ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ (ဒု)

၂၆၀၂။ စတုဝဂ္ဂါဒိဘေဒနိဗန္ဓနံ ကမ္မံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဝါရဏ’’န္တိအာဒိ။ ပဝါရဏဉ္စ တထာ အဗ္ဘာနဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ဌပေတွာ စတုဝဂ္ဂေန အကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၀၃။ မဇ္ဈဒေသေ ဥပသမ္ပဒါ မဇ္ဈဒေသူပသမ္ပဒါ, တံ။ အဗ္ဘာနံ, မဇ္ဈဒေသူပသမ္ပဒဉ္စ ဝိနာ ပဉ္စဝဂ္ဂေန သဗ္ဗံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၀၄။ ကိဉ္စိပိ ကမ္မံ န န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ, သဗ္ဗမ္ပိ ကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗမေဝါတိ အတ္ထော။ ဒွေ ပဋိသေဓာ ပကတတ္ထံ ဂမယန္တီတိ။ ဝီသတိဝဂ္ဂေန သံဃေန သဗ္ဗေသမ္ပိ ကမ္မာနံ ကတ္တဗ္ဗဘာဝေ ကိမတ္ထံ အတိရေကဝီသတိဝဂ္ဂဿ ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘ဦနေ ဒေါသောတိ ဉာပေတုံ, နာဓိကေ အတိရေကတာ’’တိ။ ယထာဝုတ္တေ စတုဗ္ဗိဓေ သံဃေ ဂဏနတော ဦနေ ဒေါသော ဟောတိ, အဓိကေ ဒေါသော န ဟောတီတိ ဉာပေတုံ အတိရေကတာ ဒဿိတာ, အတိရေကဝီသတိဝဂ္ဂသံဃော ဒဿိတောတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၆၀၅။ စတုဝဂ္ဂေန ကတ္တဗ္ဗေ ပကတတ္တာဝ စတ္တာရော ကမ္မပ္ပတ္တာတိ ဒီပိတာတိ ယောဇနာ။ သေသာ ပကတတ္တာ ဆန္ဒာရဟာတိ သေသော။ ပကတတ္တာတိ အနုက္ခိတ္တာ စေဝ အန္တိမဝတ္ထုံ အနဇ္ဈာပန္နာ စ ဂဟေတဗ္ဗာ။ သေသေသု စာတိ ပဉ္စဝဂ္ဂါဒီသုပိ။

၂၆၀၆။ စတုဝဂ္ဂါဒိကတ္တဗ္ဗကမ္မံ အသံဝါသပုဂ္ဂလံ ဂဏပူရံ ကတွာ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။ န ကေဝလံ ဒုက္ကဋမေဝ, ကတဉ္စ ကမ္မံ ကုပ္ပတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၀၇။ ပရိဝါသာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန မူလာယပဋိကဿနာဒီနံ ဂဟဏံ။ တတြဋ္ဌန္တိ ပရိဝါသာဒီသု ဌိတံ။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ကတံ ကုပ္ပတိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣဒံ အနုဝတ္တေတိ။ သေသံ တူတိ ပရိဝါသာဒိကမ္မတော အညံ ပန ဥပေါသထာဒိကမ္မံ။ ဝဋ္ဋတီတိ တေ ပါရိဝါသိကာဒယော ဂဏပူရကေ ကတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဥပေါသထက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၀၈။ ဝဿူပနာယိကာ ဝုတ္တာတိ သေသော။ ပစ္ဆိမာ စာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနေ။ ဝဿူပနာယိကာတိ ဝဿူပဂမနာ။ အာလယော, ဝစီဘေဒေါ ဝါ ကာတဗ္ဗော ဥပဂစ္ဆတာတိ ဣမိနာ ဝဿူပဂမနပ္ပကာရော ဒဿိတော။ ဥပဂစ္ဆတာ အာလယော ကတ္တဗ္ဗော, ဝစီဘေဒေါ ဝါ ကတ္တဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပဂစ္ဆန္တေန စ သေနာသနေ အသတိ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဝသိဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ, သေနာသနေ သတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ စ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ စ ဝစီဘေဒေါ ဝါ ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၂၆၀၉။ ဇာနံ ဝဿူပဂမနံ အနုပဂစ္ဆတော ဝါပီတိ ယောဇနာ။ တေမာသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရိမံ ဝါ ပစ္ဆိမံ ဝါ’’တိ သေသော။ စရန္တဿာပီတိ ဧတ္ထ ‘‘စာရိက’’န္တိ သေသော။ ပုရိမံ ဝါ တေမာသံ ပစ္ဆိမံ ဝါ တေမာသံ အဝသိတွာဝ စာရိကံ စရန္တဿာပိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ တေမာသန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ယထာဟ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပုရိမံ ဝါ တေမာသံ ပစ္ဆိမံ ဝါ တေမာသံ အဝသိတွာ စာရိကာ ပက္ကမိတဗ္ဗာ, ယော ပက္ကမေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၅)။

၂၆၁၀။ ရုက္ခဿ သုသိရေတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဒ္ဓေ’’တိ သေသော။ ယထာဟ – ‘‘ရုက္ခသုသိရေတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓေ ရုက္ခသုသိရေယေဝ န ဝဋ္ဋတိ, မဟန္တဿ ပန ရုက္ခသုသိရဿ အန္တော ပဒရစ္ဆဒနံ ကုဋိကံ ကတွာ ပဝိသနဒွါရံ ယောဇေတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘ရုက္ခဿ သုသိရေ’’တိ ဣမိနာ ရုက္ခေကဒေသော ဝိဋပေါပိ သင်္ဂဟိတော, သောပိ သုဒ္ဓေါဝ န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘ရုက္ခဝိဋဘိယာတိ ဧတ္ထာပိ သုဒ္ဓေ ဝိဋပမတ္တေ န ဝဋ္ဋတိ, မဟာဝိဋပေ ပန အဋ္ဋကံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ပဒရစ္ဆဒနံ ကုဋိကံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၃)။

‘‘ဆတ္တေတိ ဧတ္ထာပိ စတူသု ထမ္ဘေသု ဆတ္တံ ဌပေတွာ အာဝရဏံ ကတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဆတ္တကုဋိကာ နာမေသာ ဟောတိ။ စာဋိယာတိ ဧတ္ထာပိ မဟန္တေန ကပလ္လေန ဆတ္တေ ဝုတ္တနယေန ကုဋိံ ကတွာဝ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ဧဝမကတာသု သုဒ္ဓဆတ္တစာဋီသု နိဝါရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဆဝကုဋီတိ ဋင်္ကိတမဉ္စာဒယော ဝုတ္တာ။ ယထာဟ – ‘‘ဆဝကုဋိကာ နာမ ဋင်္ကိတမဉ္စာဒိဘေဒါ ကုဋိ, တတ္ထ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၃)။

သုသာနေ ပန အညံ ကုဋိကံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဆဝသရီရံ ဈာပေတွာ ဆာရိကာယ, အဋ္ဌိကာနဉ္စ အတ္ထာယ ကုဋိကာ ကရီယတီ’’တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဆဝကုဋိ ဝုတ္တာ။ ‘‘ဋင်္ကိတမဉ္စောတိ ကသိကုဋိကာပါသာဏဃရန္တိ လိခိတ’’န္တိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂၀၃) ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရော။ စတုန္နံ ပါသာဏာနံ ဥပရိ ပါသာဏံ အတ္ထရိတွာ ကတော ဂေဟောပိ ‘‘ဋင်္ကိတမဉ္စော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒီဃေ မဉ္စပါဒေ မဇ္ဈေ ဝိဇ္ဈိတွာ အဋနိယော ပဝေသေတွာ မဉ္စံ ကရောန္တီတိ တဿ ဣဒံ ဥပရိ, ဣဒံ ဟေဋ္ဌာတိ နတ္ထိ, ပရိဝတ္တေတွာ အတ္ထတောပိ တာဒိသောဝ ဟောတိ, တံ သုသာနေ, ဒေဝဋ္ဌာနေ စ ဌပေန္တိ, အယမ္ပိ ဋင်္ကိတမဉ္စော နာမ။

၂၆၁၁။ ‘‘သတိ ပစ္စယဝေကလ္လေ, သရီရာဖာသုတာယ ဝါ’’တိ အဝသေသန္တရာယာနံ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘အန္တရာယော’’တိ ဣမိနာ ရာဇန္တရာယာဒိ ဒသဝိဓော ဂဟေတဗ္ဗော။

၂၆၁၂-၄။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ သတ္တာဟကရဏီယေန အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ ပဟိတေ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခမာနာယ သာမဏေရဿ သာမဏေရိယာ မာတုယာ စ ပိတုဿ စာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၉၈) ဝုတ္တနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မာတာပိတူန’’န္တိအာဒိ။

မာတာပိတူနံ ဒဿနတ္ထံ, ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ ဒဿနတ္ထံ ဝါ နေသံ အတ္ထေ သတိ ဝါ နေသံ အန္တရေ ဂိလာနံ ဒဋ္ဌုံ ဝါ တဒုပဋ္ဌာကာနံ ဘတ္တာဒိံ ပရိယေသနတ္ထံ ဝါ နေသံ ဘတ္တာဒိံ ပရိယေသနတ္ထံ ဝါ တထာ နေသံ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အညတရံ အနဘိရတံ ဥက္ကဏ္ဌိတံ အဟံ ဂန္တွာ ဝူပကာသေဿံ ဝါ ဝူပကာသာပေဿာမိ ဝါ ဓမ္မကထမဿ ကရိဿာမီတိ ဝါ တဿ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အညတရဿ ဥဋ္ဌိတံ ဥပ္ပန္နံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဝေစေဿာမိ ဝါ ဝိဝေစာပေဿာမိ ဝါ ဓမ္မကထမဿ ကရိဿာမီတိ ဝါ တထာ ဥပ္ပန္နံ ကုက္ကုစ္စံ ဝိနောဒေဿာမီတိ ဝါ ဝိနောဒါပေဿာမီတိ ဝါ ဓမ္မကထမဿ ကရိဿာမီတိ ဝါ ဧဝံ ဝိနယညုနာ ဘိက္ခုနာ သတ္တာဟကိစ္စေန အပေသိတေပိ ဂန္တဗ္ဗံ, ပဂေဝ ပဟိတေတိ ယောဇနာ။

ဘတ္တာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဘေသဇ္ဇပရိယေသနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ယထာဟ – ‘‘ဂိလာနဘတ္တံ ဝါ ပရိယေသိဿာမိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တံ ဝါ ပရိယေသိဿာမိ, ဂိလာနဘေသဇ္ဇံ ဝါ ပရိယေသိဿာမိ, ပုစ္ဆိဿာမိ ဝါ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ ဝါ’’တိ။ ဝူပကာသေဿန္တိ ယတ္ထ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ, တတော အညတ္ထ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီတိ အတ္ထော။

ဝိနောဒေဿာမဟန္တိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ ပရိဝါသာရဟော, သော စေ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဒူတံ ပဟိဏေယျ ‘အဟဉှိ ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော ပရိဝါသာရဟော, အာဂစ္ဆန္တု ဘိက္ခူ, ဣစ္ဆာမိ ဘိက္ခူနံ အာဂတ’န္တိ။ ဂန္တဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာဟကရဏီယေန အပ္ပဟိတေပိ, ပဂေဝ ပဟိတေ ‘ပရိဝါသဒါနံ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမိ ဝါ အနုဿာဝေဿာမိ ဝါ ဂဏပူရကော ဝါ ဘဝိဿာမီ’’တိအာဒိနယံ (မဟာဝ။ ၁၉၃) သင်္ဂဏှာတိ။ ဧဝံ သတ္တာဟကိစ္စေန ဂစ္ဆန္တေန အန္တောဥပစာရသီမာယ ဌိတေနေဝ ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ သစေ အာဘောဂံ အကတွာ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကမတိ, ဆိန္နဝဿော ဟောတီတိ ဝဒန္တိ။

၂၆၁၅။ ‘‘အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယော’’တိ အဋ္ဌကထာဂတံ ရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝဿံ ဥပဂတေနေတ္ထာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တာဟကိစ္စာဓိကာရေ။ အယံ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၂၆၁၆။ ‘‘အသုကံ နာမ ဒိဝသ’’န္တိအာဒိနာ နိမန္တနာကာရံ ဝက္ခတိ။ ပုဗ္ဗန္တိ ပဌမံ။ ဝဋ္ဋတီတိ သတ္တာဟကိစ္စေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘သစေ ဧကသ္မိံ မဟာဝါသေ ပဌမံယေဝ ကတိကာ ကတာ ဟောတိ ‘အသုကဒိဝသံ နာမ သန္နိပတိတဗ္ဗ’န္တိ, နိမန္တိတောယေဝ နာမ ဟောတိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၉၉)။ ‘‘ဥပါသကေဟိ ‘ဣမသ္မိံ နာမ ဒိဝသေ ဒါနာဒီနိ ကရောမ, သဗ္ဗေ ဧဝ သန္နိပတန္တူ’တိ ကတိကာယပိ ကတာယ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, နိမန္တိတောယေဝ နာမ ဟောတီ’’တိ ကေစိ။

၂၆၁၇။ ဘဏ္ဍကန္တိ အတ္တနော စီဝရဘဏ္ဍံ။ န ဝဋ္ဋတီတိ သတ္တာဟကိစ္စေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပဟိဏန္တီတိ စီဝရဓောဝနာဒိကမ္မေန ပဟိဏန္တိ။ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ အာဏတ္တိယေန ကေနစိ အနဝဇ္ဇကိစ္စေန သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာဝ ဒီပိတံ ဟောတိ။

၂၆၁၈။ ဥဒ္ဒေသာဒီနမတ္ထာယာတိ ပါဠိဝါစနာနိ သန္ဓာယ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရိပုစ္ဆာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဂရူနန္တိ အဂိလာနာနမ္ပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ။ ဂန္တုံ လဘတီတိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ လဘတိ။ ပုဂ္ဂလောတိ ပကရဏတော ဘိက္ခုံယေဝ ဂဏှာတိ။

၂၆၁၉။ အာစရိယောတိ နိဒဿနမတ္တံ, ဥပဇ္ဈာယေန နိဝါရိတေပိ ဧသေဝ နယော။ ‘‘သစေ ပန နံ အာစရိယော ‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၉၉) အဋ္ဌကထာနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရတ္တိစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ, ဟောတီတိ ပရိဒီပိတာ’’တိ။ ရတ္တိစ္ဆေဒေတိ ဝဿစ္ဆေဒနိမိတ္တံ။ ‘‘ရတ္တိစ္ဆေဒေ’’တိ သဗ္ဗတ္ထ ဝဿစ္ဆေဒေါတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝဒန္တိ, ဧဝံ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတံ နံ အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ပုန အာဂစ္ဆန္တံ သစေ အာစရိယော ဝါ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ‘‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော, ဝဿစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သတ္တာဟဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမိတတ္တာ။

၂၆၂၀။ ယဿ ကဿစိ ဉာတိဿာတိ မာတာပိတူဟိ အညဿ ဉာတိဇနဿ။ ‘‘ဂစ္ဆတော ဒဿနတ္ထာယာ’’တိ ဣမိနာ သေသဉာတိကေဟိ ‘‘မယံ ဂိလာနာ ဘဒန္တာနံ အာဂမနံ ဣစ္ဆာမာ’’တိ စ ‘‘ဥပဋ္ဌာကကုလေဟိ ဒါနံ ဒဿာမ, ဓမ္မံ သောဿာမ, ဘိက္ခူနံ ဒဿနံ ဣစ္ဆာမာ’’တိ စ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဒူတေ ဝါ ပေသိတေ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂစ္ဆတော ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဒုက္ကဋဉ္စ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုဿ ဉာတကော ဂိလာနော ဟောတိ…ပေ… ဂန္တဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာဟကရဏီယေန ပဟိတေ, န တွေဝ အပ္ပဟိတေ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၉၉) စ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသကေန သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟာရော ကာရာပိတော ဟောတိ…ပေ… ဣစ္ဆာမိ ဒါနဉ္စ ဒါတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ ဘိက္ခူ စ ပဿိတုန္တိ။ ဂန္တဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာဟကရဏီယေန ပဟိတေ, န တွေဝ အပ္ပဟိတေ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၈) စ။

၂၆၂၁။ ‘‘အဟံ ဂါမကံ ဂန္တွာ အဇ္ဇေဝ အာဂမိဿာမီ’’တိ အာဂစ္ဆံ အာဂစ္ဆန္တော သစေ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတေဝ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဇ္ဇေဝ အာဂမိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ အာဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ သစေ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဟောတိ, ဝဿစ္ဆေဒေါပိ န ဟောတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒဒုက္ကဋဉ္စ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၆၂၂။ ဝဇေတိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၃) ဂေါပါလကာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနေ။ သတ္ထေတိ ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထာနံ သန္နိဝိဋ္ဌောကာသေ။ တီသု ဌာနေသု ဘိက္ခုနော, ဝဿစ္ဆေဒေ အနာပတ္တီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿေဝ နတ္ထိ အာပတ္တိ, တေဟိ ဝိယုဉ္ဇိတွာ ဂမနေ ပန အာပတ္တိယေဝ, ပဝါရေတုဉ္စ န လဘတိ။

ဝဇာဒီသု ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ တေန ဘိက္ခုနာ ဥပါသကာ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ကုဋိကာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သစေ ကရိတွာ ဒေန္တိ, တတ္ထ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ နော စေ ဒေန္တိ, သာလာသင်္ခေပေန ဌိတသကဋဿ ဟေဋ္ဌာ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ တမ္ပိ အလဘန္တေန အာလယော ကာတဗ္ဗော။ သတ္ထေ ပန ကုဋိကာဒီနံ အဘာဝေ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, အာလယကရဏမတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ အာလယော နာမ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဝသိဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တံ။

သစေ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေယေဝ သတ္ထေ ပဝါရဏဒိဝသော ဟောတိ, တတ္ထေဝ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ အထ သတ္ထော အန္တောဝဿေယေဝ ဘိက္ခုနာ ပတ္ထိတဋ္ဌာနံ ပတွာ အတိက္ကမတိ။ ပတ္ထိတဋ္ဌာနေ ဝသိတွာ တတ္ထ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ အထာပိ သတ္ထော အန္တောဝဿေယေဝ အန္တရာ ဧကသ္မိံ ဂါမေ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဝိပ္ပကိရတိ ဝါ, တသ္မိံယေဝ ဂါမေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသိတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ, အပ္ပဝါရေတွာ တတော ပရံ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။

နာဝါယ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေနာပိ ကုဋိယံယေဝ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ ပရိယေသိတွာ အလဘန္တေ အာလယော ကာတဗ္ဗော။ သစေ အန္တောတေမာသံ နာဝါ သမုဒ္ဒေယေဝ ဟောတိ, တတ္ထေဝ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ အထ နာဝါ ကူလံ လဘတိ, သယဉ္စ ပရတော ဂန္တုကာမော ဟောတိ, ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။ နာဝါယ လဒ္ဓဂါမေယေဝ ဝသိတွာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ သစေပိ နာဝါ အနုတီရမေဝ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ဘိက္ခု စ ပဌမံ လဒ္ဓဂါမေယေဝ ဝသိတုကာမော, နာဝါ ဂစ္ဆတု, ဘိက္ခုနာ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေတဗ္ဗံ။

ဣတိ ဝဇေ, သတ္ထေ, နာဝါယန္တိ တီသု ဌာနေသု နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တိ, ပဝါရေတုဉ္စ လဘတိ။

၂၆၂၃။ သတိ ပစ္စယဝေကလ္လေတိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ ပစ္စယာနံ ဦနတ္တေ သတိ။ သရီရာဖာသုတာယ ဝါတိ သရီရဿ အဖာသုတာယ အာဗာဓေ ဝါ သတိ။ ဝဿံ ဆေတွာပိ ပက္ကမေတိ ဝဿစ္ဆေဒံ ကတွာပိ ယထာဖာသုကဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆေယျ။ အပိ-သဒ္ဒေန ဝဿံ အဆေတွာ ဝဿစ္ဆေဒကာရဏေ သတိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။

၂၆၂၄။ ယေန ကေနန္တရာယေနာတိ ရာဇန္တရာယာဒီသု ယေန ကေနစိ အန္တရာယေန။ ယော ဘိက္ခု ဝဿံ နောပဂတော, တေနာပိ ဆိန္နဝဿေန ဝါပိ ဒုတိယာ ဝဿူပနာယိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။

၂၆၂၅-၆။ သတ္တာဟန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘ဝီတိနာမေတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပဂန္တွာပိ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဧဝ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတိ စေ။ ယော ဂစ္ဆတိ, ယော စ ဝီတိနာမေတိ, တဿ ဘိက္ခုဿ။ ပုရိမာပိ န ဝိဇ္ဇတီတိ အနုပဂတတ္တာ, ဆိန္နဝဿတ္တာ စ ပုရိမာပိ ဝဿူပနာယိကာ န ဝိဇ္ဇတိ န လဘတိ။ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ယထာက္ကမံ ဥပစာရာတိက္ကမေ, သတ္တာဟာတိက္ကမေ စ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပဋိဿဝေ စ ဘိက္ခုဿ, ဟောတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဝသထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ တဿ ဝိသံဝါဒေ အသစ္စာပနေ အာပတ္တိ ဟောတိ။ ကတမာတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ န ကေဝလံ ဧတဿေဝ ဝိသံဝါဒေ အာပတ္တိ ဟောတိ, အထ ခေါ ဣတရေသမ္ပိ ပဋိဿဝါနံ ဝိသံဝါဒေ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယထာဟ – ‘‘ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ‘ဣမံ တေမာသံ ဣဓ ဝဿံ ဝသထာ’တိ ဧတဿေဝ ပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒေ အာပတ္တိ, ‘ဣမံ တေမာသံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, ဥဘောပိ မယံ ဣဓ ဝဿံ ဝသိဿာမ, ဧကတောဝ ဥဒ္ဒိသာပေဿာမာ’တိ ဧဝမာဒိနာပိ တဿ တဿ ပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၇)။ တဉ္စ ခေါ ပဋိဿဝကာလေ သုဒ္ဓစိတ္တဿ ပစ္ဆာ ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ ဟောတိ။ ပဌမံ အသုဒ္ဓစိတ္တဿ ပန ပဋိဿဝေ ပါစိတ္တိယံ, ဝိသံဝါဒေန ဒုက္ကဋန္တိ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတိ။

၂၆၂၇။ ‘‘ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပန အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ပက္ကမန္တဿာပိ အန္တောသတ္တာဟေ နိဝတ္တန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၇) အဋ္ဌကထာဝစနတော, ‘‘ကော ဝါဒေါ ဝသိတွာ ဗဟိ ဂစ္ဆတော’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ စ ‘‘နုဋ္ဌာပေတွာ ပနာရုဏ’’န္တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘ဥဋ္ဌာပေတွာ ပနာရုဏ’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ, သော န ဂဟေတဗ္ဗော။

၂၆၂၈။ ဝသိတွာတိ ဒွီဟတီဟံ ဝသိတွာ။ ယထာ ဝဿံ ဝသိတွာ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ, တထာ ဂတဋ္ဌာနတော အန္တောသတ္တာဟေ အာဂန္တွာ ပုနပိ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ။ ‘‘သတ္တာဟဝါရေန အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၁) အဋ္ဌကထာဝစနံ သတ္တမာရုဏေန ပဋိဗဒ္ဓဒိဝသံ သတ္တမေန အရုဏေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ သတ္တမအရုဏဗ္ဘန္တရေ အနာဂန္တွာ အဋ္ဌမံ အရုဏံ ဗဟိ ဥဋ္ဌာပေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒဒဿနပရံ, န သတ္တမအရုဏဿေဝ တတ္ထ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗဘာဝဒဿနပရန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ သိက္ခာဘာဇနအဋ္ဌကထာယ, သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေသု စ တထာ ဝိနိစ္ဆိတတ္တာ။

၂၆၂၉။ ‘‘နောပေတိ အသတိယာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, နောပေတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစီဘေဒေန န ဥပဂစ္ဆတိ။

၂၆၃၀။ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတုမာဟ ‘‘န ဒေါသော ကောစိ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။

၂၆၃၁။ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝစနေ နိစ္ဆာရိတေ ဧဝ ဝဿံ ဥပဂတော သိယာတိ ယောဇနာ။ ‘‘နိစ္ဆာရိတေဝ တိက္ခတ္တု’’န္တိ ဣဒံ ဥက္ကံသဝသေန ဝုတ္တံ, သကိံ, ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ နိစ္ဆာရိတေပိ ဝဿူပဂတော နာမ ဟောတီတိ။ ယထာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီတိ သကိံ ဝါ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာဝ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၄)။

၂၆၃၂။ နဝမိတော ပဋ္ဌာယ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အာဂစ္ဆတု ဝါ မာ ဝါ, အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၇) အဋ္ဌကထာနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အာဒိံ တု နဝမိံ ကတွာ’’တိအာဒိ။ နဝမိံ ပဘုတိ အာဒိံ ကတွာ, နဝမိတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ သတ္တာဟကရဏီယေနေဝ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ပဝါရဏဒိဝသေပိ တဒဟေဝ အာဂန္တုံ အသက္ကုဏေယျဋ္ဌာနံ ပဝါရဏတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တေန လဗ္ဘမာနေန သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ပဝါရေတွာ ပန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ ပဝါရဏာယ တံဒိဝသသန္နိဿိတတ္တာ’’တိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂၀၇) ဟိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရော။ သော ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆတု ဝါ မာ ဝါ, ဒေါသော န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ပဝါရဏက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၃၃။ ‘‘ပဝါရဏာ’’တိ ဣဒံ ‘‘စာတုဒ္ဒသီ’’တိအာဒီဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိနေ ကာတဗ္ဗာ ပဝါရဏာ အဘေဒေါပစာရေန တထာ ဝုတ္တာ။ သာမဂ္ဂီ ဥပေါသထက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တသရူပါဝ။ သာမဂ္ဂိပဝါရဏံ ကရောန္တေဟိ စ ပဌမံ ပဝါရဏံ ဌပေတွာ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကစာတုမာသိပုဏ္ဏမာ ဧတ္ထန္တရေ ကာတဗ္ဗာ, တတော ပစ္ဆာ ဝါ ပုရေ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ။ တေဝါစီ ဒွေကဝါစီတိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ…ပေ… တေဝါစိကံ ပဝါရေယျ, ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျ, ဧကဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ တံ တံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ကာတဗ္ဗာ ပဝါရဏာ ဝုစ္စတိ။

၂၆၃၄။ တီဏိ ကမ္မာနိ မုဉ္စိတွာ, အန္တေနေဝ ပဝါရယေတိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဝါရဏကမ္မာနိ, အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မံ…ပေ… ဓမ္မေန သမဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၁၂) ဝတွာ ‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယဒိဒံ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မံ, န, ဘိက္ခဝေ, ဧဝရူပံ ပဝါရဏကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ…ပေ… တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယဒိဒံ ဓမ္မေန သမဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မံ, ဧဝရူပံ, ဘိက္ခဝေ, ပဝါရဏကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ။ ၂၁၂) တီဏိ အကတ္တဗ္ဗာနိ ပဝါရဏကမ္မာနိ မုဉ္စိတွာ ကာတုံ အနုညာတေန စတုတ္ထေန ပဝါရဏကမ္မေန ပဝါရေယျာတိ အတ္ထော။ တဿ ဝိဘာဂေကဒေသံ ‘‘ပဉ္စ ယသ္မိံ ပနာဝါသေ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခတိ။

၂၆၃၅။ ပုဗ္ဗကိစ္စံ သမာပေတွာတိ –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ၊

ပဝါရဏာယ ဧတာနိ, ‘ပုဗ္ဗကရဏ’န္တိ ဝုစ္စတိ။

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ၊

ပဝါရဏာယ ဧတာနိ, ‘ပုဗ္ဗကိစ္စ’န္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ –

ဝုတ္တံ နဝဝိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ။

ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေတိ –

‘‘ပဝါရဏာ ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ,

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ,

‘ပတ္တကလ္လ’န္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ –

ဝုတ္တေ စတုဗ္ဗိဓေ ပတ္တကလ္လေ သမောဓာနိတေ ပရိသမာပိတေ။

ဉတ္တိံ ဌပေတွာတိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇ ပဝါရဏာ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ပဝါရေယျာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၀) ဧဝံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန စ ‘‘တေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ စ ဒါနာဒိကရဏေန ယေဘုယျေန ရတ္တိယာ ခေပိတာယ စ ရာဇာဒိအန္တရာယေ သတိ စ တဒနုရူပတော ‘‘ဒွေဝါစိကံ, ဧကဝါစိကံ, သမာနဝဿိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ စ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ, တာသံ ဝိသေသော အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတောယေဝ။ ယထာဟ –

‘‘ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ တေဝါစိကဉ္စ ဒွေဝါစိကဉ္စ ဧကဝါစိကဉ္စ ပဝါရေတုံ ဝဋ္ဋတိ, သမာနဝဿိကံ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘တေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’တိ ဝုတ္တေ ပန တေဝါစိကမေဝ ဝဋ္ဋတိ, အညံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’တိ ဝုတ္တေ ဒွေဝါစိကဉ္စ တေဝါစိကဉ္စ ဝဋ္ဋတိ, ဧကဝါစိကဉ္စ သမာနဝဿိကဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘ဧကဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’တိ ဝုတ္တေ ပန ဧကဝါစိကဒွေဝါစိကတေဝါစိကာနိ ဝဋ္ဋန္တိ, သမာနဝဿိကမေဝ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘သမာနဝဿိက’န္တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၀)။

ကာတဗ္ဗာတိ ထေရေန ဘိက္ခုနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော ‘‘သံဃံ, အာဝုသော, ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ…ပေ… တတိယမ္ပိ အာဝုသော, သံဃံ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ…ပေ… ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၀) ဝုတ္တနယေန ကာတဗ္ဗာ။ နဝကေန ဘိက္ခုနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ…ပေ… တတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃံ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ…ပေ… ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမီတိ (မဟာဝ။ ၂၁၀) ဝုတ္တနယေန ကာတဗ္ဗာ။

