနံ, ဧကန္တရိကဝုဋ္ဌာပနန္တိ ဣမာနိ ဧကူနဝီသတိ သိက္ခာပဒါနိ သစိတ္တကာနိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ။ အဝသေသာနိ သစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနေဝါတိ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပါစိတ္တိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၃၂။ ဧဝံ ပါစိတ္တိယဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါဋိဒေသနီယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဂိလာနာ’’တိအာဒိ။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အဂိလာနာ သယံ အတ္တနာ ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ သပ္ပိံ သစေ ‘‘ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ဂဏှတိ, တဿာ ဧဝံ ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ ပရိဒီပိတန္တိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ယဿာ ဝိနာ သပ္ပိနာ ဖာသု ဟောတိ, သာ အဂိလာနာ နာမ။ သပ္ပိန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယံ ပါဠိအာဂတံ ဂေါသပ္ပိအာဒိကမေဝ။

၂၄၃၃။ တိပါဋိဒေသနီယန္တိ အဂိလာနာ အဂိလာနသညာ, ဝေမတိကာ, ဂိလာနသညာတိ တီသု ဝိကပ္ပေသု တီဏိ ပါဋိဒေသနီယာနိ။ ဂိလာနာ ဒွိကဒုက္ကဋန္တိ ဂိလာနာယ ဒွိကဒုက္ကဋံ။ ဂိလာနာ အဂိလာနသညာ, ဝေမတိကာ ဝါတိ ဒွီသု ဝိကပ္ပေသု ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ။

၂၄၃၄-၅။ ဂိလာနာ ဟုတွာ သပ္ပိံ ဝိညာပေတွာ ပစ္ဆာ ဝူပသန္တဂေလညာ ဟုတွာ သေဝန္တိယာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာပိ စ ဂိလာနာယ အဝသေသံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာ ဝါ ဉာတကာဒိတော ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝိညတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဝါ အညဿတ္ထာယ ဝိညတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိယာ ဝါ အတ္တနော ဓနေန ဂဟိတံ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဝါ ဥမ္မတ္တိကာယ ဝါ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

ပဌမံ။

၂၄၃၆။ သေသေသု ဒုတိယာဒီသူတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အဂိလာနာ တေလံ…ပေ… မဓုံ…ပေ… ဖာဏိတံ…ပေ… မစ္ဆံ…ပေ… မံသံ…ပေ… ခီရံ…ပေ… ဒဓိံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇေယျ, ပဋိဒေသေတဗ္ဗံ တာယ ဘိက္ခုနိယာ ဂါရယှံ အယျေ ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိံ အသပ္ပါယံ ပါဋိဒေသနီယံ, တံ ပဋိဒေသေမီ’’တိ (ပါစိ။ ၁၂၃၆) ဧဝံ ဒုတိယာဒီသု သတ္တသု ပါဋိဒေသနီယေသု။ နတ္ထိ ကာစိ ဝိသေသတာတိ တေလာဒိပဒါနိ ဝိနာ အညော ကောစိ ဝိသေသော နတ္ထီတိ အတ္ထော။

၂၄၃၇။ ပါဠိယံ အနာဂတေသု သဗ္ဗေသု သပ္ပိအာဒီသု အဋ္ဌသု အညတရံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပါဋိဒေသနီယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သိက္ခာကရဏီယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၃၈။ ပါဋိဒေသနီယာနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ပဉ္စသတ္တတိ သေခိယာနိ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယာနေဝါတိ တဒေဝ အတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘သေခိယာ ပန ယေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ။ ယေ ပန ပဉ္စသတ္တတိ သေခိယာ ဓမ္မာ ပါဋိဒေသနီယာနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ, တေသံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တောဝါတိ ယောဇနာ, အတ္ထိကေဟိ တတောဝ ဂဟေတဗ္ဗော, န ပုန ဣဓ ဒဿေဿာမီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

သိက္ခာကရဏီယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၄၃၉-၄၀။ သဝိဘင်္ဂါနံ ဥဘတောဝိဘင်္ဂသဟိတာနံ ဥဘတောပါတိမောက္ခာနံ ဘိက္ခူနံ, ဘိက္ခုနီနဉ္စ ပါတိမောက္ခာနံ အဋ္ဌကထာသာရော သဗ္ဗဋ္ဌကထာနံ သာရဘူတော ယော သော အတ္ထော ဝိသေသတော သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော။ တံ သဗ္ဗံ သာရဘူတံ အတ္ထံ သမာဒါယ ယော ဝိနယဿဝိနိစ္ဆယော ဘိက္ခူနံ, ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဟိတတ္ထာယ မယာ ကတော ဝိရစိတောတိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၄၄၁။ နော အမှာကံ ပဋိဘာဏဇံ ပဋိဘာဏတော ဇာတံ ဣမံ တု ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ ပန ယေ ဇန္တုနော သတ္တာ သုဏန္တိ, တေ ဇန္တုနော ဇနဿ သတ္တလောကဿ ဟိတေ အဓိသီလသိက္ခာပကာသကတ္တာ ဥပကာရကေ သုမတဿ သောဘဏန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မတဿ, သောဘဏေဟိ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မတဿ ပဋိဝိဒ္ဓဿ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ အယနေ အဉ္ဇသဘူတေ ဇနဿ တာယနေ ကာယိကဝါစသိကဝီတိက္ကမပဋိပက္ခတ္တာ အပါယဘယနိဝါရဏဋ္ဌေန တာဏဘူတေ ဝိနယေ ဝိနယပိဋကေ ပကတညုနော ယထာသဘာဝံ ဇာနန္တာ တညုနော ဘဝန္တိ တံ တံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗံ ဇာနန္တာ ဘဝန္တေဝါတိ အတ္ထော။

၂၄၄၂။ ဗဟဝေါ သာရဘူတာ နယာ ဧတ္ထာတိ ဗဟုသာရနယော, တသ္မိံ ဗဟုသာရနယေ။ ပရမေ ဥတ္တမေ ဝိနယေ ဝိနယပိဋကေ ဝိသာရဒတံ ဝေသာရဇ္ဇံ အသံဟီရဉာဏံ အဘိပတ္ထယတာ ဝိသေသတော ဣစ္ဆန္တေန ဗုဒ္ဓိမတာ ဉာဏာတိသယမန္တေန ယတိနာ သဗ္ဗကာလံ တိဝိဓသိက္ခာပရိပူရဏေ အသိထိလပဝတ္တသမ္မာဝါယာမေန ဘိက္ခုနာ ဣမသ္မိံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ပရမာ ဥတ္တရိတရာ မဟတီ အာဒရတာ ကရဏီယတမာ ဝိသေသေန ကာတဗ္ဗာယေဝါတိ အတ္ထော။

၂၄၄၃။ ဣစ္စေဝံ သီလဝိသုဒ္ဓိသာဓနေ ဝိနယပိဋကေ ဝေသာရဇ္ဇဟေတုတာယ ဣမဿ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဿ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိသတ္တဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာယ အဓိဂန္တဗ္ဗဿ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာပိ မူလဘူတတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဝဂစ္ဆတီ’’တိအာဒိ။

ယော ပန ဘိက္ခု အတ္ထယုတ္တံ မဟတာ ပယောဇနတ္ထေန, အဘိဓေယျတ္ထေန စ သမန္နာဂတံ ဣမံ ဝိနယဿဝိနိစ္ဆယံ အဝဂစ္ဆတိ အဝေစ္စ ယာထာဝတော ဇာနာတိ, သော အပရမ္ပရံ မရဏာဘာဝါ အမရံ ဇရာယာဘာဝါ အဇရံ ရာဂါဒိကိလေသရဇပဋိပက္ခတ္တာ အရဇံ အနေကပ္ပကာရရောဂါနံ အပ္ပဝတ္တိဟေတုတ္တာ အရုဇံ သန္တိပဒံ သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟာနံ ဝူပသမဟေတုတ္တာ သန္တိသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနပဒံ အဓိဂစ္ဆတိ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိသတ္တဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာယ ဂန္တွာ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ယောဇနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

မဟာဝဂ္ဂေါ

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

မဟာခန္ဓကကထာ

ခန္ဓကကထာ

၂၄၄၄။ ဣစ္စေဝံ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ဝိဘင်္ဂဒွယေ, တဒဋ္ဌကထာယ စ အာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ခန္ဓကာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာရဘန္တော အာဟ ‘‘သီလက္ခန္ဓာဒီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သီလက္ခန္ဓာဒိယုတ္တေနာတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဂုဏရာသီဟိ ယုတ္တေန သမန္နာဂတေန။ သုဘက္ခန္ဓေနာတိ သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသဝဋ္ဋက္ခန္ဓတာယ သုဘော သုန္ဒရော ခန္ဓော ဧတဿာတိ သုဘက္ခန္ဓော, ဘဂဝါ, တေန။ ဣမိနာ ဗာတ္တိံသလက္ခဏာနမေကဒေသဘူတဿ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓတာလက္ခဏဿ ပရိဒီပကေန ဝစနေန လက္ခဏာဟာရနယေန ဗာတ္တိံသလက္ခဏာဒိကာ သဗ္ဗာပိ ရူပကာယသိရီ သန္ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ခန္ဓကေတိ ခန္ဓာနံ သမူဟော ခန္ဓကော, ခန္ဓာနံ ဝါ ကာယနတော ဒီပနတော ခန္ဓကော။ ‘‘ခန္ဓာ’’တိ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါဒိဝိနယကမ္မသင်္ခါတာ, စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ စ ပညတ္တိယော အဓိပ္ပေတာ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ ဟိ ဘဂဝတာ ပညတ္တတ္တာ ‘‘ပညတ္တိယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ပညတ္တိယဉ္စ ခန္ဓ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ‘‘ဒါရုက္ခန္ဓော (သံ။ နိ။ ၄။၂၄၁) အဂ္ဂိက္ခန္ဓော (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၁၆) ဥဒကက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၆။၃၇) ဝိယ။ အပိစ ဘာဂရာသတ္ထတာ စေတ္ထ ယုဇ္ဇတိယေဝ တာသံ ပညတ္တီနံ ဘာဂသော, ရာသိတော စ ဝိဘတ္တတ္တာ။ တသ္မိံ ခန္ဓကေ။ ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တာပေက္ခာယ ပဉ္စသတိကသတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ ဒွေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခန္ဓကာဒိကေ ဘိက္ခုနိခန္ဓကပရိယောသာနေ ဝီသတိဝိဓေ ခန္ဓကေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယဿ ဣဓ ဝက္ခမာနတ္တာ။ တဒေဝ သန္ဓာယာဟ ‘‘ခန္ဓကေပိ ပဝက္ခာမိ, သမာသေန ဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ။

၂၄၄၅။ ‘‘မာတရာ ပိတရာ’’တိ ဣမိနာ ဇနကာယေဝ အဓိပ္ပေတာ။ ‘‘ဘဏ္ဍုကမ္မံ, သမဏကရဏံ, ပဗ္ဗာဇနန္တိ စ ပရိယာယ-သဒ္ဒါ’’တိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃံ အပလောကေတုံ ဘဏ္ဍုကမ္မာယာ’’တိ (မဟာဝ။ ၉၈) ဣမိဿာ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၈) ဝုတ္တံ။ အာပုစ္ဆိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘သံဃ’’န္တိ သေသော။

၂၄၄၆။ ဝါဝဋောတိ ပသုတော, ယုတ္တပယုတ္တောတိ အတ္ထော။ ‘‘ပဗ္ဗာဇေတွာ အာနယ ဣတိ စာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဧတ္ထ စ တိဓာ ပဗ္ဗာဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ကေသစ္ဆေဒနံ, ကာသာယအစ္ဆာဒနံ, သရဏဒါနန္တိ, ဣမာနိ တီဏိ ကရောန္တော ‘‘ပဗ္ဗာဇေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေသု ဧကံ, ဒွေ ဝါပိ ကရောန္တော တထာ ဝေါဟရီယတိယေဝ။ တသ္မာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေတွာနယာ’’တိ ဣမိနာ ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အာနေဟီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၂၄၄၇။ အဝုတ္တောတိ ဥပဇ္ဈာယေန အနုယျောဇိတော။ သော ဒဟရော သစေ တံ သယမေဝ ကေသစ္ဆေဒနကာသာယစ္ဆာဒနေဟိ ပဗ္ဗာဇေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၄၄၈။ တတ္ထာတိ အတ္တနော သမီပေ။ ခဏ္ဍသီမံ နေတွာတိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပရိဟာရတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တေန သဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ အညမ္ပိ ဘိက္ခုံ ‘‘ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ကေသစ္ဆေဒနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

၂၄၅၀။ ‘‘ပုရိသံ ဘိက္ခုတော အညော, ပဗ္ဗာဇေတိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ သရဏဒါနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘သာမဏေရော’’တိအာဒိ။

၂၄၅၁။ ဥဘိန္နမ္ပိ ထေရထေရီနံ ‘‘ဣမေဟိ စီဝရေဟိ ဣမံ အစ္ဆာဒေဟီ’’တိ အာဏတ္တိယာ သာမဏေရောပိ ဝါ ဟောတု, တထာ သာမဏေရီ ဝါ ဟောတု, တေ ဥဘော သာမဏေရသာမဏေရီ ကာသာယာနိ ဒါတုံ လဘန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၄၅၂-၄။ ပဗ္ဗာဇေန္တေန ဘိက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ‘‘တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဧဝဉှိ ကတွာ ကေသာပနယနဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘အာဝုသော, သုဋ္ဌု ဥပဓာရေဟိ, သတိံ ဥပဋ္ဌာပေဟီတိ ဝတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ အာစိက္ခန္တေန စ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓာသယောကာသဝသေန အသုစိဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလဘာဝံ, နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝံ ဝါ ပါကဋံ ကရောန္တေန အာစိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ။ ကိမတ္ထမေဝံ ကရီယတီတိ စေ? သစေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ, တဿ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တပါပုဏနတ္ထံ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ ခုရဂ္ဂေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, သဗ္ဗေ တေ ဧဝရူပံ သဝနံ လဘိတွာ ကလျာဏမိတ္တေန အာစရိယေန ဒိန္နနယံ နိဿာယ, နော အနိဿာယ, တသ္မာဿ အာဒိတောဝ ဧဝရူပီ ကထာ ကထေတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄)။

ဧတေနေဝ ဗျတိရေကတော ဣတော အညာ အနိယျာနိကကထာ န ကထေတဗ္ဗာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ ဂေါမယာဒိနာတိ ဂေါမယစုဏ္ဏာဒိနာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန မတ္တိကာဒီနံ ဂဟဏံ။ ပီဠကာ ဝါတိ ထုလ္လပီဠကာ ဝါ။ ကစ္ဆု ဝါတိ သုခုမကစ္ဆု ဝါ။ နိယံပုတ္တန္တိ အတ္တနော ပုတ္တံ။ ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ဒူရတ္တာ ‘‘ယတိနာ’’တိ အာဟ။

၂၄၅၅-၆။ ကသ္မာ ပန ဧဝံ နဟာပေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧတ္တကေနာပီ’’တိအာဒိ။ သောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော။ ဥပဇ္ဈာယကာဒိသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာစရိယသမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဂဟဏံ။ ပါပုဏန္တိ ဟီတိ ဧတ္ထ ဟိ-သဒ္ဒေါ ယသ္မာ-ပဒတ္ထေ ဝတ္တတိ။ ယသ္မာ ဧတ္တကေနာပိ ဥပဇ္ဈာယာဒီသု သဂါရဝေါ ဟောတိ, ယသ္မာ စ ဧဝရူပံ ဥပကာရံ လဘိတွာ ကုလပုတ္တာ ဥပ္ပန္နံ အနဘိရတိံ ပဋိဝိနောဒေတွာ သိက္ခာယော ပရိပူရေတွာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိဿန္တိ, တသ္မာ ဧဝရူပေါ ဥပကာရော ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၂၄၅၈။ ဧကတောတိ သဗ္ဗာနိ စီဝရာနိ ဧကတော ကတွာ။

၂၄၅၉။ အထာတိ အဓိကာရန္တရာရမ္ဘေ နိပါတော။ တဿ ဟတ္ထေ အဒတွာပိ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အာစရိယော ဝါပိ သယမေဝ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ အစ္ဆာဒေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၄၆၀။ အဒိန္နစီဝရဿ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ အာဟ ‘‘အပနေတွာ တတော သဗ္ဗံ, ပုန ဒါတဗ္ဗမေဝ တ’’န္တိ။ တတောတိ တဿ သရီရတော။ တန္တိ စီဝရံ။

၂၄၆၁-၂။ ဧတဒေဝ အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိအာဒိနာ။ အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတီတိ ဝဒန္တိ။ တဿေဝ သန္တကံ ဝါပိ စီဝရံ အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတိ အတ္တသန္တကေ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ အတ္တနော သန္တကေ စီဝရေ ကာ ကထာ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခူတိ ယေ တတ္ထ သန္နိပတိတာ။ ကာရာပေတွာန ဥက္ကုဋိန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဓာတွတ္ထာနုဂတော ကရောတိ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတောတိ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒါပေတွာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော, ‘‘ဥက္ကုဋိက’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄) အဋ္ဌကထာပါဌော ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ဣဓ က-ကာရလောပေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော။

၂၄၆၄။ ဧကပဒံ ဝါပီတိ ဗုဒ္ဓမိစ္စာဒိကံ ဧကမ္ပိ ဝါ ပဒံ။ ဧကက္ခရမ္ပိ ဝါတိ ဗုကာရာဒိအက္ခရေသု ဧကမ္ပိ ဝါ အက္ခရံ။ ပဋိပါဋိန္တိ ‘‘ဗုဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိကံ ပဒပန္တိံ။

၂၄၆၅။ အကတ္တဗ္ဗပ္ပကာရန္တရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တိက္ခတ္တုံ ယဒိ ဝါ’’တိအာဒိ။ တထာ သေသေသူတိ ယဒိ ဝါ ‘‘ဓမ္မံ သရဏ’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ ဒေတိ, ‘‘သံဃံ သရဏ’’န္တိ ယဒိ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဒေတိ, ဧဝမ္ပိ တီဏိ သရဏာနိ အဒိန္နာနေဝ ဟောန္တိ။

၂၄၆၆။ အနုနာသိကန္တာနိ ကတွာ ဒါတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာဝိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဒါတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဝါ ပနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဒပဋိပါဋိတော မ-ကာရန္တံ ကတွာ ဒါနသမယေ ဝိစ္ဆေဒံ ကတွာ။ မန္တာနီတိ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဣစ္စာဒိနာ မ-ကာရန္တာနိ။ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန နိဂ္ဂဟိတန္တမေဝ ကတွာ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ‘‘အထာ’’တိ အာဟ။

၂၄၆၇။ သုဒ္ဓိ နာမ အာစရိယဿ ဉတ္တိယာ, ကမ္မဝါစာယ စ ဥစ္စာရဏဝိသုဒ္ဓိ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ သာမဏေရသာမဏေရိပဗ္ဗဇ္ဇာ။ ဥဘတောသုဒ္ဓိယာ ဝိနာတိ ဥဘတောသုဒ္ဓိံ ဝိနာ အာစရိယန္တေဝါသီနံ ဥဘိန္နံ တီသု သရဏတ္တယဒါနဂ္ဂဟဏေသု ဥစ္စာရဏသုဒ္ဓိံ ဝိနာ, ဧကဿာပိ အက္ခရဿ ဝိပတ္တိသဗ္ဘာဝေ န ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၄၆၈-၉။ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏမိစ္ဆတာ’’တိ ဣဒံ ‘‘အာစရိယေန, အန္တေဝါသိကေနာ’’တိ ပဒဒွယဿ ဝိသေသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အန္တေဝါသိကဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏံ ဣစ္ဆန္တေန အာစရိယေန, အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏံ ဣစ္ဆန္တေန အန္တေဝါသိကေန စ ဗု-ဒ္ဓ-ကာရာဒယော ဝဏ္ဏာ ဗု-ကာရ ဓ-ကာရာဒယော ဝဏ္ဏာ အက္ခရာ ဌာနကရဏသမ္ပဒံ ကဏ္ဌတာလုမုဒ္ဓဒန္တဩဋ္ဌနာသိကာဘေဒံ ဌာနသမ္ပဒဉ္စ အက္ခရုပ္ပတ္တိသာဓကတမဇိဝှါမဇ္ဈာဒိကရဏသမ္ပဒဉ္စ အဟာပေန္တေန အပရိဟာပေန္တေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ကသ္မာ ဣဒမေဝ ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧကဝဏ္ဏဝိနာသေနာ’’တိအာဒိ။ ဟိ-သဒ္ဒေါ ယသ္မာ-ပဒတ္ထေ, ယသ္မာ ဧကဿာပိ ဝဏ္ဏဿ ဝိနာသေန အနုစ္စာရဏေန ဝါ ဒုရုစ္စာရဏေန ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။

၂၄၇၀။ ယဒိ သိဒ္ဓါတိ သာသင်္ကဝစနေန ဥဘတောဥစ္စာရဏသုဒ္ဓိယာ ဒုက္ကရတ္တံ ဒီပေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥဘိန္နံ အာစရိယန္တေဝါသိကာနံ အနုသိဋ္ဌိ ဒိန္နာ ဟောတိ။ သရဏဂမနတောဝါတိ အဝဓာရဏေန သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ ဝိယ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန န ဟောတိ, ဣဒါနိပိ သရဏဂမနေနေဝ သိဇ္ဈတီတိ ဒီပေတိ။ ဟိ-သဒ္ဒေါ ပသိဒ္ဓိယံ။ ယထာဟ –

‘‘ယသ္မာ သရဏဂမနေန ဥပသမ္ပဒါ ပရတော ပဋိက္ခိတ္တာ, တသ္မာ သာ ဧတရဟိ သရဏဂမနမတ္တေနေဝ န ရုဟတိ။ သာမဏေရဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန ယသ္မာ ပရတောပိ ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇ’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၀၅) အနုညာတာ ဧဝ, တသ္မာ သာ ဧတရဟိပိ သရဏဂမနမတ္တေနေဝ ရုဟတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၄)။

သရဏဂမနတော ဧဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ယဒိပိ ကိဉ္စာပိ သိဒ္ဓါ နိပ္ဖန္နာ, တထာပိ အဿ သာမဏေရဿ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ မယာ ပူရေတဗ္ဗံ သီလ’’န္တိ ဉတွာ ပရိပူရဏတ္ထာယ ဘိက္ခုနာ ဒသ သီလာနိ ဒါတဗ္ဗာနီတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သာမဏေရာနံ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ, တေသု စ သာမဏေရေဟိ သိက္ခိတုံ။ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၁၀၆)။

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၄၇၁။ ဥပဇ္ဈာယန္တိ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇေ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဥပဇ္ဈာယော, တံ, ဘဂဝတာ ဝုတ္တေဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပရိပုဏ္ဏဒသဝဿော ပုဂ္ဂလော။ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနော အဘိမုခေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ, ဘန္တေ, ဟောဟီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ အာယာစနာယ ကတာယ ‘‘သာဟု, လဟု, ဩပါယိကံ, ပဋိရူပံ, ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေဟီ’’တိ ဣမေသု ပဉ္စသု ပဒေသု အညတရံ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဥဘယေန ဝါ ဝိညာပေတွာ တသ္မိံ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ပိတုဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတြဇမိဝ တံ ဂဟေတွာ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဒေါသေန နိဂ္ဂဏှိတွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေ သိက္ခာပေန္တော ဥပဇ္ဈာယော နာမ။

ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ, အာစာရသမာစာရံ ဝါ သိက္ခိတုကာမေဟိ အာဒရေန စရိတဗ္ဗော ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗောတိ အာစရိယော, တံ, ဥပဇ္ဈာယေ ဝုတ္တလက္ခဏသမန္နာဂတောယေဝ ပုဂ္ဂလော။ ဝုတ္တနယေနေဝ နိသီဒိတွာ ‘‘အာစရိယော မေ, ဘန္တေ, ဟောဟိ, အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ အာယာစနာယ ကတာယ ‘‘သာဟူ’’တိအာဒီသု ပဉ္စသု အညတရံ ဝတွာ တသ္မိံ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ပိတုဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပုတ္တဋ္ဌာနိယံ အန္တေဝါသိံ သိက္ခာပေန္တော အာစရိယော နာမ။