၂၆၃၆။ ထေရေသု ပဝါရေန္တေသု ယော ပန နဝေါ, သော သယံ ယာဝ ပဝါရေတိ, တာဝ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒေယျာတိ ယောဇနာ။

၂၆၃၇။ စတ္တာရော ဝါ တယောပိ ဝါ ဧကာဝါသေ ဧကသီမာယံ ဝသန္တိ စေ, ဉတ္တိံ ဝတွာ ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တော, အဇ္ဇ ပဝါရဏာ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, မယံ အညမညံ ပဝါရေယျာမာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၆) ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေယျုန္တိ ယောဇနာ။

ပဝါရေယျုန္တိ ဧတ္ထ ထေရေန ဘိက္ခုနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ တေ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ဘိက္ခူ ဧဝမဿု ဝစနီယာ ‘‘အဟံ, အာဝုသော, အာယသ္မန္တေ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ အဟံ, အာဝုသော, အာယသ္မန္တေ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၆) ပဝါရေတဗ္ဗံ။ နဝေနပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အာယသ္မန္တေ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ အဟံ, ဘန္တေ, အာယသ္မန္တေ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗံ။

၂၆၃၈။ အညမညံ ပဝါရေယျုံ, ဝိနာ ဉတ္တိံ ဒုဝေ ဇနာ။ တေသု ထေရေန ‘‘အဟံ, အာဝုသော, အာယသ္မန္တံ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတု မံ အာယသ္မာ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ အဟံ, အာဝုသော, အာယသ္မန္တံ ပဝါရေမိ…ပေ… ပဋိကရိဿာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၇) ပဝါရေတဗ္ဗံ။ နဝေနပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အာယသ္မန္တံ ပဝါရေမိ…ပေ… ဝဒတု မံ အာယသ္မာ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ အဟံ, ဘန္တေ, အာယသ္မန္တံ ပဝါရေမိ…ပေ… ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗံ။

အဓိဋ္ဌေယျာတိ ပုဗ္ဗကိစ္စံ သမာပေတွာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’’တိ ဝါ ‘‘ပန္နရသီ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌေယျ။ ယထာဟ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာတိ ဧတ္ထ သစေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောတိ, ‘အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’တိ, သစေ ပန္နရသိကာ, ‘အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ’တိ ဧဝံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၈), ဣမိနာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟာဒိဉတ္တီသု စ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိဝသေ သော သော ဝေါဟာရော ကာတဗ္ဗောတိ ဒီပိတမေဝ။

သေသာ သံဃပဝါရဏာတိ ပဉ္စဟိ, အတိရေကေဟိ ဝါ ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗာ ပဝါရဏာ သံဃပဝါရဏာ။

၂၆၃၉။ ပဝါရိတေတိ ပဌမပဝါရဏာယ ပဝါရိတေ။ အနာဂတောတိ ကေနစိ အန္တရာယေန ပုရိမိကာယ စ ပစ္ဆိမိကာယ စ ဝဿူပနာယိကာယ ဝဿံ အနုပဂတော။ အဝုတ္ထောတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတော။ ဝုတ္တဉှိ ခုဒ္ဒသိက္ခာဝဏ္ဏနာယ ‘‘အဝုတ္ထောတိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတော အပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ ‘အဝုတ္ထော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရေယျာတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘တေသံ သန္တိကေ’’တိ သေသော။

၂၆၄၀-၁။ ယသ္မိံ ပနာဝါသေ ပဉ္စ ဝါ စတ္တာရော ဝါ တယော ဝါ သမဏာ ဝသန္တိ, တေ တတ္ထ ဧကေကဿ ပဝါရဏံ ဟရိတွာန သစေ အညမညံ ပဝါရေန္တိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

သေသန္တိ ‘‘အဓမ္မေန သမဂ္ဂ’’န္တိအာဒိကံ ဝိနိစ္ဆယံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပဝါရဏာဓိကာရေ။ ဗုဓောတိ ဝိနယဓရော။ ဥပေါသထေ ဝုတ္တနယေနာတိ ဥပေါသထဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တက္ကမေန။ နယေတိ ဇာနေယျ။

၂၆၄၂။ သမ္ပာဒေတတ္တနော သုစိန္တိ အတ္တနော ဥပေါသထံ သမ္ပာဒေတိ။ သဗ္ဗံ သာဓေတီတိ ဥပေါသထာဒိသဗ္ဗံ ကမ္မံ နိပ္ဖါဒေတိ။ နတ္တနောတိ အတ္တနော ဥပေါသထံ န နိပ္ဖါဒေတိ။

၂၆၄၃။ တသ္မာတိ ယသ္မာ အတ္တနော သုစိံ န သာဓေတိ, တသ္မာ။ ဥဘိန္နန္တိ အတ္တနော စ သံဃဿ စ။ ကိစ္စသိဒ္ဓတ္ထမေဝိဓာတိ ဥပေါသထာဒိကမ္မနိပ္ပဇ္ဇနတ္ထံ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဥပေါသထကမ္မာဒိပကရဏေ။ ပါရိသုဒ္ဓိပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ပဝါရဏာ သင်္ဂဟိတာ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဆန္ဒံ ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဝါ, ဂဟေတွာ ဝါ ပဝါရဏ’’န္တိ။

ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ဒေန္တေန သစေ သာပတ္တိကော ဟောတိ, အာပတ္တိံ ဒေသေတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဆန္ဒာဒိဟာရကော ဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဆန္ဒံ ဒမ္မိ, ဆန္ဒံ မေ ဟရ, ဆန္ဒံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၆၅), ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒမ္မိ, ပါရိသုဒ္ဓိံ မေ ဟရ, ပါရိသုဒ္ဓိံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၆၄), ‘‘ပဝါရဏံ ဒမ္မိ, ပဝါရဏံ မေ ဟရ, ပဝါရဏံ မေ အာရောစေဟိ, မမတ္ထာယ ပဝါရေဟီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၃)။

၂၆၄၄။ ‘‘ဆန္ဒော ဧကေနာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဧကေန ဗဟူနမ္ပိ ဆန္ဒော ဟာတဗ္ဗော, တထာ ပါရိသုဒ္ဓိ ဟာတဗ္ဗာ။ ပိ-သဒ္ဒေန ပဝါရဏာ ဟာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ပရမ္ပရာဟဋော ဆန္ဒောတိ ဗဟူနံ ဝါ ဧကဿ ဝါ ဆန္ဒာဒိဟာရကဿ ဟတ္ထတော အန္တရာ အညေန ဂဟိတာ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိပဝါရဏာ။ ဝိသုဒ္ဓိယာ န ဂစ္ဆတိ အနဝဇ္ဇဘာဝါယ န ပါပုဏာတိ ဗိဠာလသင်္ခလိကဆန္ဒာဒီနံ သံဃမဇ္ဈံ အဂမနေန ဝဂ္ဂဘာဝကရဏတော။

ဧတ္ထ စ ယထာ ဗိဠာလသင်္ခလိကာယ ပဌမဝလယံ ဒုတိယဝလယံ ပါပုဏာတိ, န တတိယံ, ဧဝမိမေပိ ဆန္ဒာဒယော ဒါယကေန ယဿ ဒိန္နာ, တတော အညတ္ထ န ဂစ္ဆတီတိ ဗိဠာလသင်္ခလိကာသဒိသတ္တာ ‘‘ဗိဠာလသင်္ခလိကာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဗိဠာလသင်္ခလိကာဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ယာသံ ကာသဉ္စိ သင်္ခလိကာနံ ဥပလက္ခဏမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၆၄၅-၆။ ဆန္ဒံ ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ ဂဟေတွာ ဆန္ဒာဒိဟာရကော သံဃမပ္ပတွာ သစေ သာမဏေရာဒိဘာဝံ ပဋိဇာနေယျ ဝါ ဝိဗ္ဘမေယျ ဝါ မရေယျ ဝါ, တံ သဗ္ဗံ ဆန္ဒာဒိဘာဝံ နာဟဋံ ဟောတိ, သံဃံ ပတွာ ဧဝံ သိယာ သာမဏေရာဒိဘာဝံ ပဋိဇာနန္တော, ဝိဗ္ဘန္တော, ကာလကတော ဝါ ဘဝေယျ, တံ သဗ္ဗံ ဟဋံ အာနီတံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

တတ္ထ သာမဏေရာဒိဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနေယျာတိ ‘‘အဟံ သာမဏေရော’’တိအာဒိနာ ဘူတံ သာမဏေရာဒိဘာဝံ ကထေယျ, ပစ္ဆာ သာမဏေရဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟေယျာတိ အတ္ထော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော ဂဟိတော။

၂၆၄၇။ သံဃံ ပတွာတိ အန္တမသော တံတံကမ္မပ္ပတ္တဿ စတုဝဂ္ဂါဒိသံဃဿ ဟတ္ထပါသံ ပတွာတိ အတ္ထော။ ပမတ္တောတိ ပမာဒံ သတိသမ္မောသံ ပတ္တော။ သုတ္တောတိ နိဒ္ဒူပဂတော။ ခိတ္တစိတ္တကောတိ ယက္ခာဒီဟိ ဝိက္ခေပမာပါဒိတစိတ္တော။ နာရောစေတီတိ အတ္တနော ဆန္ဒာဒီနံ အာဟဋဘာဝံ ဧကဿာပိ ဘိက္ခုနော န ကထေတိ။ သဉ္စိစ္စာတိ သဉ္စေတေတွာ ဇာနန္တောယေဝ အနာဒရိယော နာရောစေတိ, ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။

၂၆၄၈။ ယေ တေတိ ယေ တေ ဘိက္ခူ ထေရာ ဝါ နဝါ ဝါ မဇ္ဈိမာ ဝါ။ ဝိပဿနာတိ သဟစရိယေန သမထောပိ ဂယှတိ။ သမထဝိပဿနာ စ ဣဓ တရုဏာယေဝ အဓိပ္ပေတာ, တသ္မာ ဝိပဿနာယုတ္တာတိ ဧတ္ထ တရုဏာဟိ သမထဝိပဿနာဟိ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော။ ရတ္တိန္ဒိဝန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ အတန္ဒိတာတိ အနလသာ။

‘‘ရတ္တိန္ဒိဝ’’န္တိ ဧတ္ထ ရတ္တိ-သဒ္ဒေန ရတ္တိယာယေဝ ဂဟဏံ, ဥဒါဟု ဧကဒေသဿာတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တ’’န္တိ။ ပုဗ္ဗာ စ သာ ရတ္တိ စာတိ ပုဗ္ဗရတ္တိ, ပဌမယာမော, အပရာ စ သာ ရတ္တိ စာတိ အပရရတ္တိ, ပစ္ဆိမယာမော, ပုဗ္ဗရတ္တိ စ အပရရတ္တိ စာတိ သမာဟာရဒွန္ဒေ သမာသန္တေ အ-ကာရပစ္စယံ ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဓာပိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ မဇ္ဈိမယာမေ ကာယဒရထဝူပသမနတ္ထာယ သုပနံ အနုညာတန္တိ တံ ဝဇ္ဇေတွာ ပုရိမပစ္ဆိမယာမေသု နိရန္တရဘာဝနာနုယောဂေါ ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ။ ဝိပဿနာ ပရာယနာ သမထဝိပဿနာဝ ပရံ အယနံ ပတိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ ဝိပဿနာပရာယနာ, သမထဝိပဿနာယ ယုတ္တပယုတ္တာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၆၄၉။ လဒ္ဓေါ ဖာသုဝိဟာရော ယေဟိ တေ လဒ္ဓဖာသုဝိဟာရာ, တေသံ။ ဖာသုဝိဟာရောတိ စ သုခဝိဟာရဿ မူလကာရဏတ္တာ တရုဏာ သမထဝိပဿနာ အဓိပ္ပေတာ, ပဋိလဒ္ဓတရုဏသမထဝိပဿနာနန္တိ အတ္ထော။ သိယာ န ပရိဟာနိတိ ပရိဟာနိ နာမ ဧဝံ ကတေ န ဘဝေယျ။

ကတ္တိကမာသကေတိ စီဝရမာသသင်္ခါတေ ကတ္တိကမာသေ ပဝါရဏာယ သင်္ဂဟော ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘သင်္ဂါဟော’’တိ ဒီဃော ကတော, ပဝါရဏာသင်္ဂဟော ဝုတ္တောတိ အတ္ထော။ ယထာဟ –

‘‘ပဝါရဏာသင်္ဂဟော စ နာမာယံ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာနံ ထာမဂတသမထဝိပဿနာနံ သောတာပန္နာဒီနဉ္စ န ဒါတဗ္ဗော။ တရုဏသမထဝိပဿနာလာဘိနော ပန သဗ္ဗေ ဝါ ဟောန္တု, ဥပဍ္ဎာ ဝါ, ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ, ဧကဿပိ ဝသေန ဒါတဗ္ဗောယေဝ။ ဒိန္နေ ပဝါရဏာသင်္ဂဟေ အန္တောဝဿေ ပရိဟာရောဝ ဟောတိ, အာဂန္တုကာ တေသံ သေနာသနံ ဂဟေတုံ န လဘန္တိ။ တေဟိပိ ဆိန္နဝဿေဟိ န ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဝါရေတွာ ပန အန္တရာပိ စာရိကံ ပက္ကမိတုံ လဘန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၁)။

ပဝါရဏာသင်္ဂဟဿ ဒါနပ္ပကာရော ပန ပါဠိတော ဂဟေတဗ္ဗော။

ပဝါရဏက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

စမ္မက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၅၀။ ဧဠကာ စ အဇာ စ မိဂါ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ပသူနံ ဒွန္ဒေ ဧကတ္တနပုံသကတ္တဿ ဝိဘာသိတတ္တာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော။ ဧဠကာနဉ္စ အဇာနဉ္စ မိဂါနံ ရောဟိတေဏိကုရုင်္ဂါနဉ္စ။ ပသဒါ စ မိဂမာတာ စ ပသဒမိဂမာတာ, ‘‘ပသဒမိဂမာတုယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘ပသဒ’’န္တိ နိဂ္ဂဟိတာဂမော။ ပသဒမိဂမာတုယာ စ စမ္မံ ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘မိဂါန’’န္တိ ဣမိနာ ဂဟိတာနမေဝေတ္ထ ဝိဘာဂဒဿနံ ‘‘ရောဟိတေဏီ’’တိအာဒိ။ ရောဟိတာဒယော မိဂဝိဘာဂဝိသေသာ။

၂၆၅၁။ ဧတေသံ ယထာဝုတ္တသတ္တာနံ စမ္မံ ဌပေတွာ အညံ စမ္မံ ဒုက္ကဋာပတ္တိယာ ဝတ္ထုဘူတန္တိ အတ္ထော။ အညန္တိ စ –

‘‘မက္ကဋော ကာဠသီဟော စ, သရဘော ကဒလီမိဂေါ၊

ယေ စ ဝါဠမိဂါ ဟောန္တိ, တေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉) –

အဋ္ဌကထာယ ပဋိက္ခိတ္တံ စမ္မမာဟ။ မက္ကဋော နာမ သာခမိဂေါ။ ကာဠသီဟော နာမ မဟာမုခဝါနရဇာတိကော။ ဝါဠမိဂါ နာမ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော။ ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ဝါဠမိဂါတိ သီဟဗျဂ္ဃအစ္ဆတရစ္ဆာ, န ကေဝလဉ္စ ဧတေယေဝ, ယေသံ ပန စမ္မံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ, တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ အန္တမသော ဂေါမဟိံသဿမိဠာရာဒယောပိ သဗ္ဗေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘ဝါဠမိဂါ’တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ။

ထဝိကာ စ ဥပါဟနာ စ ထဝိကောပါဟနံ။ အမာနုသံ မနုဿစမ္မရဟိတံ သဗ္ဗံ စမ္မံ ထဝိကောပါဟနေ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ထဝိကာတိ ဥပါဟနာဒိကောသကဿ ဂဟဏံ။ ယထာဟ ‘‘မနုဿစမ္မံ ဌပေတွာ ယေန ကေနစိ စမ္မေန ဥပါဟနာ ဝဋ္ဋတိ။ ဥပါဟနာကောသကသတ္ထကကောသကကုဉ္ဇိကာကောသကေသုပိ ဧသေဝ နယော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉)။

၂၆၅၂။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟန’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၅၉) ဝစနတော ‘‘ဝဋ္ဋန္တိ မဇ္ဈိမေ ဒေသေ, န ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဇ္ဈိမေ ဒေသေတိ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၂၅၉) ဝုတ္တသီမာပရိစ္ဆေဒေ မဇ္ဈိမဒေသေ။ ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနာတိ စတုပဋလတော ပဋ္ဌာယ ဗဟုပဋလာ ဥပါဟနာ။ ယထာဟ – ‘‘ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနာတိ စတုပဋလတော ပဋ္ဌာယ ဝုစ္စတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၅)။ မဇ္ဈိမဒေသေ ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနာ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ယောဇနာ။ အန္တောအာရာမေတိ ဧတ္ထ ပကရဏတော ‘‘သဗ္ဗေသ’’န္တိ လဗ္ဘတိ, ဂိလာနာနမိတရေသဉ္စ သဗ္ဗေသန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗတ္ထာပိ စာတိ အန္တောအာရာမေ, ဗဟိ စာတိ သဗ္ဗတ္ထာပိ။ ရောဂိနောတိ ဂိလာနဿ ဝဋ္ဋန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၆၅၃။ ပုဋဗဒ္ဓါ ခလ္လကဗဒ္ဓါစာတိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝိသေသော ပနေတာသံ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တော ‘‘ပုဋဗဒ္ဓါတိ ယောနကဥပါဟနာ ဝုစ္စတိ, ယာ ယာဝဇင်္ဃတော သဗ္ဗပါဒံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ။ ခလ္လကဗဒ္ဓါတိ ပဏှိပိဓာနတ္ထံ တလေ ခလ္လကံ ဗန္ဓိတွာ ကတာ’’တိ။ ပါလိဂုဏ္ဌိမာ စ ‘‘ပလိဂုဏ္ဌိတွာ ကတာ, ယာ ဥပရိ ပါဒမတ္တမေဝ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, န ဇင်္ဃ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတာဝ။ တူလပုဏ္ဏာတိ တူလပိစုနာ ပူရေတွာ ကတာ။

သဗ္ဗာဝ နီလာ သဗ္ဗနီလာ, သာ အာဒိ ယာသံ တာ သဗ္ဗနီလာဒယော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဟာနာမရတ္တပရိယန္တာနံ ဂဟဏံ။ ဧတာသံ သရူပံ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တံ ‘‘နီလိကာ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏာ ဟောတိ, ပီတိကာ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏာ, လောဟိတိကာ ဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏာ, မဉ္ဇိဋ္ဌိကာ မဉ္ဇိဋ္ဌဝဏ္ဏာ ဧဝ, ကဏှာ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏာ, မဟာရင်္ဂရတ္တာ သတပဒိပိဋ္ဌိဝဏ္ဏာ, မဟာနာမရတ္တာ သမ္ဘိန္နဝဏ္ဏာ ဟောတိ ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏာ။ ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘ပဒုမပုပ္ဖဝဏ္ဏာ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၆)။ သဗ္ဗနီလာဒယောပိ စာတိ အပိ-သဒ္ဒေန နီလာဒိဝဒ္ဓိကာနံ ဂဟဏံ။

၂၆၅၄။ စိတြာတိ ဝိစိတြာ။ မေဏ္ဍဝိသာဏူပမဝဒ္ဓိကာတိ မေဏ္ဍာနံ ဝိသာဏသဒိသဝဒ္ဓိကာ, ကဏ္ဏိကဋ္ဌာနေ မေဏ္ဍသိင်္ဂသဏ္ဌာနေ ဝဒ္ဓေ ယောဇေတွာ ကတာတိ အတ္ထော။ ‘‘မေဏ္ဍဝိသာဏူပမဝဒ္ဓိကာ’’တိ ဣဒံ အဇဝိသာဏူပမဝဒ္ဓိကာနံ ဥပလက္ခဏံ။ မောရဿ ပိဉ္ဆေန ပရိသိဗ္ဗိတာတိ တလေသု ဝါ ဝဒ္ဓေသု ဝါ မောရပိဉ္ဆေဟိ သုတ္တကသဒိသေဟိ ပရိသိဗ္ဗိတာ။ ဥပါဟနာ န စ ဝဋ္ဋန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၆၅၅။ မဇ္ဇာရာတိ ဗိဠာရာ။ ကာဠကာ ရုက္ခကဏ္ဋကာ။ ဦလူကာ ပက္ခိဗိဠာလာ။ သီဟာတိ ကေသရသီဟာဒယော သီဟာ။ ဥဒ္ဒါတိ စတုပ္ပဒဇာတိကာ။ ဒီပီ သဒ္ဒလာ။ အဇိနဿာတိ ဧဝံနာမိကဿ။ ပရိက္ခဋာတိ ဥပါဟနပရိယန္တေ စီဝရေ အနုဝါတံ ဝိယ ဝုတ္တပ္ပကာရံ စမ္မံ ယောဇေတွာ ကတာ။

၂၆၅၆။ သစေ ဤဒိသာ ဥပါဟနာ လဘန္တိ, တာသံ ဝဠဉ္ဇနပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပုဋာဒိံ အပနေတွာ’’တိအာဒိ။ ပုဋာဒိံ သဗ္ဗသော ဆိန္ဒိတွာ ဝါ အပနေတွာ ဝါ ဥပါဟနာ ဓာရေတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ဧဝမကတွာ လဒ္ဓနီဟာရေနေဝ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ ယထာဟ – ‘‘ဧတာသု ယံ ကိဉ္စိ လဘိတွာ သစေ တာနိ ခလ္လကာဒီနိ အပနေတွာ သက္ကာ ဟောန္တိ ဝဠဉ္ဇိတုံ, ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာ, တေသု ပန သတိ ဝဠဉ္ဇန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၆)။

ဝဏ္ဏဘေဒံ တထာ ကတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကဒေသေနာ’’တိ သေသော။ ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ’’တိ အာဟရိတွာ သဗ္ဗသော ဝါ ဧကဒေသေန ဝါ ဝဏ္ဏဘေဒံ ကတွာ သဗ္ဗနီလာဒယော ဥပါဟနာ ဓာရေတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ တထာ အကတွာ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ ယထာဟ ‘‘ဧတာသု ယံ ကိဉ္စိ လဘိတွာ ရဇနံ စောဠကေန ပုဉ္ဆိတွာ ဝဏ္ဏံ ဘိန္ဒိတွာ ဓာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အပ္ပမတ္တကေပိ ဘိန္နေ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ။ နီလဝဒ္ဓိကာဒယောပိ ဝဏ္ဏဘေဒံ ကတွာ ဓာရေတဗ္ဗာ။

၂၆၅၇။ တတ္ထ ဌာနေ ပဿာဝပါဒုကာ, ဝစ္စပါဒုကာ, အာစမနပါဒုကာတိ တိဿော ပါဒုကာယော ဌပေတွာ သဗ္ဗာပိ ပါဒုကာ တာလပတ္တိကာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ သင်္ကမနီယာ ပါဒုကာ ဓာရေတုံ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၆၅၈။ အတိက္ကန္တပမာဏံ ဥစ္စာသယနသညိတံ အာသန္ဒိဉ္စေဝ ပလ္လင်္ကဉ္စ သေဝမာနဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ အာသန္ဒီ ဝုတ္တလက္ခဏာဝ။ ပလ္လင်္ကောတိ ပါဒေသု အာဟရိမာနိ ဝါဠရူပါနိ ဌပေတွာ ကတော, ဧကသ္မိံယေဝ ဒါရုမှိ ကဋ္ဌကမ္မဝသေန ဆိန္ဒိတွာ ကတာနိ အသံဟာရိမာနိ တတြဋ္ဌာနေဝ ဝါဠရူပါနိ ယဿ ပါဒေသု သန္တိ, ဧဝရူပေါ ပလ္လင်္ကော ကပ္ပတီတိ ‘‘အာဟရိမေနာ’’တိ ဣမိနာဝ ဒီပိတံ။ ‘‘အကပ္ပိယရူပကတော အကပ္ပိယမဉ္စော ပလ္လင်္ကော’’တိ ဟိ သာရသမာသေ ဝုတ္တံ။

၂၆၅၉။ ဂေါနကန္တိ ဒီဃလောမကမဟာကောဇဝံ။ စတုရင်္ဂုလာဓိကာနိ ကိရ တဿ လောမာနိ, ကာဠဝဏ္ဏဉ္စ ဟောတိ။ ‘‘စတုရင်္ဂုလတော ဦနကပ္ပမာဏလောမော ကောဇဝေါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကုတ္တကန္တိ သောဠသန္နံ နာဋကိတ္ထီနံ ဌတွာ နစ္စနယောဂ္ဂံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ။ စိတ္တန္တိ ဘိတ္တိစ္ဆိဒ္ဒါဒိကဝိစိတြံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ။ ပဋိကန္တိ ဥဏ္ဏာမယံ သေတတ္ထရဏံ။ ပဋလိကန္တိ ဃနပုပ္ဖကံ ဥဏ္ဏာမယံ လောဟိတတ္ထရဏံ, ယော ‘‘အာမလကပတ္တော’’တိပိ ဝုစ္စတိ။

ဧကန္တလောမိန္တိ ဥဘတော ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ။ ဝိကတိန္တိ သီဟဗျဂ္ဃါဒိရူပဝိစိတြံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ။ ‘‘ဧကန္တလောမီတိ ဧကတောဒသံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏ’’န္တိ ဒီဃနိကာ။ တူလိကန္တိ ရုက္ခတူလလတာတူလပေါဋကိတူလသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ တူလာနံ အညတရပုဏ္ဏံ ပကတိတူလိကံ။ ဥဒ္ဒလောမိကန္တိ ဧကတော ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ။ ‘‘ဥဒ္ဒလောမီတိ ဥဘတောဒသံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ။ ဧကန္တလောမီတိ ဧကတောဒသံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၅) ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ သာရသမာသေ ပန ‘‘ဥဒ္ဒလောမီတိ ဧကတော ဥဂ္ဂတပုပ္ဖံ။ ဧကန္တလောမီတိ ဥဘတော ဥဂ္ဂတပုပ္ဖ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၂၆၆၀။ ကဋ္ဋိဿန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသေယျကဋ္ဋိဿမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ။ ‘‘ကောသေယျကဋ္ဋိဿမယန္တိ ကောသေယျကသဋမယ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ဋီ။ ၁။၁၅) အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ, ကန္တိတကောသေယျပုဋမယန္တိ အတ္ထော။ ကောသေယျန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသိယသုတ္တမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ။ ရတနပရိသိဗ္ဗနရဟိတံ သုဒ္ဓကောသေယျံ ပန ဝဋ္ဋတိ။

ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ပနေတ္ထ ‘‘ဌပေတွာ တူလိကံ သဗ္ဗာနေဝ ဂေါနကာဒီနိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတာနိ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၅) ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘ဌပေတွာ တူလိက’’န္တိ ဧတေန ရတနပရိသိဗ္ဗနရဟိတာပိ တူလိကာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘ရတနပရိသိဗ္ဗိတာနိ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဣမိနာ ပန ယာနိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတာနိ, တာနိ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ယထာနုရူပံ မဉ္စာဒီသု စ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ စ ဝိနယပရိယာယံ ပတွာ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗတ္တာ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုတ္တန္တိကဒေသနာယံ ပန ဂဟဋ္ဌာနမ္ပိ ဝသေန ဝုတ္တတ္တာ နေသံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘ဌပေတွာ တူလိကံ…ပေ… ဝဋ္ဋန္တီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၅) အပရေ။

ဟတ္ထိအဿရထတ္ထရန္တိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ အတ္ထရိတံ အတ္ထရဏံ ဟတ္ထတ္ထရဏံ နာမ။ အဿရထတ္ထရေပိ ဧသေဝ နယော။ ကဒလိမိဂပဝရ-ပစ္စတ္ထရဏကမ္ပိ စာတိ ကဒလိမိဂစမ္မံ နာမ အတ္ထိ, တေန ကတံ ပဝရပစ္စတ္ထရဏန္တိ အတ္ထော။ တံ ကိရ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ ကဒလိမိဂစမ္မံ ပတ္ထရိတွာ သိဗ္ဗေတွာ ကရောန္တိ။ ပိ-သဒ္ဒေန အဇိနပ္ပဝေဏီ ဂဟိတာ။ အဇိနပ္ပဝေဏီ နာမ အဇိနစမ္မေဟိ မဉ္စပမာဏေန သိဗ္ဗေတွာ ကတာ ပဝေဏီ။ တာနိ ကိရ စမ္မာနိ သုခုမတရာနိ, တသ္မာ ဒုပဋ္ဋတိပဋ္ဋာနိ ကတွာ သိဗ္ဗန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဇိနပ္ပဝေဏီ’’တိ။

၂၆၆၁။ ရတ္တဝိတာနဿ ဟေဋ္ဌာတိ ကုသုမ္ဘာဒိရတ္တဿ လောဟိတဝိတာနဿ ဟေဋ္ဌာ ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေဟိ အတ္ထတံ သယနာသနဉ္စ။ ကသာဝရတ္တဝိတာနဿ ပန ဟေဋ္ဌာ ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထတံ ဝဋ္ဋတိ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ အကပ္ပိယေ’’တိအာဒိ။

ဒွိဓာ ရတ္တူပဓာနကန္တိ သီသပဿေ, ပါဒပဿေ စာတိ ဥဘတောပဿေ ပညတ္တရတ္တဗိဗ္ဗောဟနဝန္တဉ္စ သယနာသနံ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ အကပ္ပိယံ ပရိဘုဉ္ဇတော ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။ ‘‘ယံ ပန ဧကမေဝ ဥပဓာနံ ဥဘောသု ပဿေသု ရတ္တံ ဝါ ဟောတိ ပဒုမဝဏ္ဏံ ဝါ ဝိစိတြံ ဝါ, သစေ ပမာဏယုတ္တံ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၄) အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယော ဧတေနေဝ ဗျတိရေကတော ဝုတ္တော ဟောတိ။ ‘‘ယေဘုယျရတ္တာနိပိ ဒွေ ဗိဗ္ဗောဟနာနိ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ တေနေဝ ယေဘုယျေန ရတ္တဝိတာနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိညာယတိ။

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ‘‘အလောဟိတကာနိ ဒွေပိ ဝဋ္ဋန္တိယေဝ, တတော ဥတ္တရိ လဘိတွာ အညေသံ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဒါတုံ အသက္ကောန္တော မဉ္စေ တိရိယံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏံ ဒတွာ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ လဘတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၅) အဝိသေသေန ဝုတ္တံ။ သေနာသနက္ခန္ဓကသံဝဏ္ဏနာယံ ပန ‘‘အဂိလာနဿ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ ဒွယမေဝ ဝဋ္ဋတိ, ဂိလာနဿ ဗိဗ္ဗောဟနာနိ သန္ထရိတွာ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏံ ဒတွာ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၇) ဝုတ္တတ္တာ ဂိလာနောယေဝ မဉ္စေ တိရိယံ အတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၆၆၂။ ဥဒ္ဓံ သေတဝိတာနမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ အကပ္ပိယေ ပစ္စတ္ထရဏေ သတိ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ တသ္မိန္တိ အကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေ။

၂၆၆၃။ ‘‘ဌပေတွာ’’တိ ဣမိနာ အာသန္ဒာဒိတ္တယဿ ဝဋ္ဋနာကာရော နတ္ထီတိ ဒီပေတိ။ သေသံ သဗ္ဗန္တိ ဂေါနကာဒိ ဒွိဓာရတ္တူပဓာနကပရိယန္တံ သဗ္ဗံ။ ဂိဟိသန္တကန္တိ ဂိဟီနံ သန္တကံ တေဟိယေဝ ပညတ္တံ, ဣမိနာ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု အညတရေန ဝါ တေသံ အာဏတ္တိယာ ဝါ ပညတ္တံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ လဘတေတိ နိသီဒိတုံ လဘတိ။

၂၆၆၄။ တံ ကတ္ထ လဘတီတိ ပဒေသနိယမံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဓမ္မာသနေ’’တိအာဒိ။ ဓမ္မာသနေတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယဒိ ဓမ္မာသနေ သံဃိကမ္ပိ ဂေါနကာဒိံ ဘိက္ခူဟိ အနာဏတ္တာ အာရာမိကာဒယော သယမေဝ ပညာပေန္တိ စေဝ နီဟရန္တိ စ, ဧတံ ဂိဟိဝိကတနီဟာရံ နာမ။ ဣမိနာ ဂိဟိဝိကတနီဟာရေန ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၀၊ ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာ ၅၆ အတ္ထတော သမာနံ) ဝုတ္တံ။ ဘတ္တဂ္ဂေ ဝါတိ ဝိဟာရေ နိသီဒါပေတွာ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ ဝါ ဘောဇနသာလာယံ ဝါ။ အပိသဒ္ဒေန ဂိဟီနံ ဂေဟေပိ တေဟိ ပညတ္တေ ဂေါနကာဒိမှိ နိသီဒိတုံ အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ ဓမ္မာသနာဒိပဒေသနိယမနေန တတော အညတ္ထ ဂိဟိပညတ္တေပိ တတ္ထ နိသီဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဗျတိရေကတော ဝိညာယတိ။

ဘူမတ္ထရဏကေတိ ဧတ္ထ ‘‘ကတေ’’တိ သေသော။ တတ္ထာတိ သံဃိကေ ဝါ ဂိဟိသန္တကေ ဝါ ဂေါနကာဒိမှိ သဟဓမ္မိကေဟိ အနာဏတ္တေဟိ ဂိဟီဟိ ဧဝ ဘူမတ္ထရဏေ ကတေ။ သယိတုန္တိ ဥပရိ အတ္တနော ပစ္စတ္ထရဏံ ဒတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အပိ-သဒ္ဒေန နိသီဒိတုမ္ပိ ဝါတိ သမုစ္စိနောတိ။ ‘‘ဘူမတ္ထရဏကေ’’တိ ဣမိနာ ဂိဟီဟိ ဧဝ မဉ္စာဒီသု သယနတ္ထံ အတ္ထတေ ဥပရိ အတ္တနော ပစ္စတ္ထရဏံ ဒတွာ သယိတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။

စမ္မက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၆၅။ ဂဟပတိဿ ဘူမိ, သမ္မုတိဘူမိ, ဥဿာဝနန္တိကာဘူမိ, ဂေါနိသာဒိဘူမီတိ ကပ္ပိယဘူမိယော စတဿော ဟောန္တီတိ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာတိ ယောဇနာ။

၂၆၆၆။ ကထံ ကပ္ပိယံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, စတဿော ကပ္ပိယဘူမိယော ဥဿာဝနန္တိကံ ဂေါနိသာဒိကံ ဂဟပတိံ သမ္မုတိ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၉၅) ဧဝံ စတဿော ဘူမိယော ဥဒ္ဓရိတွာ တာသံ သာမညလက္ခဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သံဃဿာ’’တိအာဒိ။ သံဃဿ သန္တကံ ဝါသတ္ထာယ ကတံ ဂေဟံ ဝါ ဘိက္ခုနော သန္တကံ ဝါသတ္ထာယ ကတံ ဂေဟံ ဝါတိ ယောဇနာ။ ကပ္ပိယံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ကပ္ပိယဋ္ဌာနံ ကတ္တဗ္ဗံ။ သဟသေယျပ္ပဟောနကန္တိ သဗ္ဗစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နာဒိလက္ခဏေန သဟသေယျာရဟံ။

၂၆၆၇။ ဣဒါနိ စတဿောပိ ဘူမိယော သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဌပေတွာ’’တိအာဒိ။ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အညေဟိ ကပ္ပိယဘူမိယာ အတ္ထာယ ဒိန္နံ ဝါ တေသံ သန္တကံ ဝါ ယံ ဂေဟံ, ဣဒံ ဧဝ ဂဟပတိဘူမိ နာမာတိ ယောဇနာ။

၂၆၆၈။ ယာ ပန ကုဋိ သံဃေန သမ္မတာ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ, သာ သမ္မုတိကာ နာမ။ တဿာ သမ္မန္နနကာလေ ကမ္မဝါစံ အဝတွာ အပလောကနံ ဝါ ကာတုံ ဝဋ္ဋတေဝါတိ ယောဇနာ။

၂၆၆၉-၇၀။ ပဌမဣဋ္ဌကာယ ဝါ ပဌမပါသာဏဿ ဝါ ပဌမတ္ထမ္ဘဿ ဝါ အာဒိ-ဂ္ဂဟဏေန ပဌမဘိတ္တိပါဒဿ ဝါ ဌပနေ ပရေသု မနုဿေသု ဥက္ခိပိတွာ ဌပေန္တေသု သမန္တတော ပရိဝါရေတွာ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမ, ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ’’တိ အဘိက္ခဏံ ဝဒန္တေဟိ အာမသိတွာ ဝါ သယမေဝ ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ဣဋ္ဌကာ ဌပေယျ ပါသာဏော ဝါ ထမ္ဘော ဝါ ဘိတ္တိပါဒေါ ဝါ ဌပေယျ ဌပေတဗ္ဗော, အယံ ဥဿာဝနန္တိကာ ကုဋီတိ ယောဇနာ။

၂၆၇၁။ ဣဋ္ဌကာဒိပတိဋ္ဌာနန္တိ ပဌမိဋ္ဌကာဒီနံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာနံ။ ဝဒတန္တိ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမ, ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ’’တိ ဝဒန္တာနံ။ သမကာလံ တု ဝဋ္ဋတီတိ ဧကကာလံ ဝဋ္ဋတိ, ဣမိနာ ‘‘သစေ ဟိ အနိဋ္ဌိတေ ဝစနေ ထမ္ဘော ပတိဋ္ဌာတိ, အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝါ တသ္မိံ ဝစနံ နိဋ္ဌာတိ, အကတာ ဟောတိ ကပ္ပိယကုဋီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၅) အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယော သူစိတော။

၂၆၇၂။ အာရာမော သကလော အပရိက္ခိတ္တော ဝါ ယေဘုယျတော အပရိက္ခိတ္တော ဝါတိ ဒုဝိဓောပိ ဝိညူဟိ ဝိနယဓရေဟိ ‘‘ဂေါနိသာဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပဝေသနိဝါရဏာဘာဝေန ပဝိဋ္ဌာနံ ဂုန္နံ နိသဇ္ဇာယောဂတော တထာ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၇၃။ ပယောဇနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧတ္ထ ပက္ကဉ္စာ’’တိအာဒိ။ အာမိသန္တိ ပုရိမကာလိကဒွယံ။ ‘‘အာမိသ’’န္တိ ဣမိနာ နိရာမိသံ ဣတရကာလိကဒွယံ အကပ္ပိယကုဋိယံ ဝုတ္ထမ္ပိ ပက္ကမ္ပိ ကပ္ပတီတိ ဒီပေတိ။

၂၆၇၄-၅။ ဣမာ ကပ္ပိယကုဋိယော ကဒါ ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥဿာဝနန္တိကာ ယာ သာ’’တိအာဒိ။ ယာ ဥဿာဝနန္တိကာ ယေသု ထမ္ဘာဒီသု အဓိဋ္ဌိတာ, သာ တေသု ထမ္ဘာဒီသု အပနီတေသု တဒညေသုပိ ထမ္ဘာဒီသု တိဋ္ဌတီတိ ယောဇနာ။

သဗ္ဗေသု ထမ္ဘာဒီသု အပနီတေသု သာ ဇဟိတဝတ္ထုကာ သိယာတိ ယောဇနာ။ ဂေါနိသာဒိကုဋိ ပရိက္ခိတ္တာ ဝတိအာဒီဟိ ဇဟိတဝတ္ထုကာ သိယာ။ ပရိက္ခိတ္တာတိ စ ‘‘အာရာမော ပန ဥပဍ္ဎပရိက္ခိတ္တောပိ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တောပိ ပရိက္ခိတ္တောယေဝ နာမာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၅) ကုရုန္ဒိမဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တတ္တာ န ကေဝလံ သဗ္ဗပရိက္ခိတ္တာဝ, ဥပဍ္ဎပရိက္ခိတ္တာပိ ယေဘုယျပရိက္ခိတ္တာပိ ဂဟေတဗ္ဗာ။

သေသာတိ ဂဟပတိသမ္မုတိကုဋိယော။ ဆဒနနာသတော ဇဟိတဝတ္ထုကာ သိယုန္တိ ယောဇနာ။ ဆဒနနာသတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂေါပါနသိမတ္တံ ဌပေတွာ’’တိ သေသော။ သစေ ဂေါပါနသီနံ ဥပရိ ဧကမ္ပိ ပက္ခပါသမဏ္ဍလံ အတ္ထိ, ရက္ခတိ။ ယတြ ပနိမာ စတဿောပိ ကပ္ပိယဘူမိယော နတ္ထိ, တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗံ? အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ တဿ သန္တကံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။

၂၆၇၆။ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အညေသံ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဟော စ တေသံ သန္နိဓိ စ တေသံ အန္တောဝုတ္ထဉ္စ ဘိက္ခုဿ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၇၇။ ဘိက္ခုဿ သန္တကံ သံဃိကမ္ပိ ဝါ အကပ္ပိယဘူမိယံ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ ဂေဟေ အန္တောဝုတ္ထဉ္စ အန္တောပက္ကဉ္စ ဘိက္ခုဿ န ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခုနိယာ သန္တကံ သံဃိကမ္ပိ ဝါ အကပ္ပိယဘူမိယံ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ ဂေဟေ အန္တောဝုတ္ထဉ္စ အန္တောပက္ကဉ္စ ဘိက္ခုနိယာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံ ဥဘိန္နံ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၇၈။ အကပ္ပကုဋိယာတိ အကပ္ပိယကုဋိယာ, ‘‘အကပ္ပိယဘူမိယံ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ ဂေဟေ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာယ အကပ္ပိယဘူမိယာတိ အတ္ထော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန နဝနီတတေလမဓုဖာဏိတာနံ ဂဟဏံ။

၂၆၇၉။ တေဟေဝ အန္တောဝုတ္ထေဟိ သပ္ပိအာဒီဟိ သတ္တာဟကာလိကေဟိ သဟ ဘိက္ခုနာ ပက္ကံ တံ ယာဝဇီဝိကံ နိရာမိသံ သတ္တာဟံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတေဝါတိ ယောဇနာ။

၂၆၈၀။ ပက္ကံ သာမံပက္ကံ တံ ယာဝဇီဝိကံ သစေ အာမိသသံသဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အန္တောဝုတ္ထဉ္စ ဘုဉ္ဇတိ, ကိဉ္စ ဘိယျော သာမံပက္ကဉ္စ ဘုဉ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ ယာဝဇီဝိကဿ အာမိသသံသဋ္ဌဿ အာမိသဂတိကတ္တာ ‘‘အန္တောဝုတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၂၆၈၂။ ဥဒကံ န ဟောတိ ကာလိကံ စတူသု ကာလိကေသု အသင်္ဂဟိတတ္တာ။

၂၆၈၃။ တိကာလိကာ ယာဝကာလိကာ ယာမကာလိကာ သတ္တာဟကာလိကာတိ တယော ကာလိကာ ပဋိဂ္ဂဟဝသေနေဝ အတ္တနော အတ္တနော ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဘုတ္တာ ဒေါသကရာ ဟောန္တိ, တတိယံ သတ္တာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဝတ္ထုတ္တာ အဘုတ္တမ္ပိ ဒေါသကရန္တိ ယောဇနာ။

‘‘ဘုတ္တာ ဒေါသကရာ’’တိ ဣမိနာ ပုရိမကာလိကဒွယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလာတိက္ကမနမတ္တေန အာပတ္တိယာ ကာရဏံ န ဟောတိ, ဘုတ္တမေဝ ဟောတိ။ သတ္တာဟကာလိကံ ကာလာတိက္ကမေန အပရိဘုတ္တမ္ပိ အာပတ္တိယာ ကာရဏံ ဟောတီတိ ဒီပေတိ။ တေသု သတ္တာဟကာလိကေယေဝ ဝိသေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဘုတ္တံ တတိယမ္ပိ စာ’’တိ။ စ-သဒ္ဒေါ တု-သဒ္ဒတ္ထေ။ ယာဝဇီဝိကံ ပန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ယာဝဇီဝံ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ ဣတရကာလိကသံသဂ္ဂံ ဝိနာ ဒေါသကရံ န ဟောတီတိ န ဂဟိတံ။

၂၆၈၄။ အမ္ဗာဒယော သဒ္ဒါ ရုက္ခာနံ နာမဘူတာ တံတံဖလေပိ ဝတ္တမာနာ ဣဓ ဥပစာရဝသေန တဇ္ဇေ ပါနကေ ဝုတ္တာ, တေနေဝါဟ ‘‘ပါနကံ မတ’’န္တိ။ စောစံ အဋ္ဌိကကဒလိပါနံ။ မောစံ ဣတရကဒလိပါနံ။ မဓူတိ မုဒ္ဒိကဖလာနံ ရသံ။ မုဒ္ဒိကာတိ သီတောဒကေ မဒ္ဒိတာနံ မုဒ္ဒိကဖလာနံ ပါနံ။ ‘‘သာလူကပါနန္တိ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒီနံ သာလူကေ မဒ္ဒိတွာ ကတပါန’’န္တိ ပါဠိယံ, အဋ္ဌကထာယ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၀) စ သာလူက-သဒ္ဒဿ ဒီဃဝသေန သံယောဂဒဿနတော ‘‘သာလု ဖာရုသကဉ္စာ’’တိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿော ကတော။

သာလူကံ ကုမုဒုပ္ပလာနံ ဖလရသံ။ ခုဒ္ဒသိက္ခာဝဏ္ဏနာယံ ပန ‘‘သာလူကပါနံ နာမ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒီနံ ကိဉ္ဇက္ခရေဏူဟိ ကတပါန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဖာရုသက’န္တိအာဒီသု ဧကော ရုက္ခော’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ တဿ ဖလရသော ဖာရုသကံ နာမ။ ဧတေသံ အဋ္ဌန္နံ ဖလာနံ ရသော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ဝဋ္ဋတိ, သီတုဒကေ မဒ္ဒိတော ပသန္နော နိက္ကသဋောဝ ဝဋ္ဋတိ, ဥဒကေန ပန အသမ္ဘိန္နော ရသော ယာဝကာလိကော။

၂၆၈၅။ ဖလန္တိ အမ္ဗာဒိဖလံ။ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟောတိ ပါနဝတ္ထုကာနံ ဖလာနံ ပဋိဂ္ဂဟော။ ဝသတိ ဧတ္ထ ပါနန္တိ ဝတ္ထု, ဖလံ, ဝတ္ထုနာ သဟ ဝဋ္ဋတီတိ သဝတ္ထုကံ, ပါနံ, သဝတ္ထုကဿ ပဋိဂ္ဂဟော သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟော။ သဝတ္ထုကဿ ပဋိဂ္ဂဟံ နာမ ဝတ္ထုပဋိဂ္ဂဟဏမေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပါနဝတ္ထုကာနံ ဖလာနံ ပဋိဂ္ဂဟော’’တိ။

၂၆၈၆။ ‘‘သုကောဋ္ဋေတွာ’’တိ ဝုစ္စမာနတ္တာ ‘‘အမ္ဗပက္က’’န္တိ အာမကမေဝ အမ္ဗဖလံ ဝုစ္စတိ။ ဥဒကေတိ သီတောဒကေ။ ပရိဿဝံ ပရိဿာဝိတံ။ ကတွာတိ မဓုအာဒီဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ။ ယထာဟ – ‘‘တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ မဓုသက္ကရကပ္ပူရာဒီဟိ ယောဇေတွာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၀)။ ပါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ‘‘ဧဝံ ကတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ကပ္ပတိ, အနုပသမ္ပန္နေဟိ ကတံ လဘိတွာ ပန ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသပရိဘောဂေနာပိ ဝဋ္ဋတိ, ပစ္ဆာဘတ္တံ နိရာမိသပရိဘောဂေန ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ဧသ နယော သဗ္ဗပါနေသူ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော။

၂၆၈၇။ သေသပါနကေသုပီတိ ဇမ္ဗုပါနကာဒီသုပိ။

၂၆၈၈။ ဥစ္ဆုရသော အန္တောဂဓတ္တာ ဣဓ ဝုတ္တော, န ပန ယာမကာလိကတ္တာ, သော ပန သတ္တာဟကာလိကောယေဝ။

၂၆၈၉။ မဓုကဿ ရသန္တိ မဓုကပုပ္ဖဿ ရသံ။ ဧတ္ထ မဓုကပုပ္ဖရသော အဂ္ဂိပါကော ဝါ ဟောတု အာဒိစ္စပါကော ဝါ, ပစ္ဆာဘတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပုရေဘတ္တမ္ပိ ယံ ပါနံ ဂဟေတွာ မဇ္ဇံ ကရောန္တိ, သော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋတိ။ မဓုကပုပ္ဖံ ပန အလ္လံ ဝါ သုက္ခံ ဝါ ဘဇ္ဇိတံ ဝါ တေန ကတဖာဏိတံ ဝါ ယတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဇံ န ကရောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ပုရေဘတ္တံ ဝဋ္ဋတိ။

ပက္ကဍာကရသန္တိ ပက္ကဿ ယာဝကာလိကဿ ရသံ။ သဗ္ဗော ပတ္တရသော ယာမကာလိကော ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယာဝကာလိကပတ္တာနဉှိ ပုရေဘတ္တံယေဝ ရသော ကပ္ပတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၀) ဣမမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၂၆၉၀။ သာနုလောမာနံ သတ္တန္နံ ဓညာနံ ဖလဇံ ရသံ ဌပေတွာ သဗ္ဗော ဖလဇော ရသော ဝိကာလေ ယာမသညိတေ အနုလောမတော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတောတိ ယောဇနာ။

၂၆၉၁။ ယာဝကာလိကပတ္တာနံ သီတုဒကေ မဒ္ဒိတွာ ကတော ရသောပိ အပက္ကော, အာဒိစ္စပါကောပိ ဝိကာလေ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၆၉၂-၃။ သတ္တဓညာနုလောမာနိ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘တာလဉ္စနာဠိကေရဉ္စာ’’တိအာဒိ။ အပရဏ္ဏံ မုဂ္ဂါဒိ။ ‘‘သတ္တဓညာနုလောမိက’’န္တိ ဣမိနာ ဧတေသံ ရသော ယာဝကာလိကော ယာမကာလသင်္ခါတေ ဝိကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ။

၂၆၉၅။ ဧဝမာဒီနံ ခုဒ္ဒကာနံ ဖလာနံ ရသော ပန အဋ္ဌပါနာနုလောမတ္တာ အနုလောမိကေ ယာမကာလိကာနုလောမိကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ကထိတောတိ ယောဇနာ။

၂၆၉၆။ ဣဓ ဣမသ္မိံ လောကေ သာနုလောမဿ ဓညဿ ဖလဇံ ရသံ ဌပေတွာ အယာမကာလိကော အညော ဖလရသော နတ္ထီတိ ယောဇနာ, သဗ္ဗော ယာမကာလိကောယေဝါတိ ဒီပေတိ။

ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ကထိနက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၉၇။ ဝုတ္ထဝဿာနံ ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ယာဝ မဟာပဝါရဏာ, တာဝ ရတ္တိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဝုတ္ထဝဿာနံ ဘိက္ခူနံ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အတိရေကာနံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စန္နံ အာနိသံသာနံ ဝက္ခမာနာနံ အနာမန္တစာရာဒီနံ ပဉ္စန္နံ အာနိသံသာနံ ပဋိလာဘကာရဏာ မုနိပုင်္ဂဝေါ သဗ္ဗေသံ အဂါရိကာဒိမုနီနံ သကလဂုဏဂဏေဟိ ဥတ္တမော ဘဂဝါ ကထိနတ္ထာရံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿံဝုတ္ထာနံ ဘိက္ခူနံ ကထိနံ အတ္ထရိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၀၆) အဗြဝိ ကထေသီတိ ယောဇနာ။

ဧတ္ထာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘ကထိနတ္ထာရံ ကေ လဘန္တိ, ကေ န လဘန္တီတိ? ဂဏနဝသေန တာဝ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ပဉ္စ ဇနာ လဘန္တိ, ဥဒ္ဓံ သတသဟဿမ္ပိ, ပဉ္စန္နံ ဟေဋ္ဌာ န လဘန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၆) ဣဒံ အဋ္ဌကထာယ အတ္ထာရကဿ ဘိက္ခုနော သံဃဿ ကထိနဒုဿဒါနကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝုတ္ထဝဿဝသေန ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပဌမပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ လဘန္တိ, ဆိန္နဝဿာ ဝါ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ ဝါ န လဘန္တိ။ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထဝဿာပိ န လဘန္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၆) ဣဒံ အဋ္ဌကထာယ အာနိသံသလာဘံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ကမ္မံ။

ဣဒါနိ တဒုဘယံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတိ –

‘‘ပုရိမိကာယ ဥပဂတာနံ ပန သဗ္ဗေ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, အာနိသံသံ န လဘန္တိ, အာနိသံသော ဣတရေသံယေဝ ဟောတိ။ သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတာ စတ္တာရော ဝါ ဟောန္တိ, တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ဧကော ဝါ, ဣတရေ ဂဏပူရကေ ကတွာ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ။ အထ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဥပဂတာ, ဧကော ပရိပုဏ္ဏဝဿော သာမဏေရော, သော စေ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပသမ္ပဇ္ဇတိ, ဂဏပူရကော စေဝ ဟောတိ, အာနိသံသဉ္စ

လဘတိ။ တယော ဘိက္ခူ ဒွေ သာမဏေရာ, ဒွေ ဘိက္ခူ တယော သာမဏေရာ, ဧကော ဘိက္ခု စတ္တာရော သာမဏေရာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတာ ကထိနတ္ထာရကုသလာ န ဟောန္တိ, အတ္ထာရကုသလာ ခန္ဓကဘာဏကတ္ထေရာ ပရိယေသိတွာ အာနေတဗ္ဗာ, ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ကထိနံ အတ္ထရာပေတွာ ဒါနဉ္စ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂမိဿန္တိ, အာနိသံသော ပန ဣတရေသံယေဝ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၆)။

ကထိနံ ကေန ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတီတိ? ယေန ကေနစိ ဒေဝေန ဝါ မနုဿေန ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝါ သဟဓမ္မိကာနံ အညတရေန ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတိ။ ကထိနဒါယကဿ ဝတ္တံ အတ္ထိ, သစေ သော တံ အဇာနန္တော ပုစ္ဆတိ ‘‘ဘန္တေ, ကထံ ကထိနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ, တဿ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရပ္ပဟောနကံ သူရိယုဂ္ဂမနသမယေ ဝတ္ထံ ‘ကထိနစီဝရံ ဒေမာ’တိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဿ ပရိကမ္မတ္ထံ ဧတ္တကာ နာမ သူစိယော, ဧတ္တကံ သုတ္တံ, ဧတ္တကံ ရဇနံ, ပရိကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ယာဂုဘတ္တဉ္စ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

ကထိနတ္ထာရကေနာပိ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နံ ကထိနံ အတ္ထရန္တေန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ တန္တဝါယဂေဟတော ဟိ အာဘတသန္တာနေနေဝ ခလိမက္ခိတသာဋကောပိ န ဝဋ္ဋတိ, မလီနသာဋကောပိ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ကထိနတ္ထာရသာဋကံ လဘိတွာ သုဒ္ဓံ ဓောဝိတွာ သူစိအာဒီနိ စီဝရကမ္မူပကရဏာနိ သဇ္ဇေတွာ ဗဟူဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ တဒဟေဝ သိဗ္ဗိတွာ နိဋ္ဌိတသူစိကမ္မံ ရဇိတွာ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ။ သစေ တသ္မိံ အနတ္ထတေယေဝ အညော ကထိနသာဋကံ အတ္ထရိတဗ္ဗကံ အာဟရတိ, အညာနိ စ ဗဟူနိ ကထိနာနိသံသဝတ္ထာနိ ဒေတိ, ယော အာနိသံသံ ဗဟုံ ဒေတိ, တဿ သန္တကေနေဝ အတ္ထရိတဗ္ဗံ။ ဣတရော ယထာ တထာ ဩဝဒိတွာ သညာပေတဗ္ဗော။

ကထိနံ ပန ကေန အတ္ထရိတဗ္ဗံ? ယဿ သံဃော ကထိနစီဝရံ ဒေတိ။ သံဃေန ပန ကဿ ဒါတဗ္ဗံ? ယော ဇိဏ္ဏစီဝရော ဟောတိ။ သစေ ဗဟူ ဇိဏ္ဏစီဝရာ ဟောန္တိ, ဝုဍ္ဎဿ ဒါတဗ္ဗံ။ ဝုဍ္ဎေသုပိ ယော မဟာပရိဝါရော တဒဟေဝ စီဝရံ ကတွာ အတ္ထရိတုံ သက္ကောတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ဝုဍ္ဎော န သက္ကောတိ, နဝကတရော သက္ကောတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ။ အပိ စ သံဃေန မဟာထေရဿ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, ဂဏှထ, မယံ ကတွာ ဒဿာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

တီသု စီဝရေသု ယံ ဇိဏ္ဏံ ဟောတိ, တဒတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗံ။ ပကတိယာ ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ ဒုပဋ္ဋတ္ထာယေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေပိဿ ဧကပဋ္ဋစီဝရံ ဃနံ ဟောတိ, ကထိနသာဋကော စ ပေလဝေါ, သာရုပ္ပတ္ထာယ ဒုပဋ္ဋပ္ပဟောနကမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ ‘‘အဟံ အလဘန္တော ဧကပဋ္ဋံ ပါရုပါမီ’’တိ ဝဒန္တဿာပိ ဒုပဋ္ဋံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယော ပန လောဘပကတိကော ဟောတိ, တဿ န ဒါတဗ္ဗံ။ တေနာပိ ကထိနံ အတ္ထရိတွာ ‘‘ပစ္ဆာ ဝိသိဗ္ဗိတွာ ဒွေ စီဝရာနိ ကရိဿာမီ’’တိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။

ယဿ ပန ဒိယျတိ, တဿ –

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ဣဒံ သံဃဿ ကထိနဒုဿံ ဥပ္ပန္နံ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣမံ ကထိနဒုဿံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျ ကထိနံ အတ္ထရိတုံ, ဧသာ ဉတ္တိ။

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ဣဒံ သံဃဿ ကထိနဒုဿံ ဥပ္ပန္နံ, သံဃော ဣမံ ကထိနဒုဿံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒေတိ ကထိနံ အတ္ထရိတုံ, ယဿာယသ္မတော

ခမတိ ဣမဿ ကထိနဒုဿဿ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒါနံ ကထိနံ အတ္ထရိတုံ, သော တုဏှဿ, ယဿ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယျ။

‘‘ဒိန္နံ ဣဒံ သံဃေန ကထိနဒုဿံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ကထိနံ အတ္ထရိတုံ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၀၇) –

ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ဒိန္နံ။

၂၆၉၈-၉။ န ဥလ္လိခိတမတ္တာဒိ-စတုဝီသတိဝဇ္ဇိတန္တိ ပါဠိယံ အာဂတေဟိ ‘‘န ဥလ္လိခိတမတ္တေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၀၈) ဥလ္လိခိတမတ္တာဒီဟိ စတုဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝဇ္ဇိတံ။ စီဝရန္တိ ‘‘အဟတေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၀၉) ပါဠိယံ အာဂတာနံ သောဠသန္နံ အာကာရာနံ အညတရေန ယုတ္တံ ကတပရိယောသိတံ ဒိန္နံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရစီဝရံ။ တေ ပန စတုဝီသတိ အာကာရာ, သောဠသာကာရာ စ ပါဠိတော (မဟာဝ။ ၃၀၈), အဋ္ဌကထာတော (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၈) စ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဂန္ထဂါရဝပရိဟာရတ္ထမိဓ န ဝုတ္တာ။

ဘိက္ခုနာ ဝက္ခမာနေ အဋ္ဌဓမ္မေ ဇာနန္တေန အတ္ထရကေန အာဒါယ ဂဟေတွာ ပုရာဏကံ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ အတ္ထရိတဗ္ဗစီဝရေန ဧကနာမကံ ပုရာဏစီဝရံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ နဝံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ စီဝရံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပုရာဏပစ္စုဒ္ဓဋစီဝရဿ နာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာဝ တံ အန္တရဝါသကံ စေ, ‘‘ဣမိနာ အန္တရဝါသကေန ကထိနံ အတ္ထရာမိ’’ဣတိ ဝစသာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ သစေ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ ဟောတိ, ‘‘ဣမိနာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ကထိနံ အတ္ထရာမိ’’, သစေ သံဃာဋိ ဟောတိ, ‘‘ဣမာယ သံဃာဋိယာ ကထိနံ အတ္ထရာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