ဧတ္ထ စ သာဟူတိ သာဓု။ လဟူတိ အဂရု, မမ တုယှံ ဥပဇ္ဈာယဘာဝေ ဘာရိယံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဩပါယိကန္တိ ဥပါယပဋိသံယုတ္တံ, တံ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏံ ဣမိနာ ဥပါယေန တွံ မေ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘာရော ဇာတောသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဋိရူပန္တိ အနုရူပံ တေ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏန္တိ အတ္ထော။ ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒါဝဟေန ကာယဝစီပယောဂေန။ သမ္ပာဒေဟီတိ တိဝိဓံ သိက္ခံ နိပ္ဖါဒေဟီတိ အတ္ထော။ ကာယေန ဝါတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိံ ဒဿေန္တော ကာယေန ဝါ။ နာမဝိသေသံ ဝိနာ ပူရေတဗ္ဗဝတ္တာနံ သမတာယ ဥဘောပိ ဧကတော ဝုတ္တာ။

ဧတာနိ ဝတ္တာနိ ဥပဇ္ဈာယဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန, အာစရိယဿ အန္တေဝါသိကေနာပိ ဧဝမေဝ ကာတဗ္ဗာနေဝါတိ။ ဝသတာတိ ဝသန္တေန။ ပိယသီလေနာတိ ပိယံ သီလမေတဿာတိ ပိယသီလော, တေန, သီလံ ပရိပူရိတုကာမေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၄၇၂-၃။ အာသနံ ပညပေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဥပါဟနာ ဩမုဉ္စိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ’’တိ (မဟာဝ။ ၆၆) ဝုတ္တာ ပုဗ္ဗကိရိယာ ဝတ္တဗ္ဗာ။ အာသနံ ပညပေတဗ္ဗန္တိ ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ နိသီဒနတ္ထာယ အာသနံ ပညပေတဗ္ဗံ။ ဣမိနာ စ ယာဂုပါနဋ္ဌာနာဒီသုပိ အာသနာနိ ပညပေတဗ္ဗာနေဝါတိ ဒဿိတံ ဟောတိ။

ဒန္တကဋ္ဌံ ဒါတဗ္ဗန္တိ မဟန္တံ, မဇ္ဈိမံ, ခုဒ္ဒကန္တိ တီဏိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ ဥပနေတွာ တတော ယံ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဂဏှာတိ, စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တာဒိသမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ အနိယမံ ကတွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဂဏှာတိ, အထ ယာဒိသံ လဘတိ, တာဒိသံ ဒါတဗ္ဗံ။

မုခေါဒကံ ဒါတဗ္ဗန္တိ မုခဓောဝနောဒကံ မုခေါဒကန္တိ မဇ္ဈေပဒလောပီသမာသော, တံ ဒေန္တေန သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ ဥဒကံ ဥပနေတွာ တတော ယံ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဝဠဉ္ဇေတိ, စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တာဒိသမေဝ မုခဓောဝနောဒကံ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ အနိယမံ ကတွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဂဏှာတိ, အထ ယာဒိသံ လဘတိ, တာဒိသံ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝဠဉ္ဇေတိ, ဒုဝိဓမ္ပိ ဥပနေတဗ္ဗံ။ ‘‘မုခေါဒကံ မုခဓောဝနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အဝသေသဋ္ဌာနာနိ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗာနိ။ သမ္မဇ္ဇန္တေန စ ဝစ္စကုဋိတော ပဋ္ဌာယ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ထေရေ ဝစ္စကုဋိံ ဂတေ ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ပရိဝေဏံ အသုညံ ဟောတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၆၄ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ။

တတော ဥတ္တရိံ ကတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တဿ ကာလေနာ’’တိအာဒိ။ တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝါ အာစရိယဿ ဝါ။ ကာလေနာတိ ယာဂုပါနကာလေ။ ဣဓာပိ ‘‘အာသနံ ပညပေတဗ္ဗ’’န္တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘ထေရေ ဝစ္စကုဋိတော အနိက္ခန္တေယေဝ အာသနံ ပညပေတဗ္ဗံ။ သရီရကိစ္စံ ကတွာ အာဂန္တွာ တသ္မိံ နိသိန္နဿ ‘သစေ ယာဂု ဟောတီ’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၆၄)။

ယာဂု တဿုပနေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘာဇနံ ဓောဝိတွာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ – ‘‘ဘာဇနံ ဓောဝိတွာ ယာဂု ဥပနာမေတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ။ ၆၆)။ သံဃတော ဝါတိ သလာကာဒိဝသေန သံဃတော လဗ္ဘမာနာ ဝါ။ ကုလတောပိ ဝါတိ ဥပါသကာဒိကုလတော ဝါ။

‘‘ပတ္တေ ဝတ္တဉ္စ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ယာဂုံ ပီတဿ ဥဒကံ ဒတွာ ဘာဇနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန ဓောဝိတွာ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ, ဥပဇ္ဈာယမှိ ဝုဋ္ဌိတေ အာသနံ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ။ သစေ သော ဒေသော ဥက္လာပေါ ဟောတိ, သော ဒေသော သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၆၆) အာဂတဝတ္တံ သန္ဓာယာဟ။ ဒိဝါ ဘုတ္တပတ္တေပိ ကာတဗ္ဗံ ဧတေနေဝ ဒဿိတံ ဟောတိ။

ဝတ္တံ ‘‘ဂါမပ္ပဝေသနေ’’တိ ဣဒံ ‘‘သစေ ဥပဇ္ဈာယော ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, နိဝါသနံ ဒါတဗ္ဗံ, ပဋိနိဝါသနံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မဟာဝ။ ၆၆) ဝတ္တံ သန္ဓာယာဟ။ ‘‘ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၂၄၇၄။ စီဝရေ ယာနိ ဝတ္တာနီတိ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမဿ စီဝရဒါနေ, ပဋိနိဝတ္တဿ စီဝရဂ္ဂဟဏသံဃရဏပဋိသာမနေသု မဟေသိနာ ယာနိ ဝတ္တာနိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ စ ကာတဗ္ဗာနိ။ သေနာသနေ တထာတိ ‘‘ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပဇ္ဈာယော ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၆၆) ဝုတ္တနယေန ‘‘သေနာသနေ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဒဿိတံ သေနာသနဝတ္တဉ္စ။

ပါဒပီဌကထလိကာဒီသု တထာတိ ယောဇနာ။ ဥပဇ္ဈာယေ ဂါမတော ပဋိနိဝတ္တေ စ ဇန္တာဃရေ စ ‘‘ပါဒေါဒကံ ပါဒပီဌံ ပါဒကထလိကံ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၆၆) ဧဝမာဂတံ ဝတ္တဉ္စ ကာတဗ္ဗံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဥပဇ္ဈာယော ပါနီယေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိအာဒိဝတ္တံ (မဟာဝ။ ၆၆) သင်္ဂဏှာတိ။

၂၄၇၅။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝတ္တေသု ပါဋိယေက္ကံ ဒဿိယမာနေသု ပပဉ္စောတိ ခန္ဓကံ ဩလောကေတွာ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဂဏနံ ဒဿေတုကာမော အာဟ ‘‘ဧဝမာဒီနီ’’တိအာဒိ။ ရောဂတော ဝုဋ္ဌာနာဂမနန္တာနီတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ရောဂတော ဝုဋ္ဌာနာဂမနပရိယောသာနာနိ။ သတ္တတိံသသတံ သိယုန္တိ သတ္တတိံသာဓိကသတဝတ္တာနီတိ အတ္ထော။

တာနိ ပန ဝတ္တာနိ ခန္ဓကပါဠိယာ (မဟာဝ။ ၆၆) အာဂတက္ကမေန ဧဝံ ယထာဝုတ္တဂဏနာယ သမာနေတဗ္ဗာနိ – ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ, မုခေါဒကဒါနံ, အာသနပညာပနံ, သစေ ယာဂု ဟောတိ, ဘာဇနံ ဓောဝိတွာ ယာဂုယာ ဥပနာမနံ, ယာဂုံ ပီတဿ ဥဒကံ ဒတွာ ဘာဇနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန ဓောဝိတွာ ပဋိသာမနံ, ဥပဇ္ဈာယမှိ ဝုဋ္ဌိတေ အာသနဿ ဥဒ္ဓရဏံ, သစေ သော ဒေသော ဥက္လာပေါ ဟောတိ, တဿ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, တဿ နိဝါသနဒါနံ, ပဋိနိဝါသနပဋိဂ္ဂဟဏံ, ကာယဗန္ဓနဒါနံ, သဂုဏံ ကတွာ သံဃာဋိဒါနံ, ဓောဝိတွာ သောဒကပတ္တဿ ဒါနံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော ပစ္ဆာသမဏံ အာကင်္ခတိ, တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ သဂုဏံ ကတွာ သံဃာဋိယော ပါရုပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ ပရိမုဉ္စိတွာ ဓောဝိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပစ္ဆာသမဏေန ဂမနံ, နာတိဒူရနစ္စာသန္နေ ဂမနံ, ပတ္တပရိယာပန္နဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ, န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿ အန္တရန္တရာ ကထာဩပါတနံ, ဥပဇ္ဈာယဿ အာပတ္တိသာမန္တာ ဘဏမာနဿ စ နိဝါရဏံ, နိဝတ္တန္တေန ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အာသနပညာပနံ, ပါဒေါဒကပါဒပီဌပါဒကထလိကာနံ ဥပနိက္ခိပနံ, ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏံ, ပဋိနိဝါသနဒါနံ, နိဝါသနပဋိဂ္ဂဟဏံ, သစေ စီဝရံ သိန္နံ ဟောတိ, မုဟုတ္တံ ဥဏှေ ဩတာပနံ, နေဝ ဥဏှေ စီဝရဿ နိဒဟနံ, မဇ္ဈေ ယထာ ဘင်္ဂေါ န ဟောတိ, ဧဝံ စတုရင်္ဂုလံ ကဏ္ဏံ ဥဿာရေတွာ စီဝရဿ သံဃရဏံ, ဩဘောဂေ ကာယဗန္ဓနဿ ကရဏံ, သစေ ပိဏ္ဍပါတော ဟောတိ, ဥပဇ္ဈာယော စ ဘုဉ္ဇိတုကာမော ဟောတိ, ဥဒကံ ဒတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ဥပနာမနံ, ဥပဇ္ဈာယဿ ပါနီယေန ပုစ္ဆနံ, ဘုတ္တာဝိဿ ဥဒကံ ဒတွာ ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန ဓောဝိတွာ ဝေါဒကံ ကတွာ မုဟုတ္တံ ဥဏှေ ဩတာပနံ, န စ ဥဏှေ ပတ္တဿ နိဒဟနံ, ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ –

ပတ္တံ နိက္ခိပန္တေန ဧကေန ဟတ္ထေန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ ဝါ ဟေဋ္ဌာပီဌံ ဝါ ပရာမသိတွာ ပတ္တဿ နိက္ခိပနံ, န စ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ ပတ္တဿ နိက္ခိပနံ, စီဝရံ နိက္ခိပန္တေန ဧကေန ဟတ္ထေန စီဝရံ ဂဟေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန စီဝရဝံသံ ဝါ စီဝရရဇ္ဇုံ ဝါ ပမဇ္ဇိတွာ ပါရတော အန္တံ ဩရတော ဘောဂံ ကတွာ စီဝရဿ နိက္ခိပနံ, ဥပဇ္ဈာယမှိ ဝုဋ္ဌိတေ အာသနဿ ဥဒ္ဓရဏံ, ပါဒေါဒကပါဒပီဌပါဒကထလိကာနံ ပဋိသာမနံ, သစေ သော ဒေသော ဥက္လာပေါ ဟောတိ, တဿ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော နှာယိတုကာမော ဟောတိ, နှာနဿ ပဋိယာဒနံ, သစေ သီတေန အတ္ထော ဟောတိ, သီတဿ သစေ ဥဏှေန အတ္ထော ဟောတိ, ဥဏှဿ ပဋိယာဒနံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော ဇန္တာဃရံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, စုဏ္ဏဿ သန္နယနံ, မတ္တိကာတေမနံ, ဇန္တာဃရပီဌံ အာဒါယ ဥပဇ္ဈာယဿ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ ဇန္တာဃရပီဌံ ဒတွာ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, စုဏ္ဏဒါနံ, မတ္တိကာဒါနံ, သစေ ဥဿဟတိ, ဇန္တာဃရံ ပဝိသိတဗ္ဗံ –

ဇန္တာဃရံ ပဝိသန္တေန မတ္တိကာယ မုခံ မက္ခေတွာ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဇန္တာဃရပ္ပဝေသော, န ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒနံ, န နဝါနံ ဘိက္ခူနံ အာသနေန ပဋိဗာဟနံ, ဇန္တာဃရေ ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိကမ္မဿ ကရဏံ, ဇန္တာဃရာ နိက္ခမန္တေန ဇန္တာဃရပီဌံ အာဒါယ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဇန္တာဃရာ နိက္ခမနံ, ဥဒကေပိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိကမ္မကရဏံ, နှာတေန ပဌမတရံ ဥတ္တရိတွာ အတ္တနော ဂတ္တံ ဝေါဒကံ ကတွာ နိဝါသေတွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ဂတ္တတော ဥဒကဿ ပမဇ္ဇနံ, နိဝါသနဒါနံ, သံဃာဋိဒါနံ, ဇန္တာဃရပီဌံ အာဒါယ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အာသနဿ ပညာပနံ, ပါဒေါဒကပါဒပီဌပါဒကထလိကာနံ ဥပနိက္ခိပနံ, ဥပဇ္ဈာယဿ ပါနီယေန ပုစ္ဆနံ, သစေ ဥဒ္ဒိသာပေတုကာမော ဟောတိ, ဥဒ္ဒိသာပနံ, သစေ ပရိပုစ္ဆိတုကာမော ဟောတိ, ပရိပုစ္ဆနံ, ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပဇ္ဈာယော ဝိဟရတိ, သစေ သော ဝိဟာရော ဥက္လာပေါ ဟောတိ, သစေ ဥဿဟတိ, တဿ သောဓနံ, ဝိဟာရံ သောဓေန္တေန ပဌမံ ပတ္တစီဝရဿ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, နိသီဒနပစ္စတ္ထရဏဿ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, ဘိသိဗိဗ္ဗောဟနဿ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, မဉ္စဿ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန အသံဃဋ္ဋေန္တေန ကဝါဋပီဌံ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, ပီဌဿ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန အသံဃဋ္ဋေန္တေန ကဝါဋပီဌံ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, မဉ္စပဋိပါဒကာနံ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, ခေဠမလ္လကဿ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, အပဿေနဖလကဿ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, ဘူမတ္ထရဏဿ ယထာပညတ္တဿ သလ္လက္ခေတွာ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပနံ, သစေ ဝိဟာရေ သန္တာနကံ ဟောတိ, ဥလ္လောကာ ပဌမံ ဩဟာရဏံ, အာလောကသန္ဓိကဏ္ဏဘာဂါနံ ပမဇ္ဇနံ, သစေ ဂေရုကပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တိ ကဏ္ဏကိတာ ဟောတိ, စောဠကံ တေမေတွာ ပီဠေတွာ ပမဇ္ဇနံ, သစေ ကာဠဝဏ္ဏကတာ ဘူမိ ကဏ္ဏကိတာ ဟောတိ, စောဠကံ တေမေတွာ ပီဠေတွာ ပမဇ္ဇနံ, သစေ အကတာ ဟောတိ ဘူမိ, ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသိတွာ ပမဇ္ဇနံ ‘‘မာ ဝိဟာရော ရဇေန ဥဟညီ’’တိ, သင်္ကာရံ ဝိစိနိတွာ ဧကမန္တံ ဆဍ္ဍနံ, ဘူမတ္ထရဏဿ ဩတာပေတွာ သောဓေတွာ ပပ္ဖေါဋေတွာ အတိဟရိတွာ ယထာပညတ္တံ ပညာပနံ, မဉ္စပဋိပါဒကာနံ ဩတာပေတွာ ပမဇ္ဇိတွာ အတိဟရိတွာ ယထာဋ္ဌာနေ ဌပနံ, မဉ္စဿ ဩတာပေတွာ သောဓေတွာ ပပ္ဖေါဋေတွာ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန အသံဃဋ္ဋေန္တေန ကဝါဋပီဌံ အတိဟရိတွာ ယထာပညတ္တံ ပညာပနံ, ပီဌဿ ဩတာပေတွာ သောဓေတွာ ပပ္ဖေါဋေတွာ နီစံ ကတွာ သာဓုကံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန အသံဃဋ္ဋေန္တေန ကဝါဋပီဌံ အတိဟရိတွာ ယထာပညတ္တံ ပညာပနံ, ဘိသိဗိဗ္ဗောဟနဿ ဩတာပေတွာ သောဓေတွာ ပပ္ဖေါဋေတွာ အတိဟရိတွာ ယထာပညတ္တံ ပညာပနံ, နိသီဒနပစ္စတ္ထရဏဿ ဩတာပေတွာ သောဓေတွာ ပပ္ဖေါဋေတွာ အတိဟရိတွာ ယထာပညတ္တံ ပညာပနံ, ခေဠမလ္လကဿ ဩတာပေတွာ ပမဇ္ဇိတွာ အတိဟရိတွာ ယထာဋ္ဌာနေ ဌပနံ, အပဿေနဖလကဿ ဩတာပေတွာ ပမဇ္ဇိတွာ အတိဟရိတွာ ယထာဋ္ဌာနေ ဌပနံ, ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ –

ပတ္တံ နိက္ခိပန္တေန ဧကေန ဟတ္ထေန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ ဝါ ဟေဋ္ဌာပီဌံ ဝါ ပရာမသိတွာ ပတ္တဿ နိက္ခိပနံ, န စ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ ပတ္တဿ နိက္ခိပနံ, စီဝရံ နိက္ခိပန္တေန ဧကေန ဟတ္ထေန စီဝရံ ဂဟေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန စီဝရဝံသံ ဝါ စီဝရရဇ္ဇုံ ဝါ ပမဇ္ဇိတွာ ပါရတော အန္တံ ဩရတော ဘောဂံ ကတွာ စီဝရဿ နိက္ခိပနံ, သစေ ပုရတ္ထိမာယ သရဇာ ဝါတာ ဝါယန္တိ, ပုရတ္ထိမာနံ ဝါတပါနာနံ ထကနံ, တထာ ပစ္ဆိမာနံ, တထာ ဥတ္တရာနံ, တထာ ဒက္ခိဏာနံ ဝါတပါနာနံ ထကနံ, သစေ သီတကာလော ဟောတိ, ဒိဝါ ဝါတပါနာနံ ဝိဝရဏံ, ရတ္တိံ ထကနံ, သစေ ဥဏှကာလော ဟောတိ, ဒိဝါ ဝါတပါနာနံ ထကနံ, ရတ္တိံ ဝိဝရဏံ, သစေ ပရိဝေဏံ ဥက္လာပံ ဟောတိ, ပရိဝေဏဿ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ ကောဋ္ဌကော ဥက္လာပေါ ဟောတိ, ကောဋ္ဌကဿ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ ဥပဋ္ဌာနသာလာ ဥက္လာပါ ဟောတိ, တဿာ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ အဂ္ဂိသာလာ ဥက္လာပါ ဟောတိ, တဿာ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ ဝစ္စကုဋိ ဥက္လာပါ ဟောတိ, တဿာ သမ္မဇ္ဇနံ, သစေ ပါနီယံ န ဟောတိ, ပါနီယဿ ဥပဋ္ဌာပနံ, သစေ ပရိဘောဇနီယံ န ဟောတိ, ပရိဘောဇနီယဿ ဥပဋ္ဌာပနံ, သစေ အာစမနကုမ္ဘိယာ ဥဒကံ န ဟောတိ, အာစမနကုမ္ဘိယာ ဥဒကဿ အာသိဉ္စနံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဝူပကာသနံ ဝူပကာသာပနံ ဝါ, ဓမ္မကထာယ ဝါ တဿ ကရဏံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဝိနောဒနံ ဝိနောဒါပနံ ဝါ, ဓမ္မကထာယ ဝါ တဿ ကရဏံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဝိဝေစနံ ဝိဝေစာပနံ ဝါ, ဓမ္မကထာယ ဝါ တဿ ကရဏံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ ပရိဝါသာရဟော, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥဿုက္ကကရဏံ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ သံဃော ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိဝါသံ ဒဒေယျာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော မူလာယပဋိကဿနာရဟော ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥဿုက္ကကရဏံ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ သံဃော ဥပဇ္ဈာယံ မူလာယ ပဋိကဿေယျာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော မာနတ္တာရဟော ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥဿုက္ကကရဏံ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ သံဃော ဥပဇ္ဈာယဿ မာနတ္တံ ဒဒေယျာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥဿုက္ကကရဏံ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ သံဃော ဥပဇ္ဈာယံ အဗ္ဘေယျာ’’တိ, သစေ သံဃော ဥပဇ္ဈာယဿ ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ တဇ္ဇနီယံ ဝါ နိယဿံ ဝါ ပဗ္ဗာဇနီယံ ဝါ ပဋိသာရဏီယံ ဝါ ဥက္ခေပနီယံ ဝါ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥဿုက္ကကရဏံ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ သံဃော ဥပဇ္ဈာယဿ ကမ္မံ န ကရေယျ, လဟုကာယ ဝါ ပရိဏာမေယျာ’’တိ, ကတံ ဝါ ပနဿ ဟောတိ သံဃေန ကမ္မံ တဇ္ဇနီယံ ဝါ နိယဿံ ဝါ ပဗ္ဗာဇနီယံ ဝါ ပဋိသာရဏီယံ ဝါ ဥက္ခေပနီယံ ဝါ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥဿုက္ကကရဏံ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ ဥပဇ္ဈာယော သမ္မာ ဝတ္တေယျ, လောမံ ပါတေယျ, နေတ္ထာရံ ဝတ္တေယျ, သံဃော တံ ကမ္မံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ဓောဝိတဗ္ဗံ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဓောဝနံ ဥဿုက္ကကရဏံ ဝါ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ဓောဝိယေထာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ကရဏံ ဥဿုက္ကကရဏံ ဝါ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ကရိယေထာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ ရဇနံ ပစိတဗ္ဗံ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ပစနံ ဥဿုက္ကကရဏံ ဝါ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ ဥပဇ္ဈာယဿ ရဇနံ ပစိယေထာ’’တိ, သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ရဇေတဗ္ဗံ ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ရဇနံ ဥဿုက္ကကရဏံ ဝါ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ရဇိယေထာ’’တိ, စီဝရံ ရဇန္တေန သာဓုကံ သမ္ပရိဝတ္တကံ သမ္ပရိဝတ္တကံ ရဇနံ, န စ အစ္ဆိန္နေ ထေဝေ ပက္ကမနံ, ဥပဇ္ဈာယံ အနာပုစ္ဆာ န ဧကစ္စဿ ပတ္တဒါနံ, န ဧကစ္စဿ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ, န ဧကစ္စဿ စီဝရဒါနံ, န ဧကစ္စဿ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏံ, န ဧကစ္စဿ ပရိက္ခာရဒါနံ, န ဧကစ္စဿ ပရိက္ခာရပဋိဂ္ဂဟဏံ, န ဧကစ္စဿ ကေသစ္ဆေဒနံ, န ဧကစ္စေန ကေသာနံ ဆေဒါပနံ, န ဧကစ္စဿ ပရိကမ္မကရဏံ, န ဧကစ္စေန ပရိကမ္မဿ ကာရာပနံ, န ဧကစ္စဿ ဝေယျာဝစ္စကရဏံ, န ဧကစ္စေန ဝေယျာဝစ္စဿ ကာရာပနံ, န ဧကစ္စဿ ပစ္ဆာသမဏေန ဂမနံ, န ဧကစ္စဿ ပစ္ဆာသမဏဿ အာဒါနံ, န ဧကစ္စဿ ပိဏ္ဍပါတဿ နီဟရဏံ, န ဧကစ္စေန ပိဏ္ဍပါတနီဟရာပနံ, န ဥပဇ္ဈာယံ အနာပုစ္ဆာ ဂါမပ္ပဝေသနံ, န သုသာနဂမနံ, န ဒိသာပက္ကမနံ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော ဂိလာနော ဟောတိ, ယာဝဇီဝံ ဥပဋ္ဌာနံ, ဝုဋ္ဌာနမဿ အာဂမနန္တိ တေသု ကာနိစိ ဝတ္တာနိ သဝိဘတ္တိကာနိ, ကာနိစိ အဝိဘတ္တိကာနိ, တေသု အဝိဘတ္တိကာနံ ဝိဘာဂေ ဝုစ္စမာနေ ယထာဝုတ္တဂဏနာယ အတိရေကတရာနိ ဟောန္တိ, တံ ပန ဝိဘာဂံ အနာမသိတွာ ပိဏ္ဍဝသေန ဂဟေတွာ ယထာ အယံ ဂဏနာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၂၄၇၆။ အကရောန္တဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝတ္တ’’န္တိ သေသော။ အနာဒရဝသေနေဝ ဝတ္တံ အကရောန္တဿ ဘိက္ခုနော တေန ဝတ္တဘေဒေန ဝတ္တာကရဏေန သဗ္ဗတ္ထ သတ္တတိံသာဓိကသတပ္ပဘေဒဋ္ဌာနေ တတ္တကံယေဝ ဒုက္ကဋံ ပကာသိတန္တိ ယောဇနာ။

ဥပဇ္ဈာယာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၄၇၇။ ဧဝံ ဥပဇ္ဈာယာစရိယဝတ္တာနိ သင်္ခေပေန ဒဿေတွာ ဥပဇ္ဈာယာစရိယေဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တေဝါသီနံ ကာတဗ္ဗဝတ္တာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ ဝတ္တာနီ’’တိအာဒိ။ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝတ္တာနီတိ ဥပဇ္ဈာယေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ယုတ္တပတ္တကာလေ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ဥပဇ္ဈာယာယတ္တဝတ္တာနီတိ အတ္ထော။ တထာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေတိ ယထာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဥပဇ္ဈာယဿ ကာတဗ္ဗာနိ, တထာ ဥပဇ္ဈာယေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကေ ကာတဗ္ဗာနိ။

ဥပဇ္ဈာယာစရိယဝတ္တေသု ဂါမပ္ပဝေသေ ပစ္ဆာသမဏေန ဟုတွာ နာတိဒူရနစ္စာသန္နဂမနံ, န အန္တရန္တရာ ကထာဩပါတနံ, အာပတ္တိသာမန္တာ ဘဏမာနဿ နိဝါရဏံ, ပတ္တပရိယာပန္နပဋိဂ္ဂဟဏန္တိ စတ္တာရိ ဝတ္တာနိ, န ဧကစ္စဿ ပတ္တဒါနာဒိအနာပုစ္ဆာဒိသာပက္ကမနာဝသာနာနိ ဝီသတိ ပဋိက္ခေပါ စေတိ ဧတာနိ စတုဝီသတိ ဝတ္တာနိ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ တေရသာဓိကသတဝတ္တာနိ သန္ဓာယာဟ ‘‘သတံ တေရသ ဟောန္တေဝါ’’တိ, တေရသာဓိကသတဝတ္တာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ အာစရိယေန အန္တေဝါသိကေပိ စ ကာတဗ္ဗဝတ္တာနိ တထာ တတ္တကာနေဝါတိ အတ္ထော။

သဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တေဝါသိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၄၇၈။ ဥပဇ္ဈာယာစရိယေဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တေဝါသိကာနံ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပက္ကန္တေ ဝါပီ’’တိအာဒိ။ ပက္ကန္တေ ဝါပိ ဝိဗ္ဘန္တေ ဝါပိ ပက္ခသင်္ကန္တေ ဝါပိ မတေ ဝါပိ အာဏတ္တိယာ ဝါပိ ဧဝံ ပဉ္စဓာ ဥပဇ္ဈာယာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ဂဟိတော နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ယောဇနာ။ ပက္ကန္တေတိ တဒဟု အပစ္စာဂန္တုကာမတာယ ဒိသံ ဂတေ။ ဝိဗ္ဘန္တေတိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္တေ။ ပက္ခသင်္ကန္တကေတိ တိတ္ထိယာယတနံ ဂတေ။ မတေတိ ကာလကတေ။ အာဏတ္တိယာတိ နိဿယပဏာမနေန။

၂၄၇၉-၈၀။ အာစရိယမှာပိ အန္တေဝါသိကေန ဂဟိတနိဿယဿ ဘေဒနံ ဆဓာ ဆပ္ပကာရေန ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ပက္ကန္တေ စာ’’တိအာဒိ။ တံ ဥပဇ္ဈာယတော နိဿယဘေဒေ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဝိသေသံ ပန သယမေဝ ဝက္ခတိ ‘‘အာဏတ္တိယ’’န္တိအာဒိနာ။ အာဏတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ ဝိသေသတ္ထဇောတကော ပန-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ဥဘိန္နမ္ပိ ဓုရနိက္ခေပနေပိ စာတိ အာစရိယဿ နိဿယပဏာမနေ ပန ဥဘိန္နံ အာစရိယန္တေဝါသိကာနံယေဝ အညမညနိရာလယဘာဝေ သတိ နိဿယဘေဒေါ ဟောတိ, န ဧကဿာတိ အတ္ထော။ တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကတော ဒဠှီကရောတိ ‘‘ဧကေကဿာ’’တိအာဒိနာ။ ဧကေကဿ ဝါ ဥဘိန္နံ ဝါ အာလယေ သတိ န ဘိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ –

‘‘အာဏတ္တိယံ ပန သစေပိ အာစရိယော မုဉ္စိတုကာမောဝ ဟုတွာ နိဿယပဏာမနာယ ပဏာမေတိ, အန္တေဝါသိကော စ ‘ကိဉ္စာပိ မံ အာစရိယော ပဏာမေတိ, အထ ခေါ ဟဒယေန မုဒုကော’တိ သာလယောဝ ဟောတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိယေဝ။ သစေပိ အာစရိယော သာလယော, အန္တေဝါသိကော နိရာလယော ‘န ဒါနိ ဣမံ နိဿာယ ဝသိဿာမီ’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, ဧဝမ္ပိ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ဥဘိန္နံ သာလယဘာဝေ ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိယေဝ။ ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၈၃)။

အယံ ပန ဝိသေသော အာစရိယာဏတ္တိယာ နိဿယဘေဒေယေဝ ဒဿိတော, န ဥပဇ္ဈာယာဏတ္တိယာ။ သာရတ္ထဒီပနိယံ ပန ‘‘သစေပိ အာစရိယော မုဉ္စိတုကာမောဝ ဟုတွာ နိဿယပဏာမနာယ ပဏာမေတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဿ အာဏတ္တိယမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၂၄၈၁။ ဧဝံ ပဉ္စ သာဓာရဏင်္ဂါနိ ဒဿေတွာ အသာဓာရဏင်္ဂံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥပဇ္ဈာယသမောဓာန-ဂတဿာပိ စ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ။ တတ္ထ သမောဓာနဂမနံ သရူပတော, ပဘေဒတော စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒဿနံ သဝနဉ္စာတိ, သမောဓာနံ ဒွိဓာ မတ’’န္တိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၈၃) ဂဟေတဗ္ဗော။ ဂန္ထဝိတ္ထာရဘီရူနံ အနုဂ္ဂဟာယ ပန ဣဓ န ဝိတ္ထာရိတော။

၂၄၈၂-၃။ သဘာဂေ ဒါယကေ အသန္တေ အဒ္ဓိကဿ စ ဂိလာနဿ စ ‘‘ဂိလာနေန မံ ဥပဋ္ဌဟာ’’တိ ယာစိတဿ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ စ နိဿယံ ဝိနာ ဝသိတုံ ဒေါသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဂိလာနုပဋ္ဌာကဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿတ္တံ။ ဣမိနာ သဘာဂေ နိဿယဒါယကေ သန္တေ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော န လဗ္ဘတီတိ ဒီပေတိ။ အတ္တနော ဝနေ ဖာသုဝိဟာရတံ ဇာနတာတိ အတ္တနော သမထဝိပဿနာပဋိလာဘဿ ဝနေ ဖာသုဝိဟာရံ ဇာနန္တေနပိ။ ‘‘သဘာဂေ ဒါယကေ အသန္တေ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ သဗ္ဗမေတံ ဝိဓာနံ အန္တောဝဿတော အညသ္မိံ ကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယ ဂဟေတဗ္ဗော။

နိဿယပဋိပ္ပဿမ္ဘနကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၄၈၄။ ကုဋ္ဌမဿ အတ္ထီတိ ကုဋ္ဌီ, တံ။ ‘‘ဂဏ္ဍိ’’န္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ရတ္တသေတာဒိဘေဒေန ယေန ကေနစိ ကုဋ္ဌေန ဝေဝဏ္ဏိယံ ပတ္တသရီရန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ –

‘‘ရတ္တကုဋ္ဌံ ဝါ ဟောတု ကာဠကုဋ္ဌံ ဝါ, ယံ ကိဉ္စိ ကိဋိဘဒဒ္ဒုကစ္ဆုအာဒိပ္ပဘေဒမ္ပိ သဗ္ဗံ ကုဋ္ဌမေဝါတိ ဝုတ္တံ။ တဉ္စေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏမ္ပိ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ သစေ ပန နိဝါသနပါရုပနေဟိ ပကတိပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ။ မုခေ, ပန ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌေသု ဝါ သစေပိ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ နခပိဋ္ဌိတော ခုဒ္ဒကပမာဏမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ။ တံ တိကိစ္ဆာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တေနာပိ ပကတိဝဏ္ဏေ ဇာတေယေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၈၈)။

နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိ အဓိပ္ပေတာ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

ဂဏ္ဍိန္တိ မေဒဂဏ္ဍာဒိဂဏ္ဍဘေဒဝန္တံ။ ယထာဟ ‘‘မေဒဂဏ္ဍော ဝါ ဟောတု အညော ဝါ, ယော ကောစိ ကောလဋ္ဌိမတ္တကောပိ စေ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတော ဂဏ္ဍော ဟောတိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၈၈)။ ကောလဋ္ဌီတိ ဗဒရဋ္ဌိ။ ကိလာသိန္တိ ကိလာသဝန္တံ။ ယထာဟ – ‘‘ကိလာသောတိ နဘိဇ္ဇနကံ နပဂ္ဃရဏကံ ပဒုမပုဏ္ဍရီကပတ္တဝဏ္ဏံ ကုဋ္ဌံ, ယေန ဂုန္နံ ဝိယ သဗလံ သရီရံ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၈၈)။ စ-သဒ္ဒေါ သဗ္ဗေဟိ ဥပယောဂဝန္တေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ သောသိန္တိ ခယရောဂဝန္တံ။ ယထာဟ – ‘‘သောသောတိ သောသဗျာဓိ။ တသ္မိံ သတိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၈၈)။ အပမာရိကန္တိ အပမာရဝန္တံ။ ယထာဟ – ‘‘အပမာရောတိ ပိတ္တုမ္မာရော ဝါ ယက္ခုမ္မာရော ဝါ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗဝေရိကေန အမနုဿေန ဂဟိတော ဒုတ္တိကိစ္ဆော ဟောတိ, အပ္ပမတ္တကေပိ ပန အပမာရေ သတိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ။

ရာဇဘဋန္တိ ရညော ဘတ္တဝေတနဘဋံ ဝါ ဌာနန္တရံ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ရာဇပုရိသံ။ ယထာဟ – ‘‘အမစ္စော ဝါ ဟောတု မဟာမတ္တော ဝါ သေဝကော ဝါ ကိဉ္စိ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝါ အပ္ပတ္တော ဝါ, ယော ကောစိ ရညော ဘတ္တဝေတနဘဋော။ သဗ္ဗော ‘ရာဇဘဋော’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ စောရန္တိ မနုဿေဟိ အပ္ပမာဒနံ ဂါမဃာတပန္ထဃာတာဒိကမ္မေန ပါကဋံ စောရဉ္စ။ လိခိတကန္တိ ယံ ကဉ္စိ စောရိကံ ဝါ အညံ ဝါ ဂရုံ ရာဇာပရာဓံ ကတွာ ပလာတံ, ရာဇာ စ နံ ပဏ္ဏေ ဝါ ပေါတ္ထကေ ဝါ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ယတ္ထ ဒိဿတိ, တတ္ထ ဂဟေတွာ မာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝါ ‘‘ဟတ္ထပါဒါဒီနိဿ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဒဏ္ဍံ ဟရာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝါ လိခါပေတိ, ဧဝရူပံ လိခိတကံ။

‘‘ကာရဘေဒက’’န္တိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿော ကတော။ ကာရဘေဒကန္တိ ဒါတဗ္ဗကရဿ ဝါ ကတစောရကမ္မဿ ဝါ ကာရဏာ ကာရာဃရေ ပက္ခိတ္တော ဝါ နိဂဠဗန္ဓနာဒီဟိ ဗဒ္ဓေါ ဝါ, တတော သော မုစ္စိတွာ ပလာယတိ, ဧဝရူပံ ကာရာဘေဒကဉ္စ။ ယထာဟ – ‘‘ကာရာ ဝုစ္စတိ ဗန္ဓနာဂါရံ, ဣဓ ပန အန္ဒုဗန္ဓနံ ဝါ ဟောတု သင်္ခလိကဗန္ဓနံ ဝါ ရဇ္ဇုဗန္ဓနံ ဝါ ဂါမဗန္ဓနံ ဝါ နိဂမဗန္ဓနံ ဝါ နဂရဗန္ဓနံ ဝါ ပုရိသဂုတ္တိ ဝါ ဇနပဒဗန္ဓနံ ဝါ ဒီပဗန္ဓနံ ဝါ, ယော ဧတေသု ယံ ကိဉ္စိ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ ဘိန္ဒိတွာ မုဉ္စိတွာ ဝိဝရိတွာ ဝါ ပဿမာနာနံ ဝါ အပဿမာနာနံ ဝါ ပလာယတိ, သော ‘ကာရာဘေဒကော’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၂)။

၂၄၈၅။ ကသာဟတန္တိ ဣဏံ ဂဟေတွာ ဒါတုံ အသမတ္ထတ္တာ ‘‘အယမေဝ တေ ဒဏ္ဍော ဟောတူ’’တိ ကသာဒိနာ ဒိန္နပ္ပဟာရံ အဝူပသန္တဝဏံ။ ယထာဟ –

‘‘ယော ဝစနပေသနာဒီနိ အကရောန္တော ဟညတိ, န သော ကတဒဏ္ဍကမ္မော။ ယော ပန ကေဏိယာ ဝါ အညထာ ဝါ ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ခါဒိတွာ ပုန ဒါတုံ အသက္ကောန္တော ‘အယမေဝ တေ ဒဏ္ဍော ဟောတူ’တိ ကသာဟိ ဟညတိ, အယံ ကသာဟတော ကတဒဏ္ဍကမ္မော။ ယော စ ကသာဟိ ဝါ ဟတော ဟောတု အဒ္ဓဒဏ္ဍကာဒီနံ ဝါ အညတရေန, ယာဝ အလ္လဝဏော ဟောတိ, တာဝ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၄)။

လက္ခဏာဟတန္တိ ဧကံသံ ကတွာ ပါရုတေန ဥတ္တရာသင်္ဂေန အပ္ပဋိစ္ဆာဒနီယဋ္ဌာနေ တတ္တေန လောဟေန အာဟတံ အသစ္ဆဝိဘူတလက္ခဏေန သမန္နာဂတံ။ ယထာဟ –

‘‘ယဿ ပန နလာဋေ ဝါ ဥရာဒီသု ဝါ တတ္တေန လောဟေန လက္ခဏံ အာဟတံ ဟောတိ, သော သစေ ဘုဇိဿော, ယာဝ အလ္လဝဏော ဟောတိ, တာဝ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ သစေပိဿ ဝဏာ ရုဠှာ ဟောန္တိ

ဆဝိယာ သမပရိစ္ဆေဒါ, လက္ခဏံ ပန ပညာယတိ, တိမဏ္ဍလံ နိဝတ္ထဿ ဥတ္တရာသင်္ဂေ ကတေ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ စေ ဟောတိ, ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အပ္ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ စေ, န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၅)။

ဣဏာယိကဉ္စာတိ မာတာပိတုပိတာမဟာဒီဟိ ဝါ အတ္တနာ ဝါ ဂဟိတဣဏံ။ ယထာဟ –

‘‘ဣဏာယိကော နာမ ယဿ ပိတိပိတာမဟေဟိ ဝါ ဣဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ, သယံ ဝါ ဣဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ, ယံ ဝါ အာဌပေတွာ မာတာပိတူဟိ ကိဉ္စိ ဂဟိတံ ဟောတိ, သော တံ ဣဏံ ပရေသံ ဓာရေတီတိ ဣဏာယိကော။ ယံ ပန အညေ ဉာတကာ အာဌပေတွာ ကိဉ္စိ ဂဏှန္တိ, သော န ဣဏာယိကော။ န ဟိ တေ တံ အာဌပေတုံ ဣဿရာ။ တသ္မာ တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၆)။

ဒါသန္တိ အန္တောဇာတော, ဓနက္ကီတော, ကရမရာနီတော, သယံ ဝါ ဒါသဗျံ ဥပဂတောတိ စတုန္နံ ဒါသာနံ အညတရံ။ ဒါသဝိနိစ္ဆယော ပနေတ္ထ သမန္တပါသာဒိကာယ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၇) ဝိတ္ထာရတော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပဗ္ဗာဇေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ကုဋ္ဌိ’’န္တိအာဒီဟိ ဥပယောဂဝန္တပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၂၄၈၆။ ဟတ္ထစ္ဆိန္နန္တိ ဟတ္ထတလေ ဝါ မဏိဗန္ဓေ ဝါ ကပ္ပရေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိန္နဟတ္ထံ။ အဋ္ဌစ္ဆိန္နန္တိ ယထာ နခံ န ပညာယတိ, ဧဝံ စတူသု အင်္ဂုဋ္ဌကေသု အညတရံ ဝါ သဗ္ဗေ ဝါ ယဿ ဆိန္နာ ဟောန္တိ, ဧဝရူပံ။ ပါဒစ္ဆိန္နန္တိ ယဿ အဂ္ဂပါဒေသု ဝါ ဂေါပ္ဖကေသု ဝါ ဇင်္ဃာယ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ပါဒါ ဆိန္နာ ဟောန္တိ။ ဟတ္ထပါဒဆိန္နဿာပိ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၁၁၉) အာဂတတ္တာ သောပိ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော, ယထာဝုတ္တနယေနေဝ တဿ ဒုက္ကဋဝတ္ထုတာ ပညာယတီတိ န ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ကဏ္ဏနာသင်္ဂုလိစ္ဆိန္နန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကဏ္ဏစ္ဆိန္နံ နာသစ္ဆိန္နံ ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နံ အင်္ဂုလိစ္ဆိန္န’’န္တိ ယောဇနာ။ ကဏ္ဏစ္ဆိန္နန္တိ ယဿ ကဏ္ဏမူလေ ဝါ ကဏ္ဏသက္ခလိကာယ ဝါ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ကဏ္ဏာ ဆိန္နာ ဟောန္တိ။ ယဿ ပန ကဏ္ဏာဝဋ္ဋေ ဆိန္နာ ဟောန္တိ, သက္ကာ စ ဟောန္တိ သံဃာဋေတုံ, သော ကဏ္ဏံ သံဃာဋေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ နာသစ္ဆိန္နန္တိ ယဿ အဇပဒကေ ဝါ အဂ္ဂေ ဝါ ဧကပုဋေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နာသာ ဆိန္နာ ဟောတိ။ ယဿ ပန နာသိကာ သက္ကာ ဟောတိ သန္ဓေတုံ, သော တံ ဖာသုကံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နန္တိ တဒုဘယစ္ဆိန္နံ။ အင်္ဂုလိစ္ဆိန္နန္တိ ယဿ နခသေသံ အဒဿေတွာ ဧကာ ဝါ ဗဟူ ဝါ အင်္ဂုလိယော ဆိန္နာ ဟောန္တိ။ ယဿ ပန သုတ္တတန္တုမတ္တမ္ပိ နခသေသံ ပညာယတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကဏ္ဍရစ္ဆိန္နမေဝ စာတိ ယဿ ကဏ္ဍရနာမကာ မဟာနှာရူ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဆိန္နာ ဟောန္တိ, ယေသု ဧကဿာပိ ဆိန္နတ္တာ အဂ္ဂပါဒေန ဝါ စင်္ကမတိ, မူလေန ဝါ စင်္ကမတိ, န ဝါ ပါဒံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သက္ကောတိ။

၂၄၈၇။ ကာဏန္တိ ပသန္နန္ဓော ဝါ ဟောတု ပုပ္ဖါဒီဟိ ဝါ ဥပဟတပသာဒေါ, ယော ဒွီဟိ ဝါ ဧကေန ဝါ အက္ခိနာ န ပဿတိ, တံ ကာဏံ။ ကုဏိန္တိ ဟတ္ထကုဏီ ဝါ ပါဒကုဏီ ဝါ အင်္ဂုလိကုဏီ ဝါ, ယဿ ဧတေသု ဟတ္ထာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ဝင်္ကံ ပညာယတိ, သော ကုဏီ။ ခုဇ္ဇဉ္စာတိ ယော ဥရဿ ဝါ ပိဋ္ဌိယာ ဝါ ပဿဿ ဝါ နိက္ခန္တတ္တာ ခုဇ္ဇသရီရော, တံ ခုဇ္ဇံ။ ယဿ ပန ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ဤသကံ ဝင်္ကံ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မဟာပုရိသော ဧဝ ဟိ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော, အဝသေသော သတ္တော အခုဇ္ဇော နာမ နတ္ထိ။

ဝါမနန္တိ ယော ဇင်္ဃဝါမနော ဝါ ကဋိဝါမနော ဝါ ဥဘယဝါမနော ဝါ, တံ။ တတ္ထ ဇင်္ဃဝါမနဿ ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌိမကာယော ရဿော ဟောတိ, ဥပရိမကာယော ပရိပုဏ္ဏော။ ကဋိဝါမနဿ ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော ရဿော ဟောတိ, ဟေဋ္ဌိမကာယော ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ။ ဥဘယဝါမနဿ ဥဘောပိ ကာယာ ရဿာ ဟောန္တိ။ ယေသံ ကာယရဿတ္တာ ဘူတာနံ ဝိယ ပရိဝဋုမော မဟာကုစ္ဆိဃဋသဒိသော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ။ တံ တိဝိဓမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

ဖဏဟတ္ထကန္တိ ယဿ ဝဂ္ဂုလိပက္ခကာ ဝိယ အင်္ဂုလိယော သမ္ဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ, တံ။ ဧတံ ပဗ္ဗာဇေတုကာမေန အင်္ဂုလန္တရိကာယော ဖာလေတွာ သဗ္ဗံ အန္တရစမ္မံ အပနေတွာ ဖာသုကံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ ယဿာပိ ဆ အင်္ဂုလိယော ဟောန္တိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုကာမေန အဓိကံ အင်္ဂုလိံ ဆိန္ဒိတွာ ဖာသုကံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။