၂၇၀၀-၁။ ဣစ္စေဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တေ ကထိနံ အတ္ထတံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ တေန ပန ဘိက္ခုနာ နဝကေန ကထိနစီဝရံ အာဒါယ သံဃံ ဥပသင်္ကမ္မ ‘‘အတ္ထတံ, ဘန္တေ, သံဃဿ ကထိနံ, ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော, အနုမောဒထ’’ဣတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၂၇၀၂။ အနုမောဒကေသု စ ထေရေဟိ ‘‘အတ္ထတံ, အာဝုသော, သံဃဿ ကထိနံ, ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော, အနုမောဒါမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, နဝေန ပန ‘‘အတ္ထတံ, ဘန္တေ, သံဃဿ ကထိနံ, ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော, အနုမောဒါမီ’’တိ ဣတိ ပုန ဤရယေ ကထေယျာတိ ယောဇနာ။ ဂါထာယ ပန အနုမောဒနပါဌဿ အတ္ထဒဿနမုခေန ‘‘သုအတ္ထတံ တယာ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပါဌက္ကမဒဿနဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အတ္ထာရကေသု စ အနုမောဒကေသု စ နဝေဟိ ဝုဍ္ဎာနံ ဝစနက္ကမော ဝုတ္တော, ဝုဍ္ဎေဟိ နဝါနံ ဝစနက္ကမော ပန တဒနုသာရေန ယထာရဟံ ယောဇေတွာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဂါထာသု န ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အတ္ထာရကေန ထေရေန ဝါ နဝေန ဝါ ဂဏပုဂ္ဂလာနံ ဝစနက္ကမော စ ဂဏပုဂ္ဂလေဟိ အတ္ထာရကဿ ဝစနက္ကမော စ ဝုတ္တနယေန ယထာရဟံ ယောဇေတုံ သက္ကာတိ န ဝုတ္တော။

ဧဝံ အတ္ထတေ ပန ကထိနေ သစေ ကထိနစီဝရေန သဒ္ဓိံ အာဘတံ အာနိသံသံ ဒါယကာ ‘‘ယေန အမှာကံ ကထိနံ ဂဟိတံ, တဿေဝ စ ဒေမာ’’တိ ဒေန္တိ, ဘိက္ခုသံဃော အနိဿရော။ အထ အဝိစာရေတွာဝ ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခုသံဃော ဣဿရော။ တသ္မာ သစေ ကထိနတ္ထာရကဿ သေသစီဝရာနိပိ ဒုဗ္ဗလာနိ ဟောန္တိ, သံဃေန အပလောကေတွာ တေသမ္ပိ အတ္ထာယ ဝတ္ထာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ, ကမ္မဝါစာယ ပန ဧကာယေဝ ဝဋ္ဋတိ။ အဝသေသေ ကထိနာနိသံသေ ဗလဝဝတ္ထာနိ ဝဿာဝါသိကဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဌိတိကာယ အဘာဝေ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဂရုဘဏ္ဍံ န ဘာဇေတဗ္ဗံ။ သစေ ပန ဧကသီမာယ ဗဟူ ဝိဟာရာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သန္နိပါတေတွာ ဧကတ္ထ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ, ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

၂၇၀၃။ ‘‘ကထိနဿ စ ကိံ မူလ’’န္တိအာဒီနိ သယမေဝ ဝိဝရိဿတိ။

၂၇၀၆။ အဋ္ဌဓမ္မုဒ္ဒေသဂါထာယ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ပုဗ္ဗ-ဝစနေနေဝ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝုတ္တံ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓါရ’’ဣတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရ’’ဣတိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿော။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓါရော’’တိ။ အဓိဋ္ဌဟနံ အဓိဋ္ဌာနံ။ ပစ္စုဒ္ဓါရော စ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ ပစ္စုဒ္ဓရာဓိဋ္ဌာနာ။ ဣတရီတရယောဂေန ဒွန္ဒသမာသော။ အတ္ထာရောတိ ဧတ္ထ ‘‘ကထိနတ္ထာရော’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။

‘‘မာတိကာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘အဋ္ဌ ကထိနုဗ္ဘာရမာတိကာ’’တိ ပကရဏတော ဝိညာယတိ။ ယထာဟ – ‘‘အဋ္ဌိမာ, ဘိက္ခဝေ, မာတိကာ ကထိနဿ ဥဗ္ဘာရာယာ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၁၀)။ မာတိကာတိ မာတရော ဇနေတ္တိယော, ကထိနုဗ္ဘာရံ ဧတာ အဋ္ဌ ဇနေန္တီတိ အတ္ထော။ ဥဒ္ဓါရောတိ ကထိနဿ ဥဒ္ဓါရော။ အာနိသံသာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကထိနဿာ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ကထိနဿ အာနိသံသာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ ‘‘အတ္ထတကထိနာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ကပ္ပိဿန္တီ’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၃၀၆)။ ‘‘အာနိသံသေနာ’’တိပိ ပါဌော။ အာနိသံသေန သဟ ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာတိ ယောဇနာ။

၂၇၀၇။ ‘‘န ဥလ္လိခိတမတ္တာဒိ-စတုဝီသတိဝဇ္ဇိတ’’န္တိအာဒိနာ ကထိနံ အတ္ထရိတုံ ကတပရိယောသိတံ စီဝရံ စေ လဒ္ဓံ, တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ဒဿေတွာ သစေ အကတသိဗ္ဗနာဒိကမ္မံ ဝတ္ထမေဝ လဒ္ဓံ, တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ပုဗ္ဗကိစ္စဝသေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဓောဝန’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ဓောဝနန္တိ ကထိနဒုဿဿ သေတဘာဝကရဏံ။ ဝိစာရောတိ ‘‘ပဉ္စကံ ဝါ သတ္တကံ ဝါ နဝကံ ဝါ ဧကာဒသကံ ဝါ ဟောတူ’’တိ ဝိစာရဏံ။ ဆေဒနန္တိ ယထာဝိစာရိတဿ ဝတ္ထဿ ဆေဒနံ။ ဗန္ဓနန္တိ မောဃသုတ္တကာရောပနံ။ သိဗ္ဗနန္တိ သဗ္ဗသူစိကမ္မံ။ ရဇနန္တိ ရဇနကမ္မံ။ ကပ္ပန္တိ ကပ္ပဗိန္ဒုဒါနံ။ ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ကထိနတ္ထာရဿ ပဌမမေဝ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ။

၂၇၀၈။ အန္တရဝါသကောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ သံဃာဋိ, ဥတ္တရာသင်္ဂေါ, အထော အန္တရဝါသကောတိ ဧသမေဝ တု ပစ္စုဒ္ဓါရောပိ အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ အတ္ထာရောပိ ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။

၂၇၀၉။ အဋ္ဌမာတိကာ (မဟာဝ။ ၃၁၀-၃၁၁၊ ပရိ။ ၄၁၅၊ မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၀-၃၁၁) ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပက္ကမနဉ္စာ’’တိအာဒိ။ ပက္ကမနံ အန္တော ဧတဿာတိ ပက္ကမနန္တိကာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ပက္ကမန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အဋ္ဌိမာတိ ဧတ္ထ ‘‘မာတိကာ’’တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ဣမာ အဋ္ဌ မာတိကာတိ ယောဇနာ။

၂၇၁၀။ ဥဒ္ဒေသာနုက္ကမေန နိဒ္ဒိသိတုမာဟ ‘‘ကတစီဝရမာဒါယာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ကတစီဝရမာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ စီဝရပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။ ‘‘အာဝါသေ နိရပေက္ခကော’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယော အာဝါသပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။ ဧတ္ထ သဗ္ဗဝါကျေသု ‘‘အတ္ထတကထိနော ယော ဘိက္ခု သစေ ပက္ကမတီ’’တိ သေသော။ အတိက္ကန္တာယ သီမာယာတိ ဝိဟာရသီမာယ အတိက္ကန္တာယ။ ဟောတိ ပက္ကမနန္တိကာတိ ဧတ္ထ ‘‘တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ သေသော, တဿ ဘိက္ခုနော ပက္ကမနန္တိကာ နာမ မာတိကာ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၂၇၁၁-၂။ အာနိသံသံ နာမ ဝုတ္ထဝဿေန လဒ္ဓံ အကတသူစိကမ္မဝတ္ထံ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ကရောတီ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဝိဟာရေ အနပေက္ခကော’’တိ ဣမိနာ ဧတ္ထ ပဌမံ အာဝါသပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။ သုခဝိဟရဏံ ပယောဇနမဿာတိ သုခဝိဟာရိကော, ဝိဟာရောတိ။ တတ္ထ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝိဟရန္တောဝ တံ စီဝရံ ယဒိ ကရောတိ, တသ္မိံ စီဝရေ နိဋ္ဌိတေ နိဋ္ဌာနန္တာ နိဋ္ဌာနန္တိကာတိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘နိဋ္ဌိတေစီဝရေ’’တိ ဣမိနာ စီဝရပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။

၂၇၁၃။ တမဿမန္တိ တံ ဝုတ္ထဝဿာဝါသံ။ ဓုရနိက္ခေပေတိ ဥဘယဓုရနိက္ခေပဝသေန စိတ္တပ္ပဝတ္တက္ခဏေ။ သန္နိဋ္ဌာနံ နာမ ဓုရနိက္ခေပေါ။ ဧတ္ထ ပလိဗောဓဒွယဿ ဧကက္ခဏေယေဝ ဥပစ္ဆေဒေါ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော ‘‘သန္နိဋ္ဌာနန္တိကေ ဒွေပိ ပလိဗောဓာ ‘နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿံ, န ပစ္စေဿ’န္တိ စိန္တိတမတ္တေယေဝ ဧကတော ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၁)။

၂၇၁၄။ ကထိနစ္ဆာဒနန္တိ ကထိနာနိသံသံ စီဝရဝတ္ထုံ။ န ပစ္စေဿန္တိ န ပစ္စာဂမိဿာမိ။ ကရောန္တဿေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘ကထိနစ္ဆာဒန’’န္တိ ဣဒံ ဝါ သမ္ဗန္ဓနီယံ။ ကရောန္တဿာတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ။ နဋ္ဌန္တိ စောရေဟိ ဟဋတ္တာ ဝါ ဥပစိကာဒီဟိ ခါဒိတတ္တာ ဝါ နဋ္ဌံ။ ဒဍ္ဎံ ဝါတိ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ ဝါ။ နာသနန္တိကာတိ ဧဝံ စီဝရဿ နာသနန္တေ လဗ္ဘမာနာ အယံ မာတိကာ နာသနန္တိကာ နာမာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ ဣမိနာ ပဌမံ အာဝါသပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။ ‘‘ကရောန္တဿေဝါ’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယံ စီဝရပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။

၂၇၁၅။ လဒ္ဓါနိသံသောတိ လဒ္ဓကထိနာနိသံသစီဝရော။ အာနိသံသေ စီဝရေ သာပေက္ခော အပေက္ခဝါ ဗဟိသီမဂတော ဝဿံဝုတ္ထသီမာယ ဗဟိသီမဂတော တံ စီဝရံ ကရောတိ, သော ကတစီဝရော အန္တရုဗ္ဘာရံ အန္တရာ ဥဗ္ဘာရံ သုဏာတိ စေ, သဝနန္တိကာ နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဗဟိသီမဂတော’’တိအာဒိနာ ဒုတိယပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။ ဧတ္ထ ‘‘ကတစီဝရော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စီဝရပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ပဌမံ ဟောတိ, ဣတရော ပန ‘‘သဟ သဝနေန အာဝါသပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၁) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ ပစ္ဆာ ဟောတိ။

၂၇၁၆-၇။ စီဝရာသာယ ဝဿံဝုတ္ထော အာဝါသတော ပက္ကန္တော ‘‘တုယှံ စီဝရံ ဒဿာမီ’’တိ ကေနစိ ဝုတ္တော ဗဟိသီမဂတော ပန သဝတိ, ပုန ‘‘တဝ စီဝရံ ဒါတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝုတ္တော အာသာယ ဆိန္နမတ္တာယ စီဝရေ ပစ္စာသာယ ဥပစ္ဆိန္နမတ္တာယ အာသာဝစ္ဆေဒိကာ နာမ မာတိကာတိ မတာ ဉာတာတိ ယောဇနာ။ အာသာဝစ္ဆာဒိကေ ကထိနုဗ္ဘာရေ အာဝါသပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ, စီဝရာသာယ ဥပစ္ဆိန္နာယ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ။

၂၇၁၈-၂၀။ ယော ဝဿံဝုတ္ထဝိဟာရမှာ အညံ ဝိဟာရံ ဂတော ဟောတိ, သော အာဂစ္ဆံ အာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ကထိနုဒ္ဓါရံ အတိက္ကမေယျ, တဿ သော ကထိနုဒ္ဓါရော သီမာတိက္ကန္တိကော မတောတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ သီမာတိက္ကန္တိကေ ကထိနုဗ္ဘာရေ စီဝရပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ, တဿ ဗဟိသီမေ အာဝါသပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ။

ဧတ္ထ စ ‘‘သီမာတိက္ကန္တိကော နာမ စီဝရကာလသီမာတိက္ကန္တိကော’’တိ ကေနစိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဗဟိသီမာယံ စီဝရကာလသမယဿ အတိက္ကန္တတ္တာ သီမာတိက္ကန္တိကော’’တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ မဟာဝ။ ၃၁၁) သာရတ္ထဒီပနိယံ ဝုတ္တံ။ ‘‘အာဂစ္ဆံ အန္တရာမဂ္ဂေ, တဒုဒ္ဓါရမတိက္ကမေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန သံဃေန ကရိယမာနံ အန္တရုဗ္ဘာရံ အာဂစ္ဆန္တော ဝိဟာရသီမံ အသမ္ပတ္တေယေဝ ကထိနုဗ္ဘာရဿ ဇာတတ္တာ တံ န သမ္ဘုဏေယျ, တဿေဝံ သီမမတိက္ကန္တဿေဝ သတော ပုန အာဂစ္ဆတော အန္တရာမဂ္ဂေ ဇာတော ကထိနုဗ္ဘာရော သီမာတိက္ကန္တိကောတိ အမှာကံ ခန္တိ။

ကထိနာနိသံသစီဝရံ အာဒါယ သစေ အာဝါသေ သာပေက္ခောဝ ဂတော ဟောတိ, ပုန အာဂန္တွာ ကထိနုဒ္ဓါရံ ကထိနဿ အန္တရုဗ္ဘာရမေဝ သမ္ဘုဏာတိ စေ ယဒိ ပါပုဏေယျ, တဿ သော ကထိနုဒ္ဓါရော ဟောတိ, သော ‘‘သဟုဗ္ဘာရော’’တိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ သဟုဗ္ဘာရေ ဒွေ ပလိဗောဓာ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဆိဇ္ဇန္တိ။

၂၇၂၁။ ‘‘သီမာတိက္ကန္တိကေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘သီမတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပက္ကမနဉ္စ နိဋ္ဌာနဉ္စ သန္နိဋ္ဌာနဉ္စ သီမတော သီမာတိက္ကန္တိကေန သဟ ဣမေ စတ္တာရော ကထိနုဗ္ဘာရာ ပုဂ္ဂလာဓီနာ ပုဂ္ဂလာယတ္တာ သဟုဗ္ဘာရသင်္ခါတော အန္တရုဗ္ဘာရော သံဃာဓီနောတိ ယောဇနာ။ ‘‘အန္တရုဗ္ဘရော’’တိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿတ္တံ။

၂၇၂၂။ နာသနန္တိ နာသနန္တိကော။ သဝနန္တိ သဝနန္တိကော။ အာသာဝစ္ဆေဒိကာပိ စာတိ တယောပိ ကထိနုဗ္ဘာရာ။ န တု သံဃာ န ဘိက္ခုတောတိ သံဃတောပိ န ဟောန္တိ, ပုဂ္ဂလတောပိ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ စီဝရဿ ဝိနာသော သံဃဿ ဝါ စီဝရသာမိကဿ ဝါ ပယောဂေန န ဇာတောတိ နာသနကော တာဝ ကထိနုဗ္ဘာရော ဥဘတောပိ န ဟောတီတိ ဝုတ္တော။ သဝနဉ္စ ဥဘယေသံ ပယောဂတော န ဇာတန္တိ တထာ ဝုတ္တံ။ တထာ အာသာဝစ္ဆေဒိကာပိ။

၂၇၂၃။ အာဝါသောယေဝ ပလိဗောဓောတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ပလိဗောဓော စ စီဝရေတိ ဧတ္ထ စီဝရေတိ ဘေဒဝစနိစ္ဆာယ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, စီဝရနိမိတ္တပလိဗောဓောတိ အတ္ထော, စီဝရသင်္ခါတော ပလိဗောဓောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သစ္စာဒိဂုဏယုတ္တံ မုသာဝါဒါဒိဒေါသဝိမုတ္တံ အတ္ထံ ဝဒတိ သီလေနာတိ ယုတ္တမုတ္တတ္ထဝါဒီ, တေန။

၂၇၂၄။ အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနန္တိ ဗဟိသီမဂတာနံ ဝသေန ဝုတ္တာ ပက္ကမနန္တိကာဒယော သတ္တ မာတိကာ, ဗဟိသီမံ ဂန္တွာ အန္တရုဗ္ဘာရံ သမ္ဘုဏန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တော သဟုဗ္ဘာရောတိ ဣမာသံ အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ ဝသေန စ။ အန္တရုဗ္ဘာရတောပိ ဝါတိ ဗဟိသီမံ အဂန္တွာ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ကထိနုဗ္ဘာရကမ္မေန ဥဗ္ဘာရကထိနာနံ ဝသေန လဗ္ဘနတော အန္တရုဗ္ဘာရတော စာတိ မဟေသိနာ ကထိနဿ ဒုဝေ ဥဗ္ဘာရာပိ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။ ဗဟိသီမံ ဂန္တွာ အာဂတဿ ဝသေန သဟုဗ္ဘာရော, ဗဟိသီမံ အာဂတာနံ ဝသေန အန္တရုဗ္ဘာရောတိ ဧကောယေဝ ဥဗ္ဘာရော ဒွိဓာ ဝုတ္တော, တသ္မာ အန္တရုဗ္ဘာရံ ဝိသုံ အဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌေဝ မာတိကာ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၃၁၀) ဝိဘတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၂၇၂၅။ အနာမန္တစာရော ဥတ္တရပဒလောပဝသေန ‘‘အနာမန္တာ’’ ဣတိ ဝုတ္တော။ ယာဝ ကထိနံ န ဥဒ္ဓရီယတိ, တာဝ အနာမန္တေတွာ စရဏံ ကပ္ပိဿတိ, စာရိတ္တသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော။

အသမာဒါနစာရော ‘‘အသမာဒါန’’န္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝုတ္တော။ အသမာဒါနစာရောတိ တိစီဝရံ အသမာဒါယ စရဏံ, စီဝရဝိပ္ပဝါသော ကပ္ပိဿတီတိ အတ္ထော။

‘‘ဂဏတော’’တိ ဣမိနာ ဥတ္တရပဒလောပေန ဂဏဘောဇနံ ဒဿိတံ။ ဂဏဘောဇနမ္ပိ ကပ္ပိဿတိ, တံ သရူပတော ပါစိတ္တိယကဏ္ဍေ ဝုတ္တံ။

‘‘ယာဝဒတ္ထိက’’န္တိ ဣမိနာ ယာဝဒတ္ထစီဝရံ ဝုတ္တံ။ ယာဝဒတ္ထစီဝရန္တိ ယာဝတကေန စီဝရေန အတ္ထော, တာဝတကံ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ ကပ္ပိဿတီတိ အတ္ထော။

‘‘တတ္ထ ယော စီဝရုပ္ပါဒေါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပါဒေါ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၀၆) ဝုတ္တော အာနိသံသော ဒဿိတော။ ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပါဒေါတိ တတ္ထ ကထိနတ္ထတသီမာယံ မတကစီဝရံ ဝါ ဟောတု သံဃဿ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ ဝါ သံဃိကေန တတြုပ္ပါဒေန အာဘတံ ဝါ, ယေန ကေနစိ အာကာရေန ယံ သံဃိကံ စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ တေသံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော။ ဣမေ ပဉ္စ ကထိနာနိသံသာ စ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ကထိနက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

စီဝရက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၂၆-၇။ စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတာသူတိ ‘‘ဥပ္ပါဒါ’’တိ ဇနိကာဝ ဝုစ္စန္တိ, စီဝရဝတ္ထပရိလာဘက္ခေတ္တန္တိ အတ္ထော။ ယထာဟ – ‘‘ယထာဝုတ္တာနံ စီဝရာနံ ပဋိလာဘာယ ခေတ္တံ ဒဿေတုံ အဋ္ဌိမာ ဘိက္ခဝေ မာတိကာတိအာဒိမာဟာ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၉)။ စီဝရမာတိကာတိ စီဝရုပ္ပါဒဟေတုဘူတမာတရော။ တေနာဟ ကထိနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ‘‘မာတိကာတိ မာတရော, ဇနေတ္တိယောတိ အတ္ထော’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၀)။ မာတိကာတိ စေတ္ထ စီဝရဒါနမဓိပ္ပေတံ။ ယထာဟ ‘‘သီမာယ ဒါနံ ဧကာ မာတိကာ, ကတိကာယ ဒါနံ ဒုတိယာ’’တိအာဒိ။ သီမာယ ဒေတိ, ကတိကာယ ဒေတိ, ဘိက္ခာပညတ္တိယာ ဒေတိ, သံဃဿ ဒေတိ, ဥဘတောသံဃေ ဒေတိ, ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿ ဒေတိ, အာဒိဿ ဒေတိ, ပုဂ္ဂလဿ ဒေတိ။ ‘‘ဣမာ ပန အဋ္ဌ မာတိကာ’’တိ ဝုတ္တမေဝ နိဂမနဝသေန ဝုတ္တံ။

၂၇၂၈။ တတ္ထာတိ တာသု အဋ္ဌမာတိကာသု။ သီမာယ ဒေတီတိ ‘‘သီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ သီမံ ပရာမသိတွာ ဒေန္တော သီမာယ ဒေတိ, ဧဝံ ဒိန္နံ အန္တောသီမဂတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ ဝဏ္ဏိတန္တိ ယောဇနာ။ တတ္ထ အန္တောသီမဂတေဟီတိ ဒါယကော ယံ သီမံ အပေက္ခိတွာ ဧဝမာဟ, တဿာ သီမာယ အန္တောဂတေဟိ သဗ္ဗေဟိ။ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ တံ စီဝရံ ဘာဇေတဗ္ဗံ။ ဝရဝဏ္ဏိနာတိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟ’’န္တိအာဒိနာ သကလလောကဗျာပိဂုဏာတိသယယုတ္တေန ဗျာမပ္ပဘာယ, ဆဗ္ဗဏ္ဏာနံ ရံသီနဉ္စ ဝသေန ဥတ္တမပ္ပဘာတိသယယုတ္တေန ဝရဝဏ္ဏိနာ ဝဏ္ဏိတံ ကထိတံ။ အယမေတ္ထ ပဒဝဏ္ဏနာ, အယံ ပန ဝိနိစ္ဆယော – သီမာယ ဒေတီတိ ဧတ္ထ တာဝ ခဏ္ဍသီမာ ဥပစာရသီမာ သမာနသံဝါသသီမာ အဝိပ္ပဝါသသီမာ လာဘသီမာ ဂါမသီမာ နိဂမသီမာ နဂရသီမာ အဗ္ဘန္တရသီမာ ဥဒကုက္ခေပသီမာ ဇနပဒသီမာ ရဋ္ဌသီမာ ရဇ္ဇသီမာ ဒီပသီမာ စက္ကဝါဠသီမာ ဣတိ ပန္နရသ သီမာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တတ္ထ ခဏ္ဍသီမာ သီမာကထာယံ ဝုတ္တာ။ ဥပစာရသီမာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေန, အပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နာ ဟောတိ။ အပိစ ဘိက္ခူနံ ဓုဝသန္နိပါတဋ္ဌာနတော ဝါ ပရိယန္တေ ဌိတဘောဇနသာလတော ဝါ နိဗဒ္ဓဝသနကအာဝါသတော ဝါ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တော ဥပစာရသီမာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သာ ပန အာဝါသေသု ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတိ, ပရိဟာယန္တေသု ပရိဟာယတိ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဘိက္ခူသုပိ ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၉) ဝုတ္တံ။ တသ္မာ သစေ ဝိဟာရေ သန္နိပတိတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ယောဇနသတမ္ပိ ပူရေတွာ နိသီဒန္တိ, ယောဇနသတမ္ပိ ဥပစာရသီမာဝ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ လာဘော ပါပုဏာတိ။ သမာနသံဝါသအဝိပ္ပဝါသသီမာဒွယမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ။

လာဘသီမာ နာမ နေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုညာတာ, န ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတာ, အပိစ ခေါ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဂါဝုတံ ဝါ အဍ္ဎယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ သမန္တတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘အယံ အမှာကံ ဝိဟာရဿ လာဘသီမာ’’တိ နာမလိခိတကေ ထမ္ဘေ နိခဏိတွာ ‘‘ယံ ဧတ္ထန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗံ တံ အမှာကံ ဝိဟာရဿ ဒေမာ’’တိ သီမံ ဌပေန္တိ, အယံ လာဘသီမာ နာမ။ ဂါမနိဂမနဂရအဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာပိ ဝုတ္တာ ဧဝ။

ဇနပဒသီမာ နာမ ကာသိကောသလရဋ္ဌာဒီနံ အန္တော ဗဟူ ဇနပဒါ ဟောန္တိ, ဧတ္ထ ဧကေကော ဇနပဒပရိစ္ဆေဒေါ ဇနပဒသီမာ။ ရဋ္ဌသီမာ နာမ ကာသိကောသလာဒိရဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ။ ရဇ္ဇသီမာ နာမ မဟာစောဠဘောဂေါ ကေရဠဘောဂေါတိ ဧဝံ ဧကေကဿ ရညော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ။ ဒီပသီမာ နာမ သမုဒ္ဒန္တေန သမုစ္ဆိန္နမဟာဒီပါ စ အန္တရဒီပါ စ။ စက္ကဝါဠသီမာ နာမ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နာ။

ဧဝမေတာသု သီမာသု ခဏ္ဍသီမာယ ကေနစိ ကမ္မေန သန္နိပတိတံ သံဃံ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္ထေဝ သီမာယ သံဃဿ ဒေမီ’’တိ ဝုတ္တေ ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ အန္တောခဏ္ဍသီမဂတာ, တေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ။ တေသံယေဝ ဟိ တံ ပါပုဏာတိ, အညေသံ သီမန္တရိကာယ ဝါ ဥပစာရသီမာယ ဝါ ဌိတာနမ္ပိ န ပါပုဏာတိ။ ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတေ ပန ရုက္ခေ ဝါ ပဗ္ဗတေ ဝါ ဌိတဿ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ပထဝိယာ ဝေမဇ္ဈံ ဂတဿ ပါပုဏာတိယေဝ။

‘‘ဣမိဿာ ဥပစာရသီမာယ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ပန ခဏ္ဍသီမာသီမန္တရိကာသု ဌိတာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ။ ‘‘သမာနသံဝါသသီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ပန ခဏ္ဍသီမာသီမန္တရိကာသု ဌိတာနံ န ပါပုဏာတိ။ အဝိပ္ပဝါသသီမာလာဘသီမာသု ဒိန္နံ တာသု သီမာသု အန္တောဂတာနံယေဝ ပါပုဏာတိ။ ဂါမသီမာဒီသု ဒိန္နံ တာသံ သီမာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဗဒ္ဓသီမာယ ဌိတာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ။ အဗ္ဘန္တရသီမာဥဒကုက္ခေပသီမာသု ဒိန္နံ တတ္ထ အန္တောဂတာနံယေဝ ပါပုဏာတိ။ ဇနပဒရဋ္ဌရဇ္ဇဒီပစက္ကဝါဠသီမာသုပိ ဂါမသီမာဒီသု ဝုတ္တသဒိသောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော။

သစေ ပန ဇမ္ဗုဒီပေ ဌိတော ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပတော ဧကောပိ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ ဂဏှိတုံ လဘတိ။ သစေပိ တတြေဝ ဧကော သဘာဂဘိက္ခု သဘာဂါနံ ဘာဂံ ဂဏှာတိ, န ဝါရေတဗ္ဗော။ ဧဝံ တာဝ ယော သီမံ ပရာမသိတွာ ဒေတိ, တဿ ဒါနေ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယော ပန ‘‘အသုကသီမာယာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဇာနာတိ, ကေဝလံ ‘‘သီမာ’’တိ ဝစနမတ္တမေဝ ဇာနန္တော ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ‘‘သီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘သီမဋ္ဌကသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ဘဏတိ, သော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘သီမာ နာမ ဗဟုဝိဓာ, ကတရံ သီမံ သန္ဓာယ ဘဏသီ’’တိ, သစေ ဝဒတိ ‘‘အဟံ ‘အသုကသီမာ’တိ န ဇာနာမိ, သီမဋ္ဌကသံဃော ဘာဇေတွာ ဂဏှတူ’’တိ, ကတရသီမာယ ဘာဇေတဗ္ဗံ? မဟာသီဝတ္ထေရော ကိရာဟ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယာ’’တိ။ တတော နံ အာဟံသု ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ နာမ တိယောဇနာပိ ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေ တိယောဇနေ ဌိတာ လာဘံ ဂဏှိဿန္တိ, တိယောဇနေ ဌတွာ အာဂန္တုကဝတ္တံ ပူရေတွာ အာရာမံ ပဝိသိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ဂမိကော တိယောဇနံ ဂန္တွာ သေနာသနံ အာပုစ္ဆိဿတိ, နိဿယပဋိပန္နဿ တိယောဇနာတိက္ကမေ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိဿတိ, ပါရိဝါသိကေန တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ဘိက္ခုနိယာ တိယောဇနေ ဌတွာ အာရာမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဥပစာရသီမာပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ကတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ဥပစာရသီမာယမေဝ ဘာဇေတဗ္ဗ’’န္တိ။