ခဉ္ဇန္တိ ယော နတဇာဏုကော ဝါ ဘိန္နဇင်္ဃော ဝါ မဇ္ဈေ သံကုဋိတပါဒတ္တာ ကုဏ္ဍပါဒကော ဝါ ပိဋ္ဌိပါဒမဇ္ဈေန စင်္ကမန္တော အဂ္ဂေ သံကုဋိတပါဒတ္တာ ကုဏ္ဍပါဒကော ဝါ ပိဋ္ဌိပါဒဂ္ဂေန စင်္ကမန္တော အဂ္ဂပါဒေနေဝ စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ပဏှိကာယ စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ပါဒဿ ဗာဟိရန္တေန စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ပါဒဿ အဗ္ဘန္တရန္တေန စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိ ဘဂ္ဂတ္တာ သကလေန ပိဋ္ဌိပါဒေန စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧတ္ထ နတဇာဏုကောတိ အန္တောပဝိဋ္ဌအာနတပါဒေါ။ ပက္ခဟတန္တိ ယဿ ဧကော ဟတ္ထော ဝါ ပါဒေါ ဝါ အဍ္ဎသရီရံ ဝါ သုခံ န ဝဟတိ။

သီပဒိန္တိ ဘာရပါဒံ။ ယဿ ပါဒေါ ထူလော ဟောတိ သဉ္ဇာတပီဠကော ခရော, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ ယဿ ပန န တာဝ ခရဘာဝံ ဂဏှာတိ, သက္ကာ ဟောတိ ဥပနာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကအာဝါဋေ ပဝေသေတွာ ဥဒကဝါလိကာယ ပူရေတွာ ယထာ သိရာ ပညာယန္တိ, ဇင်္ဃာ စ တေလနာဠိကာ ဝိယ ဟောန္တိ, ဧဝံ မိလာပေတုံ သက္ကာ, တဿ ပါဒံ ဤဒိသံ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပုန ဝဍ္ဎတိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တေနာပိ တထာ ကတွာဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော။ ပါပရောဂိနန္တိ ယော အရိသဘဂန္ဒရပိတ္တသေမှကာသသောသာဒီသု ယေန ကေနစိ ရောဂေန နိစ္စာတုရော အတေကိစ္ဆရောဂေါ ဇေဂုစ္ဆော အမနာပေါ, တံ။

၂၄၈၈။ ဇရာယ ဒုဗ္ဗလန္တိ ယော ဇိဏ္ဏဘာဝေန ဒုဗ္ဗလော အတ္တနော စီဝရရဇနာဒိကမ္မမ္ပိ ကာတုံ အသမတ္ထော, တံ။ ယော ပန မဟလ္လကောပိ ဗလဝါ ဟောတိ အတ္တာနံ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ သက္ကောတိ, သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ အန္ဓန္တိ ဇစ္စန္ဓံ။ ပဓိရဉ္စေဝါတိ ယော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န သုဏာတိ, တံ။ ယော ပန မဟာသဒ္ဒံ သုဏာတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မမ္မနန္တိ ယဿ ဝစီဘေဒေါ ဝတ္တတိ, သရဏဂမနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဘာသိတုံ န သက္ကောတိ, တာဒိသံ မမ္မနမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ယော ပန သရဏဂမနမတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ ဘာသိတုံ သက္ကောတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အထ ဝါ မမ္မနန္တိ ခလိတဝစနံ, ယော ဧကမေဝ အက္ခရံ စတုပဉ္စက္ခတ္တုံ ဝဒတိ, တဿေတမဓိဝစနံ။ ပီဌသပ္ပိန္တိ ဆိန္နိရိယာပထံ။ မူဂန္တိ ယဿ ဝစီဘေဒေါ နပ္ပဝတ္တတိ။

၂၄၈၉။ အတ္တနော ဝိရူပဘာဝေန ပရိသံ ဒူသေန္တေန ပရိသဒူသကေ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၉) ဒဿေတုမာဟ ‘‘အတိဒီဃော’’တိအာဒိ။ အတိဒီဃောတိ အညေသံ သီသပ္ပမာဏနာဘိပ္ပဒေသော။ အတိရဿောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဥဘယဝါမနော ဝိယ အတိရဿော။ အတိကာဠော ဝါတိ ဈာပိတခေတ္တေ ခါဏုကော ဝိယ အတိကာဠဝဏ္ဏော။ မဋ္ဌတမ္ဗလောဟနိဒဿနော အစ္စောဒါတောပိ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓော, ဒဓိတက္ကာဒီဟိ မဇ္ဇိတမဋ္ဌတမ္ဗလောဟဝဏ္ဏော အတီဝ ဩဒါတသရီရောတိ အတ္ထော။

၂၄၉၀။ အတိထူလော ဝါတိ ဘာရိယမံသော မဟောဒရော မဟာဘူတသဒိသော။ အတိကိသောတိ မန္ဒမံသလောဟိတော အဋ္ဌိသိရာစမ္မသရီရော ဝိယ။ အတိမဟာသီသော ဝါတိ ယောဇနာ။ အတိမဟာသီသော ဝါတိ ပစ္ဆိံ သီသေ ကတွာ ဌိတော ဝိယ။ ‘‘အတိခုဒ္ဒကသီသေန အသဟိတေနာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အသဟိတေနာတိ သရီရဿ အနနုရူပေန။ ‘‘အတိခုဒ္ဒကသီသေနာ’’တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ အသဟိတေန အတိခုဒ္ဒကသီသေန သမန္နာဂတောတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ – ‘‘အတိခုဒ္ဒကသီသော ဝါ သရီရဿ အနနုရူပေန အတိခုဒ္ဒကေန သီသေန သမန္နာဂတော’’တိ။

၂၄၉၁။ ကုဋကုဋကသီသောတိ တာလဖလပိဏ္ဍိသဒိသေန သီသေန သမန္နာဂတော။ သိခရသီသကောတိ ဥဒ္ဓံ အနုပုဗ္ဗတနုကေန သီသေန သမန္နာဂတော, မတ္ထကတော သံကုဋိကော မူလတော ဝိတ္ထတော ဟုတွာ ဌိတပဗ္ဗတသိခရသဒိသသီသောတိ အတ္ထော။ ဝေဠုနာဠိသမာနေနာတိ မဟာဝေဠုပဗ္ဗသဒိသေန။ သီသေနာတိ ဒီဃသီသေန။ ယထာဟ – ‘‘နာဠိသီသော ဝါ မဟာဝေဠုပဗ္ဗသဒိသေန သီသေန သမန္နာဂတော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၉)။

၂၄၉၂။ ကပ္ပသီသောပီတိ မဇ္ဈေ ဒိဿမာနအာဝါဋေန ဟတ္ထိကုမ္ဘသဒိသေန ဒွိဓာဘူတသီသေန သမန္နာဂတော။ ပဗ္ဘာရသီသော ဝါတိ စတူသု ပဿေသု ယေန ကေနစိ ပဿေန ဩဏတေန သီသေန သမန္နာဂတော။ ဝဏသီသကောတိ ဝဏေဟိ သမန္နာဂတသီသော။ ကဏ္ဏိကကေသော ဝါတိ ပါဏကေဟိ ခါယိတကေဒါရေ သဿသဒိသေဟိ တဟိံ တဟိံ ဥဋ္ဌိတေဟိ ကေသေဟိ သမန္နာဂတော။ ထူလကေသောပိ ဝါတိ တာလဟီရသဒိသေဟိ ကေသေဟိ သမန္နာဂတော။

၂၄၉၃။ ပူတိသီသောတိ ဒုဂ္ဂန္ဓသီသော။ နိလ္လောမသီသော ဝါတိ လောမရဟိတသီသော။ ဇာတိပဏ္ဍရကေသကောတိ ဇာတိဖလိတေဟိ ပဏ္ဍရကေသော ဝါ။ ဇာတိယာ တမ္ဗကေသော ဝါတိ အာဒိတ္တေဟိ ဝိယ တမ္ဗဝဏ္ဏေဟိ ကေသေဟိ သမန္နာဂတော။ အာဝဋ္ဋသီသကောတိ ဂုန္နံ သရီရေ အာဝဋ္ဋသဒိသေဟိ ဥဒ္ဓဂ္ဂေဟိ ကေသာဝဋ္ဋေဟိ သမန္နာဂတော။

၂၄၉၄။ သီသလောမေကဗဒ္ဓေဟိ ဘမုကေဟိ ယုတောပီတိ သီသလောမေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓလောမေဟိ ဘမုကေဟိ သမန္နာဂတော။ သမ္ဗဒ္ဓဘမုကော ဝါတိ ဧကာဗဒ္ဓဥဘယဘမုကော, မဇ္ဈေ သဉ္ဇာတလောမေဟိ ဘမုကေဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ နိလ္လောမဘမုကောပိ ဝါတိ ဘမုလောမရဟိတော။ နိလ္လောမဘမုကောပိ ဝါတိ ပိ-သဒ္ဒေန အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထေန မက္ကဋဘမုကော သင်္ဂဟိတော။

၂၄၉၅။ မဟန္တခုဒ္ဒနေတ္တော ဝါတိ ဧတ္ထ နေတ္တ-သဒ္ဒေါ မဟန္တခုဒ္ဒ-သဒ္ဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော, မဟန္တနေတ္တော ဝါ ခုဒ္ဒကနေတ္တော ဝါတိ အတ္ထော။ မဟန္တနေတ္တော ဝါတိ အတိမဟန္တေဟိ နေတ္တေဟိ သမန္နာဂတော။ ခုဒ္ဒကနေတ္တော ဝါတိ မဟိံသစမ္မေ ဝါသိကောဏေန ပဟရိတွာ ကတဆိဒ္ဒသဒိသေဟိ အတိခုဒ္ဒကက္ခီဟိ သမန္နာဂတော။ ဝိသမလောစနောတိ ဧကေန မဟန္တေန, ဧကေန ခုဒ္ဒကေန အက္ခိနာ သမန္နာဂတော။ ကေကရော ဝါပီတိ တိရိယံ ပဿန္တော။ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေန နိက္ခန္တက္ခိံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ, ယဿ ကက္ကဋကဿေဝ အက္ခိတာရကာ နိက္ခန္တာ ဟောန္တိ။ ဂမ္ဘီရနေတ္တောတိ ယဿ ဂမ္ဘီရေ ဥဒပါနေ ဥဒကတာရကာ ဝိယ အက္ခိတာရကာ ပညာယန္တိ။ ဧတ္ထ စ ဥဒကတာရကာ နာမ ဥဒကပုဗ္ဗုဠံ။ အက္ခိတာရကာတိ အက္ခိဂေဏ္ဍကာ။ ဝိသမစက္ကလောတိ ဧကေန ဥဒ္ဓံ, ဧကေန အဓောတိ ဧဝံ ဝိသမဇာတေဟိ အက္ခိစက္ကေဟိ သမန္နာဂတော။

၂၄၉၆။ ဇတုကဏ္ဏော ဝါတိ အတိခုဒ္ဒိကာဟိ ကဏ္ဏသက္ခလီဟိ သမန္နာဂတော။ မူသိကကဏ္ဏော ဝါတိ မူသိကာနံ ကဏ္ဏသဒိသေဟိ ကဏ္ဏေဟိ သမန္နာဂတော။ ဟတ္ထိကဏ္ဏောပိ ဝါတိ အနနုရူပါဟိ မဟန္တာဟိ ဟတ္ထိကဏ္ဏသဒိသာဟိ ကဏ္ဏသက္ခလီဟိ သမန္နာဂတော။ ဆိဒ္ဒမတ္တကကဏ္ဏော ဝါတိ ယဿ ဝိနာ ကဏ္ဏသက္ခလီဟိ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒမေဝ ဟောတိ။ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏကောတိ ကဏ္ဏဗန္ဓတ္ထာယ အဝိဒ္ဓေန ကဏ္ဏေန သမန္နာဂတော။

၂၄၉၇။ ဋင်္ကိတကဏ္ဏော ဝါတိ ဂေါဘတ္တနာဠိကာယ အဂ္ဂသဒိသေဟိ ကဏ္ဏေဟိ သမန္နာဂတော, ဂေါဟနုကောဋိသဏ္ဌာနေဟိ ကဏ္ဏေဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ ပူတိကဏ္ဏောပိ ဝါတိ သဒါ ပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗေန ကဏ္ဏေန သမန္နာဂတော။ ပူတိကဏ္ဏောပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန ကဏ္ဏဘဂန္ဒရိကော ဂဟိတော။ ကဏ္ဏဘဂန္ဒရိကောတိ နိစ္စပူတိနာ ကဏ္ဏေန သမန္နာဂတော။ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏော ပရိသဒူသကော ဝုတ္တော, ကထံ ယောနကဇာတီနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အာဟ ‘‘ယောနကာဒိပ္ပဘေဒေါပိ, နာယံ ပရိသဒူသကော’’တိ, ကဏ္ဏာဝေဓနံ ယောနကာနံ သဘာဝေါ, အယံ ယောနကာဒိပ္ပဘေဒေါ ပရိသဒူသကော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၄၉၈။ အတိပိင်္ဂလနေတ္တောတိ အတိသယေန ပိင်္ဂလေဟိ နေတ္တေဟိ သမန္နာဂတော။ မဓုပိင်္ဂလံ ပန ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ နိပ္ပခုမက္ခိ ဝါတိ အက္ခိဒလရောမေဟိ ဝိရဟိတအက္ခိကော။ ပခုမ-သဒ္ဒေါ ဟိ လောကေ အက္ခိဒလရောမေသု နိရုဠှော။ အဿုပဂ္ဃရနေတ္တော ဝါတိ ပဂ္ဃရဏဿူဟိ နေတ္တေဟိ သမန္နာဂတော။ ပက္ကပုပ္ဖိတလောစနောတိ ပက္ကလောစနော ပုပ္ဖိတလောစနောတိ ယောဇနာ။ ပရိပက္ကနေတ္တော သဉ္ဇာတပုပ္ဖနေတ္တောတိ အတ္ထော။

၂၄၉၉။ မဟာနာသောတိ သရီရဿ အနနုရူပါယ မဟတိယာ နာသာယ သမန္နာဂတော။ အတိခုဒ္ဒကနာသိကောတိ တထာ အတိခုဒ္ဒိကာယ နာသာယ သမန္နာဂတော။ စိပိဋနာသော ဝါတိ စိပိဋာယ အန္တော ပဝိဋ္ဌာယ ဝိယ အလ္လိနာသာယ သမန္နာဂတော။ စိပိဋနာသော ဝါတိ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထေန ဝါ-သဒ္ဒေန ဒီဃနာသိကော သင်္ဂယှတိ။ သော စ သုကတုဏ္ဍသဒိသာယ ဇိဝှါယ လေဟိတုံ သက္ကုဏေယျာယ နာသိကာယ သမန္နာဂတော။ ကုဋိလနာသိကောတိ မုခမဇ္ဈေ အပ္ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဧကပဿေ ဌိတနာသိကော။

၂၅၀၀။ နိစ္စဝိဿဝနာသော ဝါတိ နိစ္စပဂ္ဃရိတသိင်္ဃာဏိကနာသော ဝါ။ မဟာမုခေါတိ ယဿ ပဋင်္ဂမဏ္ဍုကဿေဝ မုခနိမိတ္တံယေဝ မဟန္တံ ဟောတိ, မုခံ ပန လာဗုသဒိသံ အတိခုဒ္ဒကံ။ ပဋင်္ဂမဏ္ဍုကော နာမ မဟာမုခမဏ္ဍုကော။ ဝင်္ကဘိန္နမုခေါ ဝါပီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝင်္ကမုခေါ ဝါ ဘိန္နမုခေါ ဝါပီ’’တိ ယောဇနာ။ ဝင်္ကမုခေါတိ ဘမုကဿ, နလာတဿ ဝါ ဧကပဿေ နိန္နတာယ ဝင်္ကမုခေါ။ ဘိန္နမုခေါ ဝါတိ မက္ကဋဿေဝ ဘိန္နမုခေါ။ မဟာဩဋ္ဌောပိ ဝါတိ ဥက္ခလိမုခဝဋ္ဋိသဒိသေဟိ ဩဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတော။

၂၅၀၁။ တနုကဩဋ္ဌော ဝါတိ ဘေရိစမ္မသဒိသေဟိ ဒန္တေ ပိဒဟိတုံ အသမတ္ထေဟိ ဩဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတော။ ဘေရိစမ္မသဒိသေဟီတိ ဘေရိမုခစမ္မသဒိသေဟိ။ တနုကဩဋ္ဌော ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန မဟာဓရောဋ္ဌော ဝါ တနုကဥတ္တရောဋ္ဌော ဝါ တနုကအဓရောဋ္ဌော ဝါတိ တယော ဝိကပ္ပါ သင်္ဂဟိတာ။ ဝိပုလုတ္တရဩဋ္ဌကောတိ မဟာဥတ္တရောဋ္ဌော။ ဩဋ္ဌဆိန္နောတိ ယဿ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဩဋ္ဌာ ဆိန္နာ ဟောန္တိ။ ဥပ္ပက္ကမုခေါတိ ပက္ကမုခေါ။ ဧဠမုခေါပိ ဝါတိ နိစ္စပဂ္ဃရဏမုခေါ။

၂၅၀၂-၃။ သင်္ခတုဏ္ဍောပီတိ ဗဟိ သေတေဟိ အန္တော အတိရတ္တေဟိ ဩဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတော။ ဒုဂ္ဂန္ဓမုခေါတိ ဒုဂ္ဂန္ဓကုဏပမုခေါ။ မဟာဒန္တောပီတိ အဋ္ဌကဒန္တသဒိသေဟိ သမန္နာဂတော။ အစ္စန္တန္တိ အတိသယေန။ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဥပရိတော ဝါပိ, ဗဟိ နိက္ခန္တဒန္တကော’’တိ ဣဒံ ‘‘အသုရဒန္တကော’’တိ ဧတဿ အတ္ထပဒံ။ အသုရောတိ ဒါနဝေါ။ ‘‘သိပ္ပိဒန္တော ဝါ ဩဋ္ဌဒန္တော ဝါ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတော။ ယဿ ပန သက္ကာ ဟောန္တိ ဩဋ္ဌေဟိ ပိဒဟိတုံ, ကထေန္တဿေဝ ပညာယတိ, နော အကထေန္တဿ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဒန္တောတိ ဒန္တရဟိတော။ ပူတိဒန္တောတိ ပူတိဘူတေဟိ ဒန္တေဟိ သမန္နာဂတော။

၂၅၀၄။ ‘‘အတိခုဒ္ဒကဒန္တကော’’တိ ဣမဿ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ အပဝါဒေါ။ ယဿ ဒန္တန္တရေ ကာဠကဒန္တသန္နိဘော ကလန္ဒကဒန္တသဒိသော ဒန္တော သုခုမောဝ ဌိတော စေ, တံ တု ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ပဗ္ဗာဇေတုမ္ပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ တု-သဒ္ဒတ္ထော။

၂၅၀၅။ ယော ပေါသောတိ သမ္ဗန္ဓော။ မဟာဟနုကောတိ ဂေါဟနုသဒိသေန ဟနုနာ သမန္နာဂတော။ ‘‘ရဿေန ဟနုနာ ယုတော’’တိ ဣဒံ ‘‘စိပိဋဟနုကော ဝါ’’တိ ဣမဿ အတ္ထပဒံ။ ယထာဟ – ‘‘စိပိဋဟနုကော ဝါ အန္တောပဝိဋ္ဌေန ဝိယ အတိရဿေန ဟနုကေန သမန္နာဂတော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၉)။ စိပိဋဟနုကော ဝါပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဘိန္နဟနုကော ဝါ ဝင်္ကဟနုကော ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပဒွယံ သင်္ဂဏှာတိ။

၂၅၀၆။ နိမ္မဿုဒါဌိကော ဝါပီတိ ဘိက္ခုနိသဒိသမုခေါ။ အတိဒီဃဂလောပိ ဝါတိ ဗကဂလသဒိသေန ဂလေန သမန္နာဂတော။ အတိရဿဂလောပိ ဝါတိ အန္တောပဝိဋ္ဌေန ဝိယ ဂလေန သမန္နာဂတော။ ဘိန္နဂလော ဝါ ဂဏ္ဍဂလောပိ ဝါတိ ယောဇနာ, ဘိန္နဂလဋ္ဌိကော ဝါ ဂဏ္ဍေန သမန္နာဂတဂလောပိ ဝါတိ အတ္ထော။

၂၅၀၇။ ဘဋ္ဌံသကူဋော ဝါတိ မာတုဂါမဿ ဝိယ ဘဋ္ဌေန အံသကူဋေန သမန္နာဂတော။ ဘိန္နပိဋ္ဌိ ဝါ ဘိန္နဥရောပိ ဝါတိ ယောဇနာ, သုဒီဃဟတ္ထော ဝါ သုရဿဟတ္ထော ဝါတိ ယောဇနာ, အတိဒီဃဟတ္ထော ဝါ အတိရဿဟတ္ထော ဝါတိ အတ္ထော။ ဝါ-သဒ္ဒေန အဟတ္ထဧကဟတ္ထာနံ ဂဟဏံ။ ကစ္ဆုသမာယုတော ဝါ ကဏ္ဍုသမာယုတော ဝါတိ ယောဇနာ။ ဝါ-သဒ္ဒေန ‘‘ဒဒ္ဒုဂတ္တော ဝါ ဂေါဓာဂတ္တော ဝါ’’တိ ဣမေ ဒွေ သင်္ဂဏှာတိ။ တတ္ထ ဂေါဓာဂတ္တော ဝါတိ ယဿ ဂေါဓာယ ဝိယ ဂတ္တတော စုဏ္ဏာနိ ပတန္တိ။

၂၅၀၈။ မဟာနိသဒမံသောတိ ဣမဿ အတ္ထပဒံ ‘‘ဥဒ္ဓနဂ္ဂုပမာယုတော’’တိ။ ယထာဟ – ‘‘မဟာအာနိသဒေါ ဝါ ဥဒ္ဓနကူဋသဒိသေဟိ အာနိသဒမံသေဟိ အစ္စုဂ္ဂတေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၉)။ မဟာနိသဒမံသော ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန ဘဋ္ဌကဋိကော သင်္ဂဟိတော။ ဝါတဏ္ဍိကောတိ အဏ္ဍကောသေသု ဝုဒ္ဓိရောဂေန သမန္နာဂတော။ မဟာဦရူတိ သရီရဿ အနနုရူပေဟိ မဟန္တေဟိ သတ္တီဟိ သမန္နာဂတော။ သံဃဋ္ဋနကဇာဏုကောတိ အညမညံ သံဃဋ္ဋေဟိ ဇာဏူဟိ သမန္နာဂတော။

၂၅၀၉။ ဘိန္နဇာဏူတိ ယဿ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဇာဏူ ဘိန္နာ ဟောန္တိ။ မဟာဇာဏူတိ မဟန္တေန ဇာဏုနာ သမန္နာဂတော။ ဒီဃဇင်္ဃောတိ ယဋ္ဌိသဒိသဇင်္ဃော။ ဝိကဋော ဝါတိ တိရိယံ ဂမနပါဒေဟိ သမန္နာဂတော, ယဿ စင်္ကမတော ဇာဏုကာ ဗဟိ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ။ ပဏှော ဝါတိ ပစ္ဆတော ပရိဝတ္တပါဒေဟိ သမန္နာဂတော, ယဿ စင်္ကမတော ဇာဏုကာ အန္တော ပဝိသန္တိ။ ‘‘ပန္တော’’တိ စ ‘‘သဏှော’’တိ စ ဧတဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ ဥဗ္ဗဒ္ဓပိဏ္ဍိကောတိ ဟေဋ္ဌာ ဩရုဠှာဟိ ဝါ ဥပရိ အာရုဠှာဟိ ဝါ မဟတီဟိ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိကာဟိ သမန္နာဂတော။

၂၅၁၀။ ယဋ္ဌိဇင်္ဃောတိ ယဋ္ဌိသဒိသာယ ဇင်္ဃာယ သမန္နာဂတော။ မဟာဇင်္ဃောတိ သရီရဿ အနနုရူပါယ မဟတိယာ ဇင်္ဃာယ သမန္နာဂတော။ မဟာပါဒေါပိ ဝါတိ သရီရဿ အနနုရူပေဟိ မဟန္တေဟိ ပါဒေဟိ သမန္နာဂတော။ အပိ-သဒ္ဒေန ထူလဇင်္ဃပိဏ္ဍိကော သင်္ဂဟိတော, ဘတ္တပုဋသဒိသာယ ထူလာယ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိယာ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ ပိဋ္ဌိကပါဒေါ ဝါတိ ပါဒဝေမဇ္ဈတော ဥဋ္ဌိတဇင်္ဃော။ မဟာပဏှိပိ ဝါတိ အနနုရူပေဟိ အတိမဟန္တေဟိ ပဏှီဟိ သမန္နာဂတော။