၂၇၂၉။ ယေ ဝိဟာရာ သံဃေန ကတိကာယ ဧကလာဘကာ သမာနလာဘကာ ဧတ္ထ ဧတေသု ဝိဟာရေသု ဒိန္နံ ‘‘ကတိကာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ သဗ္ဗေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဟ ဘာဇေတဗ္ဗံ စီဝရံ ကတိကာယ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။

အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ကတိကာ နာမ သမာနလာဘကတိကာ, တတြေဝံ ကတိကာ ကာတဗ္ဗာ – ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သန္နိပတိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယံ ဝိဟာရံ သင်္ဂဏှိတုကာမာ သမာနလာဘံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ, အဿ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘အသုကော နာမ ဝိဟာရော ပေါရာဏကော’’တိ ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓါဓိဝုတ္ထော’’တိ ဝါ ‘‘အပ္ပလာဘော’’တိ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ ဝတွာ ‘‘တံ ဝိဟာရံ ဣမိနာ ဝိဟာရေန သဒ္ဓိံ ဧကလာဘံ ကာတုံ သံဃဿ ရုစ္စတီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတဗ္ဗံ။ ဧတ္တာဝတာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသိန္နောပိ ဣဓ နိသိန္နောဝ ဟောတိ။ တသ္မိံ ဝိဟာရေပိ သံဃေန ဧဝမေဝ ကာတဗ္ဗံ။ ဧတ္တာဝတာ ဣဓ နိသိန္နောပိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသိန္နောဝ ဟောတိ။ ဧကသ္မိံ လာဘေ ဘာဇိယမာနေ ဣတရသ္မိံ ဌိတဿ ဘာဂံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဧကေန ဝိဟာရေန သဒ္ဓိံ ဗဟူပိ အာဝါသာ ဧကလာဘာ ကာတဗ္ဗာတိ။

၂၇၃၀။ စီဝရဒါယကေန ဓုဝကာရာ ပါကဝတ္တာဒိနိစ္စသက္ကာရာ ယတ္ထ သံဃဿ ကြီယန္တိ ကရီယန္တိ တတ္ထ တသ္မိံ ဝိဟာရေ တေနေဝ ဒါယကေန သံဃဿ ဒိန္နံ ဝိဟာရံ ‘‘ဘိက္ခာပညတ္တိယာ ဒိန္န’’န္တိ မဟေသိနာ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမဿ စီဝရဒါယကဿ သန္တကံ သံဃဿ ပါကဝတ္တံ ဝါ ဝတ္တတိ, ယသ္မိံ ဝါ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ အတ္တနော ဘာရံ ကတွာ သဒါ ဂေဟေ ဘောဇေတိ, ယတ္ထ ဝါ တေန အာဝါသော ကာရိတော, သလာကဘတ္တာဒီနိ ဝါ နိဗဒ္ဓါနိ, ယေန ပန သကလောပိ ဝိဟာရော ပတိဋ္ဌာပိတော, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, ဣမေ ဓုဝကာရာ နာမ။ တသ္မာ သစေ သော ‘‘ယတ္ထ မယှံ ဓုဝကာရာ ကရီယန္တိ, ဧတ္ထ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘တတ္ထ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဘဏတိ, ဗဟူသု စေပိ ဌာနေသု ဓုဝကာရာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗတ္ထ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ။

သစေ ပန ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, တေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘တုမှာကံ ဓုဝကာရေ ဧကတ္ထ ဘိက္ခူ ဗဟူ, ဧကတ္ထ အပ္ပကာ’’တိ, သစေ ‘‘ဘိက္ခုဂဏနာယ ဂဏှထာ’’တိ ဘဏတိ, တထာ ဘာဇေတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧတ္ထ စ ဝတ္ထဘေသဇ္ဇာဒိ အပ္ပကမ္ပိ သုခေန ဘာဇီယတိ, ယဒိ ပန မဉ္စော ဝါ ပီဌကံ ဝါ ဧကမေဝ ဟောတိ, တံ ပုစ္ဆိတွာ ယဿ ဝါ ဝိဟာရဿ ဧကဝိဟာရေပိ ဝါ ယဿ သေနာသနဿ သော ဝိစာရေတိ, တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ‘‘အသုကဘိက္ခု ဂဏှတူ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ။

အထ ‘‘မယှံ ဓုဝကာရေ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဝိစာရေတွာဝ ဂစ္ဆတိ, သံဃဿပိ ဝိစာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ပန ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ‘‘သံဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ တတ္ထ သေနာသနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ။ ယတ္ထ နပ္ပဟောတိ, တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ဧကော ဘိက္ခု ‘‘မယှံ ဝသနဋ္ဌာနေ သေနာသနပရိဘောဂဘဏ္ဍံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, တတ္ထ ဒါတဗ္ဗန္တိ။

၂၇၃၁။ သံဃဿ ပန ယံ ဒိန္နန္တိ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ယံ စီဝရံ ဒိန္နံ။ ‘‘သမ္မုခီဘူတေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓေန ရဿတ္တံ။ သမ္မုခိဘူတေနာတိ စ ဥပစာရသီမာယ ဌိတေန။ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ကာလံ ဃောသေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ။ ဣဒမေတ္ထ မုခမတ္တဒဿနံ။ ဝိနိစ္ဆယော အဋ္ဌကထာယ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၉) ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေယျထိဒံ – စီဝရဒါယကေန ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နေသု ဘာဇိယမာနေသု သီမဋ္ဌဿ အသမ္ပတ္တဿပိ ဘာဂံ ဂဏှန္တော န ဝါရေတဗ္ဗော။ ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္ထေသု ဒိယျမာနေသု အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ဝီသတိဝဿာနံ ဒိယျတိ, တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗံ။

‘‘အသုကဝိဟာရေ ကိရ ဗဟုံ စီဝရံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရိကဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ။ အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမံ ပဝိဋ္ဌာနံ အန္တေဝါသိကာဒီသု ဂဏှန္တေသု ဒါတဗ္ဗမေဝ။ ‘‘ဗဟိ ဥပစာရသီမာယ ဌိတာနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, န ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ပန ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဟောန္တိ, ပရိသဝသေန ဝဍ္ဎိတာ နာမ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဒါတဗ္ဗံ။ သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဒါတဗ္ဗမေဝ။ ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ, ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ။

ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒသ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, ဒသ ဝတ္ထာနိ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒေန္တိ, ပါဋေက္ကံ ဘာဇေတဗ္ဗာနိ။ သစေ ‘‘သဗ္ဗာနေဝ အမှာကံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဒုပ္ပါပိတာနိ စေဝ ဒုဂ္ဂဟိတာနိ စ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ သံဃိကာနေဝ ဟောန္တိ။ ဧကံ ပန ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣဒံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ဒတွာ သေသာနိ ‘‘ဣမာနိ အမှာကံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဧကမေဝ ဝတ္ထံ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ အာဟရန္တိ, အဘာဇေတွာဝ ‘‘အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှန္တိ, ဒုပ္ပါပိတဉ္စေဝ ဒုဂ္ဂဟိတဉ္စ, သတ္ထကေန, ပန ဟလိဒ္ဒိအာဒိနာ ဝါ လေခံ ကတွာ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ‘‘ဣမံ ဌာနံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ပါပေတွာ သေသံ ‘‘အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ပန ဝတ္ထဿေဝ ပုပ္ဖံ ဝါ ဝလိ ဝါ, တေန ပရိစ္ဆေဒံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ဧကံ တန္တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣဒံ ဌာနံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ဒတွာ သေသံ ‘‘အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှန္တိ, ဝဋ္ဋတိ။ ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတွာ ဘာဇိယမာနံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

ဧကဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ သံဃဿ စီဝရေသု ဥပ္ပန္နေသု သစေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သော ဘိက္ခု ‘‘သဗ္ဗာနိ မယှံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဏှာတိ, သုဂ္ဂဟိတာနိ, ဌိတိကာ ပန န တိဋ္ဌတိ။ သစေ ဧကေကံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣဒံ မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဌိတိကာ တိဋ္ဌတိ။ တတ္ထ ဌိတိကာယ အဋ္ဌိတာယ ပုန အညသ္မိံ စီဝရေ ဥပ္ပန္နေ သစေ ဧကော ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတိ, မဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဒွီဟိပိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဌိတာယ ဌိတိကာယ ပုန အညသ္မိံ စီဝရေ ဥပ္ပန္နေ သစေ နဝကတရော အာဂစ္ဆတိ, ဌိတိကာ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတိ။ သစေ ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, ဌိတိကာ ဥဒ္ဓံ အာရောဟတိ။ အထ အညော နတ္ထိ, ပုန အတ္တနော ပါပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သံဃံ အာမသိတွာ ဒိန္နံ ပန ပံသုကူလိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဂဟပတိစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ, ပံသုကူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, န ပန အကပ္ပိယတ္တာ။ ဘိက္ခုသံဃေန အပလောကေတွာ ဒိန္နမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယံ ပန ဘိက္ခု အတ္တနော သန္တကံ ဒေတိ, တံ ဘိက္ခုဒတ္တိယံ နာမ ဝဋ္ဋတိ။ ပံသုကူလံ ပန န ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ဓုတင်္ဂံ န ဘိဇ္ဇတိ။ ‘‘ဘိက္ခူနံ ဒေမ, ထေရာနံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပံသုကူလိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဣဒံ ဝတ္ထံ သံဃဿ ဒေမ, ဣမိနာ ဥပါဟနတ္ထ- ဝိကပတ္တတ္ထဝိကအာယောဂအံသဗဒ္ဓကာဒီနိ ကရောထာ’’တိ ဒိန္နမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

ပတ္တတ္ထဝိကာဒီနံ အတ္ထာယ ဒိန္နာနိ ဗဟူနိပိ ဟောန္တိ, စီဝရတ္ထာယပိ ပဟောန္တိ, တတော စီဝရံ ကတွာ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန သံဃော ဘာဇိတာတိရိတ္တာနိ ဝတ္ထာနိ ဆိန္ဒိတွာ ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒီနံ အတ္ထာယ ဘာဇေတိ, တတော ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သာမိကေဟိ ဝိစာရိတမေဝ ဟိ ဝဋ္ဋတိ, န ဣတရံ။

‘‘ပံသုကူလိကသံဃဿ ဓမ္မကရဏအံသဗဒ္ဓါဒီနံ အတ္ထာယ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပရိက္ခာရော နာမ ပံသုကူလိကာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော။ ယံ တတ္ထ အတိရေကံ ဟောတိ, တံ စီဝရေပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သုတ္တံ သံဃဿ ဒေန္တိ, ပံသုကူလိကေဟိပိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အယံ တာဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နေသု ဝိနိစ္ဆယော။

သစေ ပန ဗဟိ ဥပစာရသီမာယ အဒ္ဓါနပဋိပန္နေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ဝါ သံဃနဝကဿ ဝါ အာရောစေတိ, သစေပိ ယောဇနံ ဖရိတွာ ပရိသာ ဌိတာ ဟောတိ, ဧကာဗဒ္ဓါ စေ, သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ။ ယေ ပန ဒွါဒသဟိ ဟတ္ထေဟိ ပရိသံ အသမ္ပတ္တာ, တေသံ န ပါပုဏာတီတိ။

၂၇၃၂။ ဣဒါနိ ‘‘ဥဘတောသံဃေ ဒေတီ’’တိ မာတိကံ ဝိဝရန္တော အာဟ ‘‘ဥဘတောသံဃမုဒ္ဒိဿာ’’တိအာဒိ။ ဥဘတောသံဃမုဒ္ဒိဿာတိ ဘိက္ခုသံဃံ, ဘိက္ခုနိသံဃဉ္စ ဥဒ္ဒိသိတွာ။ ဒေတီတိ ‘‘ဥဘတောသံဃဿ ဒေမီ’’တိ ဒေတိ။ ‘‘ဗဟု ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗဟူ ဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿတ္တံ။ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူ ထောကာ ဝါ ဟောန္တု ဗဟူ ဝါ, ပုဂ္ဂလဂ္ဂေန အကတွာ ဥဘတောသံဃဝသေန သမဘာဂေါဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘ဥဘတောသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဒွေဓာသံဃဿ ဒမ္မိ, ဒွိန္နံ သံဃာနံ ဒမ္မိ, ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿ စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဥဘတောသံဃဿ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ, ဒွေ ဘာဂေ သမေ ကတွာ ဧကော ဒါတဗ္ဗော။

‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ တုယှဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ သစေ ဒသ ဒသ ဘိက္ခူ, ဘိက္ခုနိယော စ ဟောန္တိ, ဧကဝီသတိ ပဋိဝီသေ ကတွာ ဧကော ပုဂ္ဂလဿ ဒါတဗ္ဗော, ဒသ ဘိက္ခုသံဃဿ, ဒသ ဘိက္ခုနိသံဃဿ။ ယေန ပုဂ္ဂလိကော လဒ္ဓေါ, သော သံဃတောပိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ဂဟေတုံ လဘတိ။ ကသ္မာ? ဥဘတောသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ။

‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ စေတိယဿ စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဓ ပန စေတိယဿ သံဃတော ပါပုဏနကောဋ္ဌာသော နာမ နတ္ထိ, ဧကပုဂ္ဂလဿ ပတ္တကောဋ္ဌာသသမောဝ ကောဋ္ဌာသော ဟောတိ။

‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဒွါဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒသ ဘိက္ခူနံ, ဒသ ဘိက္ခုနီနံ, ဧကော ပုဂ္ဂလဿ, ဧကော စေတိယဿ ဒါတဗ္ဗော။ တတ္ထ ပုဂ္ဂလော သံဃတောပိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ပုန ဂဟေတုံ လဘတိ။ စေတိယဿ ဧကောယေဝ။

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ န ဒါတဗ္ဗံ, ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဒါတဗ္ဗံ။

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပုဂ္ဂလော ဝိသုံ န လဘတိ, ပါပုဏနဋ္ဌာနတော ဧကမေဝ လဘတိ။ ကသ္မာ? ဘိက္ခုသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ။

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿ ဧကပုဂ္ဂလပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ, ပုဂ္ဂလဿ

ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ။ တသ္မာ ဧကံ စေတိယဿ ဒတွာ အဝသေသံ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ။

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ န မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗံ, ပုဂ္ဂလဂဏနာယ ဧဝ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ။

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿ ဧကပုဂ္ဂလပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ, ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ နတ္ထိ, ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဧဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ။ ယထာ စ ဘိက္ခုသံဃံ အာဒိံ ကတွာ နယော နီတော, ဧဝံ ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒိံ ကတွာပိ နေတဗ္ဗော။

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ, ဝဿဂ္ဂေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ ဝိသုံ ပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ။

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿေဝ လဗ္ဘတိ, န ပုဂ္ဂလဿ။

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ။

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ လဗ္ဘတိ။

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿေဝ ဝိသုံ လဗ္ဘတိ, န ပုဂ္ဂလဿ။ ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒိံ ကတွာပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ပုဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒေန္တိ, ဘဂဝါ မဇ္ဈေ နိသီဒတိ, ဒက္ခိဏတော ဘိက္ခူ, ဝါမတော ဘိက္ခုနိယော နိသီဒန္တိ, ဘဂဝါ ဥဘိန္နံ သံဃတ္ထေရော, တဒါ ဘဂဝါ အတ္တနော လဒ္ဓပစ္စယေ အတ္တနာပိ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဘိက္ခူနမ္ပိ ဒါပေတိ။ ဧတရဟိ ပန ပဏ္ဍိတမနုဿာ သဓာတုကံ ပဋိမံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒေန္တိ, ပဋိမာယ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုရတော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဒေမာ’’တိ တတ္ထ ယံ ပဌမံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေန္တိ, ဝိဟာရံ ဝါ အာဟရိတွာ ‘‘ဣဒံ စေတိယဿ ဒေမာ’’တိ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ မာလာဂန္ဓာဒီနိ စ ဒေန္တိ, တတ္ထ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ? မာလာဂန္ဓာဒီနိ တာဝ စေတိယေ အာရောပေတဗ္ဗာနိ, ဝတ္ထေဟိ ပဋာကာ, တေလေန ပဒီပါ ကာတဗ္ဗာ။ ပိဏ္ဍပါတမဓုဖာဏိတာဒီနိ ပန ယော နိဗဒ္ဓံ စေတိယဿ ဇဂ္ဂကော ဟောတိ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ, တဿ ဒါတဗ္ဗာနိ။ နိဗဒ္ဓဇဂ္ဂကေ အသတိ အာဟဋပတ္တံ ဌပေတွာ ဝတ္တံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာပိ ဝတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

မာလာဂန္ဓာဒီသု စ ယံ ကိဉ္စိ ‘‘ဣဒံ ဟရိတွာ စေတိယဿ ပူဇံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒူရမ္ပိ ဟရိတွာ ပူဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘ဘိက္ခံ သံဃဿ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟရိတဗ္ဗံ။ သစေ ပန ‘‘အဟံ ပိဏ္ဍာယ စရာမိ, အာသနသာလာယ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တေ ဟရိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ, တုယှံယေဝ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အထ ပန ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဒဿာမီ’’တိ ဟရန္တဿ ဂစ္ဆတော အန္တရာဝ ကာလော ဥပကဋ္ဌော ဟောတိ, အတ္တနော ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၇၃၃။ ယံ ပန စီဝရံ ‘‘ယသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံဝုတ္ထဿ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, တသ္မိံယေဝ အာဝါသေ ဝုတ္ထဝဿေန သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ တံ စီဝရံ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ ဝဏ္ဏိတံ ဒေသိတန္တိ ယောဇနာ။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံဝုတ္ထာ, ယတ္တကာ ဝဿစ္ဆေဒံ အကတွာ ပုရိမဝဿံဝုတ္ထာ, တေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ, အညေသံ န ပါပုဏာတိ။ ဒိသာပက္ကန္တဿာပိ သတိ ဂါဟကေ ယာဝ ကထိနဿ ဥဗ္ဘာရာ ဒါတဗ္ဗံ။ အနတ္ထတေ ပန ကထိနေ အန္တောဟေမန္တေ ဧဝဉ္စ ဝတွာ ဒိန္နံ ပစ္ဆိမဝဿံဝုတ္ထာနမ္ပိ ပါပုဏာတီတိ လက္ခဏညူ ဝဒန္တိ။ အဋ္ဌကထာသု ပနေတံ အဝိစာရိတံ။

သစေ ပန ဗဟိ ဥပစာရသီမာယံ ဌိတော ‘‘ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, သမ္ပတ္တာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ။ အထ ‘‘အသုကဝိဟာရေ ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿာ’’တိ ဝဒတိ, တတြ ဝဿံဝုတ္ထာနမေဝ ယာဝ ကထိနဿုဗ္ဘာရာ ပါပုဏာတိ။ သစေ ပန ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဝဒတိ, တတြ သမ္မုခီဘူတာနံယေဝ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ။ ကသ္မာ? ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ။ အန္တောဝဿေယေဝ ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဆိန္နဝဿာ န လဘန္တိ, ဝဿံ ဝသန္တာဝ လဘန္တိ။ စီဝရမာသေ ပန ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂတာနံယေဝ ပါပုဏာတိ, ပုရိမိကာယ ဝဿူပဂတာနဉ္စ ဆိန္နဝဿာနဉ္စ န ပါပုဏာတိ။

စီဝရမာသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဟေမန္တဿ ပစ္ဆိမော ဒိဝသော, တာဝ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ကထိနံ အတ္ထတံ ဝါ ဟောတု အနတ္ထတံ ဝါ, အတီတဝဿံဝုတ္ထာနမေဝ ပါပုဏာတိ။ ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တေ ပန မာတိကာ အာရောပေတဗ္ဗာ ‘‘အတီတဝဿာဝါသဿ ပဉ္စ မာသာ အဘိက္ကန္တာ, အနာဂတေ စာတုမာသစ္စယေန ဘဝိဿတိ, ကတရဝဿာဝါသဿ ဒေသီ’’တိ။ သစေ ‘‘အတီတဝဿံဝုတ္ထာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, တံ အန္တောဝဿံ ဝုတ္ထာနမေဝ ပါပုဏာတိ။ ဒိသာပက္ကန္တာနမ္ပိ သဘာဂါ ဂဏှိတုံ လဘန္တိ။

သစေ ‘‘အနာဂတေ ဝဿာဝါသိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, တံ ဌပေတွာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အထ ‘‘အဂုတ္တော ဝိဟာရော, စောရဘယံ အတ္ထိ, န သက္ကာ ဌပေတုံ, ဂဏှိတွာ ဝါ အာဟိဏ္ဍိတု’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သမ္ပတ္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ဘာဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ သစေ ဝဒတိ ‘‘ဣတော မေ, ဘန္တေ, တတိယေ ဝဿေ ဝဿာဝါသိကံ န ဒိန္နံ, တံ ဒမ္မီ’’တိ, တသ္မိံ အန္တောဝဿေ ဝုတ္ထဘိက္ခူနံ ပါပုဏာတိ။ သစေ တေ ဒိသာပက္ကန္တာ, အညော ဝိဿာသိကော ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗံ။ အထ ဧကောယေဝ အဝသိဋ္ဌော, သေသာ ကာလကတာ, သဗ္ဗံ ဧကဿေဝ ပါပုဏာတိ။ သစေ ဧကောပိ နတ္ထိ, သံဃိကံ ဟောတိ, သမ္မုခီဘူတေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ။

၂၇၃၄။ ယာဂုယာ ပန ပီတာယ ဝါ ဘတ္တေ ဝါ ဘုတ္တေ သစေ ပန အာဒိဿ ‘‘ယေန မေ ယာဂု ပီတာ, တဿ ဒမ္မိ, ယေန မေ ဘတ္တံ ဘုတ္တံ, တဿ ဒမ္မီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ စီဝရံ ဒေတိ, ဝိနယဓရေန တတ္ထ တတ္ထေဝ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဧသ နယော ခါဒနီယစီဝရသေနာသနဘေသဇ္ဇာဒီသု။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဘိက္ခူ အဇ္ဇတနာယ ဝါ သွာတနာယ ဝါ ယာဂုယာ နိမန္တေတွာ တေသံ ဃရံ ပဝိဋ္ဌာနံ ယာဂုံ ဒေတိ, ယာဂုံ ဒတွာ ပီတာယ ယာဂုယာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ယေဟိ မယှံ ယာဂု ပီတာ, တေသံ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, ယေဟိ နိမန္တိတေဟိ ယာဂု ပီတာ, တေသံယေဝ ပါပုဏန္တိ, ယေဟိ ပန ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဃရဒွါရေန ဂစ္ဆန္တေဟိ ဝါ ဃရံ ပဝိဋ္ဌေဟိ ဝါ ယာဂု လဒ္ဓါ, ယေသံ ဝါ အာသနသာလတော ပတ္တံ အာဟရိတွာ မနုဿေဟိ နီတာ, ယေ ဝါ ထေရေဟိ ပေသိတာ, တေသံ န ပါပုဏန္တိ။

သစေ ပန နိမန္တိတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အညေပိ ဗဟူ အာဂန္တွာ အန္တောဂေဟဉ္စ ဗဟိဂေဟဉ္စ ပူရေတွာ နိသိန္နာ, ဒါယကော စ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘နိမန္တိတာ ဝါ ဟောန္တု အနိမန္တိတာ ဝါ, ယေသံ မယာ ယာဂု ဒိန္နာ, သဗ္ဗေသံ ဣမာနိ ဝတ္ထာနိ ဟောန္တူ’’တိ, သဗ္ဗေသံ ပါပုဏန္တိ။ ယေဟိ ပန ထေရာနံ ဟတ္ထတော ယာဂု လဒ္ဓါ, တေသံ န ပါပုဏန္တိ။ အထ သော ‘‘ယေဟိ မယှံ ယာဂု ပီတာ, သဗ္ဗေသံ ဟောန္တူ’’တိ ဝဒတိ, သဗ္ဗေသံ ပါပုဏန္တိ။ ဘတ္တခါဒနီယေသုပိ ဧသေဝ နယော။

စီဝရေ ဝါတိ ပုဗ္ဗေပိ ယေန ဝဿံ ဝါသေတွာ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ဟောတိ, သော စေ ဘိက္ခူ ဘောဇေတွာ ဝဒတိ ‘‘ယေသံ မယာ ပုဗ္ဗေ စီဝရံ ဒိန္နံ, တေသံယေဝ ဣမံ စီဝရံ ဝါ သုတ္တံ ဝါ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ ဝါ ဟောန္တူ’’တိ, သဗ္ဗံ တေသံယေဝ ပါပုဏာတိ။

သေနာသနေ ဝါတိ ‘‘ယော မယာ ကာရိတေ ဝိဟာရေ ဝါ ပရိဝေဏေ ဝါ ဝသတိ, တဿိဒံ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ တဿေဝ ဟောတိ။

ဘေသဇ္ဇေ ဝါတိ ‘‘မယံ ကာလေန ကာလံ ထေရာနံ သပ္ပိအာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဒေမ, ယေဟိ တာနိ လဒ္ဓါနိ, တေသံယေဝိဒံ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ တေသံယေဝ ဟောတီတိ။

၂၇၃၅။ ဒီယတေတိ ဒါနန္တိ ကမ္မသာဓနေန စီဝရံ ဝုစ္စတိ။ ယံ-သဒ္ဒေန စီဝရဿ ပရာမဋ္ဌတ္တာ တံ-သဒ္ဒေနာပိ တဒေဝ ပရာမသိတဗ္ဗန္တိ။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ ‘‘ဣဒံ မေ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝါ ဒေတိ, တံ တဿေဝ ဟောတိ။ သစေ ပန ‘‘ဣဒံ တုမှာကဉ္စ တုမှာကံ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝဒတိ, ထေရဿ စ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ ပါပုဏာတိ။ ဥဒ္ဒေသံ ဂဟေတုံ အာဂတော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော စ အတ္ထိ, တဿာပိ ပါပုဏာတိ။ ‘‘တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ နိဗဒ္ဓစာရိကဘိက္ခူနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဒေသန္တေဝါသိကာနံ ဝတ္တံ ကတွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတီတိ။

၂၇၃၇။ ဝဒတိစ္စေဝမေဝ စေတိ ဣစ္စေဝံ ယထာဝုတ္တနယေန ဝဒတိ စေ။ တန္တိ တံ ပရိက္ခာရံ။ တေသန္တိ မာတုအာဒီနံ။ သံဃဿေဝ သန္တကံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၃၈။ ‘‘ပဉ္စန္နံ…ပေ… ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ပုရိမဂါထာဒွယေန ဝိတ္ထာရိတမေဝတ္ထံ သံခိပိတွာ ဒဿေတိ။ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ။ အစ္စယေတိ ကာလကိရိယာယ။ ဒါနန္တိ ‘‘မယိ ကာလကတေ ဣမံ ပရိက္ခာရံ တုယှံ ဟောတု, တဝ သန္တကံ ကရောဟီ’’တိအာဒိနာ ပရိစ္စဇနံ။ ကိဉ္စိပီတိ အန္တမသော ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ။ ဂိဟီနံ ပန ဒါနံ တထာ ဒါယကာနံ ဂိဟီနမေဝ အစ္စယေ ရူဟတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၃၉။ ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ ဘိက္ခုနိဥပဿယေ ကာလံ ကရောတိ, အဿ ဘိက္ခုဿ ဝါ သာမဏေရဿ ဝါ ပရိက္ခာရာ ဘိက္ခူနံယေဝ သန္တကာ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ သန္တကာတိ ယောဇနာ။ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ သန္တကာ ကာလကတဿ ဘိက္ခုသံဃပရိယာပန္နတ္တာ။

၂၇၄၀။ သာမဏေရီ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန ‘‘သိက္ခမာနာ ဝါ’’တိ ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဝိဟာရသ္မိံ ဘိက္ခူနံ နိဝါသနဋ္ဌာနေ။ တဿာတိ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ သာမဏေရိယာ ဝါ သိက္ခမာနာယ ဝါ ပရိက္ခာရာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တကာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။ သန္တကာတိ ဧတ္ထာပိ ဘိက္ခူသု ဝုတ္တနယေနေဝတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။

၂၇၄၁။ ဒေဟိ နေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ စီဝရ’’န္တိ ပကရဏတော လဗ္ဘတိ။ ‘‘ဣမံ စီဝရံ နေတွာ အသုကဿ ဒေဟီ’’တိ ယံ စီဝရံ ဒိန္နံ, တံ တဿ ပုရိမဿေဝ သန္တကံ ဟောတိ။ ‘‘ဣဒံ စီဝရံ အသုကဿ ဒမ္မီ’’တိ ယံ စီဝရံ ဒိန္နံ, တံ ယဿ ပဟိယျတိ, တဿ ပစ္ဆိမဿေဝ သန္တကံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၄၂။ ယထာဝုတ္တဝစနပ္ပကာရာနုရူပေန သာမိကေ ဉတွာ သာမိကေသု ဝိဿာသေန ဝါ တေသု မတေသု မတကစီဝရမ္ပိ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ။ ‘‘မတဿ ဝါ အမတဿ ဝါ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဝိဿာသံ ဝါပိ ဂဏှေယျာတိ ဇီဝန္တဿ သန္တကံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟံ ဂဏှေယျ။ ဂဏှေ မတကစီဝရန္တိ မတဿ စီဝရံ မတကပရိက္ခာရနီဟာရေန ပါပေတွာ ဂဏှေယျ။

၂၇၄၃။ ရဇတေ အနေနာတိ ရဇနန္တိ မူလာဒိသဗ္ဗမာဟ။ ဝန္တဒေါသေနာတိ သဝါသနသမုစ္ဆိန္နရာဂါဒိဒေါသေန။ တာဒိနာတိ ရူပါဒီသု ဆဠာရမ္မဏေသု ရာဂါဒီနံ အနုပ္ပတ္တိယာ အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု နိဗ္ဗိကာရတာယ ဧကသဒိသေန။