၂၅၁၁။ ဝင်္ကပါဒေါတိ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ ပရိဝတ္တပါဒဝသေန ဒုဝိဓော ဝင်္ကပါဒေါ။ ဂဏ္ဌိကင်္ဂုလိကောတိ သိင်္ဂိဝေရဖဏသဒိသာဟိ အင်္ဂုလီဟိ သမန္နာဂတော။ ‘‘အန္ဓနခေါ ဝါပီ’’တိ ဧတဿ အတ္ထပဒံ ‘‘ကာဠပူတိနခေါပိ စာ’’တိ။ ယထာဟ – ‘‘အန္ဓနခေါ ဝါ ကာဠဝဏ္ဏေဟိ ပူတိနခေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၉)။

၂၅၁၂။ ဣစ္စေဝန္တိ ယထာဝုတ္တဝစနီယနိဒဿနတ္ထောယံ နိပါတသမုဒါယော။ အင်္ဂဝေကလ္လတာယ ဗဟုဝိဓတ္တာ အနဝသေသံ ဝေကလ္လပ္ပကာရံ သင်္ဂဏှိတုမာဟ ‘‘ဣစ္စေဝမာဒိက’’န္တိ။

ပရိသဒူသကကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၁၄။ ပတ္တစီဝရန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သာမဏေရဿာ’’တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။ အန္တော နိက္ခိပတောတိ ဩဝရကာဒီနံ အန္တော နိက္ခိပန္တဿ။ သဗ္ဗပယောဂေသူတိ ပတ္တစီဝရဿ အာမသနာဒိသဗ္ဗပယောဂေသု။

၂၅၁၅-၆။ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာတိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ယောဇေတွာ။ ဒဏ္ဍေန္တိ ဝိနေန္တိ ဧတေနာတိ ဒဏ္ဍော, သောယေဝ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ကမ္မန္တိ ဒဏ္ဍကမ္မံ, အာဝရဏာဒိ။ အနာစာရဿ ဒုဗ္ဗစသာမဏေရဿ ကေဝလံ ဟိတကာမေန ဘိက္ခုနာ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ ယောဇေတွာ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ဝါ-သဒ္ဒေန ပတ္တံ ဝါ စီဝရံ ဝါ ဒဿေတွာ ‘‘ဒဏ္ဍကမ္မေ အာဟဋေ တွံ ဣဒံ လစ္ဆသိ’’ ဣတိ ဘာသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ကိရာတိ ပဒပူရဏတ္ထေ နိပါတော။

၂၅၁၇။ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတဒဏ္ဍကမ္မံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အပရာဓာနုရူပေနာ’’တိအာဒိ။ တံ အပရာဓာနုရူပဒဏ္ဍကမ္မံ နာမ ဝါလိကာသလိလာဒီနံ အာဟရာပနမေဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒါရုအာဒီနံ အာဟရာပနံ ဂဏှာတိ။ တဉ္စ ခေါ ‘‘ဩရမိဿတီ’’တိ အနုကမ္ပာယ, န ‘‘နဿိဿတိ ဝိဗ္ဘမိဿတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန ပါပဇ္ဈာသယေန။

၂၅၁၈-၉။ အကတ္တဗ္ဗံ ဒဏ္ဍကမ္မံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သီသေ ဝါ’’တိအာဒိ။ သီသေ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘သာမဏေရဿာ’’တိ အဓိကာရတော လဗ္ဘတိ။ ပါသာဏာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣဋ္ဌကာဒီနံ ဂဟဏံ။ သာမဏေရံ ဥဏှေ ပါသာဏေ နိပဇ္ဇာပေတုံ ဝါ ဥဏှာယ ဘူမိယာ နိပဇ္ဇာပေတုံ ဝါ ဥဒကံ ပဝေသေတုံ ဝါ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

ဘဂဝတာ အနုညာတဒဏ္ဍကမ္မံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဣဓာ’’တိအာဒိ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဒဏ္ဍကမ္မာဓိကာရေ။ အာဝရဏမတ္တန္တိ ‘‘မာ ဣဓ ပါဝိသီ’’တိ နိဝါရဏမတ္တံ။ ပကာသိတန္တိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယတ္ထ ဝါ ဝသတိ, ယတ္ထ ဝါ ပဋိက္ကမတိ, တတ္ထ အာဝရဏံ ကာတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၀၇) ဘာသိတံ။

‘‘ယတ္ထ ဝါ ဝသတိ, ယတ္ထ ဝါ ပဋိက္ကမတီတိ ယတ္ထ ဝသတိ ဝါ ပဝိသတိ ဝါ, ဥဘယေနာပိ အတ္တနော ပရိဝေဏဉ္စ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနဉ္စ ဝုတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၇) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ ယာဝ ယောဇိတံ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တိ, တာဝ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကပရိဝေဏံ ဝါ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနံ ဝါ ပဝိသိတုံ အဒတွာ နိဝါရဏံ အာဝရဏံ နာမ။ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတ္တနော’’တိ ဝစနံ ယေ အာဝရဏံ ကရောန္တိ, တေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝိညာယတိ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘အတ္တနော’’တိ ဣဒံ ယဿ အာဝရဏံ ကရောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဝဒန္တိ။ ကေစိ ဥဘယထာပိ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဥဘယတ္ထာပိ အာဝရဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ။ ဝီမံသိတွာ ယမေတ္ထ ယုတ္တတရံ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

နိဝါရဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၂၀။ ပက္ခော စ ဩပက္ကမိကော စ အာသိတ္တော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဧတ္ထ စ ‘‘အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကရောတီ’’တိအာဒီသု ယထာ ဥပေါသထဒိနေ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ ‘‘ဥပေါသထော’’တိ ဝုစ္စတိ, တထာ မာသဿ ပက္ခေ ပဏ္ဍကဘာဝမာပဇ္ဇန္တော ‘‘ပက္ခော’’တိ ဝုတ္တော။ အထ ဝါ ပက္ခပဏ္ဍကော ပက္ခော ဥတ္တရပဒလောပေန ယထာ ‘‘ဘီမသေနော ဘီမော’’တိ။ ဣဒဉ္စ ပါပါနုဘာဝေန ကဏှပက္ခေယေဝ ပဏ္ဍကဘာဝမာပဇ္ဇန္တဿ အဓိဝစနံ။ ယထာဟ ‘‘အကုသလဝိပါကာနုဘာဝေန ကာဠပက္ခေ ကာဠပက္ခေ ပဏ္ဍကော ဟောတိ, ဇုဏှပက္ခေ ပနဿ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ, အယံ ပက္ခပဏ္ဍကော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၉)။

ယဿ ဥပက္ကမေန ဗီဇာနိ အပနီတာနိ, အယံ ဩပက္ကမိကပဏ္ဍကော။ ယဿ ပရေသံ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဟေတွာ အသုစိနာ အာသိတ္တဿ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ, အယံ အာသိတ္တပဏ္ဍကော။ ဥသူယကောတိ ယဿ ပရေသံ အဇ္ဈာစာရံ ပဿတော ဥသူယာယ ဥပ္ပန္နာယ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ, အယံ ဥသူယပဏ္ဍကော။ ယော ပဋိသန္ဓိယံယေဝ အဘာဝကော ဥပ္ပန္နော, အယံ နပုံသကပဏ္ဍကော။

၂၅၂၁။ တေသူတိ တေသု ပဉ္စသု ပဏ္ဍကေသု။ ‘‘ပက္ခပဏ္ဍကဿ ယသ္မိံပက္ခေ ပဏ္ဍကော ဟောတိ, တသ္မိံယေဝဿ ပက္ခေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၉) ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တိဏ္ဏံ နိဝါရိတာ’’တိ ဣဒံ တဿ ပဏ္ဍကဿ ပဏ္ဍကပက္ခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၂၅၂၂။ ‘‘နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ လိင်္ဂနာသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘သောပိ လိင်္ဂနာသနေနေဝ နာသေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၉)။ ဧသ နယော ဥပရိပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု။

ပဏ္ဍကကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၂၃။ ထေနေတီတိ ထေနော, လိင်္ဂဿ ပဗ္ဗဇိတဝေသဿ ထေနော လိင်္ဂထေနော။ သံဝါသဿ ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကဿ ထေနော သံဝါသထေနော။ တဒုဘယဿ စာတိ တဿ လိင်္ဂဿ, သံဝါသဿ စ ဥဘယဿ ထေနောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧသ တိဝိဓောပိ ထေယျသံဝါသကော နာမ ပဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။

၂၅၂၄-၆။ တတ္ထ တေသု တီသု ထေယျသံဝါသကေသု ယော သယမေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘိက္ခုဝဿာနိ န ဂဏှတိ, ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနမ္ပိ နေဝ ဂဏှတိ, အပိ-သဒ္ဒေန အာသနေန နေဝ ပဋိဗာဟတိ ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု နေဝ သန္ဒိဿတီတိ သင်္ဂဏှနတော တဒုဘယမ္ပိ န ကရောတိ, အယံ လိင်္ဂမတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတဝေသမတ္တဿ ထေနတော စောရိကာယ ဂဟဏတော လိင်္ဂတ္ထေနော သိယာတိ ယောဇနာ။

ယော စ ပဗ္ဗဇိတော ဟုတွာ ဘိက္ခုဝဿာနိ ဂဏှတိ, သော ယထာဝုဍ္ဎဝန္ဒနာဒိကံ သံဝါသံ သာဒိယန္တောဝ သံဝါသတ္ထေနကော မတောတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ – ‘‘ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကော ဟိ သဗ္ဗောပိ ကိရိယဘေဒေါ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘သံဝါသော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀)။

ဝုတ္တနယောယေဝါတိ ဥဘိန္နံ ပစ္စေကံ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ ဧတဿ လက္ခဏန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အယံ တိဝိဓောပိ ထေယျသံဝါသကော အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော, ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တောပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော။ ဗျတိရေကမုခေန ထေယျသံဝါသလက္ခဏံ နိယမေတုံ အဋ္ဌကထာယ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀) ဝုတ္တဂါထာဒွယံ ဥဒါဟရန္တော အာဟ ‘‘ယထာဟ စာ’’တိ။ ယထာ အဋ္ဌကထာစရိယော ရာဇဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဂါထာဒွယမာဟ, တထာယမတ္ထော ဗျတိရေကတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၅၂၇-၈။ ရာဇဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရ-ရောဂဝေရိဘယေဟိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဘယ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ရာဇဘယေန ဒုဗ္ဘိက္ခဘယေနာ’’တိအာဒိနာ။ စီဝရာဟရဏတ္ထံ ဝါတိ အတ္တနာ ပရိစ္စတ္တစီဝရံ ပုန ဝိဟာရံ အာဟရဏတ္ထာယ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, ယာဝ သော သုဒ္ဓမာနသောတိ ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂတာယ သော သုဒ္ဓမာနသော ယာဝ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတီတိ အတ္ထော။

ယော ဟိ ရာဇဘယာဒီဟိ ဝိနာ ကေဝလံ ဘိက္ခူ ဝဉ္စေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝသိတုကာမတာယ လိင်္ဂံ ဂဏှာတိ, သော အသုဒ္ဓစိတ္တတာယ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏေနေဝ ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတိ။ အယံ ပန တာဒိသေန အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဘိက္ခူ ဝဉ္စေတုကာမတာယ အဘာဝတော ယာဝ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, တာဝ ထေယျသံဝါသကော နာမ န ဟောတိ။ တေနေဝ ‘‘ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂါနံ ‘ဂိဟီ မံ သမဏောတိ ဇာနန္တူ’တိ ဝဉ္စနာစိတ္တေ သတိပိ ဘိက္ခူနံ ဝဉ္စေတုကာမတာယ အဘာဝါ ဒေါသော န ဇာတော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

ကေစိ ပန ‘‘ဝူပသန္တဘယတာ ဣဓ သုဒ္ဓစိတ္တတာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝဉ္စ သတိ သော ဝူပသန္တဘယော ယာဝ သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, တာဝ ထေယျသံဝါသကော နာမ န ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ။ ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ ဝိညာယမာနေ အဝူပသန္တဘယဿ သံဝါသသာဒိယနေပိ ထေယျသံဝါသကတာ န ဟောတီတိ အာပဇ္ဇေယျ, န စ အဋ္ဌကထာယံ အဝူပသန္တဘယဿ သံဝါသသာဒိယနေ အထေယျသံဝါသကတာ ဒဿိတာ။ ‘‘သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနိ ဘုဉ္ဇန္တော’’တိ စ ဣမိနာ အဝူပသန္တဘယေနာပိ သံဝါသံ အသာဒိယန္တေနေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတိ။ တေနေဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ သံဃိကံ ဂဏှန္တဿ သံဝါသံ ပရိဟရိတုံ ဒုက္ကရံ, တသ္မာ ‘သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနိ ဘုဉ္ဇန္တော’တိ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ။ တသ္မာ ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂတာ စေတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တတာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

တာဝ ဧသ ထေယျသံဝါသကော နာမ န ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ‘‘တတြာယံ ဝိတ္ထာရနယော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

ထေယျသံဝါသကကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၂၉-၃၀။ ယော ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ‘‘အဟံ တိတ္ထိယော ဘဝိဿ’’န္တိ သလိင်္ဂေနေဝ အတ္တနော ဘိက္ခုဝေသေနေဝ တိတ္ထိယာနံ ဥပဿယံ ယာတိ စေတိ သမ္ဗန္ဓော။ တိတ္ထိယေသု ပက္ကန္တကော ပဝိဋ္ဌော တိတ္ထိယပက္ကန္တကော။ တေသံ လိင်္ဂေ နိဿိတေတိ တေသံ တိတ္ထိယာနံ ဝေသေ ဂဟိတေ။

၂၅၃၁။ ‘‘အဟံ တိတ္ထိယော ဘဝိဿ’’န္တိ ကုသစီရာဒိကံ ယော သယမေဝ နိဝါသေတိ, သောပိ ပက္ကန္တကော တိတ္ထိယပက္ကန္တကော သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၅၃၂-၄။ နဂ္ဂေါ တေသံ အာဇီဝကာဒီနံ ဥပဿယံ ဂန္တွာတိ ယောဇနာ။ ကေသေ လုဉ္စာပေတီတိ အတ္တနော ကေသေ လုဉ္စာပေတိ။ တေသံ ဝတာနိ အာဒိယတိ ဝါတိ ယောဇနာ။ ဝတာနိ အာဒိယတီတိ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနာဒီနိ ဝါ ဝတာနိ အာဒိယတိ။ တေသံ တိတ္ထိယာနံ မောရပိဉ္ဆာဒိကံ လိင်္ဂံ သညာဏံ သစေ ဂဏှာတိ ဝါ တေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဒ္ဓိမေဝ ဝါ သာရတော ဝါ ဧတိ ဥပဂစ္ဆတိ ဝါတိ ယောဇနာ။ ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သေဋ္ဌာတိ သေဋ္ဌဘာဝံ ဝါ ဥပဂစ္ဆတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀ တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာ) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ဧသ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ ဧဝ, န ပန ဝိမုစ္စတိ တိတ္ထိယပက္ကန္တဘာဝတော။ နဂ္ဂဿ ဂစ္ဆတောတိ ‘‘အာဇီဝကော ဘဝိဿ’’န္တိ ကာသာယာဒီနိ အနာဒါယ နဂ္ဂဿ အာဇီဝကာနံ ဥပသံဂစ္ဆတော။

၂၅၃၅။ ထေယျသံဝါသကော အနုပသမ္ပန္နဝသေန ဝုတ္တော, နော ဥပသမ္ပန္နဝသေန။ ဣမိနာ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ကူဋဝဿံ ဂဏှန္တောပိ အဿမဏော န ဟောတိ။ လိင်္ဂေ သဥဿာဟော ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုဝဿာဒီနိ ဂဏေန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒီပေတိ။ တထာ ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနာ’’တိ ဣမိနာ အနုပသမ္ပန္နံ နိဝတ္တေတိ။ တေန စ ‘‘သာမဏေရော သလိင်္ဂေန တိတ္ထာယတနံ ဂတောပိ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘတီ’’တိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတိ။

တိတ္ထိယပက္ကန္တကဿ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ပဗ္ဗာဇိတောပိ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပာဒိတော စ ကာသာယာနိ အပနေတွာ သေတကာနိ ဒတွာ ဂိဟိဘာဝံ ဥပနေတဗ္ဗော။ အယမတ္ထော စ ‘‘တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဘိက္ခဝေ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၁၀) ပါဠိတော စ ‘‘သော န ကေဝလံ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, အထ ခေါ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောပီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၀ တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာ) အဋ္ဌကထာဝစနတော စ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၃၆။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါဓိကာရေ။ မနုဿဇာတိကတော အညဿ တိရစ္ဆာနဂတေယေဝ အန္တောဂဓတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယက္ခော သက္ကောပိ ဝါ’’တိ။ တိရစ္ဆာနဂတော ဝုတ္တောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၁၁) ဝစနတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဥပလက္ခဏတော နိဝါရိတာယေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တေန တိရစ္ဆာနဂတော စ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယညူဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၁) ဝုတ္တံ။

တိရစ္ဆာနကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၃၇။ ပဉ္စာနန္တရိကေ ပေါသေတိ မာတုဃာတကော, ပိတုဃာတကော, အရဟန္တဃာတကော, လောဟိတုပ္ပါဒကော, သံဃဘေဒကောတိ အာနန္တရိယကမ္မေဟိ သမန္နာဂတေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ။

တတ္ထ မာတုဃာတကော (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၂) နာမ ယေန မနုဿိတ္ထိဘူတာ ဇနိကာ မာတာ သယမ္ပိ မနုဿဇာတိကေနေဝ သတာ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ, အယံ အာနန္တရိယေန မာတုဃာတကကမ္မေန မာတုဃာတကော, ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဋိက္ခိတ္တာ။ ယေန ပန မနုဿိတ္ထိဘူတာပိ အဇနိကာ ပေါသာဝနိကမာတာ ဝါ စူဠမာတာ ဝါ မဟာမာတာ ဝါ ဇနိကာပိ ဝါ နမနုဿိတ္ထိဘူတာ မာတာဃာတိတာ, တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ဝါရိတာ, န စ အာနန္တရိယော ဟောတိ။ ယေန သယံ တိရစ္ဆာနဘူတေန မနုဿိတ္ထိဘူတာ မာတာ ဃာတိတာ, သောပိ အာနန္တရိယော န ဟောတိ, တိရစ္ဆာနဂတတ္တာ ပနဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဋိက္ခိတ္တာဝ။ ပိတုဃာတကေပိ ဧသေဝ နယော။ သစေပိ ဟိ ဝေသိယာ ပုတ္တော ဟောတိ, ‘‘အယံ မေ ပိတာ’’တိ န ဇာနာတိ, ယဿ သမ္ဘဝေန နိဗ္ဗတ္တော, သော စေ အနေန ဃာတိတော, ‘‘ပိတုဃာတကော’’တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, အာနန္တရိယဉ္စ ဖုသတိ။

အရဟန္တဃာတကောပိ မနုဿအရဟန္တဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ မနုဿဇာတိယဉှိ အန္တမသော အပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ခီဏာသဝံ ဒါရကံ ဝါ ဒါရိကံ ဝါ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တော အရဟန္တဃာတကောဝ ဟောတိ, အာနန္တရိယဉ္စ ဖုသတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ စဿ ဝါရိတာ။ အမနုဿဇာတိကံ ပန အရဟန္တံ, မနုဿဇာတိကံ ဝါ အဝသေသံ အရိယပုဂ္ဂလံ ဃာတေတွာ အာနန္တရိယော န ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာပိဿ န ဝါရိတာ, ကမ္မံ ပန ဗလဝံ ဟောတိ။ တိရစ္ဆာနော မနုဿအရဟန္တမ္ပိ ဃာတေတွာ အာနန္တရိယော န ဟောတိ, ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ။

ယော ဒေဝဒတ္တော ဝိယ ဒုဋ္ဌစိတ္တေန ဝဓကစိတ္တေန တထာဂတဿ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနကမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေတိ, အယံ လောဟိတုပ္ပါဒကော နာမ, ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ဝါရိတာ။ ယော ပန ရောဂဝူပသမနတ္ထံ ဇီဝကော ဝိယ သတ္ထေန ဖာလေတွာ ပူတိမံသဉ္စ လောဟိတဉ္စ နီဟရိတွာ ဖာသုံ ကရောတိ, ဗဟုံ သော ပုညံ ပသဝတိ။

ယော ဒေဝဒတ္တော ဝိယ သာသနံ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ကတွာ စတုန္နံ ကမ္မာနံ အညတရဝသေန သံဃံ ဘိန္ဒတိ, အယံ သံဃဘေဒကော နာမ, ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ဝါရိတာ။ ‘‘မာတုဃာတကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိအာဒိကာယ (မဟာဝ။ ၁၁၂) ပါဠိယာ ဥပသမ္ပဒါပဋိက္ခေပေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာပဋိက္ခေပဿ ဥပလက္ခဏန္တိ အာဟ ‘‘ပဗ္ဗာဇေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ။

ဥဘတောဗျဉ္ဇနဉ္စေဝ ဘိက္ခုနိဒူသကဉ္စ တထာ ပဗ္ဗာဇေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥဘတောဗျဉ္ဇနန္တိ က-ကာရလောပေန နိဒ္ဒေသော။ ဣတ္ထိနိမိတ္တုပ္ပါဒနကမ္မတော စ ပုရိသနိမိတ္တုပ္ပါဒနကမ္မတော စ ဥဘတော ဗျဉ္ဇနမဿ အတ္ထီတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော။ သော ဒုဝိဓော ဟောတိ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော, ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ။

တတ္ထ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၆) ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ, ပုရိသနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ။ ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ပုရိသနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ။ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ဣတ္ထီသု ပုရိသတ္တံ ကရောန္တဿ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ, ပုရိသနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ။ ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ပုရိသာနံ ဣတ္ထိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆန္တဿ ပုရိသနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ, ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ။ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော သယဉ္စ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ, ပရဉ္စ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတိ။ ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကော သယံ န ဂဏှာတိ, ပရံ ဂဏှာပေတီတိ ဣဒမေတေသံ နာနာကရဏံ။ ဣမဿ ပန ဒုဝိဓဿာပိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿနေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အတ္ထိ, န ဥပသမ္ပဒါတိ ဣဒမိဓ သန္နိဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယော ပကတတ္တံ ဘိက္ခုနိံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၅) တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အညတရသ္မိံ ဒူသေတိ, အယံ ဘိက္ခုနိဒူသကော နာမ, ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ဝါရိတာ။ ယော ပန ကာယသံသဂ္ဂေန သီလဝိနာသံ ပါပေတိ, တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ န ဝါရိတာ။ ဗလက္ကာရေန ပန ဩဒါတဝတ္ထဝသနံ ကတွာ အနိစ္ဆမာနံယေဝ ဒူသေန္တောပိ ဘိက္ခုနိဒူသကောယေဝ။ ဗလက္ကာရေန ပန ဩဒါတဝတ္ထဝသနံ ကတွာ ဣစ္ဆမာနံ ဒူသေန္တော ဘိက္ခုနိဒူသကော န ဟောတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဂိဟိဘာဝေ သမ္ပဋိစ္ဆိတမတ္တေယေဝ သာ အဘိက္ခုနီ ဟောတိ။ သကိံ သီလဝိပန္နံ ပန ပစ္ဆာ ဒူသေန္တော နေဝ ဘိက္ခုနိဒူသကော ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ ဥပသမ္ပဒမ္ပိ လဘတိ။

၂၅၃၈။ ပါဠိအဋ္ဌကထာဝိမုတ္တံ အာစရိယပရမ္ပရာဘတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧကတော’’တိအာဒိ။ ‘‘ဧကတော’’တိ ဣမိနာ ဘိက္ခုသံဃဿာပိ ဂဟဏံ ဘဝေယျာတိ တံ ပရိဝဇ္ဇေတုံ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ တု သန္တိကေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတေန တံဒူသကဿ ဘဗ္ဗတံ ဒီပေတိ။ သော နေဝ ဘိက္ခုနိဒူသကော သိယာ, ‘‘ဥပသမ္ပဒံ လဘတေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, သာ စ နေဝ ပရာဇိတာ’’တိ ဣဒံ ဒုတိယဂါထာယ ဣဓာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ကေဝလံ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေနေဝ ဝုတ္တံ။ ‘‘သာ စ နေဝ ပရာဇိတာ’’တိ ဣမိနာ တဿာ စ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါယ ဘဗ္ဗတံ ဒီပေတိ။ အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိပဒေပိ ဝုတ္တောယေဝ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန ဧကတောဥပသမ္ပန္နံ ဒူသေတွာ ဘိက္ခုနိဒူသကော န ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ လဘတိ, သာ စ ပါရာဇိကာ န ဟောတီတိ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ။

၂၅၃၉။ ‘‘သိက္ခမာနာသာမဏေရီသု စ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တော နေဝ ဘိက္ခုနိဒူသကော ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ ဥပသမ္ပဒမ္ပိ လဘတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၅) အဋ္ဌကထာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ အနုပသမ္ပန္နဒူသကော’’တိ။ ‘‘ဥပသမ္ပဒံ လဘတေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇ’’န္တိ ဣဒံ ယထာဌာနေပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သာ စ နေဝ ပရာဇိတာတိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌကထာယ အနာဂတတ္တာ စ အနုပသမ္ပန္နာယ ဥပသမ္ပန္နဝိကပ္ပါဘာဝါ စ န ယောဇေတဗ္ဗံ။ အသတိ ဟိ ဥပသမ္ပန္နဝိကပ္ပေ ပရာဇိတဝိကပ္ပါသင်္ဂဟော ပဋိသေဓော နိရတ္ထကောတိ သာ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါနံ ဘဗ္ဗာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဣမေ ပန ပဏ္ဍကာဒယော ဧကာဒသ ပုဂ္ဂလာ ‘‘ပဏ္ဍကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ။ ၁၀၉) အဘဗ္ဗာယေဝ, နေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ န ရုဟတိ, တသ္မာ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ။ ဇာနိတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တော, ဥပသမ္ပာဒေန္တော စ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ အဇာနိတွာပိ ပဗ္ဗာဇိတာ, ဥပသမ္ပာဒိတာ စ ဇာနိတွာ လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗာ။

ဧကာဒသအဘဗ္ဗပုဂ္ဂလကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၄၀။ နူပသမ္ပာဒနီယောဝါတိ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောဝ။ အနုပဇ္ဈာယကောတိ အသန္နိဟိတဥပဇ္ဈာယော ဝါ အဂ္ဂဟိတဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏော ဝါ။ ကရောတောတိ အနုပဇ္ဈာယကံ ဥပသမ္ပာဒယတော။ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အာစရိယဿ စ ဂဏဿ စ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတိ။ န ကုပ္ပတိ သစေ ကတန္တိ သစေ အနုပဇ္ဈာယကဿ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ကတံ ဘဝေယျ, တံ န ကုပ္ပတိ သမဂ္ဂေန သံဃေန အကုပ္ပေန ဌာနာရဟေန ကတတ္တာ။

၂၅၄၁။ ဧကေတိ အဘယဂိရိဝါသိနော။ ‘‘န ဂဟေတဗ္ဗမေဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယ ဒဠှံ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ။ တံ ဝစနံ။ ဧတ္ထ စ ဥပဇ္ဈာယေ အသန္နိဟိတေပိ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏေ အကတေပိ ကမ္မဝါစာယံ ပန ဥပဇ္ဈာယကိတ္တနံ ကတံယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အညထာ ‘‘ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတီ’’တိ ဝုတ္တာယ ကမ္မဝိပတ္တိယာ သမ္ဘဝတော ကမ္မံ ကုပ္ပေယျ။ တေနေဝ ‘‘ဥပဇ္ဈာယံ အကိတ္တေတွာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဥပဇ္ဈံ အဂ္ဂါဟာပေတွာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၇) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ယထာ စ အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရဿ ဥပသမ္ပဒါကာလေ ကမ္မဝါစာယံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ အသန္တံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ကမ္မဝါစာယ ကတာယပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ, ဧဝံ ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာယသ္မတော ဓမ္မရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ အသန္တံ ပုဂ္ဂလံ ကိတ္တေတွာ ကေဝလံ သန္တပဒနီဟာရေန ကမ္မဝါစာယ ကတာယ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘န ကုပ္ပတိ သစေ ကတ’’န္တိ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပဇ္ဈာယကော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၁၇) ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ ‘‘သော စ ပုဂ္ဂလော အနုပသမ္ပန္နော’’တိ အဝုတ္တတ္တာ, ကမ္မဝိပတ္တိလက္ခဏဿ စ အသမ္ဘဝတော ‘‘န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

သေသေသု သဗ္ဗတ္ထပီတိ သံဃဂဏပဏ္ဍကထေယျသံဝါသကတိတ္ထိယပက္ကန္တကတိရစ္ဆာနဂတမာတုပိတုအရဟန္တဃာတကဘိက္ခုနိဒူသကသံဃဘေဒကလောဟိတုပ္ပါဒကဥဘတောဗျဉ္ဇနကသင်္ခါတေဟိ ဥပဇ္ဈာယေဟိ ဥပသမ္ပာဒိတေသု သဗ္ဗေသု တေရသသု ဝိကပ္ပေသု။ ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သံဃေန ဥပဇ္ဈာယေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ။ န ကေဝလံ ဧတေသုယေဝ တေရသသု, အထ ‘‘အပတ္တကအစီဝရကအစီဝရပတ္တကယာစိတကပတ္တယာစိတကစီဝရယာစိတကပတ္တစီဝရကာ’’တိ ဧတေသု ဆသု ဝိကပ္ပေသု အယံ နယော ယောဇေတဗ္ဗောတိ။ သေသ-ဂ္ဂဟဏေန ဧတေသမ္ပိ သင်္ဂဟော။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အပတ္တကော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၁၁၈)။ အယံ နယောတိ ‘‘န ကုပ္ပတိ သစေ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တနယော။

၂၅၄၂။ ပဉ္စဝီသတီတိ စတုဝီသတိ ပါရာဇိကာ, ဦနဝီသတိဝဿော စာတိ ပဉ္စဝီသတိ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဇာနံ ဦနဝီသတိဝဿော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော။ ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၉၉)။ ဩသာရောတိ ဥပသမ္ပဒါသင်္ခါတော ဩသာရော။ တေနေဝ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ‘‘တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, ဧကစ္စော သောသာရိတော’’တိအာဒိပါဌဿ (မဟာဝ။ ၃၉၆) အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဩသာရေတီတိ ဥပသမ္ပဒါကမ္မဝသေန ပဝေသေတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၉၆) ဝုတ္တံ။ ‘‘နာသနာရဟော’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပဏ္ဍကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ။ ၁၀၉) ဥပသမ္ပာဒိတဿာပိ သေတကာနိ ဒတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပါပေတဗ္ဗတံ ဒီပေတိ။

၂၅၄၃။ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိ ဗာတ္တိံသာတိ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ –

‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နော, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, သောသာရိတော။ ပါဒစ္ဆိန္နော…ပေ… ဟတ္ထပါဒစ္ဆိန္နော… ကဏ္ဏစ္ဆိန္နော… နာသစ္ဆိန္နော… ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နော… အင်္ဂုလိစ္ဆိန္နော… အဠစ္ဆိန္နော… ကဏ္ဍရစ္ဆိန္နော… ဖဏဟတ္ထကော… ခုဇ္ဇော… ဝါမနော… ဂလဂဏ္ဍီ… လက္ခဏာဟတော… ကသာဟတော… လိခိတကော… သီပဒိကော… ပါပရောဂီ… ပရိသဒူသကော… ကာဏော… ကုဏီ… ခဉ္ဇော… ပက္ခဟတော… ဆိန္နိရိယာပထော… ဇရာဒုဗ္ဗလော… အန္ဓော… မူဂေါ… ပဓိရော… အန္ဓမူဂေါ… အန္ဓပဓိရော… မူဂပဓိရော… အန္ဓမူဂပဓိရော, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, သောသာရိတော’’တိ (မဟာဝ။ ၃၉၆) ဗာတ္တိံသ။

ကုဋ္ဌိအာဒိ စ တေရသာတိ မဟာခန္ဓကေ အာဂတာ –

‘‘ကုဋ္ဌိံ ဂဏ္ဍိံ ကိလာသိဉ္စ, သောသိဉ္စ အပမာရိကံ၊

တထာ ရာဇဘဋံ စောရံ, လိခိတံ ကာရဘေဒကံ။

‘‘ကသာဟတံ နရဉ္စေဝ, ပုရိသံ လက္ခဏာဟတံ၊

ဣဏာယိကဉ္စ ဒါသဉ္စ, ပဗ္ဗာဇေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ –

ယထာဝုတ္တာ တေရသ။

ဧဝမေတေ ပဉ္စစတ္တာလီသ ဝုတ္တာ။ တေသု ကသာဟတလက္ခဏာဟတလိခိတကာနံ တိဏ္ဏံ ဥဘယတ္ထ အာဂတတ္တာ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါစတ္တာလီသေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဗာတ္တိံသ, ကုဋ္ဌိအာဒိ စ တေရသာ’’တိ ယေ ပုဂ္ဂလာ ဝုတ္တာ, တေသံ။ ဩသာရော အပ္ပတ္တောတိ ဥပသမ္ပဒါအနနုရူပါတိ အတ္ထော။ ကတော စေတိ အကတ္တဗ္ဗဘာဝမသလ္လက္ခန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယဒိ ဥပသမ္ပဒါသင်္ခါတော ဩသာရော ကတော ဘဝေယျ။ ရူဟတီတိ သိဇ္ဈတိ, တေ ပုဂ္ဂလာ ဥပသမ္ပန္နာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အာစရိယာဒယော ပန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ယထာဟ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ – ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ပန ဒွတ္တိံသ သုဩသာရိတာ, ဥပသမ္ပာဒိတာ ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ, န တေ လဗ္ဘာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ။ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ, ပန ကာရကသံဃော စ သာတိသာရာ, န ကောစိ အာပတ္တိတော မုစ္စတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၉၆)။

၂၅၄၄-၅။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတုံ, တဉ္စ ခေါ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေနာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၂၃) ဝစနတော သစေ တယော အာစရိယာ ဧကသီမာယံ နိသိန္နာ ဧကဿ ဥပဇ္ဈာယဿ နာမံ ဂဟေတွာ တိဏ္ဏံ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာနံ ဝိသုံ ဝိသုံယေဝ ကမ္မဝါစံ ဧကက္ခဏေ ဝတွာ တယော ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧကူပဇ္ဈာယကော ဟောတီ’’တိအာဒိ။

‘‘တယော’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ‘‘သမ္ဗဟုလာနံ ထေရာန’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၂၃) အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဧကတောတိ ဧကက္ခဏေ။ အနုသာဝနန္တိ ကမ္မဝါစံ။ ဩသာရေတွာတိ ဝတွာ။ ကမ္မန္တိ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ။ န စ ကုပ္ပတီတိ န ဝိပဇ္ဇတိ။ ကပ္ပတီတိ အဝိပဇ္ဇနတော ဧဝံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၅၄၆-၇။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၂၃) ဝစနတော သစေ ဧကော အာစရိယော ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတော စ ဓမ္မရက္ခိတော စ သံဃရက္ခိတော စ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာနံ ပစ္စေကံ နာမံ ဂဟေတွာ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ဒွေ တယောပိ ဥပသမ္ပာဒေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧကူပဇ္ဈာယကော ဟောတီ’’တိအာဒိ။

ဥပသမ္ပဒံ အပေက္ခန္တီတိ ‘‘ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာ’’တိ ဥပသမ္ပဇ္ဇနကာ ဝုစ္စန္တိ။ တေသံ နာမန္တိ တေသံ ဥပသမ္ပဇ္ဇန္တာနဉ္စေဝ ဥပဇ္ဈာယာနဉ္စ နာမံ။ အနုပုဗ္ဗေန သာဝေတွာတိ ယောဇနာ, ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတော’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တနယေန ကမ္မဝါစာယံ သကဋ္ဌာနေ ဝတွာ သာဝေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနာတိ ဧကေန အာစရိယေန။ ဧကတောတိ ဒွေ တယော ဇနေ ဧကတော ကတွာ။ အနုသာဝေတွာတိ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ။ ကတံ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ။

၂၅၄၈။ အညမညာနုသာဝေတွာတိ အညမညဿ နာမံ အနုသာဝေတွာ, ဂဟေတွာတိ အတ္ထော, အညမညဿ နာမံ ဂဟေတွာ ကမ္မဝါစံ ဝတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၅၄၉။ တံ ဝိဓိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုမနော’’တိအာဒိ။ သုမနောတိ အာစရိယော။ တိဿထေရဿ ဥပဇ္ဈာယဿ။ သိဿကံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ။ အနုသာဝေတီတိ ကမ္မဝါစံ သာဝေတိ။ တိဿောတိ ပဌမံ ဥပဇ္ဈာယဘူတဿ ဂဟဏံ။ သုမနထေရဿာတိ ပဌမံ အာစရိယတ္ထေရမာဟ။ ဣမေ ဒွေ ဧကသီမာယံ နိသီဒိတွာ ဧကက္ခဏေ အညမညဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ကမ္မဝါစံ ဝဒန္တာ အတ္တနော အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ပဋိစ္စ ဥပဇ္ဈာယာပိ ဟောန္တိ, အန္တေဝါသိကေ ပဋိစ္စ အာစရိယာပိ ဟောန္တိ, အညမညဿ ဂဏပူရကာ စ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ –

‘‘သစေ ပန နာနာစရိယာ နာနာဥပဇ္ဈာယာ ဟောန္တိ, တိဿတ္ထေရော သုမနတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, သုမနတ္ထေရော တိဿတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ

အနုဿာဝေတိ, အညမညဉ္စ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၃)။

၂၅၅၀။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဥပသမ္ပဒါဓိကာရေ။ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ‘‘န တွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေနာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၂၃) ပဋိသိဒ္ဓါ။ လောကိယေဟိ အာဒိစ္စပုတ္တော မနူတိ ယော ပဌမကပ္ပိကော မနုဿာနံ အာဒိရာဇာ ဝုစ္စတိ, တဿ ဝံသေ ဇာတတ္တာ အာဒိစ္စော ဗန္ဓု ဧတဿာတိ အာဒိစ္စဗန္ဓု, ဘဂဝါ, တေန။

မဟာခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဥပေါသထက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၅၅၁-၂။ ယာ ဧကာဒသဟိ သီမာဝိပတ္တီဟိ ဝဇ္ဇိတာ တိသမ္ပတ္တိသံယုတာ နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဃဋေတွာ သမ္မတာ, သာ အယံ ဗဒ္ဓသီမာ နာမ သိယာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ အတိခုဒ္ဒကာ, အတိမဟတီ, ခဏ္ဍနိမိတ္တာ, ဆာယာနိမိတ္တာ, အနိမိတ္တာ, ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ, နဒိယာ သမ္မတာ, သမုဒ္ဒေ သမ္မတာ, ဇာတဿရေ သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာတိ ‘‘ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ အာကာရေဟိ သီမတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝစနတော ဣမာ ဧကာဒသ ဝိပတ္တိသီမာယော နာမ, ဝိပန္နသီမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တတ္ထ အတိခုဒ္ဒကာ နာမ ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ န သက္ကောန္တိ။ အတိမဟတီ နာမ ယာ အန္တမသော ကေသဂ္ဂမတ္တေနာပိ တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ သမ္မတာ။ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ အဃဋိတနိမိတ္တာ ဝုစ္စတိ။ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ အနုက္ကမေနေဝ ဒက္ခိဏာယ, ပစ္ဆိမာယ, ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ကိတ္တေတွာ ပုန ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပုဗ္ဗကိတ္တိတံ ပဋိကိတ္တေတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ အခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဟောတိ။ သစေ ပန အနုက္ကမေန အာဟရိတွာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ တတ္ထေဝ ဌပေတိ, ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ။ အပရာပိ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ယာ အနိမိတ္တုပဂံ တစသာရရုက္ခံ ဝါ ခါဏုကံ ဝါ ပံသုပုဉ္ဇဝါလိကာပုဉ္ဇာနံ ဝါ အညတရံ အန္တရာ ဧကံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ။ ဆာယာနိမိတ္တာ နာမ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာဒီနံ ယံ ကိဉ္စိ ဆာယံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ။ အနိမိတ္တာ နာမ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နိမိတ္တာနိ အကိတ္တေတွာ သမ္မတာ။ ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ နာမ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ နိမိတ္တာနံ ဗဟိ ဌိတေန သမ္မတာ။

နဒိယာ သမုဒ္ဒေ ဇာတဿရေ သမ္မတာ နာမ ဧတေသု နဒိအာဒီသု သမ္မတာ။ သာ ဟိ ဧဝံ သမ္မတာပိ ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ, သဗ္ဗော သမုဒ္ဒေါ အသီမော, သဗ္ဗော ဇာတဿရော အသီမော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၈) ဝစနတော အသမ္မတာဝ ဟောတိ။ သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ နာမ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ။ သစေ ဟိ ပေါရာဏကဿ ဝိဟာရဿ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ အမ္ဗော စေဝ ဇမ္ဗူ စာတိ ဒွေ ရုက္ခာ အညမညံ သံသဋ္ဌဝိဋပါ ဟောန္တိ, တေသု အမ္ဗဿ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဇမ္ဗူ, ဝိဟာရသီမာ စ ဇမ္ဗုံ အန္တော ကတွာ အမ္ဗံ ကိတ္တေတွာ ဗဒ္ဓါ ဟောတိ, အထ ပစ္ဆာ တဿ ဝိဟာရဿ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဝိဟာရေ ကတေ သီမံ ဗန္ဓန္တာ ဘိက္ခူ တံ အမ္ဗံ အန္တော ကတွာ ဇမ္ဗုံ ကိတ္တေတွာ ဗန္ဓန္တိ, သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္နာ ဟောတိ။ သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ နာမ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ။ သစေ ဟိ ပရေသံ ဗဒ္ဓသီမံ သကလံ ဝါ တဿာ ပဒေသံ ဝါ အန္တော ကတွာ အတ္တနော သီမံ သမ္မန္နတိ, သီမာယ သီမာ အဇ္ဈောတ္ထရိတာ နာမ ဟောတီတိ။ ဣတိ ဣမာဟိ ဧကာဒသဟိ ဝိပတ္တိသီမာဟိ ဝဇ္ဇိတာတိ အတ္ထော။

တိသမ္ပတ္တိသံယုတာတိ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိ, ပရိသာသမ္ပတ္တိ, ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တီတိ ဣမာဟိ တီဟိ သမ္ပတ္တီဟိ သမန္နာဂတာ။ တတ္ထ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ ‘‘ပဗ္ဗတနိမိတ္တံ, ပါသာဏနိမိတ္တံ, ဝနနိမိတ္တံ, ရုက္ခနိမိတ္တံ, မဂ္ဂနိမိတ္တံ, ဝမ္မိကနိမိတ္တံ, နဒိနိမိတ္တံ, ဥဒကနိမိတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၃၈) ဧဝံ ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု နိမိတ္တေသု တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ယထာလဒ္ဓါနိ နိမိတ္တုပဂါနိ နိမိတ္တာနိ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ? ပဗ္ဗတော, ဘန္တေ, ဧသော ပဗ္ဗတော နိမိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သမ္မာ ကိတ္တေတွာ သမ္မတာ။

ပရိသာသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ သန္နိပတိတွာ ယာဝတိကာ တသ္မိံ ဂါမခေတ္တေ ဗဒ္ဓသီမံ ဝါ နဒိသမုဒ္ဒဇာတဿရေ ဝါ အနောက္ကမိတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ, တေ သဗ္ဗေ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ကတွာ, ဆန္ဒံ ဝါ အာဟရိတွာ သမ္မတာ။

ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာဝတာ သမန္တာ နိမိတ္တာ ကိတ္တိတာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၃၉) နယေန ဝုတ္တာယ ပရိသုဒ္ဓါယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ သမ္မတာ။ ဧဝံ ဧကာဒသ ဝိပတ္တိသီမာယော အတိက္ကမိတွာ တိဝိဓသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဃဋေတွာ သမ္မတာ သီမာ ဗဒ္ဓသီမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၂၅၅၃-၄။ ခဏ္ဍသမာနသံဝါသအဝိပ္ပဝါသာ အာဒယော အာဒိဘူတာ, အာဒိမှိ ဝါ ယာသံ သီမာနံ တာ ခဏ္ဍသမာနသံဝါသာဝိပ္ပဝါသာဒီ, တာသံ, တာဟိ ဝါ ပဘေဒေါ ခဏ္ဍသမာနသံဝါသာဒိဘေဒေါ, တတော ခဏ္ဍသမာနသံဝါသာဒိဘေဒတော, ခဏ္ဍသီမာ, သမာနသံဝါသသီမာ, အဝိပ္ပဝါသသီမာတိ ဣမာသံ သီမာနံ ဧတာဟိ ဝါ ကရဏဘူတာဟိ, ဟေတုဘူတာဟိ ဝါ ဇာတေန ဝိဘာဂေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမာနသံဝါသာဝိပ္ပဝါသာနမန္တရေ ခဏ္ဍာ ပရိစ္ဆိန္နာ တာဟိ အသင်္ကရာ သီမာ ခဏ္ဍသီမာ နာမ။ သမာနသံဝါသေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကတော ဥပေါသထာဒိကော သံဝါသော ဧတ္ထ ကရီယတီတိ သမာနသံဝါသာ နာမ။ အဝိပ္ပဝါသာယ လက္ခဏံ ‘‘ဗန္ဓိတွာ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခတိ။ ဣတိ ဗဒ္ဓါ တိဓာ ဝုတ္တာတိ ဧဝံ ဗဒ္ဓသီမာ တိပ္ပဘေဒါ ဝုတ္တာ။

ဥဒကုက္ခေပါတိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနံ။ သတ္တန္နံ အဗ္ဘန္တရာနံ သမာဟာရာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ, တတောပိ စ။ အဗဒ္ဓါပိ တိဝိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထာတိ တာသု တီသု အဗဒ္ဓသီမာသု။ ဂါမပရိစ္ဆေဒေါတိ သဗ္ဗဒိသာသု သီမံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ဣမဿ ပဒေသဿ ဧတ္တကော ကရော’’တိ ဧဝံ ကရေန နိယမိတော ဂါမပ္ပဒေသော။ ယထာဟ – ‘‘ယတ္တကေ ပဒေသေ တဿ ဂါမဿ ဘောဇကာ ဗလိံ ဟရန္တိ, သော ပဒေသော အပ္ပေါ ဝါ ဟောတု မဟန္တော ဝါ, ‘ဂါမသီမာ’တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ယမ္ပိ ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တေ ဧကံ ပဒေသံ ‘အယံ ဝိသုံ ဂါမော ဟောတူ’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ရာဇာ ကဿစိ ဒေတိ, သောပိ ဝိသုံဂါမသီမာ ဟောတိယေဝါ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၇)။