၂၇၄၄-၅။ ‘‘မူလေ’’တိအာဒီသု နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ မူလရဇနေ ဟလိဒ္ဒိံ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ မူလရဇနံ ဝဋ္ဋတိ။ ခန္ဓေသု ရဇနေသု မဉ္ဇေဋ္ဌဉ္စ တုင်္ဂဟာရကဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ခန္ဓရဇနံ ဝဋ္ဋတိ။ ပတ္တေသု ရဇနေသု အလ္လိယာ ပတ္တံ တထာ နီလိယာ ပတ္တဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ပတ္တရဇနံ ဝဋ္ဋတိ။ ပုပ္ဖရဇနေသု ကုသုမ္ဘဉ္စ ကိံသုကဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ပုပ္ဖရဇနံ ဝဋ္ဋတိ။ တစရဇနေ လောဒ္ဒဉ္စ ကဏ္ဍုလဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ တစရဇနံ ဝဋ္ဋတိ။ ဖလရဇနံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

မဉ္ဇေဋ္ဌန္တိ ဧကော သကဏ္ဋကရုက္ခော, ဝလ္လိဝိသေသော စ, ယဿ ရဇနံ မဉ္ဇေဋ္ဌဗီဇဝဏ္ဏံ ဟောတိ။ မဉ္ဇေဋ္ဌရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတဝဏ္ဏောတိ သော ဣဓ န ဂဟေတဗ္ဗော ရဇနာဓိကာရတ္တာ။ တုင်္ဂဟာရကော နာမ ဧကော သကဏ္ဋကရုက္ခော, ယဿ ရဇနံ ဟရိတာလဝဏ္ဏံ ဟောတိ။ အလ္လီတိ စုလ္လတာပိဉ္ဆရုက္ခော, ယဿ ပဏ္ဏရဇနံ ဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏံ ဟောတိ။ နီလီတိ ဂစ္ဆဝိသေသော, ယဿ ပန ရဇနံ နီလဝဏ္ဏံ ဟောတိ။ ကိံသုကံ နာမ ဝလ္လိကိံသုကပုပ္ဖံ, ယဿ ရဇနံ လောဟိတဝဏ္ဏံ ဟောတိ။

၂၇၄၆။ ကိလိဋ္ဌသာဋကန္တိ မလီနသာဋကံ။ ဓောဝိတုန္တိ ဧကဝါရံ ဓောဝိတုံ။ အလ္လိယာ ဓောတံ ကိရ သမ္မဒေဝ ရဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။

၂၇၄၇။ စီဝရာနံ ကထာ သေသာတိ ဘေဒကာရဏပ္ပကာရကထာဒိကာ ဣဓ အဝုတ္တကထာ။ ပဌမေ ကထိနေ ဝုတ္တာတိ သေသော။ ဝိဘာဝိနာတိ ခန္ဓကဘာဏကေန။

စီဝရက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

မဟာဝဂ္ဂဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

စူဠဝဂ္ဂေါ

၂၇၄၈။ ဧဝံ မဟာဝဂ္ဂဝိနိစ္ဆယံ သင်္ခေပေန ဒဿေတွာ စူဠဝဂ္ဂါဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တဇ္ဇနီယ’’န္တိအာဒိ။ တဇ္ဇနီယန္တိ ကလဟကာရကာနံ ဘိက္ခူနံ တတော ဝိရမနတ္ထာယ နိဂ္ဂဟဝသေန အနုညာတံ ဉတ္တိစတုတ္ထံ တဇ္ဇနီယကမ္မဉ္စ။ နိယဿန္တိ ဗာလဿ အဗျတ္တဿ အာပတ္တိဗဟုလဿ အနပဒါနဿ အနနုလောမိကေဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟိ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော ဘိက္ခုနော နိဂ္ဂဟဝသေန နိဿာယ ဝသနတ္ထာယ ကာတုံ အနုညာတံ ဉတ္တိစတုတ္ထံ နိယဿကမ္မဉ္စ။

ပဗ္ဗာဇန္တိ ကုလဒူသကဿ ဘိက္ခုနော ယတ္ထ တေန ကုလဒူသနံ ကတံ, တတ္ထ န လဘိတဗ္ဗအာဝါသတ္ထာယ နိဂ္ဂဟဝသေန အနုညာတံ ဉတ္တိစတုတ္ထံ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မဉ္စ။ ပဋိသာရဏန္တိ သဒ္ဓဿ ဥပါသကဿ ဒါယကဿ ကာရကဿ သံဃုပဋ္ဌာကဿ ဇာတိအာဒီဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသကဿ ဘိက္ခုနော တံခမာပနတ္ထာယ နိဂ္ဂဟဝသေန အနုညာတံ ဉတ္တိစတုတ္ထံ ပဋိသာရဏီယကမ္မဉ္စ။

တိဝိဓုက္ခေပနန္တိ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ, အာပတ္တိယာ အပ္ပဋိကမ္မေ, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ စ တတော ဩရမိတုံ နိဂ္ဂဟဝသေန အနုညာတံ ဉတ္တိစတုတ္ထံ တိဝိဓံ ဥက္ခေပနီယကမ္မဉ္စာတိ။ ဒီပယေတိ ပါဠိယာ, အဋ္ဌကထာယ စ ဝုတ္တနယေန ပကာသေယျာတိ အတ္ထော။

တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မာနံ ဩသာရဏနိဿာရဏဝသေန ပစ္စေကံ ဒုဝိဓတ္တေပိ တံ ဘေဒံ အနာမသိတွာ ကေဝလံ ဇာတိဝသေန ‘‘သတ္တ ကမ္မာနီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ ဒဿိတော ပနေတေသံ ဝိသေသော အတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဝိတ္ထာရော ပနေသံ ကမ္မက္ခန္ဓကတော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၇၄၉။ ခန္ဓကေ ကမ္မသင်္ခါတေ ခန္ဓကေ အာဂတာနိ တေစတ္တာလီသ ဝတ္တာနိ။ တဒနန္တရေတိ တဿ ကမ္မက္ခန္ဓကဿ အနန္တရေ။ ခန္ဓကေတိ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ။ နဝ အဓိကာနိ ယေသံ တေ နဝါဓိကာနိ တိံသေဝ ဝတ္တာနိ, ဧကူနစတ္တာလီသ ဝတ္တာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ကမ္မက္ခန္ဓကေ တာဝ –

‘‘အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ။ တတြာယံ သမ္မာဝတ္တနာ – န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ သာဒိတဗ္ဗာ, သမ္မတေနာပိ ဘိက္ခုနိယော န ဩဝဒိတဗ္ဗာ, ယာယ အာပတ္တိယာ သံဃေန အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, သာ အာပတ္တိ န အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ, အညာ ဝါ တာဒိသိကာ, တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရာ, ကမ္မံ န ဂရဟိတဗ္ဗံ, ကမ္မိကာ န ဂရဟိတဗ္ဗာ, န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ အာသနာဘိဟာရော သေယျာဘိဟာရော ပါဒေါဒကံ ပါဒပီဌံ ပါဒကထလိကံ ပတ္တစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏံ နဟာနေ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ သာဒိတဗ္ဗံ, န ပကတတ္တော ဘိက္ခု သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော, န အာစာရဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော, န ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော, န အာဇီဝဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဘေဒေတဗ္ဗော, န ဂိဟိဒ္ဓဇော ဓာရေတဗ္ဗော, န တိတ္ထိယဒ္ဓဇော ဓာရေတဗ္ဗော, န တိတ္ထိယာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဘိက္ခူ သေဝိတဗ္ဗာ,

ဘိက္ခုသိက္ခာယ သိက္ခိတဗ္ဗံ, န ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကစ္ဆန္နေ အနာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝါ အနာဝါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ, ပကတတ္တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ, န ပကတတ္တော ဘိက္ခု အာသာဒေတဗ္ဗော အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ, န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဥပေါသထော ဌပေတဗ္ဗော, န ပဝါရဏာ ဌပေတဗ္ဗာ, န သဝစနီယံ ကာတဗ္ဗံ, န အနုဝါဒေါ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗော, န ဩကာသော ကာရေတဗ္ဗော, န စောဒေတဗ္ဗော, န သာရေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခူဟိ သမ္ပယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၅၁) –

ဧဝံ စေတာနိ တေစတ္တာလီသ ဝတ္တာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တေစတ္တာလီသ ဝတ္တာနိ, ခန္ဓကေ ကမ္မသညိတေ’’တိ။

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၇၆-၈၂) –

‘‘ပါရိဝါသိကေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ။ တတြာယံ သမ္မာဝတ္တနာ – န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ သာဒိတဗ္ဗာ, သမ္မတေနပိ ဘိက္ခုနိယော န ဩဝဒိတဗ္ဗာ, ယာယ အာပတ္တိယာ သံဃေန ပရိဝါသော ဒိန္နော ဟောတိ, သာ အာပတ္တိ န အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ, အညာ ဝါ တာဒိသိကာ, တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရာ, ကမ္မံ န ဂရဟိတဗ္ဗံ, ကမ္မိကာ န ဂရဟိတဗ္ဗာ, န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဥပေါသထော ဌပေတဗ္ဗော, န ပဝါရဏာ ဌပေတဗ္ဗာ, န သဝစနီယံ ကာတဗ္ဗံ, န အနုဝါဒေါ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗော, န ဩကာသော ကာရေတဗ္ဗော, န စောဒေတဗ္ဗော, န သာရေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခူဟိ သမ္ပယောဇေတဗ္ဗံ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော ပုရတော ဂန္တဗ္ဗံ, န ပုရတော နိသီဒိတဗ္ဗံ, ယော ဟောတိ သံဃဿ အာသနပရိယန္တော သေယျာပရိယန္တော ဝိဟာရပရိယန္တော, သော တဿ ပဒါတဗ္ဗော, တေန စ သော သာဒိတဗ္ဗော။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော ပုရေသမဏေန ဝါ ပစ္ဆာသမဏေန ဝါ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာနိ, န အာရညိကင်္ဂံ သမာဒါတဗ္ဗံ, န ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သမာဒါတဗ္ဗံ, န စ တပ္ပစ္စယာ ပိဏ္ဍပါတော နီဟရာပေတဗ္ဗော ‘မာ မံ ဇာနိံသူ’တိ။

‘‘ပါရိဝါသိကေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ အာဂန္တုကေန အာရောစေတဗ္ဗံ, အာဂန္တုကဿ အာရောစေတဗ္ဗံ, ဥပေါသထေ အာရောစေတဗ္ဗံ, ပဝါရဏာယ အာရောစေတဗ္ဗံ, သစေ ဂိလာနော ဟောတိ, ဒူတေနပိ အာရောစေတဗ္ဗံ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ အဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ

အဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ အဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော

ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။ န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ အညတြ ပကတတ္တေန အညတြ အန္တရာယာ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော

ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အနာဝါသာ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ သဘိက္ခုကော အနာဝါသော ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘ဂန္တဗ္ဗော, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ ဝါ အနာဝါသာ ဝါ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကာ ယံ ဇညာ ‘သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တု’န္တိ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကစ္ဆန္နေ အနာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝါ အနာဝါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ, ပကတတ္တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ, ပကတတ္တော ဘိက္ခု အာသနေန နိမန္တေတဗ္ဗော, န ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န နီစေ အာသနေ နိသိန္နေ ဥစ္စေ အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န ဆမာယံ နိသိန္နေ အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န ဧကစင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗံ, န နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တေ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗံ, န ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗံ။

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပါရိဝါသိကေန ဝုဍ္ဎတရေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ…ပေ… မူလာယပဋိကဿနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ…ပေ… မာနတ္တာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ…ပေ… မာနတ္တစာရိကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ…ပေ… အဗ္ဘာနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကစ္ဆန္နေ အနာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝါ အနာဝါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ, န ဧကာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န နီစေ အာသနေ နိသိန္နေ ဥစ္စေ အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န ဆမာယံ နိသိန္နေ အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, န ဧကစင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗံ, န နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တေ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗံ, န ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗံ။

‘‘ပါရိဝါသိကစတုတ္ထော စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဝါသံ ဒဒေယျ, မူလာယ ပဋိကဿေယျ, မာနတ္တံ ဒဒေယျ, တံဝီသော အဗ္ဘေယျ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၇၆-၈၂) –

ဧဝံ ပါရိဝါသိကာနံ စတုနဝုတိ ဝတ္တာနိ။

သာ စ နေသံ စတုနဝုတိသင်္ခါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – နဥပသမ္ပာဒနာဒိနကမ္မိကဂရဟပရိယောသာနာနိ နဝ ဝတ္တာနိ, တတော ပကတတ္တဿ ဥပေါသထဋ္ဌပနာဒိဘိက္ခူဟိသမ္ပယောဇနပရိယောသာနာနိ အဋ္ဌ, တတော နပုရတောဂမနာဒီ ပဉ္စ, နပုရေဂမနာဒီ စတ္တာရိ, အာဂန္တုကေန အာရောစနာဒီ စတ္တာရီတိ တိံသ, သဘိက္ခုကာဝါသာဒိတော အဘိက္ခုကာဝါသာဒိဂမနပအသံယုတ္တာနိ တီဏိ နဝကာနိ စာတိ သတ္တပညာသ, တတော နပကတတ္တေန သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နဝါသာဒိပဋိသံယုတ္တာနိ ဧကာဒသ, တတော နပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရမူလာယပဋိကဿနာရဟမာနတ္တာရဟမာနတ္တစာရိကအဗ္ဘာနာရဟေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နဝါသာဒိပဋိသံယုတ္တာနိ ပစ္စေကံ ဧကာဒသ ကတွာ ပဉ္စပညာသာယ ဝတ္တေသု ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရမူလာယပဋိကဿနာရဟမာနတ္တာရဟာနံ တိဏ္ဏံ သမာနတ္တာ တေသု ဧကံ ဧကာဒသကံ, မာနတ္တစာရိကအဗ္ဘာနာရဟာနံ ဒွိန္နံ သမာနတ္တာ တေသု ဧကံ ဧကာဒသကန္တိ ဒုဝေ ဧကာဒသကာနိ, အန္တေ ပါရိဝါသိကစတုတ္ထဿ သံဃဿ ပရိဝါသာဒိဒါနစတုက္ကေ ဂဏပူရဏတ္ထဒေါသတော နိဝတ္တိဝသေန စတ္တာရိ စတ္တာရီတိ စတုနဝုတိ ဝတ္တာနိ။ တာနိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဧကူနစတ္တာလီသဝတ္တာနိ နာမ။ အာဒိတော နဝ, ဥပေါသထဋ္ဌပနာဒီနိ အဋ္ဌ, ပကတတ္တေန ဧကစ္ဆန္နဝါသာဒီ စတ္တာရိ စာတိ ဧကဝီသတိ ဝတ္တာနိ ကမ္မက္ခန္ဓကေ ဂဟိတတ္တာ ဣဓ ဂဏနာယ အဂ္ဂဟေတွာ တတော သေသေသု တေသတ္တတိယာ ဝတ္တေသု ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရာဒီဟိ ဧကစ္ဆန္နေ ဝါသာဒိပဋိသံယုတ္တာနိ ဒွါဝီသတိ ဝတ္တာနိ ပကတတ္တေဟိ သမာနတ္တာ တာနိ စ ‘‘ဂန္တဗ္ဗော ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိကံ နဝကံ တထာ ဂစ္ဆန္တဿ အနာပတ္တိဒဿနပရံ, န အာဝါသတော ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တိဒဿနပရန္တိ တဉ္စ အဂ္ဂဟေတွာ အဝသေသေသု ဒွါစတ္တာလီသဝတ္တေသု ပါရိဝါသိကစတဥတ္ထာဒိကမ္မစတုက္ကံ ဂရုကာပတ္တိဝုဋ္ဌာနာယ ဂဏပူရဏတ္ထသာမညေန ဧကံ ကတွာ တယော အပနေတွာ ဂဏိတာနိ ဧကူနစတ္တာလီသာနိ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နဝါဓိကာနိ တိံသေဝ, ခန္ဓကေ တဒနန္တရေ’’တိ။

၂၇၅၀။ ဣမာနိ ဧကူနစတ္တာလီသ ဝတ္တာနိ ပုရိမေဟိ တေစတ္တာလီသဝတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါသီတိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗာနိ…ပေ… ဂဟိတာဂဟဏေန တူ’’တိ။

ဧဝံ ကမ္မက္ခန္ဓကပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေသု မဟေသိနာ ဝုတ္တာနိ ခန္ဓကဝတ္တာနိ ဂဟိတာဂဟဏေန ဒွါသီတိ ဧဝ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ။ ဧဝမေတ္ထ ဒွါသီတိက္ခန္ဓကဝတ္တာနိ ဒဿိတာနိ။

အာဂမဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာယံ ပန –

‘‘ပါရိဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တံ ပညပေဿာမီတိ (စူဠဝ။ ၇၅) အာရဘိတွာ ‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ…ပေ… န ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗ’န္တိ (စူဠဝ။ ၇၆-၈၁) ဝုတ္တာဝသာနာနိ ဆသဋ္ဌိ, တတော ပရံ ‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပါရိဝါသိကေန ဝုဍ္ဎတရေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ, မူလာယပဋိကဿနာရဟေန, မာနတ္တာရဟေန, မာနတ္တစာရိကေန, အဗ္ဘာနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗ’န္တိအာဒီနံ (စူဠဝ။ ၈၂) ပကတတ္တေ စရိတဗ္ဗေဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ တေ အဂဏေတွာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရာဒီသု ပုဂ္ဂလန္တရေသု စရိတဗ္ဗတ္တာ တေသံ ဝသေန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဧကေကံ ကတွာ ဂဏိတာနိ ပဉ္စာတိ ဧကသတ္တတိ ဝတ္တာနိ, ဥက္ခေပနီယကမ္မကတဝတ္တေသု ဝတ္တပညာပနဝသေန ဝုတ္တံ ‘န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော

အဘိဝါဒနံ …ပေ… နဟာနေ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ သာဒိတဗ္ဗ’န္တိ (စူဠဝ။ ၅၁) ဣဒံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အသာဒိယနံ ဧကံ, ‘န ပကတတ္တော ဘိက္ခု သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော’တိအာဒီနိ စ ဒသာတိ ဧဝမေတာနိ ဒွါသီတိ ဟောန္တိ။ ဧတေသွေဝ ကာနိစိ တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိဝတ္တာနိ, ကာနိစိ ပါရိဝါသိကာဒိဝတ္တာနီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါသီတိ ဧဝါ’’တိ (မ။ နိ။ ဋီ။ ၂။၂၅၊ သာရတ္ထ။ ဋီ။ ၂။၃၉၊ ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ ၁။၃၉) –

ဝုတ္တံ။ ဧတာနိ ပန ဝတ္တာနိ ကဒါစိ တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိကာလေ, ပါရိဝါသိကာဒိကာလေ စ စရိတဗ္ဗာနိ ခုဒ္ဒကဝတ္တာနီတိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ အာဂန္တုကဝတ္တာဒီနံ စုဒ္ဒသမဟာဝတ္တာနံ ဝက္ခမာနတ္တာ။

၂၇၅၁။ ဣဒါနိ ပါရိဝါသိကဿ ဘိက္ခုနော ရတ္တိစ္ဆေဒံ, ဝတ္တဘေဒဉ္စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပရိဝါသဉ္စ ဝတ္တဉ္စာ’’တိအာဒိ။ ပရိဝါသဉ္စ ဝတ္တဉ္စ သမာဒိန္နဿာတိ ‘‘ပရိဝါသံ သမာဒိယာမီ’’တိ ပရိဝါသဉ္စ ‘‘ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝတ္တဉ္စ ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဝစီဘေဒံ ကတွာ သမာဒိန္နဿ။ ဘိက္ခုနောတိ ပါရိဝါသိကဿ ဘိက္ခုနော။

၂၇၅၂။ သဟဝါသာဒယော ‘‘ဧကစ္ဆန္နေ’’တိအာဒိနာ သယမေဝ ဝက္ခတိ။ သဟဝါသော, ဝိနာဝါသော, အနာရောစနမေဝ စာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ပါရိဝါသိကဘိက္ခုဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၅၃။ ဥဒကပါတေန သမန္တာ နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပါတဋ္ဌာနေန။ ဧကစ္ဆန္နေတိ ဧကစ္ဆန္နေ ပရိစ္ဆန္နေ ဝါ အပရိစ္ဆန္နေ ဝါ အာဝါသေ။ ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဟ ဥက္ခိတ္တဿ နိဝါသော နိဝါရိတောတိ ယောဇနာ။ ‘‘နိဝါရိတော’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဒီပေတိ။

၂၇၅၄။ အန္တောယေဝါတိ ဧကစ္ဆန္နဿ အာဝါသပရိစ္ဆေဒဿ အန္တောယေဝ။ ‘‘န လဗ္ဘတီ’’တိ ဣမိနာ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတီတိ ဒီပေတိ။

၂၇၅၅။ မဟာအဋ္ဌကထာဒိသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဥဘိန္နန္တိ ဥက္ခိတ္တကပါရိဝါသိကာနံ။ ဣတိ အဝိသေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ယောဇနာ။

၂၇၅၆။ ဣမိနာ သဟဝါသေန ရတ္တိစ္ဆေဒဉ္စ ဒုက္ကဋဉ္စ ဒဿေတွာ ဝိနာဝါသေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဘိက္ခုကေ ပနာဝါသေ’’တိ။ အာဝါသေတိ ဝသနတ္ထာယ ကတသေနာသနေ။ အနာဝါသေတိ ဝါသတ္ထာယ အကတေ စေတိယဃရေ ဝါ ဗောဓိဃရေ ဝါ သမ္မဇ္ဇနိအဋ္ဋကေ ဝါ ဒါရုအဋ္ဋကေ ဝါ ပါနီယမာဠေ ဝါ ဝစ္စကုဋိယံ ဝါ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဝါ အညတြ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧဝရူပေ ဌာနေ။ ဝိပ္ပဝါသံ ဝသန္တဿာတိ ပကတတ္တေန ဝိနာ ဝါသံ ကပ္ပေန္တဿ။ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဒုက္ကဋန္တိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ။

၂၇၅၇။ ဧဝံ ဝိပ္ပဝါသေန ရတ္တိစ္ဆေဒဒုက္ကဋာနိ ဒဿေတွာ အနာရောစနေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပါရိဝါသိကဘိက္ခုဿာ’’တိအာဒိ။ ဘိက္ခုံ ဒိသွာနာတိ အာကာသေနာပိ ဂစ္ဆန္တံ သမာနသံဝါသကံ အာဂန္တုကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ။ တင်္ခဏေတိ တသ္မိံ ဒိဋ္ဌက္ခဏေယေဝ။ ‘‘အနာရောစေန္တဿ ဧဝ ဧတဿာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဧဝကာရေန ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဒုက္ကဋဉ္စာတိ ဥဘယံ ဧတဿ ဟောတီတိ ဒီပေန္တေန အဒိဋ္ဌော စေ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတီတိ ဉာပေတိ။ ယထာဟ – ‘‘သောပိဿ ရတ္တိစ္ဆေဒံ ကရောတိ, အညာတတ္တာ ပန ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ နတ္ထီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၇၅)။ နာနာသံဝါသကေန သဟ ဝိနယကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တဿ အနာရောစနေပိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ န ဟောတိ။

၂၇၅၈-၉။ ပါရိဝါသိကော ဘိက္ခု ယတ္ထ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ ဌိတော, တတ္ထေဝ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌတွာ ယထာဝုဍ္ဎံ ပကတတ္တေဟိပိ သဒ္ဓိံ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ပဉ္စ ကိစ္စာနိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

တာနိ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥပေါသထပဝါရဏ’’န္တိအာဒိ။ ဥပေါသထပဝါရဏံ ယထာဝုဍ္ဎံ ကာတုံ လဘတီတိ ယောဇနာ။ ဒေန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ’’တိ သေသော။ သံဃဒါယကာတိ ကမ္မဓာရယသမာသော။ သံဃဿ ဧကတ္တေပိ ဂရူသု ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော။ ‘‘ဒေတိ စေ သံဃဒါယကော’’တိပိ ပါဌော။ တတ္ထ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇေတွာ ဒေန္တော သံဃော ဝဿိကသာဋိကံ ဒေတိ စေ, ပါရိဝါသိကော ယထာဝုဍ္ဎံ အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ လဘတီတိ ယောဇနာ။

ဩဏောဇနန္တိ ဝိဿဇ္ဇနံ, သံဃတော အတ္တနော ပတ္တာနံ ဒွိန္နံ, တိဏ္ဏံ ဝါ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကဘတ္တပစ္စာသာယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘မယှံ အဇ္ဇ ဘတ္တပစ္စာသာ အတ္ထိ, သွေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ သံဃဝိဿဇ္ဇနံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘတ္တန္တိ အာဂတာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ ဝိဟာရေ သံဃဿ စတုဿာလဘတ္တံ။ တထာ ပါရိဝါသိကော ယထာဝုဍ္ဎံ လဘတီတိ ယောဇနာ။ ဣမေ ပဉ္စာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဂမယတိ။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၇၅) – ဥပေါသထပဝါရဏေ တာဝ ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ ဟတ္ထပါသေ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ပါဠိယာ အနိသီဒိတွာ ပါဠိံ ဝိဟာယ ဟတ္ထပါသံ အမုဉ္စန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထေ ကရိယမာနေ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောဝ။ ပဝါရဏာယပိ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ သံဃေန ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇိယမာနံ ဝဿိကသာဋိကမ္ပိ အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဩဏောဇနေ သစေ ပါရိဝါသိကဿ ဒွေ တီဏိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနိ ပါပုဏန္တိ, အညာ စဿ ပုဂ္ဂလိကဘတ္တပစ္စာသာ ဟောတိ, တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဂဟေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဟေဋ္ဌာ ဂါဟေထ, အဇ္ဇ မယှံ ဘတ္တပစ္စာသာ အတ္ထိ, သွေဝ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ, ဧဝံ တာနိ ပုနဒိဝသေသု ဂဏှိတုံ လဘတိ။ ‘‘ပုနဒိဝသေ သဗ္ဗပဌမံ ဧတဿ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ပန န ဂဏှာတိ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, ပုနဒိဝသေ န လဘတိ။ ဣဒံ ဩဏောဇနံ နာမ ပါရိဝါသိကဿေဝ ဩဒိဿ အနုညာတံ။ ကသ္မာ? တဿ ဟိ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဘတ္တဂ္ဂေ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ပါပုဏန္တိ ဝါ န ဝါ, တသ္မာ ‘‘သော ဘိက္ခာဟာရေန မာ ကိလမိတ္ထာ’’တိ ဣဒမဿ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ ဩဒိဿ အနုညာတံ။

ဘတ္တေ စတုဿာလဘတ္တံ ယထာဝုဍ္ဎံ လဘတိ, ပါဠိယာ ပန ဂန္တုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ န လဘတိ။ တသ္မာ ပါဠိတော ဩသက္ကိတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ယထာ သေနော နိပတိတွာ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ဂဏှိတဗ္ဗံ။ အာရာမိကသမဏုဒ္ဒေသေဟိ အာဟရာပေတုံ န လဘတိ။ သစေ သယမေဝ အာဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ။ ရညော မဟာပေဠဘတ္တေပိ ဧသေဝ နယော။ စတုဿာလဘတ္တေ ပန သစေ ဩဏောဇနံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ, အတ္တနော အတ္ထာယ ဥက္ခိတ္တေ ပိဏ္ဍေ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဘတ္တံ အတ္ထိ, သွေဝ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘ပုနဒိဝသေ ဒွေ ပိဏ္ဍေ လဘတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၇၅) မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ။ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနိပိ ပါဠိတော ဩသက္ကိတွာဝ ဂဟေတဗ္ဗာနိ။ ယတ္ထ ပန နိသီဒါပေတွာ ပရိဝိသန္တိ, တတ္ထ သာမဏေရာနံ ဇေဋ္ဌကေန ဘိက္ခူနံ သံဃနဝကေန ဟုတွာ နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ။

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

သမထက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၆၀။ ဣဒါနိ သမထဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ယေသု အဓိကရဏေသု သန္တေသု သမထေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, တာနိ တာဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိဝါဒါဓာရတာ’’တိအာဒိ။ ဝိဝါဒါဓာရတာတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ။ အာပတ္တာဓာရတာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ အာဓာရတာတိ အဓိကရဏပရိယာယော။ အာဓာရီယတိ အဘိဘုယျတိ ဝူပသမ္မတိ သမထေဟီတိ အာဓာရော, ဝိဝါဒေါ စ သော အာဓာရော စာတိ ဝိဝါဒါဓာရော, သော ဧဝ ဝိဝါဒါဓာရတာ။ ဧဝမာဓာရာဓိကရဏ-သဒ္ဒါနံ ဝိဝါဒါဒိသဒ္ဒေဟိ သဟ ကမ္မဓာရယသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အဓိကရီယတိ အဘိဘုယျတိ ဝူပသမ္မတိ သမထေဟီတိ အဓိကရဏန္တိ ဝိဝါဒါဒိစတုဗ္ဗိဓမေဝ ပါဠိယံ ဒဿိတံ။ အယမတ္ထော ‘‘ဧတေသံ တု စတုန္နမ္ပိ, သမတ္တာ သမထာ မတာ’’တိ ဝက္ခမာနေန ဝိညာယတိ။

၂၇၆၁။ ဧတာနိ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ စ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဝိဝဒန္တိ ‘ဓမ္မော’တိ ဝါ ‘အဓမ္မော’တိ ဝါ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၁၅) အဋ္ဌာရသ ဘေဒကာရကဝတ္ထူနိ စ မဟေသိနာ ဝုတ္တာနိ။ တတ္ထ တေသု စတူသု အဓိကရဏေသု ဝိဝါဒေါ အဓိကရဏသင်္ခါတော ဧတာနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿိတော နိဿာယ ပဝတ္တောတိ ယောဇနာ။