‘‘ဂါမပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ ဣမိနာ စ နဂရပရိစ္ဆေဒေါ စ သင်္ဂဟိတော။ ယထာဟ – ‘‘ဂါမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ နဂရမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၇)။ နိဂမသီမာယ ဝိသုံယေဝ ဝုတ္တတ္တာ တဿာ ဣဓ သင်္ဂဟော န ဝတ္တဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှိ ပါဠိယံ ‘‘ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ ယာ တဿ ဝါ ဂါမဿ ဂါမသီမာ, နိဂမဿ ဝါ နိဂမသီမာ, အယံ တတ္ထ သမာနသံဝါသာ ဧကုပေါသထာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၇)။ ဣမိဿာ ဝိသုံယေဝ လက္ခဏဿ ဝုတ္တတ္တာ ဂါမသီမာလက္ခဏေနေဝ ဥပလက္ခိတာ။

၂၅၅၅။ ‘‘ဇာတဿရေ’’တိအာဒီသု ဇာတဿရာဒီနံ လက္ခဏံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ယော ပန ကေနစိ ခဏိတွာ အကတော သယံဇာတော သောဗ္ဘော သမန္တတော အာဂတေန ဥဒကေန ပူရိတော တိဋ္ဌတိ, ယတ္ထ နဒိယံ ဝက္ခမာနပ္ပကာရေ ဝဿကာလေ ဥဒကံ သန္တိဋ္ဌတိ, အယံ ဇာတဿရော နာမ။ ယောပိ နဒိံ ဝါ သမုဒ္ဒံ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခန္တဥဒကေန ခဏိတော သောဗ္ဘော ဧတံ လက္ခဏံ ပါပုဏာတိ, အယမ္ပိ ဇာတဿရောယေဝ။ သမုဒ္ဒေါ ပါကဋောယေဝ။

ယဿာ ဓမ္မိကာနံ ရာဇူနံ ကာလေ အနွဍ္ဎမာသံ အနုဒသာဟံ အနုပဉ္စာဟံ အနတိက္ကမိတွာ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဝလာဟကေသု ဝိဂတမတ္တေသု သောတံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, အယံ နဒိသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ။ ယဿာ ပန ဤဒိသေ သုဝုဋ္ဌိကာလေ ဝဿာနဿ စတုမာသေ သောတံ န ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ယတ္ထ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ သိက္ခာကရဏီယေ အာဂတလက္ခဏေန တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အန္တရဝါသကံ အနုက္ခိပိတွာ ဥတ္တရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ အန္တရဝါသကော တေမိယတိ, အယံ သမုဒ္ဒံ ဝါ ပဝိသတု တဠာကံ ဝါ, ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ နဒီ နာမ။

သမန္တတောတိ သမန္တာ။ မဇ္ဈိမဿာတိ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ။ ဥဒကုက္ခေပေါတိ ဝက္ခမာနေန နယေန ထာမပ္ပမာဏေန ခိတ္တဿ ဥဒကဿ ဝါ ဝါလုကာယ ဝါ ပတိတဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နော အန္တောပဒေသော။ ယထာ အက္ခဓုတ္တာ ဒါရုဂုဠံ ခိပန္တိ, ဧဝံ ဥဒကံ ဝါ ဝါလုကံ ဝါ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ထာမမဇ္ဈိမေန ပုရိသေန သဗ္ဗထာမေန ခိပိတဗ္ဗံ, တတ္ထ ယတ္ထ ဧဝံ ခိတ္တံ ဥဒကံ ဝါ ဝါလုကာ ဝါ ပတတိ, အယံ ဥဒကုက္ခေပေါ နာမာတိ။ ဥဒကုက္ခေပသညိတောတိ ‘‘ဥဒကုက္ခေပေါ’’တိ သလ္လက္ခိတော။

၂၅၅၆။ အဂါမကေ အရညေတိ ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသေ ဂါမရဟိတေ မဟာအရညေ။ သမန္တတော သတ္တေဝဗ္ဘန္တရာတိ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနတော ပရိက္ခိပိတွာ သတ္တေဝ အဗ္ဘန္တရာ ယဿာ သီမာယ ပရိစ္ဆေဒေါ, အယံ သတ္တဗ္ဘန္တရနာမိကာ သီမာ နာမ။

၂၅၅၇။ ဂုဠုက္ခေပနယေနာတိ အက္ခဓုတ္တကာနံ ဒါရုဂုဠုက္ခိပနာကာရေန။ ဥဒကုက္ခေပကာတိ ဥဒကုက္ခေပသဒိသဝသေန။

၂၅၅၈။ ဣမာသံ ဒွိန္နံ သီမာနံ ဝဍ္ဎနက္ကမံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဗ္ဘန္တရူဒကုက္ခေပါ, ဌိတောကာသာ ပရံ သိယု’’န္တိ။ ဌိတောကာသာ ပရန္တိ ပရိသာယ ဌိတဋ္ဌာနတော ပရံ, ပရိသပရိယန္တတော ပဋ္ဌာယ သတ္တဗ္ဘန္တရာ စ မိနိတဗ္ဗာ, ဥဒကုက္ခေပေါ စ ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၂၅၅၉-၆၀။ အန္တောပရိစ္ဆေဒေတိ ဥဒကုက္ခေပေန ဝါ သတ္တဗ္ဘန္တရေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆိန္နောကာသဿ အန္တော။ ဟတ္ထပါသံ ဝိဟာယ ဌိတော ဝါ ပရံ တတ္တကံ ပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမ္မ ဌိတော ဝါတိ ယောဇနာ, သီမန္တရိကတ္ထာယ ဌပေတဗ္ဗံ ဧကံ ဥဒကုက္ခေပံ ဝါ သတ္တဗ္ဘန္တရံ ဧဝ ဝါ အနတိက္ကမ္မ ဌိတောတိ အတ္ထော။

ကမ္မံ ဝိကောပေတီတိ အန္တော ဌိတော ကမ္မဿ ဝဂ္ဂဘာဝကရဏတော, ဗဟိ တတ္တကံ ပဒေသံ အနတိက္ကမိတွာ ဌိတော အညဿ သံဃဿ ဂဏပူရဏဘာဝံ ဂစ္ဆန္တော သီမာယ သင်္ကရဘာဝကရဏေန ကမ္မံ ဝိကောပေတိ။ ဣတိ ယသ္မာ အဋ္ဌကထာနယော, တသ္မာ သော အန္တောသီမာယ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတော ဟတ္ထပါသေ ဝါ ကာတဗ္ဗော, သီမန္တရိကတ္ထာယ ပရိစ္ဆိန္နောကာသတော ဗဟိ ဝါ ကာတဗ္ဗော။ တတ္တကံ ပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဌိတော ယထာဌိတောဝ သစေ အညဿ ကမ္မဿ ဂဏပူရကော န ဟောတိ, ကမ္မံ န ကောပေတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၂၅၆၁-၂။ သဏ္ဌာနန္တိ တိကောဋိသဏ္ဌာနံ။ နိမိတ္တန္တိ ပဗ္ဗတာဒိနိမိတ္တံ။ ဒိသကိတ္တနန္တိ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဒိသာကိတ္တနံ။ ပမာဏန္တိ တိယောဇနပရမံ ပမာဏံ။ သောဓေတွာတိ ယသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ သီမံ ဗန္ဓတိ, တတ္ထ ဝသန္တေ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခူ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရေ ဝသန္တေ သီမာယ ဗဟိ ဂန္တုံ အဒတွာ, အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရေ ဝသန္တေ ဟတ္ထပါသံ ဥပနေတဗ္ဗေ ဟတ္ထပါသံ နေတွာ အဝသေသေ ဗဟိသီမာယ ကတွာ သဗ္ဗမဂ္ဂေသု အာရက္ခံ ဝိဒဟိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သီမန္တိ ခဏ္ဍသီမံ။

ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘တိကောဏ’’န္တိအာဒိ။ ပဏဝူပမန္တိ ပဏဝသဏ္ဌာနံ မဇ္ဈေ သံခိတ္တံ ဥဘယကောဋိယာ ဝိတ္ထတံ။ ‘‘ဝိတာနာကာရံ ဓနုကာကာရ’’န္တိ အာကာရ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဓနုကာကာရန္တိ အာရောပိတဓနုသဏ္ဌာနံ, ‘‘မုဒိင်္ဂူပမံ သကဋူပမ’’န္တိ ဥပမာ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ မုဒိင်္ဂူပမန္တိ မဇ္ဈေ ဝိတ္ထတံ ဥဘယကောဋိယာ တနုကံ တုရိယဝိသေသံ မုဒိင်္ဂန္တိ ဝဒန္တိ, တာဒိသန္တိ အတ္ထော။ သီမံ ဗန္ဓေယျာတိ ယောဇနာ။

၂၅၆၃။ ပဗ္ဗတာဒိနိမိတ္တုပဂနိမိတ္တာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဗ္ဗတ’’န္တိအာဒိ။ ဣတိ အဋ္ဌ နိမိတ္တာနိ ဒီပယေတိ ယောဇနာ။ တတြေဝံ သင်္ခေပတော နိမိတ္တုပဂတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – သုဒ္ဓပံသုသုဒ္ဓပါသာဏဥဘယမိဿကဝသေန (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ၊ မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) တိဝိဓောပိ ဟိ ပဗ္ဗတော ဟတ္ထိပ္ပမာဏတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ နိမိတ္တုပဂေါ, တတော ဩမကတရော န ဝဋ္ဋတိ။ အန္တောသာရေဟိ ဝါ အန္တောသာရမိဿကေဟိ ဝါ ရုက္ခေဟိ စတုပဉ္စရုက္ခမတ္တမ္ပိ ဝနံ နိမိတ္တုပဂံ, တတော ဦနတရံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပါသာဏနိမိတ္တေ အယဂုဠမ္ပိ ပါသာဏသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ယော ကောစိ ပါသာဏော ဥက္ကံသေန ဟတ္ထိပ္ပမာဏတော ဩမကတရံ အာဒိံ ကတွာ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပရိမာဏော နိမိတ္တုပဂေါ, န တတော ခုဒ္ဒကတရော။ ပိဋ္ဌိပါသာဏော ပန အတိမဟန္တောပိ ဝဋ္ဋတိ။ ရုက္ခော ဇီဝန္တောယေဝ အန္တောသာရော ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတော အန္တမသော ဥဗ္ဗေဓတော အဋ္ဌင်္ဂုလော ပရိဏာဟတော သူစိဒဏ္ဍပ္ပမာဏောပိ နိမိတ္တုပဂေါ, န တတော ဩရံ ဝဋ္ဋတိ။ မဂ္ဂေါ ဇင်္ဃမဂ္ဂေါ ဝါ ဟောတု သကဋမဂ္ဂေါ ဝါ, ယော ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဒွေ တီဏိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ဂစ္ဆတိ, တာဒိသော ဇင်္ဃသကဋသတ္ထေဟိ ဝဠဉ္ဇိယမာနောယေဝ နိမိတ္တုပဂေါ, အဝဠဉ္ဇော န ဝဋ္ဋတိ။ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန တံဒိဝသံ ဇာတော အဋ္ဌင်္ဂုလုဗ္ဗေဓော ဂေါဝိသာဏမတ္တောပိ ဝမ္မိကော နိမိတ္တုပဂေါ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဥဒကံ ယံ အသန္ဒမာနံ အာဝါဋပေါက္ခရဏိတဠာကဇာတဿရလောဏိသမုဒ္ဒါဒီသု ဌိတံ, တံ အာဒိံ ကတွာ အန္တမသော တင်္ခဏံယေဝ ပထဝိယံ ခတေ အာဝါဋေ ဃဋေဟိ အာဟရိတွာ ပူရိတမ္ပိ ယာဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနာ သဏ္ဌဟနကံ နိမိတ္တုပဂံ, ဣတရံ သန္ဒမာနကံ, ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒကာလံ အတိဋ္ဌန္တံ, ဘာဇနဂတံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ။ ယာ အဗဒ္ဓသီမာလက္ခဏေ နဒီ ဝုတ္တာ, သာ နိမိတ္တုပဂါ, အညာ န ဝဋ္ဋတီတိ။

၂၅၆၄။ တေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ တီဏီတိ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗဒဿနံ, ဣမိနာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ နိမိတ္တာနိ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဒဿေတိ။ ယထာဟ – ‘‘သာ ဧဝံ သမ္မန္နိတွာ ဗဇ္ဈမာနာ ဧကေန, ဒွီဟိ ဝါ နိမိတ္တေဟိ အဗဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈)။ သတေနာပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနာယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တေန ဝီသတိယာ, တိံသာယ ဝါ နိမိတ္တေဟိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ။

၂၅၆၅။ တိယောဇနံ ပရံ ဥက္ကဋ္ဌော ပရိစ္ဆေဒေါ ဧတိဿာတိ တိယောဇနပရာ။ ‘‘ဝီသတီ’’တိအာဒီနံ သင်္ချာနေ, သင်္ချေယျေ စ ဝတ္တနတော ဣဓ သင်္ချာနေ ဝတ္တမာနံ ဝီသတိ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူနန္တိ ဘိန္နာဓိကရဏနိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘ဧကဝီသတိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏီယပရမတ္တာ သံဃကမ္မဿ ကမ္မာရဟေန သဒ္ဓိံ ဘိက္ခူနံ ဧကဝီသတိံ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော, ဣဒဉ္စ နိသိန္နာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ။ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ဟိ ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ သက္ကောန္တိ, တတ္တကေ ပဒေသေ သီမံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။

၂၅၆၆။ ယာ ဥက္ကဋ္ဌာယပိ ယာ စ ဟေဋ္ဌိမာယပိ ကေသဂ္ဂမတ္တတောပိ အဓိကာ ဝါ ဦနာ ဝါ, ဧတာ ဒွေပိ သီမာယော ‘‘အသီမာ’’တိ အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၂၅၆၇။ သမန္တတော သဗ္ဗမေဝ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာတိ ပုဗ္ဗဒိသာနုဒိသာဒီသု ပရိတော သဗ္ဗဒိသာသု ယထာလဒ္ဓံ နိမိတ္တောပဂံ သဗ္ဗနိမိတ္တံ ‘‘ဝိနယဓရေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’န္တိ? ‘ပဗ္ဗတော, ဘန္တေ’တိ။ ပုန ဝိနယဓရေန ‘ဧသော ပဗ္ဗတော နိမိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဃဋေတွာ ကိတ္တေတွာ။ ဉတ္တိ ဒုတိယာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာဝတာ သမန္တာ နိမိတ္တာ ကိတ္တိတာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၃၉) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တေန ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေနာတိ အတ္ထော။ အရဟတိ ပဟောတိ ဝိနယဓရောတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၅၆၈။ ဗန္ဓိတွာတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏနယေန သမာနသံဝါသသီမံ ပဌမံ ဗန္ဓိတွာ။ အနန္တရန္တိ ကိစ္စန္တရေန ဗျဝဟိတံ အကတွာ, ကာလက္ခေပံ အကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, သီမံ သမူဟနိတုကာမာနံ ပစ္စတ္တိကာနံ ဩကာသံ အဒတွာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပစ္ဆာတိ သမာနသံဝါသသမ္မုတိတော ပစ္ဆာ။ စီဝရာဝိပ္ပဝါသကံ သမ္မန္နိတွာန ယာ ဗဒ္ဓါ, သာ ‘‘အဝိပ္ပဝါသာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။

တတ္ထ စီဝရာဝိပ္ပဝါသကံ သမ္မန္နိတွာန ယာ ဗဒ္ဓါတိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာ သာ သံဃေန သီမာ သမ္မတာ သမာနသံဝါသာ ဧကုပေါသထာ…ပေ… ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၄) ဝုတ္တနယေန စီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နိတွာ ယာ ဗဒ္ဓါ။ သာ အဝိပ္ပဝါသာတိ ဝုစ္စတီတိ တတ္ထ ဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသနိမိတ္တာပတ္တိယာ အဘာဝတော တထာ ဝုစ္စတိ, ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၅၆၉။ ‘‘ယာ ကာစိ နဒိလက္ခဏပ္ပတ္တာ နဒီ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ‘ဧတံ ဗဒ္ဓသီမံ ကရောမာ’တိ ကတာပိ အသီမာဝ ဟောတီ’’တိအာဒိကံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၇) အဋ္ဌကထာနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နဒီ…ပေ… န ဝေါတ္ထရတီ’’တိ, န ပတ္ထရတိ သီမာဘာဝေန ဗျာပိနီ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ တေနေဝါတိ ယေန န ဝေါတ္ထရတိ, တေနေဝ ကာရဏေန။ အဗြဝီတိ ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ, သဗ္ဗော သမုဒ္ဒေါ အသီမော, သဗ္ဗော ဇာတဿရော အသီမော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၇) အဝေါစ။

သီမာကထာဝဏ္ဏနာ။

၂၅၇၀။ အဋ္ဌမိယာပိ ဥပေါသထဝေါဟာရတ္တာ ဒိနဝသေန ဥပေါသထာနံ အတိရေကတ္တေပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတေယေဝ ဥပေါသထေ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘နဝေဝါ’’တိ။

၂၅၇၁-၃။ တေ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘စာတုဒ္ဒသော…ပေ… ကမ္မေနုပေါသထာ’’တိ။ စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏော စာတုဒ္ဒသော။ ပန္နရသန္နံ ပူရဏော ပန္နရသော။ ယဒါ ပန ကောသမ္ဗက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၄၅၁ အာဒယော) အာဂတနယေန ဘိန္နေ သံဃေ ဩသာရိတေ တသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိံ သံဃော တဿ ဝတ္ထုဿ ဝူပသမာယ သံဃသာမဂ္ဂိံ ကရောတိ, တဒါ ‘‘တာဝဒေဝ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၄၇၅) ဝစနတော ဌပေတွာ စာတုဒ္ဒသပန္နရသေ အညောပိ ယော ကောစိ ဒိဝသော သာမဂ္ဂီ ဥပေါသထောတိ။ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ စာတုဒ္ဒသော, ပန္နရသော, သာမဂ္ဂီ စ ဥပေါသထောတိ ဧတေ တယောပိ ဥပေါသထာ ဒိဝသေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဒိဝသေနေဝ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

သံဃေဥပေါသထောတိ သံဃေန ကာတဗ္ဗဥပေါသထော။ ဂဏေပုဂ္ဂလုပေါသထောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သာဓျသာဓနလက္ခဏဿ သမ္ဗန္ဓဿ လဗ္ဘမာနတ္တာ ‘‘သံဃေ’’တိအာဒီသု သာမိဝစနပ္ပသင်္ဂေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော။ ဥပေါသထော သာဓျော ကမ္မဘာဝတော, သံဃဂဏပုဂ္ဂလာ သာဓနံ ကာရကဘာဝတော။

သုတ္တဿ ဥဒ္ဒေသော သုတ္တုဒ္ဒေသော, သုတ္တုဒ္ဒေသောတိ အဘိဓာနံ နာမံ ယဿ သော သုတ္တုဒ္ဒေသာဘိဓာနော။ ကမ္မေနာတိ ကိစ္စဝသေန။

၂၅၇၄။ ‘‘အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဝါစ္စလိင်္ဂမပေက္ခိတွာ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော။ ဝါစ္စလိင်္ဂါ ဟိ တဗ္ဗာဒယောတိ ပါတိမောက္ခော နိဒ္ဒိဋ္ဌော, ပါရိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ပုမိတ္ထိလိင်္ဂေန ယောဇေတဗ္ဗာ။

၂၅၇၅။ ဝုတ္တာတိ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ, နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ, အယံ ပဌမော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၅၀) ဒေသိတာ, သယဉ္စ တေသဉ္စ ဥဒ္ဒေသေ သင်္ခေပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဒါန’’န္တိအာဒိ။ သာဝေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သုတေနာ’’တိ သေသော။ သေသကန္တိ အနုဒ္ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနံ –

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော…ပေ… အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတီတိ ဣမံ နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ

ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါနံ, တတ္ထာယသ္မန္တေ ပုစ္ဆာမိ ကစ္စိတ္ထ ပရိသုဒ္ဓါ, ဒုတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ…ပေ… ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’တိ ဝတွာ ‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါနံ။ သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟိ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ…ပေ… အဝိဝဒမာနေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၅၀) –

အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေန အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ။

၂၅၇၆။ သေသေသုပီတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာပေက္ခာယ သေသေသု ပါရာဇိကုဒ္ဒေသာဒီသုပိ။ ‘‘အယမေဝ နယော ဉေယျော’’တိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ ‘‘ဝိတ္ထာရေနေဝ ပဉ္စမော’’တိ ဝစနတော ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသေ ‘‘သာဝေတဗ္ဗံ တု သေသက’’န္တိ အယံ နယော န လဗ္ဘတိ။ ‘‘သာဝေတဗ္ဗံ တု သေသက’’န္တိ ဝစနတော ပါရာဇိကုဒ္ဒေသာဒီသု ယသ္မိံ ဝိပ္ပကတေ အန္တရာယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဒ္ဓိံ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ။ နိဒါနုဒ္ဒေသေ ပန အနုဒ္ဒိဋ္ဌေ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ။ ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ အနိယတုဒ္ဒေသဿ ပရိဟီနတ္တာ ‘‘ဘိက္ခုနီနဉ္စ စတ္တာရော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥဒ္ဒေသာ နဝိမေ ပနာတိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ, ဘိက္ခုနီနံ စတ္တာရောတိ ဥဘတောပါတိမောက္ခေ ဣမေ နဝ ဥဒ္ဒေသာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော။

၂၅၇၇။ ဥပေါသထေတိ သံဃုပေါသထေ။ အန္တရာယန္တိ ရာဇန္တရာယာဒိကံ ဒသဝိဓံ အန္တရာယံ။ ယထာဟ – ‘‘ရာဇန္တရာယော စောရန္တရာယော အဂျန္တရာယော ဥဒကန္တရာယော မနုဿန္တရာယော အမနုဿန္တရာယော ဝါဠန္တရာယော သရီသပန္တရာယော ဇီဝိတန္တရာယော ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၅၀)။

တတ္ထ သစေ ဘိက္ခူသု ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၅၀) နိသိန္နေသု ရာဇာ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ရာဇန္တရာယော။ စောရာ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ စောရန္တရာယော။ ဒဝဒါဟော အာဂစ္ဆတိ ဝါ, အာဝါသေ ဝါ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌဟတိ, အယံ အဂျန္တရာယော။ မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, ဩဃော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ဥဒကန္တရာယော။ ဗဟူ မနုဿာ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ မနုဿန္တရာယော။ ဘိက္ခုံ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အယံ အမနုဿန္တရာယော။ ဗျဂ္ဃါဒယော စဏ္ဍမိဂါ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ ဝါဠန္တရာယော။ ဘိက္ခုံ သပ္ပါဒယော ဍံသန္တိ, အယံ သရီသပန္တရာယော။ ဘိက္ခု ဂိလာနော ဝါ ဟောတိ, ကာလံ ဝါ ကရောတိ, ဝေရိနော ဝါ တံ မာရေတုံ ဂဏှန္တိ, အယံ ဇီဝိတန္တရာယော။ မနုဿာ ဧကံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဘိက္ခူ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေတုကာမာ ဂဏှန္တိ, အယံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော။

‘‘စေဝါ’’တိ ဣမိနာ အန္တရာယေဝ အန္တရာယသညိနာ ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသေ အကတေပိ အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ အနုဒ္ဒေသောတိ ဝိတ္ထာရေန အနုဒ္ဒေသော။ နိဝါရိတောတိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသတိ အန္တရာယေ သံခိတ္တေန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၅၀) ပဋိသိဒ္ဓေါ။ ဣမိနာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတိ အန္တရာယေ သံခိတ္တေန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၅၀) ဣဒမ္ပိ ဝိဘာဝိတံ ဟောတိ။