၂၇၆၂။ ဝိပတ္တိယော စတဿောဝါတိ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အနုဝဒန္တိ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၁၅) ဝုတ္တာ စတဿော ဝိပတ္တိယော။ ဒိဋ္ဌာဒီနံ အနုဂန္တွာ သီလဝိပတ္တိအာဒီဟိ ဝဒနံ စောဒနာ အနုဝါဒေါ။ ဥပါဂတောတိ နိဿိတော, အနုဝါဒေါ စတဿော ဝိပတ္တိယော နိဿာယ ပဝတ္တောတိ အတ္ထော။ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဌမမေဝ နိဒ္ဓါရဏဿ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ ပုနဝစနေ ပယောဇနံ န ဒိဿတိ, ‘‘သမ္ဘဝါ’’တိ ဝစနဿာပိ န ကောစိ အတ္ထဝိသေသော ဒိဿတိ။ တသ္မာ ‘‘အာပတ္တာဓာရတာ တတ္ထ, သတ္တအာပတ္တိသမ္ဘဝါ’’တိ ပါဌော န ယုဇ္ဇတိ, ‘‘အာပတ္တာဓာရတာ နာမ, သတ္တ အာပတ္တိယော မတာ’’တိ ပါဌော ယုတ္တတရော, အာပတ္တာဓာရတာ နာမ အာပတ္တာဓိကရဏံ နာမ သတ္တ အာပတ္တိယော မတာ သတ္တ အာပတ္တိယောဝ အဓိပ္ပေတာတိ အတ္ထော။

၂၇၆၃။ သံဃကိစ္စာနိ နိဿာယာတိ အပလောကနကမ္မာဒီနိ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနိ ဥပါဒါယ ကိစ္စာဓိကရဏာဘိဓာနံ သိယာ, ကိစ္စာဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနီတိ အတ္ထော။ ဧတေသံ တု စတုန္နမ္ပီတိ ဧတေသံ ပန စတုန္နမ္ပိ အဓိကရဏာနံ။ သမတ္တာတိ ဝူပသမဟေတုတ္တာ။ သမထာ မတာတိ သမ္မုခါဝိနယာဒယော သတ္တ အဓိကရဏသမထာတိ အဓိပ္ပေတာ။ အဓိကရဏာနိ သမေန္တိ, သမ္မန္တိ ဝါ ဧတေဟီတိ ‘‘သမထာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ ‘‘သမတ္တာ သမထာ မတာ’’တိ ဣမိနာ သမထ-သဒ္ဒဿ အနွတ္ထံ ဒီပေတိ။

၂၇၆၄-၅။ တေ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမ္မုခါ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဝိနယော’’တိ ဣဒံ သမ္မုခါဒိပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘သမ္မုခါဝိနယော သတိဝိနယော အမူဠှဝိနယော’’တိ။ ‘‘ပဋိညာဝိနယော’’တိ စ ပဋိညာတကရဏံ ဝုတ္တံ။ သတ္တမော ဝိနယောတိ သမထော အဓိပ္ပေတော။ တိဏဝတ္ထာရကောတိ ဣမေ သတ္တ သမထာ ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၂၇၆၆။ စတူသု အဓိကရဏေသု ယံ အဓိကရဏံ ယတ္တကေဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ, တေ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိဝါဒေါ’’တိအာဒိ။

၂၇၆၇-၉။ ‘‘ဝိဝါဒေါ’’တိအာဒိနာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္ထံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဆဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထ ဧတေသု စတူသု အဓိကရဏေသု, သမထေသု စ ကိံ ကေန သမ္မတီတိ စေ? ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဆဋ္ဌေန ယေဘုယျသိကာယ, ပဌမေန သမထေန သမ္မုခါဝိနယေန စာတိ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ။ ယဿာ ကိရိယာယ ဓမ္မဝါဒိနော ဗဟုတရာ, ဧသာ ယေဘုယျသိကာ။ ‘‘သံဃသမ္မုခတာ, ဓမ္မသမ္မုခတာ, ဝိနယသမ္မုခတာ, ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၂၉, ၂၃၄, ၂၃၆, ၂၃၇, ၂၄၂) ဝုတ္တာနံ သံဃာဒီနံ စတုန္နံ သန္နိဓာနေန ဝါ ဂဏပုဂ္ဂလေဟိ သမိယမာနံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သံဃသမ္မုခတံ ဝိနာ ဣတရေဟိ တီဟိ ဝါ သမ္မတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဧတ္ထ စ ကာရကသံဃဿ သံဃသာမဂ္ဂိဝသေန သမ္မုခီဘာဝေါ သံဃသမ္မုခတာ, သမေတဗ္ဗဿ ဝတ္ထုနော ဘူတတာ ဓမ္မသမ္မုခတာ, ယထာ တံ သမေတဗ္ဗံ, တထေဝဿ သမနံ ဝိနယသမ္မုခတာ, ယော စ ဝိဝဒတိ, ယေန စ ဝိဝဒတိ, တေသံ ဥဘိန္နံ အတ္ထပစ္စတ္ထိကာနံ သမ္မုခီဘာဝေါ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ။

‘‘အနုဝါဒေါ စတူဟိပီ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘သမ္မုခါ’’တိအာဒိ။ အနုပုဗ္ဗေနာတိ အနုပဋိပါဋိယာ။ သမ္မုခါဝိနယာဒီဟိ တီဟိပီတိ သမ္မုခါဝိနယသတိဝိနယအမူဠှဝိနယေဟိ တီဟိပိ။ တထေဝါတိ ယထာ တီဟိ, တထာ ပဉ္စမေန တဿပါပိယသိကာသမထေနာပိ အနုဝါဒေါ သမ္မတိ, ပဂေဝ စတူဟီတိ အတ္ထော။

ယော ပါပုဿန္နတာယ ပါပိယော ပုဂ္ဂလော, တဿ ကတ္တဗ္ဗတော ‘‘တဿပါပိယသိကာ’’တိ ကမ္မံ ဝုစ္စတိ။ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဝိယ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ကတာ အမူလိကာ သီလဝိပတ္တိစောဒနာ သမ္မုခါဝိနယေန, ဉတ္တိစတုတ္ထာယ ကမ္မဝါစာယ ဒိန္နေန သတိဝိနယေန စ သမ္မတိ။ ဥမ္မတ္တကဿ ဘိက္ခုနော ကတာ အာပတ္တိစောဒနာ သမ္မုခါဝိနယေန စ တထေဝ ဒိန္နေန အမူဠှဝိနယေန စ သမ္မတိ။ သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနဿ အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနနာဒိံ ကရောန္တဿ ပါပဘိက္ခုနော ဗဟုလာပတ္တိစောဒနာ သမ္မုခါဝိနယေန စေဝ တထေဝ ပကတေန တဿပါပိယသိကာကမ္မေန စ ဝူပသမ္မတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

‘‘အာပတ္တိ ပန တီဟေဝါ’’တိ ဥဒ္ဒေသဿ နိဒ္ဒေသမာဟ ‘‘သမ္မုခေနာ’’တိအာဒိ။ သမ္မုခေန သမ္မုခါဝိနယေန, ပဋိညာယ ပဋိညာတကရဏေန, တိဏဝတ္ထာရကေန ဝါ ဣမေဟိ တီဟိ ဧဝ သမထေဟိ သာ အာပတ္တိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဥပသမံ ယာတီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ပဋိညာတကရဏံ နာမ အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေန ‘‘ပဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ အာပတ္တိံ ဒေသေန္တေန ‘‘အာမ ပဿာမီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ။ တိဏဝတ္ထာရကံ ပန သယမေဝ ဝက္ခတိ။

တီဟေဝ သမထေဟီတိ ဧတ္ထ ဂရုကာပတ္တိ သမ္မုခါဝိနယေန, ပဋိညာတကရဏေန စာတိ ဒွီဟိ, လဟုကာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သံဃေ ဝါ ဂဏေ ဝါ ပုဂ္ဂလေ ဝါ ဒေသနာယ သမ္မုခါဝိနယေန စေဝ ပဋိညာတကရဏေန စ, ကောသမ္ဗကာနံ ဝိဂ္ဂဟသဒိသံ မဟာဝိဂ္ဂဟံ ကရောန္တေဟိ အာပန္နာ အနေကဝိဓာ အာပတ္တိယော သစေ ဟောန္တိ, တာသု ဝက္ခမာနသရူပံ ထုလ္လဝဇ္ဇာဒိံ ဌပေတွာ အဝသေသာ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော သမ္မုခါဝိနယေန, တိဏဝတ္ထာရကေန စ သမ္မန္တီတိ အတ္ထော။

ကိစ္စံ ကိစ္စာဓိကရဏံ ဧကေန သမ္မုခါဝိနယေနေဝ သမ္မတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၇၀။ ယေဘုယျသိကကမ္မေတိ ဧတ္ထ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ။ သလာကံ ဂါဟယေတိ ဝိနိစ္ဆယကာရကေ သံဃေ ဓမ္မဝါဒီနံ ဗဟုတ္တံ ဝါ အပ္ပတရတ္တံ ဝါ ဇာနိတုံ ဝက္ခမာနေန နယေန သလာကံ ဂါဟာပေယျ။ ဗုဓောတိ ‘‘န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ…ပေ… ဂဟိတာဂဟိတဉ္စ ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ။ ‘‘ဂူဠှေနာ’’တိအာဒိနာ သလာကဂ္ဂါဟပ္ပကာရော ဒဿိတော။ ကဏ္ဏဇပ္ပေနာတိ ဧတ္ထ ကဏ္ဏေ ဇပ္ပေါ ယသ္မိံ သလာကဂ္ဂါဟပယောဂေတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဧတ္ထ ဂူဠှသလာကဂ္ဂါဟော နာမ ဓမ္မဝါဒိသလာကာ စ အဓမ္မဝါဒိသလာကာ စ ဝိသုံ ဝိသုံ စီဝရကဏ္ဏေ ပက္ခိပိတွာ ပုဂ္ဂလာနံ သန္တိကံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဥပသင်္ကမိတွာ သလာကာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣတော တဝ ရုစ္စနကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ရဟော ဌတွာ ဂါဟာပနံ။ ဝိဝဋကံ နာမ ဓမ္မဝါဒီနံ ဗဟုဘာဝံ ဉတွာ သဗ္ဗေသု ဇာနန္တေသု ပုဂ္ဂလာနံ သန္တိကံ ဂါဟာပနံ။ ကဏ္ဏဇပ္ပနံ နာမ ဧဝမေဝ ကဏ္ဏမူလေ ရဟော ဌတွာ ဂါဟာပနံ။

၂၇၇၁။ အလဇ္ဇုဿဒေတိ ဧတ္ထ ‘‘သံဃေ’’တိ သေသော။ လဇ္ဇိသု ဗာလေသူတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဥဿဒေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

၂၇၇၂။ သကေန ကမ္မုနာယေဝါတိ အတ္တနော ယံ ကိစ္စံ, တေနေဝါတိ။

၂၇၇၃-၅။ ‘‘အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ‘‘အလဇ္ဇီ, လဇ္ဇီ, ဗာလော’’တိ ဇာနနဿ ဟေတုဘူတကမ္မဒဿနံ။ ဒုစ္စိန္တိတောတိ အဘိဇ္ဈာဒိတိဝိဓမနောဒုစ္စရိတဝသေန ဒုဋ္ဌု စိန္တေန္တော။ ဒုဗ္ဘာသီတိ မုသာဝါဒါဒိစတုဗ္ဗိဓဝစီဒုစ္စရိတဝသေန ဝစီဒွါရေ ပညတ္တာနံ သိက္ခာပဒါနံ ဝီတိက္ကမဝသေန ဒုဋ္ဌု ဘာသနသီလော။ ဒုက္ကဋကာရိကောတိ ပါဏာတိပါတာဒိတိဝိဓကာယဒုစ္စရိတဝသေန ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနံ ဝီတိက္ကမဝသေန ကုစ္ဆိတကမ္မဿ ကရဏသီလော။ ဣတိ လက္ခဏေနေဝါတိ ယထာဝုတ္တံ အလဇ္ဇီလဇ္ဇီဗာလလက္ခဏံ နိဂမေတိ။

၂၇၇၆။ ‘‘ယေဘုယျသိကာ’’တိအာဒိဂါထာဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌမေဝ အတ္ထံ နိဂမေတုမာဟ ‘‘တိဓာ’’တိအာဒိ။ တိဓာသလာကဂါဟေနာတိ တိဝိဓဿ သလာကဂါဟဿ အညတရေန။ ဗဟုကာ ဓမ္မဝါဒိနော ယဒိ သိယုန္တိ ယောဇနာ။ ကာတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏဝူပသမန’’န္တိ သေသော။

၂၇၇၇။ ယော ပုဂ္ဂလော အလဇ္ဇီ စ ဟောတိ သာနုဝါဒေါ စ ကမ္မတော ကာယကမ္မတော, ဝစီကမ္မတော စ အသုစိ စ သမ္ဗုဒ္ဓဇိဂုစ္ဆနီယောတိ အတ္ထော။ သော ဧဝံဝိဓော ပါပပုဂ္ဂလော တဿ ပါပိယသိကကမ္မဿ ယောဂေါ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ သာနုဝါဒေါတိ ဧတ္ထ အနုဝါဒေါ နာမ စောဒနာ, သဟ အနုဝါဒေန ဝတ္တတီတိ သာနုဝါဒေါ, ပါပဂရဟိတပုဂ္ဂလေဟိ ကာတဗ္ဗစောဒနာယ အနုရူပေါတိ အတ္ထော။

၂၇၇၈-၉။ ဘဏ္ဍနေတိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ။ ကလဟေတိ ကာယဝစီဒွါရပ္ပဝတ္တေ ဟတ္ထပရာမသာဒိကေ ကလဟေ စ။ ဝိဝါဒမှိ အနပ္ပကေတိ ဗဟုဝိဓေ ဝိဝါဒေ ဇာတေ။ ဗဟုအဿာမဏေ စိဏ္ဏေတိ သမဏာနံ အနနုစ္ဆဝိကေ နာနပ္ပကာရေ ကာယိကဝါစသိကဝီတိက္ကမေ စ ကတေ။ အနဂ္ဂေတိ အနန္တေ။ ဘဿကေတိ ကုစ္ဆိတေ အမနာပဝစနေ စိဏ္ဏေတိ ယောဇနာ, ဘာသိတေတိ အတ္ထော။ ဂဝေသန္တန္တိ ဂဝေသိယမာနံ, အာပတ္တာဓိကရဏန္တိ သေသော။ ဝါဠန္တိ စဏ္ဍံ။ ကက္ခဠန္တိ အာသဇ္ဇံ။ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝူပသမေတဗ္ဗံ။

၂၇၈၀-၂။ ယထာ စ ဝူပသမ္မတိ, တထာ တိဏဝတ္ထာရကေ သုဒ္ဓေါ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

ထုလ္လဝဇ္ဇန္တိ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ။ ဂိဟီဟိ ပဋိသံယုတန္တိ ဂိဟီနံ ဇာတိအာဒီဟိ ပါဠိယာ အာဂတေဟိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ, အဋ္ဌကထာဂတေဟိ စ တဒညေဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ခုံသနဝမ္ဘနပစ္စယာ စ ဓမ္မိကပဋိဿဝဿ အသစ္စာပနပစ္စယာ စ အာပန္နာပတ္တိံ။ ဧသာ ဧဝ ဟိ အာပတ္တိ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာ နာမ ပရိဝါရေ ‘‘အတ္ထိ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာ, အတ္ထိ နဂိဟိပဋိသံယုတ္တာ’’တိ ဒုကံ နိက္ခိပိတွာ ‘‘ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာတိ သုဓမ္မတ္ထေရဿ အာပတ္တိ, ယာ စ ဓမ္မိကဿ ပဋိဿဝဿ အသစ္စာပနေ အာပတ္တိ။ အဝသေသာ နဂိဟိပဋိသံယုတ္တာ’’တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝစနတော။

သုဓမ္မတ္ထေရဿ အာပတ္တီတိ စ တေန စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဇာတိံ ပဋိစ္စ ခုံသနဝမ္ဘနပစ္စယာ အာပန္နာ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝိဘာဂဂတာ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဣဒဉ္စ ဥပလက္ခဏမတ္တံ, တသ္မာ ဣတရေဟိပိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ဂိဟိံ ခုံသေန္တာနံ ဝမ္ဘေန္တာနံ ဣတရေသံ ဘိက္ခူနံ သာ အာပတ္တိ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ ဒေသာပေန္တေန ဒဿနူပစာရံ အဝိဇဟာပေတွာ သဝနူပစာရံ ဇဟာပေတွာ ဧကံသေ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကာရာပေတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒါပေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာပေတွာ သာ အာပတ္တိ ဒေသာပေတဗ္ဗာ။

ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မိကန္တိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မေ နိယုတ္တော ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မိကော, တံ, အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယေ ပန ‘န မေတံ ခမတီ’တိ အညမညံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၄) ယေ ပုဂ္ဂလာ ဒဿိတာ, တေသမညတရဿေဝ ဂဟဏံ။

ယောတိ ဘဏ္ဍနကာရကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ မဟန္တံ ဝိဂ္ဂဟံ ကတွာ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပန္နော ယော ဘိက္ခု။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တိဏဝတ္ထာရကသမထကာရကေ ဘိက္ခုသမူဟေ။ န ဟောတီတိ ဆန္ဒံ ဒတွာ တံ ဘိက္ခုပရိသံ အနာဂတတ္တာ န သံဝိဇ္ဇတိ။ တဉ္စ ဌပေတွာတိ ယောဇနာ။

တိဏဝတ္ထာရကေ ကတေ သတိ ယာဝ ဥပသမ္ပဒမာဠတော ပဘုတိ အာပန္နာယ သေသာယ အာပတ္တိယာ နိရာပတ္တိ ဟုတွာ သုဒ္ဓေါ ဟောတိ သံဃောတိ ယောဇနာ။

သမထက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၈၃။ ကုဋ္ဋေတိ ဣဋ္ဌကာသိလာဒါရုကုဋ္ဋာနံ အညတရသ္မိံ။ အဋ္ဋာနေတိ ဧတ္ထ အဋ္ဋာနံ နာမ ရုက္ခေ ဖလကံ ဝိယ တစ္ဆေတွာ အဋ္ဌပဒါကာရေန ရာဇိယော ဆိန္ဒိတွာ နဟာနတိတ္ထေ နိခဏန္တိ, တတ္ထ စုဏ္ဏာနိ အာကိရိတွာ မနုဿာ ကာယံ ဃံသန္တိ။

၂၇၈၄။ ဂန္ဓဗ္ဗဟတ္ထေနာတိ နဟာနတိတ္ထေ ဌပိတေန ဒါရုမယဟတ္ထေန။ တေန ကိရ စုဏ္ဏာနိ ဂဟေတွာ မနုဿာ သရီရံ ဃံသန္တိ။ ကုရုဝိန္ဒကသုတ္တိယာတိ ကုရုဝိန္ဒကပါသာဏစုဏ္ဏာနိ လာခါယ ဗန္ဓိတွာ ကတဂုဠိကကလာပကော ဝုစ္စတိ, တံ ဥဘောသု အန္တေသု ဂဟေတွာ သရီရံ ဃံသန္တိ။ မလ္လကေနာတိ မကရဒန္တကံ ဆိန္ဒိတွာ မလ္လကမူလသဏ္ဌာနေန ကတေန မလ္လကေန, ဣဒံ ဂိလာနဿာပိ န ဝဋ္ဋတိ။ အညမညဉ္စ ကာယတောတိ အညမညံ သရီရေန ဃံသေယျ။

၂၇၈၅။ အကတံ မလ္လကံ နာမ မကရဒန္တေ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတံ, ဣဒံ အဂိလာနဿ န ဝဋ္ဋတိ။

၂၇၈၆။ ကပါလိဋ္ဌကခဏ္ဍာနီတိ ကပါလခဏ္ဍဣဋ္ဌကခဏ္ဍာနိ။ သဗ္ဗဿာတိ ဂိလာနာဂိလာနဿ သရီရေ ဃံသိတွာ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ပုထုပါဏိက’’န္တိ ဟတ္ထပရိကမ္မံ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ သဗ္ဗဿ ဟတ္ထေန ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဝတ္ထဝဋ္ဋီ’’တိ ဣဒံ ပါဠိယံ ဝုတ္တဥက္ကာသိကဿ ပရိယာယံ, တသ္မာ နဟာယန္တဿ ယဿ ကဿစိ နဟာနသာဋကဝဋ္ဋိယာပိ ဃံသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၇၈၇။ ဖေဏကံ နာမ သမုဒ္ဒဖေဏံ။ ကထလန္တိ ကပါလခဏ္ဍံ။ ပါဒဃံသနေ ဝုတ္တာ အနုညာတာ။ ကတကံ နာမ ပဒုမကဏ္ဏိကာကာရံ ပါဒဃံသနတ္ထံ ကဏ္ဋကေ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကတံ, ဧတံ နေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ, န ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၇၈၈။ ယံ ကိဉ္စိပိ အလင်္ကာရန္တိ ဟတ္ထူပဂါဒိအလင်္ကာရေသု ယံ ကိဉ္စိ အလင်္ကာရံ။

၂၇၈၉။ ဩသဏ္ဌေယျာတိ အလင်္ကာရတ္ထံ သင်္ခရောန္တော နမေယျ။ ဟတ္ထဖဏကေနာတိ ဟတ္ထေနေဝ ဖဏကိစ္စံ ကရောန္တာ အင်္ဂုလီဟိ ဩသဏ္ဌေန္တိ။ ဖဏကေနာတိ ဒန္တမယာဒီသု ယေန ကေနစိ။ ကောစ္ဆေနာတိ ဥသိရမယေန ဝါ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇမယေန ဝါ ကောစ္ဆေန။

၂၇၉၀။ သိတ္ထတေလောဒတေလေဟီတိ သိတ္ထတေလဉ္စ ဥဒကတေလဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော, တေဟိ။ တတ္ထ သိတ္ထတေလံ နာမ မဓုသိတ္ထကနိယျာသာဒိ ယံ ကိဉ္စိ စိက္ကဏံ။ စိက္ကဏံ နာမ နိယျာသံ။ ဥဒကတေလံ နာမ ဥဒကမိဿကံ တေလံ။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘သိဋ္ဌာ’’တိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ အနုလောမနိပါတတ္ထန္တိ နလာဋာဘိမုခံ အနုလောမေန ပါတနတ္ထံ။ ဥဒ္ဓလောမေနာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ဟုတွာ ဌိတလောမေန။

၂၇၉၁။ ဟတ္ထံ တေလေန တေမေတွာတိ ကရတလံ တေလေန မက္ခေတွာ။ သိရောရုဟာ ကေသာ။ ဥဏှာဘိတတ္တဿာတိ ဥဏှာဘိတတ္တရဇသိရဿ။ အလ္လဟတ္ထေန သိရောရုဟေ ပုဉ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၉၂။ အာဒါသေ ဥဒပတ္တေ ဝါတိ ဧတ္ထ ကံသပတ္တာဒီနိပိ, ယေသု မုခနိမိတ္တံ ပညာယတိ, သဗ္ဗာနိ အာဒါသသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆန္တိ, ကဉ္ဇိယာဒီနိပိ စ ဥဒပတ္တသင်္ခမေဝ, တသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဩလောကေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။

၂၇၉၃။ ယေန ဟေတုနာ မုခံ ဩလောကေန္တဿ အနာပတ္တိ, တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သဉ္ဆဝိ’’န္တိအာဒိ။ အာဗာဓပစ္စယာ ‘‘မေ မုခေ ဝဏော သဉ္ဆဝိ နု ခေါ, ဥဒါဟု န သဉ္ဆဝီ’’တိ မုခံ ဒဋ္ဌုဉ္စ ‘‘အဟံ ဇိဏ္ဏော နု ခေါ, ဥဒါဟု နော’’တိ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရဇာနနတ္ထဉ္စ မုခံ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၉၄။ နစ္စံ ဝါတိ ယံ ကိဉ္စိ နစ္စံ အန္တမသော မောရနစ္စမ္ပိ။ ဂီတန္တိ ယံ ကိဉ္စိ နဋဂီတံ ဝါ သာဓုဂီတံ ဝါ အန္တမသော ဒန္တဂီတမ္ပိ, ယံ ‘‘ဂါယိဿာမာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဩကူဇန္တာ ကရောန္တိ, ဧတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဝါဒိတန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဝါဒိတံ။ ဒဋ္ဌုံ ဝါ ပန သောတုံ ဝါတိ နစ္စံ ဒဋ္ဌုံ ဝါ ဂီတံ ဝါဒိတံ သောတုံ ဝါ။

၂၇၉၅။ သယံ နစ္စန္တဿ ဝါ နစ္စာပေန္တဿ ဝါ ဂါယန္တဿ ဝါ ဂါယာပေန္တဿ ဝါ ဝါဒေန္တဿ ဝါ ဝါဒါပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ အဋ္ဌကထာယ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၈) ဝုတ္တန္တိ တဒေကဒေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒဋ္ဌုမန္တမသော’’တိအာဒိ။

၂၇၉၆။ သုဏာတီတိ ဂီတံ ဝါ ဝါဒိတံ ဝါ။ ပဿတီတိ နစ္စံ ပဿတိ။

၂၇၉၇။ ပဿိဿာမီတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဏိဿာမီ’’တိ သေသော။ ‘‘နစ္စံ ပဿိဿာမိ, ဂီတံ, ဝါဒိတံ ဝါ သုဏိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတော ဝါပိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၇၉၈။ ဥဋ္ဌဟိတွာန ဂစ္ဆတောတိ ‘‘နစ္စံ ပဿိဿာမီ’’တိ, ‘‘ဂီတံ, ဝါဒိတံ ဝါ သုဏိဿာမီ’’တိ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ အန္တောဝိဟာရေပိ တံ တံ ဒိသံ ဂစ္ဆတော အာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ဝီထိယံ ဌတွာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ ပဿတောပိ စ အာပတ္တီတိ ယောဇနာ။

၂၇၉၉။ ဒီဃာတိ ဒွင်္ဂုလတော ဒီဃာ။ န ဓာရေယျာတိ န ဓာရေတဗ္ဗာ။ ဒွင်္ဂုလံ ဝါ ဒုမာသံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဒွေ အင်္ဂုလာနိ ပရိမာဏံ ဧတဿာတိ ဒွင်္ဂုလော, ကေသော။ ဒွေ မာသာ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ အဿာတိ ဒုမာသော။ ကေသံ ဓာရေန္တော ဒွင်္ဂုလံ ဝါ ဓာရေယျ ဒုမာသံ ဝါ။ တတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတီတိ တတော ဒွင်္ဂုလတော ဝါ ဒုမာသတော ဝါ ကေသတော ဥဒ္ဓံ ကေသံ ဓာရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

အထ ဝါ ဒွေ အင်္ဂုလာနိ သမာဟဋာနိ ဒွင်္ဂုလံ, ဒွေ မာသာ သမာဟဋာ ဒုမာသံ, ဥဘယတ္ထ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ကေသေ ဓာရေန္တော ဒွင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ ဓာရေယျ ဒုမာသမတ္တံ ဝါ, တတော ကာလပရိမာဏတော ဥဒ္ဓံ ကေသေ ဓာရေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ သစေ ကေသေ အန္တောဒွေမာသေ ဒွင်္ဂုလေ ပါပုဏန္တိ, အန္တောဒွေမာသေယေဝ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ။ ဒွင်္ဂုလေ ဟိ အတိက္ကမေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေပိ န ဒီဃာ, ဒွေမာသတော ဧကဒိဝသမ္ပိ အတိက္ကမေတုံ န လဘတိယေဝ။ ဧဝမယံ ဥဘယေနပိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေနေဝ ဝုတ္တော, တတော ဩရံ ပန နဝဋ္ဋနဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ။

၂၈၀၀။ ဒီဃေ နခေ, ဒီဃာနိ နာသိကလောမာနိ စ န ဓာရယေတိ ယောဇနာ, န ဓာရေယျ, ဆိန္ဒေယျာတိ အတ္ထော။ ဝီသတိမဋ္ဌန္တိ ဝီသတိယာ နခါနံ မဋ္ဌံ လိခိတမဋ္ဌဘာဝံ ကာတုံ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ သတ္ထကေန တစ္ဆေတွာ စုဏ္ဏကေန ပမဇ္ဇိတွာ ဖလိကမဏီနံ ဝိယ ဥဇ္ဇလကရဏံ လိခိတမဋ္ဌံ နာမ။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, မလမတ္တံ အပကဍ္ဎိတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၇၄) အနုညာတတ္တာ မုဂ္ဂဖလတစာဒီဟိ နခမလံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၀၁။ ကပ္ပါပေယျ ဝိသုံ မဿုန္တိ ယော ကေသစ္ဆိန္နော ဝိသုံ မဿုံ ကပ္ပါပေယျ။ ဒါဌိကံ ဌပေယျာတိ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ မဿုံ အကပ္ပါပေတွာ ဝိသုံ ဌပေယျ။ သမ္ဗာဓေတိ ဥပကစ္ဆကမုတ္တကရဏသင်္ခါတေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနေ။ လောမံ သံဟရာပေယျဝါတိ သတ္ထေန ဝါ သဏ္ဍာသေန ဝါ အညေန ယေန ကေနစိ ပရေန ဆိန္ဒာပေယျ, သယံ ဝါ ဆိန္ဒေယျ။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အာဗာဓပစ္စယာ သမ္ဗာဓေ လောမံ သံဟရာပေတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၇၅) အနုညာတတ္တာ ယထာဝုတ္တသမ္ဗာဓေ ဂဏ္ဍပိဠကဝဏာဒိကေ အာဗာဓေ သတိ လောမံ သံဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၀၂။ အဂိလာနဿ ဆိန္ဒတော ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ အညေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန တထာ ကတ္တရိယာ ဆိန္ဒာပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၈၀၃။ သေသင်္ဂဆေဒနေတိ အင်္ဂုလိယာဒိအဝသေသသရီရာဝယဝါနံ ဆေဒနေ။ အတ္တဝဓေတိ အတ္တုပက္ကမေန ဝါ အာဏတ္တိယာ ဥပက္ကမေန ဝါ အတ္တနော ဇီဝိတနာသေ။

၂၈၀၄။ အင်္ဂန္တိ အင်္ဂဇာတတော အဝသေသံ သရီရာဝယဝံ။ အဟိကီဋာဒိဒဋ္ဌဿ တပ္ပဋိကာရဝသေန အင်္ဂံ ဆိန္ဒတော န ဒေါသော။ တာဒိသာဗာဓပစ္စယာ တပ္ပဋိကာရဝသေန အင်္ဂံ ဆိန္ဒတော န ဒေါသော။ လောဟိတံ မောစေန္တဿာပိ န ဒေါသောတိ ယောဇနာ။