၂၅၇၈။ တဿာတိ ပါတိမောက္ခဿ။ ဣဿရဏဿ ဟေတုမာဟ ‘‘‘ထေရာဓေယျ’န္တိ ပါဌတော’’တိ။ ထေရာဓေယျန္တိ ထေရာဓီနံ, ထေရာယတ္တန္တိ အတ္ထော။ ပါဌတောတိ ပါဠိဝစနတော။ ‘‘ယော တတ္ထ ဘိက္ခု ဗျတ္တော ပဋိဗလော, တဿာဓေယျံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၅၅) ဝစနတော အာဟ ‘‘အဝတ္တန္တေနာ’’တိအာဒိ။ အဝတ္တန္တေနာတိ အန္တမသော ဒွေပိ ဥဒ္ဒေသေ ဥဒ္ဒိသိတုံ အသက္ကောန္တေန။ ထေရေန ယော အဇ္ဈိဋ္ဌော, ဧဝမဇ္ဈိဋ္ဌဿ ယဿ ပန ထေရဿ, နဝဿ, မဇ္ဈိမဿ ဝါ သော ပါတိမောက္ခော ဝတ္တတိ ပဂုဏော ဟောတိ, သော ဣဿရောတိ သမ္ဗန္ဓော။

အဇ္ဈိဋ္ဌောတိ ‘‘တွံ, အာဝုသော, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသာ’’တိ အာဏတ္တော, ဣမိနာ အနာဏတ္တဿ ဥဒ္ဒိသိတုံ သာမတ္ထိယာ သတိပိ အနိဿရဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ။ ယထာဟ – ‘‘သစေ ထေရဿ ပဉ္စ ဝါ စတ္တာရော ဝါ တယော ဝါ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ နာဂစ္ဆန္တိ, ဒွေ ပန အခဏ္ဍာ သုဝိသဒါ ဝါစုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ, ထေရာယတ္တောဝ ပါတိမောက္ခော။ သစေ ပန ဧတ္တကမ္ပိ ဝိသဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဗျတ္တဿ ဘိက္ခုနော အာယတ္တော ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၅၅)။

၂၅၇၉။ ဥဒ္ဒိသန္တေတိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တေ။ သမာ ဝါတိ အာဝါသိကေဟိ ဂဏနေန သမာ ဝါ။ အပ္ပါ ဝါတိ ဦနာ ဝါ။ အာဂစ္ဆန္တိ သစေ ပနာတိ သစေ ပန အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ။ သေသကန္တိ အနုဒ္ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနံ။

၂၅၈၀။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ခဏေယေဝ ကထာရမ္ဘတော ပုဗ္ဗမေဝ။ ‘‘ဝါ’’တိ ဣဒံ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ဣမိနာ အဝုတ္တံ ‘‘အဝုဋ္ဌိတာယ ဝါ’’တိ ဣမံ ဝိကပ္ပံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ စ ဘိက္ခုပရိသာယ အညမညံ သုခကထာယ နိသိန္နာယယေဝါတိ အတ္ထော။ ပရိသာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကစ္စာယာ’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗာယာ’’တိ စ သေသော။ ဘိက္ခူနံ ဧကစ္စာယ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌိတာယ ဝါ သဗ္ဗာယ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌိတာယ ဝါတိ ယောဇနာ။ တေသန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ အာဝါသိကာနံ။ မူလေတိ သန္တိကေ။ ပါရိသုဒ္ဓိ ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ…ပေ… အာဂစ္ဆန္တိ ဗဟုတရာ, တေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ ပုန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ ဗဟူ’’တိ။ ဧတ္ထ ‘‘ပုန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ သေသော။ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ပုန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ အယံ ပနေတ္ထ သေသဝိနိစ္ဆယော –

‘‘ပန္နရသောဝါသိကာနံ, ဣတရာနံ သစေတရော၊

သမာနေတရေနုဝတ္တန္တု, ပုရိမာနံ သစေဓိကာ၊

ပုရိမာ အနုဝတ္တန္တု, တေသံ သေသေပျယံ နယော။

‘‘ပါဋိပဒေါဝါသိကာနံ,

ဣတရာနံ ဥပေါသထော၊

သမထောကာနံ သာမဂ္ဂိံ,

မူလဋ္ဌာ ဒေန္တု ကာမတော။

ဗဟိ ဂန္တွာန ကာတဗ္ဗော,

နော စေ ဒေန္တိ ဥပေါသထော၊

ဒေယျာနိစ္ဆာယ သာမဂ္ဂီ,

ဗဟူသု ဗဟိ ဝါ ဝဇေ။

‘‘ပါဋိပဒေဂန္တုကာနံ, ဧဝမေဝ အယံ နယော၊

သာဝေယျ သုတ္တံ သဉ္စိစ္စ, အဿာဝေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ။

၂၅၈၁။ ဝိနိဒ္ဒိဋ္ဌဿာတိ အာဏတ္တဿ, ဣမိနာ ဣတရေသံ အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ ဣဓ ‘‘အဂိလာနဿာ’’တိ သေသော။ ထေရေန အာဏာပေန္တေန ‘‘ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝါ သဒါကာလမေဝ ဧကော ဝါ ဘာရနိတ္ထရဏကော ဝါ သရဘာဏကဓမ္မကထိကာဒီသု အညတရော ဝါ န ဥပေါသထာဂါရသမ္မဇ္ဇနတ္ထံ အာဏာပေတဗ္ဗော, အဝသေသာ ပန ဝါရေန အာဏာပေတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၅၉) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တဝိဓိနာ အာဏာပေတဗ္ဗော။ သစေ အာဏတ္တော သမ္မဇ္ဇနိံ တာဝကာလိကမ္ပိ န လဘတိ, သာခါဘင်္ဂံ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ တမ္ပိ အလဘန္တဿ လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ။

အာသနပညာပနာဏတ္တိယမ္ပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဏာပေတဗ္ဗော။ အာဏာပေန္တေန စ သစေ ဥပေါသထာဂါရေ အာသနာနိ နတ္ထိ, သံဃိကာဝါသတောပိ အာဟရိတွာ ပညပေတွာ ပုန အာဟရိတဗ္ဗာနိ။ အာသနေသု အသတိ ကဋသာရကေပိ တဋ္ဋိကာယောပိ ပညပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဋ္ဋိကာသုပိ အသတိ သာခါဘင်္ဂါနိ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ပညပေတဗ္ဗာနိ, ကပ္ပိယကာရကံ အလဘန္တဿ လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ။

ပဒီပကရဏေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဏာပေတဗ္ဗော။ အာဏာပေန္တေန စ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဩကာသေ တေလံ ဝါ ဝဋ္ဋိ ဝါ ကပလ္လိကာ ဝါ အတ္ထိ, တံ ဂဟေတွာ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ သစေ တေလာဒီနိ နတ္ထိ, ဘိက္ခာစာရေနပိ ပရိယေသိတဗ္ဗာနိ။ ပရိယေသိတွာ အလဘန္တဿ လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ။ အပိစ ကပါလေ အဂ္ဂိပိ ဇာလေတဗ္ဗော။

၂၅၈၂။ ဒီပန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဇာလေတွာ’’တိ သေသော။ အထ ဝါ ‘‘ကတွာ’’တိ ဣမိနာ စ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာတိ ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ, အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, မယံ အညမညံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရေယျာမာ’’တိ ဧဝံ ဂဏဉတ္တိံ နိက္ခိပိတွာ။ ကတ္တဗ္ဗော တီဟုပေါသထောတိ တီဟိ ဘိက္ခူဟိ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ တီသု ထေရေန ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဒွေ ဧဝံ တိက္ခတ္တုမေဝ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ, အာဝုသော, ‘ပရိသုဒ္ဓေါ’တိ မံ ဓာရေထာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၆၈)။ ဒုတိယေန, တတိယေန စ ယထာက္ကမံ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ, ဘန္တေ, ‘ပရိသုဒ္ဓေါ’တိ မံ ဓာရေထာ’’တိ တိက္ခတ္တုမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။

၂၅၈၃။ ပုဗ္ဗကိစ္စာဒီနိ ကတွာ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ ထေရေန နဝေါ ဧဝံ တိက္ခတ္တုမေဝ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ, အာဝုသော, ‘ပရိသုဒ္ဓေါ’တိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၆၈), နဝေန ထေရောပိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟံ, ဘန္တေ, ‘ပရိသုဒ္ဓေါ’တိ မံ ဓာရေထာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၆၈) တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဣမသ္မိံ ပန ဝါရေ ဉတ္တိယာ အဋ္ဌပနဉ္စ ‘‘ဓာရေဟီ’’တိ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော စာတိ ဧတ္တကောဝ ဝိသေသောတိ တံ အနာဒိယိတွာ ပုဂ္ဂလေန ကာတဗ္ဗံ ဥပေါသထဝိဓိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စံ သမာပေတွာ, အဓိဋ္ဌေယျ ပနေကကော’’တိ။ အဓိဋ္ဌေယျာတိ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဥပေါသထော, ပန္နရသော’တိ ဝါ ‘စာတုဒ္ဒသော’တိ ဝါ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌေယျ။ အဿာတိ အဝသာနေ ဝုတ္တပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော။ ယထာဝုတ္တော သံဃောပိ တယောပိ ဒွေပိ အတ္တနော အတ္တနော အနုညာတံ ဥပေါသထံ အန္တရာယံ ဝိနာ သစေ န ကရောန္တိ, ဧဝမေဝ အာပတ္တိမာပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၅၈၄-၅။ ဣဒါနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထကမ္မာနိ, အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ဥပေါသထကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၄၉) နယေန ဝုတ္တံ ကမ္မစတုက္ကံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဓမ္မေန စ ဝဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိ။ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂေန ကမ္မံ, အဓမ္မတော သမဂ္ဂေန ကမ္မံ, ဓမ္မေန ဝဂ္ဂေန ကမ္မံ, ဓမ္မတော သမဂ္ဂေန ကမ္မန္တိ ဧတာနိ စတ္တာရိ ဥပေါသထဿ ကမ္မာနီတိ ဇိနော အဗြဝီတိ ယောဇနာ။ စတူသွပိ ပနေတေသူတိ ဧတေသု စတူသု ကမ္မေသု ပန။ စတုတ္ထန္တိ ‘‘သမဂ္ဂေန စ ဓမ္မတော’’တိ ဝုတ္တံ စတုတ္ထံ ဥပေါသထကမ္မံ ‘‘ဓမ္မကမ္မ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။

၂၅၈၆-၇။ တာနိ ကမ္မာနိ ဝိဘာဝေတုမာဟ ‘‘အဓမ္မေနိဓာ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဧတ္ထ ဧတေသု စတူသု ဥပေါသထေသု။ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂေါ ဥပေါသထော ကတမောတိ ကထေတုကာမတာပုစ္ဆာ။ ယတ္ထ ယဿံ ဧကသီမာယံ ဘိက္ခုနော စတ္တာရော ဝသန္တီတိ ယောဇနာ။

တတြ ဧကဿ ပါရိသုဒ္ဓိံ အာနယိတွာ တေ တယော ဇနာ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ စေ, ဧဝံ ကတော ဥပေါသထော အဓမ္မော ဝဂ္ဂုပေါသထော နာမာတိ ယောဇနာ, ဧကသီမဋ္ဌေဟိ စတူဟိ သံဃုပေါသထေ ကာတဗ္ဗေ ဂဏုပေါသထဿ ကတတ္တာ အဓမ္မော စ သံဃမဇ္ဈံ ဝိနာ ဂဏမဇ္ဈံ ပါရိသုဒ္ဓိယာ အဂမနတော တဿ ဟတ္ထပါသံ အနုပဂမနေန ဝဂ္ဂေါ စ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၅၈၈။ အဓမ္မေန သမဂ္ဂေါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပေါသထော ကတမော’’တိ အနုဝတ္တေတဗ္ဗံ။ ‘‘ဘိက္ခုနော ဧကတော’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ‘‘ဟောတိ အဓမ္မိကော’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ စတူဟိ သမဂ္ဂေဟိ သံဃုပေါသထေ ကာတဗ္ဗေ ဂဏုပေါသထကရဏံ အဓမ္မော, ဟတ္ထပါသုပဂမနတော သမဂ္ဂေါ ဟောတိ။

၂၅၈၉-၉၀။ ယော ဥပေါသထော ဓမ္မေန ဝဂ္ဂေါ ဟောတိ, သော ကတမောတိ ယောဇနာ။ ယတ္ထ ယဿံ ဧကသီမာယံ စတ္တာရော ဘိက္ခုနော ဝသန္တိ, တတြ ဧကဿ ပါရိသုဒ္ဓိံ အာနယိတွာ တေ တယော ဇနာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တေ စေ, ဓမ္မေန ဝဂ္ဂေါ ဥပေါသထော ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ဧကသီမဋ္ဌေဟိ စတူဟိ သံဃုပေါသထဿ ကတတ္တာ ဓမ္မော, ဧကဿ ဟတ္ထပါသံ အနုပဂမနေန ဝဂ္ဂေါ စ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၅၉၁။ ယော ဓမ္မတော သမဂ္ဂေါ, သော ကတမောတိ ယောဇနာ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ စတ္တာရော ဘိက္ခုနော ဧကတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ စေ, အယံ ဓမ္မတော သမဂ္ဂေါ ဥပေါသထောတိ မတော အဓိပ္ပေတောတိ ယောဇနာ။ စတူဟိ သံဃုပေါသထဿ ကတတ္တာ ဓမ္မော, ဧကဿာပိ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟနေန သမဂ္ဂေါတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၅၉၂။ ဝဂ္ဂေ သံဃေ ဝဂ္ဂေါတိ သညိနော, သမဂ္ဂေ စ သံဃေ ဝဂ္ဂေါတိ သညိနော ဥဘယတ္ထ ဝိမတိဿ ဝါ ဥပေါသထံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋံ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၅၉၃။ ဘေဒါဓိပ္ပါယတောတိ ‘‘နဿန္တေတေ, ဝိနဿန္တေတေ, ကော တေဟိ အတ္ထော’’တိ ဧဝံ ဘေဒပုရေက္ခာရတာယ ‘‘ဥပေါသထံ ကရောန္တဿာ’’တိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဿ ဘိက္ခုနော ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ အကုသလဗလဝတာယ စ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတီတိ။ ယထာဟ – ‘‘ဘေဒပုရေက္ခာရပန္နရသကေ အကုသလဗလဝတာယ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၇၆)။ ဝဂ္ဂေ ဝါ သမဂ္ဂေ ဝါ သံဃေ သမဂ္ဂေါ ဣတိ သညိနော ဥပေါသထံ ကရောန္တဿ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ။ အဝသေသော ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗဝိနိစ္ဆယော ပဝါရဏဝိနိစ္ဆယာဝသာနေ ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိပ္ပဒါနေနာ’’တိအာဒီဟိ (ဝိ။ ဝိ။ ၂၆၄၂) ဧကတော ဝတ္တုမိစ္ဆန္တေန န ဝုတ္တော။

၂၅၉၄-၅။ ‘‘ဥက္ခိတ္တေနာ’’တိအာဒိကာနိ ကရဏဝစနန္တာနိ ပဒါနိ ‘‘သဟာ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ‘‘ဥပေါသထော န ကာတဗ္ဗော’’တိ ပဒေန ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ ဥက္ခိတ္တေနာတိ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခိတ္တကော, အာပတ္တိယာ အပ္ပဋိကမ္မေ ဥက္ခိတ္တကော, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ဥက္ခိတ္တကောတိ တိဝိဓေန ဥက္ခိတ္တေန။ ဧတေသု ဟိ တိဝိဓေ ဥက္ခိတ္တကေ သတိ ဥပေါသထံ ကရောန္တော သံဃော ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ။

‘‘ဂဟဋ္ဌေနာ’’တိ ဣမိနာ တိတ္ထိယောပိ သင်္ဂဟိတော။ သေသေဟိ သဟဓမ္မိဟီတိ ဘိက္ခုနီ, သိက္ခမာနာ, သာမဏေရော, သာမဏေရီတိ စတူဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ။ စုတနိက္ခိတ္တသိက္ခေဟီတိ ဧတ္ထ စုတော စ နိက္ခိတ္တသိက္ခော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ စုတော နာမ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နကော။ နိက္ခိတ္တသိက္ခော နာမ သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော။

ဧကာဒသဟီတိ ပဏ္ဍကော, ထေယျသံဝါသကော, တိတ္ထိယပက္ကန္တကော, တိရစ္ဆာနဂတော, မာတုဃာတကော, ပိတုဃာတကော, အရဟန္တဃာတကော, ဘိက္ခုနိဒူသကော, သံဃဘေဒကော, လောဟိတုပ္ပါဒကော, ဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ အဘဗ္ဗေဟိ။

သဘာဂါပတ္တိကေန ဝါ သဟ ဥပေါသထော န ကာတဗ္ဗော, ပါရိဝုတ္ထေန ဆန္ဒေန ဥပေါသထော န ကာတဗ္ဗော, ကရောတော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ဧဝံ ဥက္ခိတ္တဝဇ္ဇိတေသု သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု ဒုက္ကဋမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ယံ ဒွေပိ ဇနာ ဝိကာလဘောဇနာဒိနာ သဘာဂဝတ္ထုနာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝရူပါ ဝတ္ထုသဘာဂါ ‘သဘာဂါ’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၉) ဝစနတော ‘‘သဘာဂါပတ္တီ’’တိ ဝတ္ထုသဘာဂါပတ္တိယေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။

ဥပေါသထဒိဝသေ သဗ္ဗောဝ သံဃော သစေ သဘာဂါပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ,

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အညတရသ္မိံ အာဝါသေ တဒဟုပေါသထေ သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ, တေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ ဧကော ဘိက္ခု သာမန္တာ အာဝါသာ သဇ္ဇုကံ ပါဟေတဗ္ဗော ‘ဂစ္ဆာဝုသော, တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိတွာ အာဂစ္ဆ, မယံ တေ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿာမာ’တိ။ ဧဝဉ္စေတံ လဘေထ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ လဘေထ, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော – ‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပန္နော, ယဒါ အညံ ဘိက္ခုံ သုဒ္ဓံ အနာပတ္တိကံ ပဿိဿတိ, တဒါ တဿ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၇၁) စ,

ဝေမတိကော စေ ဟောတိ,

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂါယ အာပတ္တိယာ ဝေမတိကော, ယဒါ

နိဗ္ဗေမတိကော ဘဝိဿတိ, တဒါ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၇၁) စ,

ဝုတ္တနယေန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။

ဧတ္ထ စ သဇ္ဈုကန္တိ တဒဟေဝါဂမနတ္ထာယ။ ဂဏုပေါသထာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ယထာ သံဃော သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သုဒ္ဓံ အလဘိတွာ ‘ယဒါ သုဒ္ဓံ ပဿိဿတိ, တဒါ တဿ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿတီ’တိ ဝတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘတိ, ဧဝံ ဒွီဟိပိ အညမညံ အာရောစေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကေနာပိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ လဘိတွာ ပဋိကရိဿာမီ’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ကိရာ’’တိ။ ကိရာတိ စေတ္ထ အနုဿဝတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န ပနာရုစိယံ။

ပါရိဝုတ္ထေန ဆန္ဒေနာတိ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ နိသိန္နေနပိ ‘‘အသုဘလက္ခဏတာဒိနာ ကေနစိ ကာရဏေန န ကရိဿာမီ’’တိ ဝိဿဋ္ဌေ ဆန္ဒေ သစေ ပုန ကရိဿတိ, ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ ကာတဗ္ဗံ။ ယထာဟ – ‘‘ဧတသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အနာနေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၆၇)။

၂၅၉၆။ အဒေသေတွာ ပနာပတ္တိန္တိ အာပန္နံ အာပတ္တိံ အဒေသေတွာ။ နာဝိကတွာန ဝေမတိန္တိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာသု အာပတ္တီသု ဝေမတိကော, ယဒါ နိဗ္ဗေမတိကော ဘဝိဿာမိ, တဒါ တာ အာပတ္တိယော ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဝိမတိံ အနာရောစေတွာ။ ‘‘ယဒါ နိဗ္ဗေမတိကောတိ ဧတ္ထ သစေ ပနေသ နိဗ္ဗေမတိကော န ဟောတိ, ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာဝ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၉) အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ တတြာယံ ဒေသနာဝိဓိ – သစေ မေဃစ္ဆန္နေ သူရိယေ ‘‘ကာလော နု ခေါ, ဝိကာလော’’တိ ဝေမတိကော ဘုဉ္ဇတိ, တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဝေမတိကော ဘုဉ္ဇိံ, သစေ ကာလော အတ္ထိ, သမ္ဗဟုလာ ဒုက္ကဋာ အာပတ္တိယော အာပန္နောမှိ။ နော စေ အတ္ထိ, သမ္ဗဟုလာ ပါစိတ္တိယာပတ္တိယော အာပန္နောမှီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ယာ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သမ္ဗဟုလာ ဒုက္ကဋာ ဝါ ပါစိတ္တိယာ ဝါ အာပတ္တိယော အာပန္နော, တာ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗာပတ္တီသူတိ။

ဂဏ္ဌိပဒေသု ပနေဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော – ‘‘အဟံ, အာဝုသော, ဣတ္ထန္နာမာယ အာပတ္တိယာ ဝေမတိကော, ယဒါ နိဗ္ဗေမတိကော ဘဝိဿာမိ, တဒါ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿာမီ’တိ ဝတွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ပါတိမောက္ခံ သောတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၇၀) ဝစနတော ယာဝ နိဗ္ဗေမတိကော န ဟောတိ, တာဝ သဘာဂါပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န လဘတိ။ အညေသဉ္စ ကမ္မာနံ ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။ ‘‘ပုန နိဗ္ဗေမတိကော ဟုတွာ ဒေသေတဗ္ဗမေဝါ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဘိ။ ဋီ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ အတ္ထိ, ဒေသိတေ ပန န ဒေါသော။ ‘‘ဣတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၇၀) ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယောတိ။

၂၅၉၇။ ဥပေါသထေတိ ဒိနကာရကကတ္တဗ္ဗာကာရဝသေန ပန္နရသီ, သံဃုပေါသထော, သုတ္တုဒ္ဒေသောတိ ဣမေဟိ တီဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတေ ဥပေါသထေ။ သဘိက္ခုမှာ စ အာဝါသာတိ ‘‘ယသ္မိံ ဥပေါသထေ ကိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနပ္ပကာရာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ။ ဣဓ ‘‘အနာဝါသာ’’တိ သေသော။ အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘အဘိက္ခုကော ဝါ နာနာသံဝါသကေဟိ သဘိက္ခုကော ဝါ’’တိ စ န ဂန္တဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘အညတြ သံဃေန အညတြ အန္တရာယာ’’တိ စ သေသော။ ‘‘အနာဝါသော’’တိ ဥဒေါသိတာဒယော ဝုတ္တာ။ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထေ သဘိက္ခုမှာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ အဘိက္ခုကော ဝါ နာနာသံဝါသကေဟိ သဘိက္ခုကော ဝါ အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ အညတြ သံဃေန အညတြ အန္တရာယာ ကုဒါစနံ ကဒါစိပိ န ဂန္တဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၂၅၉၈။ ယသ္မိံ အာဝါသေ ပန ဥပေါသထေ ကိစ္စံ သစေ ဝတ္တတိ, သော အာဝါသော ‘‘သဘိက္ခုကော နာမာ’’တိ ပကာသိတောတိ ယောဇနာ, ဣမိနာ သစေ ယတ္ထ ဥပေါသထော န ဝတ္တတိ, သော သန္တေသုပိ ဘိက္ခူသု အဘိက္ခုကော နာမာတိ ဒီပေတိ။

၂၅၉၉။ ဥပေါသထဿ ပယောဇနံ, တပ္ပသင်္ဂေန ပဝါရဏာယ စ နိဒ္ဓါရေတုကာမတာယာဟ ‘‘ဥပေါသထော ကိမတ္ထာယာ’’တိအာဒိ။

၂၆၀၀။ ပဋိက္ကောသေယျာတိ နိဝါရေယျ။ အဒေန္တဿပိ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကောပေတုံ ဓမ္မိကံ ကမ္မ’’န္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

၂၆၀၁။ သော စာတိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) စတုဝဂ္ဂါဒိပ္ပဘေဒေန ပဉ္စဝိဓော သော သံဃော စ။ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ကတ္တဗ္ဗကမ္မာနံ ဝသေန ပရိဒီပိတော, န ဆဗ္ဗဂ္ဂါဒီနံ ကာတုံ အယုတ္တတာဒဿနဝသေန။