၂၈၀၅။ အပရိဿာဝနော ဘိက္ခု သစေ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋံ။ မဂ္ဂေ အဒ္ဓါနေ တံ ပရိဿာဝနံ ယာစမာနဿ ယော န ဒဒါတိ, တဿ အဒဒတော အဒေန္တဿာပိ တထေဝ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ယောဇနာ။ ယော ပန အတ္တနော ဟတ္ထေ ပရိဿာဝနေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ယာစတိ, တဿ န အကာမာ ဒါတဗ္ဗံ။

၂၈၀၆။ ‘‘နဂ္ဂေါ’’တိ ပဒံ ‘‘န ဘုဉ္ဇေ’’တိအာဒိ ကိရိယာပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ န ဘုဉ္ဇေတိ ဘတ္တာဒိံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ န ဘုဉ္ဇေယျ။ န ပိဝေတိ ယာဂုအာဒိံ ပါတဗ္ဗံ န ပိဝေယျ။ န စ ခါဒေတိ မူလခါဒနီယာဒိကံ ခါဒနီယံ န ခါဒေယျ။ န သာယယေတိ ဖာဏိတာဒိကံ သာယိတဗ္ဗဉ္စ န သာယေယျ န လိဟေယျ။ န ဒဒေတိ အညဿ ဘတ္တာဒိံ ကိဉ္စိ န ဒဒေယျ။ န ဂဏှေယျာတိ တထာ သယံ နဂ္ဂေါ ဟုတွာ န ပဋိဂ္ဂဏှေယျ။ အဉ္ဇသံ မဂ္ဂံ။

၂၈၀၇။ ပရိကမ္မံ န ကာတဗ္ဗန္တိ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒိပရိကမ္မံ န ကာတဗ္ဗံ။ ကာရယေတိ သယံ နဂ္ဂေါ ဟုတွာ အညေန ပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒိပရိကမ္မံ န ကာရာပေယျာတိ အတ္ထော။

၂၈၀၈။ ပိဋ္ဌိကမ္မာဒိကေ ပရိကမ္မေ ဇန္တာဃရာဒိကာ တိဿော ပဋိစ္ဆာဒီ ဝုတ္တာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တိဿော ပဋိစ္ဆာဒိယော ဇန္တာဃရပဋိစ္ဆာဒိံ ဥဒကပဋိစ္ဆာဒိံ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၆၁) အနုညာတာတိ ယောဇနာ။ ပဋိစ္ဆာဒေတိ ဟိရိကောပိနန္တိ ပဋိစ္ဆာဒိ, ဇန္တာဃရမေဝ ပဋိစ္ဆာဒိ ဇန္တာဃရပဋိစ္ဆာဒိ။ ဥဒကမေဝ ပဋိစ္ဆာဒိ ဥဒကပဋိစ္ဆာဒိ။ ဝတ္ထမေဝ ပဋိစ္ဆာဒိ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဣတရပဋိစ္ဆာဒိဒွယံ ပရိကမ္မေယေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဘောဇနာဒိသဗ္ဗကိစ္စေသု။

၂၈၀၉။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပေဠာယန္တိ တမ္ဗလောဟဝဋ္ဋလောဟကံသလောဟကာဠလောဟသုဝဏ္ဏရဇတာဒီဟိ ကတာယ ဝါ ဒါရုမယာယ ဝါ ယာယ ကာယစိ ပေဠာယ အာသိတ္တကူပဓာနေ။ ဘုဉ္ဇိတုံ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ဘာဇနံ ဌပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘အာသိတ္တကူပဓာနံ နာမ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ရဇတေန ဝါ ကတာယ ပေဠာယ ဧတံ အဓိဝစနံ, ‘န ဘိက္ခဝေ အာသိတ္တကူပဓာနေ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’န္တိ သာမညေန ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ပန ဒါရုမယာပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၄)။ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ မဠောရိက’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၆၄) အနုညာတတ္တာ မဠောရိကာယ ဌပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘မဠောရိကာ’’တိ စ ဒဏ္ဍာဓာရကော ဝုစ္စတိ, ယံ တယော, စတ္တာရော, ဗဟူ ဝါ ဒဏ္ဍကေ ဥပရိ စ ဟေဋ္ဌာ စ ဝိတ္ထတံ မဇ္ဈေ သင်္ကုစိတံ ကတွာ ဗန္ဓိတွာ အာဓာရကံ ကရောန္တိ။ ယဋ္ဌိအာဓာရကပဏ္ဏာဓာရကပစ္ဆိကပိဋ္ဌဃဋကကဝါဋကာဒိဘာဇနမုခဥဒုက္ခလာဒီနိပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ယဋ္ဌိအာဓာရကောတိ ယဋ္ဌိံယေဝ ဥဇုကံ ဌပေတွာ ဗန္ဓီကတအာဓာရကော။

ဧကဘာဇနေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဘောဇနဿာပိ သမ္ဘဝတော ‘‘ဘုဉ္ဇတော ဧကဘာဇနေ’’တိ ဧတ္တကေယေဝ ဝုတ္တေ တဿာပိ ပသင်္ဂေါ သိယာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထမာဟ ‘‘ဧကတော’’တိ။ ‘‘ဘုဉ္ဇတော’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ။ ဧကတော ဧကဘာဇနေ ယာဂုအာဒိပါနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဧကထာလကေ ပါတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၆၄)။ အထ ဝါ ဘုဉ္ဇတောတိ အဇ္ဈောဟာရသာမညေန ပါနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – သစေ ဧကော ဘိက္ခု ဘာဇနတော ဖလံ ဝါ ပူဝံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ အပဂတေ ဣတရဿ သေသကံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣတရဿာပိ တသ္မိံ ခဏေ ပုန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။

၂၈၁၀။ ယေ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘိက္ခူ ဧကပါဝုရဏာ ဝါ ဧကတ္ထရဏာ ဝါ ဧကတ္ထရဏပါဝုရဏာ ဝါ နိပဇ္ဇန္တိ, တေသဉ္စ, ယေ ဧကမဉ္စေပိ ဧကတော နိပဇ္ဇန္တိ, တေသဉ္စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၈၁၁။ သံဃာဋိပလ္လတ္ထိကမုပါဂတောတိ ဧတ္ထ သံဃာဋီတိ သံဃာဋိနာမေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရမာဟ။ သံဃာဋိပလ္လတ္ထိကံ ဥပဂတေန ယုတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ န နိသီဒေယျာတိ ဝိဟာရေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ န နိသီဒေယျ။ ‘‘သံဃာဋီတိ နာမေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဝေါဟာရပ္ပတ္တမဓိဋ္ဌိတစီဝရံ ‘သံဃာဋီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ နိဿန္ဒေဟေ, ခုဒ္ဒသိက္ခာဝဏ္ဏနာယမ္ပိ ‘‘သံဃာဋိယာ န ပလ္လတ္ထေတိ အဓိဋ္ဌိတစီဝရေန ဝိဟာရေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ပလ္လတ္ထိကော န ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အန္တောဂါမေ ဝါသတ္ထာယ ဥပဂတေန အဓိဋ္ဌိတံ သံဃာဋိံ ဝိနာ သေသစီဝရေဟိ ပလ္လတ္ထိကာယ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ကိဉ္စိ ကီဠံ န ကီဠေယျာတိ ဇုတကီဠာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ ကာယိကဝါစသိကကီဠိကံ န ကီဠေယျ။ န စ ဂါဟယေတိ န စ ဂါဟာပေယျ, န ဟရာပေယျာတိ အတ္ထော။

၂၈၁၂။ ဒါဌိကာယပီတိ မဿုမှိ။ ဥဂ္ဂတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗီဘစ္ဆ’’န္တိ သေသော။ အညန္တိ အပလိတံ။ တာဒိသန္တိ ဗီဘစ္ဆံ။

၂၈၁၃။ ‘‘အဂိလာနော’’တိ ဣမိနာ ဂိလာနဿ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေတိ။ ‘‘ဓာရေယျာ’’တိ ဣမိနာ သုဒ္ဓကတ္တုနိဒ္ဒေသေန အဂိလာနဿပိ ပရံ ဓာရာပနေ, ပရဿ ဓာရဏသာဒိယနေ စ အနာပတ္တီတိ ဝိညာယတီတိ။ အတ္တနော ဂုတ္တတ္ထံ, စီဝရာဒီနံ ဂုတ္တတ္ထဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၇၀) – ယဿ ကာယဒါဟော ဝါ ပိတ္တကောပေါ ဝါ ဟောတိ, စက္ခု ဝါ ဒုဗ္ဗလံ, အညော ဝါ ကောစိ အာဗာဓော ဝိနာ ဆတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ဆတ္တံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝါဠမိဂစောရဘယေသု အတ္တဂုတ္တတ္ထံ, ဝဿေ ပန စီဝရဂုတ္တတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ပန သဗ္ဗတ္ထေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ နာမ တာလပတ္တ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တန္တိ။

၂၈၁၄။ ဟတ္ထိသောဏ္ဍာကာရော အဘေဒေါပစာရေန ‘‘ဟတ္ထိသောဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တော။ ဧဝမုပရိပိ။ စီဝရဿ နာမဓေယျံ ‘‘ဝသန’’န္တိ ဣဒံ။ ‘‘နိဝါသေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ပဒဒွယဉ္စ ‘‘ဟတ္ထိသောဏ္ဍ’’န္တိအာဒီဟိ သဗ္ဗပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝေလ္လိယန္တိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သံ-သဒ္ဒလောပေါ, သံဝေလ္လိယန္တိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ ဟတ္ထိသောဏ္ဍံ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၈၀) နာမ နာဘိမူလတော ဟတ္ထိသောဏ္ဍသဏ္ဌာနံ ဩလမ္ဗကံ ကတွာ နိဝတ္ထံ စောဠိကိတ္ထီနံ နိဝါသနံ ဝိယ။ စတုက္ကဏ္ဏံ နာမ ဥပရိတော ဒွေ, ဟေဋ္ဌတော ဒွေတိ ဧဝံ စတ္တာရော ကဏ္ဏေ ဒဿေတွာ နိဝတ္ထံ။ မစ္ဆဝါဠကံ နာမ ဧကတော ဒသန္တံ ဧကတော ပါသန္တံ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝတ္ထံ။ သံဝေလ္လိယန္တိ မလ္လကမ္မကာရာဒယော ဝိယ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ နိဝါသနံ။ တာလဝဏ္ဋကံ နာမ တာလဝဏ္ဋာကာရေန သာဋကံ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသနံ။ စ-သဒ္ဒေန သတဝလိကံ သင်္ဂဏှာတိ။ သတဝလိကံ နာမ ဒီဃသာဋကံ အနေကက္ခတ္တုံ ဩဘဉ္ဇိတွာ ဩဝဋ္ဋိကံ ကရောန္တေန နိဝတ္ထံ, ဝါမဒက္ခိဏပဿေသု ဝါ နိရန္တရံ ဝလိယော ဒဿေတွာ နိဝတ္ထံ။ သစေ ပန ဇာဏုတော ပဋ္ဌာယ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝလိယော ပညာယန္တိ, ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ နိဝါသေတုံ ဂိလာနဿပိ မဂ္ဂပဋိပန္နဿပိ န ဝဋ္ဋတိ။

ယမ္ပိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ကောဏေ ဥက္ခိပိတွာ အန္တရဝါသကဿ ဥပရိ လဂ္ဂေန္တိ, အန္တော ဝါ ဧကံ ကာသာဝံ တထာ နိဝါသေတွာ ဗဟိ အပရံ နိဝါသေန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဂိလာနော ပန အန္တောကာသာဝဿ ဩဝဋ္ဋိကံ ဒဿေတွာ အပရံ ဥပရိ နိဝါသေတုံ လဘတိ။ အဂိလာနေန ဒွေ နိဝါသေန္တေန သဂုဏံ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗာနိ။ ဣတိ ယဉ္စ ဣဓ ပဋိက္ခိတ္တံ, ယဉ္စ သေခိယဝဏ္ဏနာယံ, တံ သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗိကာရံ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတဗ္ဗံ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိကာရံ ကရောန္တော ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတိ။

၂၈၁၅။ ဂိဟိပါရုပနန္တိ ‘‘သေတပဋပါရုတံ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၈၀) ပရိဗ္ဗာဇကပါရုတံ ဧကသာဋကပါရုတံ သောဏ္ဍပါရုတံ အန္တေပုရိကပါရုတံ မဟာဇေဋ္ဌကပါရုတံ ကုဋိပဝေသကပါရုတံ ဗြာဟ္မဏပါရုတံ ပါဠိကာရကပါရုတ’’န္တိ ဧဝမာဒိပရိမဏ္ဍလလက္ခဏတော အညထာ ပါရုတံ, သဗ္ဗမေတံ ဂိဟိပါရုတံ နာမ။ တသ္မာ ယထာ သေတပဋာ အဍ္ဎပါလကနိဂဏ္ဌာ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ဧကစ္စေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဥရံ ဝိဝရိတွာ ဒွီသု အံသကူဋေသု ပါဝုရဏံ ဌပေန္တိ, ယထာ စ ဧကသာဋကာ မနုဿာ နိဝတ္ထသာဋကဿ ဧကေနန္တေန ပိဋ္ဌိံ ပါရုပိတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ ဥဘောသု အံသကူဋေသု ဌပေန္တိ, ယထာ စ သုရာသောဏ္ဍာဒယော သာဋကေန ဂီဝံ ပရိက္ခိပန္တာ ဥဘော အန္တေ ဥဒရေ ဝါ ဩလမ္ဗေန္တိ, ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ခိပန္တိ, ယထာ စ အန္တေပုရိကာယော အက္ခိတာရကမတ္တံ ဒဿေတွာ ဩဂုဏ္ဌိကံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ မဟာဇေဋ္ဌာ ဒီဃသာဋကံ နိဝါသေတွာ တဿေဝ ဧကေနန္တေန သကလသရီရံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ကဿကာ ခေတ္တကုဋိံ ပဝိသန္တာ သာဋကံ ပလိဝေဌေတွာ ဥပကစ္ဆကေ ပက္ခိပိတွာ တဿေဝ ဧကေနန္တေန သရီရံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ဗြာဟ္မဏာ ဥဘိန္နံ ဥပကစ္ဆကာနံ အန္တရေန သာဋကံ ပဝေသေတွာ အံသကူဋေသု ပက္ခိပန္တိ, ယထာ စ ပါဠိကာရကော ဘိက္ခု ဧကံသပါရုပနေန ပါရုတံ ဝါမဗာဟံ ဝိဝရိတွာ စီဝရံ အံသကူဋံ အာရောပေတိ, ဧဝံ အပါရုပိတွာ သဗ္ဗေပိ ဧတေ, အညေ စ ဧဝရူပေ ပါရုပနဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗိကာရံ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗံ။ တထာ အပါရုပိတွာ အာရာမေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ အနာဒရေန ယံ ကိဉ္စိ ဝိကာရံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ ပရိမဏ္ဍလတော ဝိမုတ္တလက္ခဏနိဝါသနပါရုပနဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ ပရိမဏ္ဍလဘာဝေါယေဝ ဝုတ္တလက္ခဏော အဓိပ္ပေတောတိ အတ္ထော။

၂၈၁၆။ လောကာယတံ န ဝါစေယျာတိ ‘‘သဗ္ဗံ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ, သဗ္ဗံ အနုစ္ဆိဋ္ဌံ, သေတော ကာကော, ကာဠော ဗကော ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာ’’တိ ဧဝမာဒိနိရတ္ထကကာရဏပဋိသံယုတ္တံ တိတ္ထိယသတ္ထံ အညေသံ န ဝါစေယျ။ န စ တံ ပရိယာပုဏေတိ တံ လောကာယတံ န စ ပရိယာပုဏေယျ န ဥဂ္ဂဏှေယျ။ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာတိ ဟတ္ထိသိပ္ပအဿသိပ္ပဓနုသိပ္ပါဒိကာ ပရောပဃာတကရာ ဝိဇ္ဇာ စ။ ဘိက္ခုနာ န ပရိယာပုဏိတဗ္ဗာ, န ဝါစေတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။

၂၈၁၇။ သဗ္ဗာစာမရိဗီဇနီတိ သေတာဒိဝဏ္ဏေဟိ သဗ္ဗေဟိ စမရဝါလေဟိ ကတာ ဗီဇနီ။ န စာလိမ္ပေယျ ဒါယံ ဝါတိ ဒဝဍာဟာဒိဥပဒ္ဒဝနိဝါရဏာယ အနုညာတံ ပဋဂ္ဂိဒါနကာရဏံ ဝိနာ အရညံ အဂ္ဂိနာ န အာလိမ္ပေယျ။ ဒဝဍာဟေ ပန အာဂစ္ဆန္တေ အနုပသမ္ပန္နေ အသတိ ပဋဂ္ဂိံ ဒါတုံ, အပ္ပဟရိတကရဏေန ဝါ ပရိခါခဏနေန ဝါ ပရိတ္တာဏံ ကာတုံ, သေနာသနံ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ အဂ္ဂိံ အလ္လသာခံ ဘဉ္ဇိတွာ နိဗ္ဗာပေတုဉ္စ လဘတိ။ ဥဒကေန ပန ကပ္ပိယေနေဝ လဘတိ, နေတရေန။ အနုပသမ္ပန္နေ ပန သတိ တေနေဝ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ကာရာပေတဗ္ဗံ။ မုခံ န စ လဉ္ဇေတိ မနောသိလာဒိနာ မုခံ န လိမ္ပေယျ, တိလကေန အင်္ဂံ န ကရေယျာတိ အတ္ထော။

၂၈၁၈။ ဥဘတောကာဇန္တိ ဥဘတောကောဋိယာ ဘာရဝဟနကောဋိကာဇံ။ အန္တရကာဇကန္တိ ဥဘယကောဋိယာ ဌိတဝါဟကေဟိ ဝဟိတဗ္ဗံ မဇ္ဈေဘာရယုတ္တကာဇံ။ သီသက္ခန္ဓကဋိဘာရာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တလက္ခဏာဝ။

၂၈၁၉။ ယော ဘိက္ခု ဝဍ္ဎကိအင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလာဓိကံ ဝါ တေနေဝ အင်္ဂုလေန စတုရင်္ဂုလပစ္ဆိမံ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒတိ, ဧဝံ ခါဒတော တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၈၂၀။ ကိစ္စေ သတိပီတိ သုက္ခကဋ္ဌာဒိဂ္ဂဟဏကိစ္စေ ပန သတိ။ ပေါရိသန္တိ ပုရိသပ္ပမာဏံ, ဗျာမမတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာပဒါသူတိ ဝါဠမိဂါဒယော ဝါ ဒိသွာ မဂ္ဂမူဠှော ဝါ ဒိသာ ဩလောကေတုကာမော ဟုတွာ ဒဝဍာဟံ ဝါ ဥဒကောဃံ ဝါ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဝါ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု။ ဝဋ္ဋတေဝါဘိရူဟိတုန္တိ အတိဥစ္စမ္ပိ ရုက္ခံ အာရောဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ။

၂၈၂၁။ သစေ အကလ္လကော ဂိလာနော န သိယာ, လသုဏံ မာဂဓံ အာမကံ ဘဏ္ဍိကလသုဏံ န စ ခါဒေယျ နေဝ ပရိဘုဉ္ဇေယျာတိ ယောဇနာ။ ဘဏ္ဍိကလသုဏံ နာမ စတုမိဉ္ဇတော ပဋ္ဌာယ ဗဟုမိဉ္ဇံ။ ပလဏ္ဍုကဘဉ္ဇနကာဒိလသုဏေ မဂဓေသု ဇာတတ္တေပိ န ဒေါသော။ လသုဏဝိဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတောယေဝ။ ဂိလာနဿ ပန လသုဏံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အာဗာဓပစ္စယာ လသုဏံ ခါဒိတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၈၉)။ အာဗာဓပစ္စယာတိ ယဿ အာဗာဓဿ လသုဏံ ဘေသဇ္ဇံ ဟောတိ, တပ္ပစ္စယာတိ အတ္ထော။ ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှာ ပိဋကတ္တယပါဠိ။ အညထာတိ သက္ကဋာဒိခလိတဝစနမယံ ဝါစနာမဂ္ဂံ န ရောပေတဗ္ဗံ, တထာ န ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၈၂၂။ ခိပိတေတိ ယေန ကေနစိ ခိပိတေ။ ‘‘ဇီဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဘိက္ခုနာ ခိပိတေ ဂိဟိနာ ‘‘ဇီဝထာ’’တိ ဝုတ္တေန ပုန ‘‘စိရံ ဇီဝါ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘စိရ’’န္တိ ပဒေ သတိပိ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၂၃။ အာကောဋေန္တဿာတိ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓါဒီဟိ ဝါ ပဟရန္တဿ။ ပုပ္ဖသံကိဏ္ဏေတိ ပုပ္ဖသန္ထတေ။

၂၈၂၄။ နှာပိတာ ပုဗ္ဗကာ ဧတဿာတိ နှာပိတပုဗ္ဗကော, နှာပိတဇာတိကောတိ အတ္ထော။ ခုရဘဏ္ဍန္တိ နှာပိတပရိက္ခာရံ။ န ဂဏှေယျာတိ န ပရိဟရေယျ။ သစေ ယော နှာပိတဇာတိကော ဟောတိ, သော ခုရဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ န ဟရေယျာတိ အတ္ထော။ အညဿ ဟတ္ထတော ဂဟေတွာ ကေသစ္ဆေဒါဒိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥဏ္ဏီတိ ကေသကမ္ဗလံ ဝိနာ ဥဏ္ဏမယာ ပါဝုရဏဇာတိ။ ‘‘ဂေါနကံ ကုတ္တကံ စိတ္တက’’မိစ္စာဒိနာ ဝုတ္တဘေဒဝန္တတာယ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာ’’တိ။ ဥဏ္ဏမယံ အန္တောကရိတွာ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဗာဟိရလောမိကာ’’တိ။ ယထာဟ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဗာဟိရလောမီ ဥဏ္ဏီဓာရေတဗ္ဗာ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၄၉)။ သိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဏ္ဏလောမာနိ ဗဟိ ကတွာ ဥဏ္ဏပါဝါရံ ပါရုပန္တိ, တထာ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ လောမာနိ အန္တော ကတွာ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၉)။

၂၈၂၅။ အင်္ဂရာဂံ နာမ ကုင်္ကုမာဒိ။ ကရောန္တဿာတိ အဗ္ဘဉ္ဇန္တဿ။ အကာယဗန္ဓနဿ ဂါမံ ပဝိသတောပိ ဒုက္ကဋံ သမုဒီရိတန္တိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ အသတိယာ အဗန္ဓိတွာ နိက္ခန္တေန ယတ္ထ သရတိ, တတ္ထ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ‘‘အာသနသာလာယ ဗန္ဓိဿာမီ’’တိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သရိတွာ ယာဝ န ဗန္ဓတိ, န တာဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ။

၂၈၂၆။ သဗ္ဗံ အာယုဓံ ဝိနာ သဗ္ဗံ လောဟဇံ လောဟမယဘဏ္ဍဉ္စ ပတ္တံ, သင်္ကမနီယပါဒုကံ, ယထာဝုတ္တလက္ခဏံ ပလ္လင်္ကံ, အာသန္ဒိဉ္စ ဝိနာ သဗ္ဗံ ဒါရုဇံ ဒါရုမယဘဏ္ဍဉ္စ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ ကတကံ, ကုမ္ဘကာရိကံ ဓနိယဿေဝ သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိဉ္စ ဝိနာ သဗ္ဗံ မတ္တိကာမယံ ဘဏ္ဍဉ္စ ကပ္ပိယန္တိ ယောဇနာ။

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

သေနာသနက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၂၇။ အာသန္ဒိကောတိ စတုရဿပီဌံ။ အတိက္ကန္တပမာဏောတိ ဟေဋ္ဌာ အဋနိယာ ဝဍ္ဎကိဟတ္ထတော ဥစ္စတရပ္ပမာဏပါဒကော။ ဧကပဿတော ဒီဃော ပန ဥစ္စပါဒကော န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘ဥစ္စကမ္ပိ အာသန္ဒိကန္တိ ဝစနတော ဧကတောဘာဂေန ဒီဃပီဌမေဝ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂုလာဓိကပါဒကံ န ဝဋ္ဋတိ, စတုရဿအာသန္ဒိကော ပန ပမာဏာတိက္ကန္တောပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၇)။

တထာတိ ဣမိနာ ‘‘အတိက္ကန္တပမာဏော’’တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။ ပဉ္စင်္ဂပီဌန္တိ စတ္တာရော ပါဒါ, အပဿေနန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စင်္ဂေဟိ ယုတ္တပီဌံ။ သတ္တင်္ဂန္တိ တီသု ဒိသာသု အပဿယေ ယောဇေတွာ ကတံ။ တဉှိ စတူဟိ ပါဒေဟိ, တီဟိ အပဿေဟိ စ ယုတ္တတ္တာ ‘‘သတ္တင်္ဂပီဌ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော မဉ္စေပိ။ ယထာဟ – ‘‘သတ္တင်္ဂေါ နာမ တီသု ဒိသာသု အပဿယံ ကတွာ ကတမဉ္စော, အယမ္ပိ ပမာဏာတိက္ကန္တော ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၇)။

၂၈၂၈။ တူလောနဒ္ဓါတိ ဥပရိ တူလံ ပက္ခိပိတွာ ဗဒ္ဓါ။ ဃရေယေဝါတိ ဂိဟီနံ ဂေဟေယေဝ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘နိသီဒိတု’’န္တိ ဣမိနာဝ သယနံ ပဋိက္ခိတ္တံ။ သီသပါဒူပဓာနန္တိ သီသူပဓာနဉ္စေဝ ပါဒူပဓာနဉ္စ။ စ-သဒ္ဒေါ ပိ-သဒ္ဒတ္ထေ သော ‘‘အဂိလာနဿာ’’တိ ဧတ္ထ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော, တေန အဂိလာနဿာပိ တာဝ ဝဋ္ဋတိ, ပဂေဝ ဂိလာနဿာတိ ဒီပေတိ။

၂၈၂၉။ န ကေဝလံ ဂိလာနဿ သီသပါဒူပဓာနမေဝ ဝဋ္ဋတိ, အထ ခေါ ဣဒမ္ပီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သန္ထရိတွာ’’တိအာဒိ။ ဥပဓာနာနိ သန္ထရိတွာတိ ဗဟူ ဥပဓာနာနိ အတ္ထရိတွာ။ တတ္ထ စာတိ တသ္မိံ ဥပဓာနသန္ထရေ။ ပစ္စတ္ထရဏကံ ဒတွာတိ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏကံ အတ္ထရိတွာ။

၂၈၃၀။ တိရိယန္တိ ဝိတ္ထာရတော။ မုဋ္ဌိရတနန္တိ ပါကတိကမုဋ္ဌိကရတနံ။ တံ ပန ဝဍ္ဎကီနံ ဝိဒတ္ထိမတ္တံ။ မိတန္တိ ပါကဋိတံ ပမာဏယုတ္တံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘မတ’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ, သော န ဂဟေတဗ္ဗော။ ဒီဃတောတိ ဗိမ္ဗောဟနဿ ဒီဃတော။ ဒိယဍ္ဎန္တိ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထံ ဝါ ဒွိဟတ္ထံ ဝါ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣဒမေဝ ဟိ ‘‘သီသပ္ပမာဏဗိမ္ဗောဟန’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။ ယထာဟ –

‘‘သီသပ္ပမာဏံ နာမ ယဿ ဝိတ္ထာရတော တီသု ကဏ္ဏေသု ဒွိန္နံ ကဏ္ဏာနံ အန္တရံ မိနိယမာနံ ဝိဒတ္ထိ စေဝ စတုရင်္ဂုလဉ္စ ဟောတိ, မဇ္ဈဋ္ဌာနံ မုဋ္ဌိရတနံ ဟောတိ။ ဒီဃတော ပန ဒိယဍ္ဎရတနံ ဝါ ဒွိရတနံ ဝါတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ။ အယံ သီသပ္ပမာဏဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ, ဣတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၇)။

၂၈၃၁။ စောဠန္တိ ပိလောတိကာ။ ပဏ္ဏန္တိ ရုက္ခလတာနံ ပဏ္ဏံ။ ဥဏ္ဏာတိ ဧဠကာဒီနံ လောမံ။ တိဏန္တိ ဒဗ္ဗတိဏာဒိ ယံ ကိဉ္စိ တိဏံ။ ဝါကန္တိ ကဒလိအက္ကမကစိဝါကာဒိကံ။ ဧတေဟိ ပဉ္စဟိ ပူရိတာ ဘိသိယော တူလာနံ ဂဏနာဝသာ ဟေတုဂဗ္ဘာနံ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ ဂဗ္ဘာနံ ဂဏနာဝသေန ပဉ္စ ဘာသိတာတိ ယောဇနာ။

၂၈၃၂။ ဗိမ္ဗောဟနဂဗ္ဘံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘိသီ’’တိအာဒိ။ ပဉ္စေဝါတိ ယထာဝုတ္တစောဠာဒိပဉ္စေဝ။ တထာ တူလာနိ တီဏိပီတိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ တူလာနိ ရုက္ခတူလံ လတာတူလံ ပေါဋကိတူလ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၉၇) အနုညာတာနိ တီဏိပိ တူလာနိ။ ဧတ္ထ စ ရုက္ခတူလံ နာမ သိမ္ဗလိရုက္ခာဒီနံ ယေသံ ကေသဉ္စိ ရုက္ခာနံ တူလံ။ လတာတူလံ နာမ ခီရဝလ္လိအာဒီနံ ယာသံ ကာသဉ္စိ ဝလ္လီနံ တူလံ။ ပေါဋကိတူလံ နာမ ပေါဋကိတိဏာဒီနံ ယေသံ ကေသဉ္စိ တိဏဇာတိကာနံ အန္တမသော ဥစ္ဆုနဠာဒီနမ္ပိ တူလံ။ လောမာနိ မိဂပက္ခီနန္တိ သီဟာဒိစတုပ္ပဒါနံ, မောရာဒိပက္ခီနံ လောမာနိ။ ဣမေတိ ဘိသိဂဗ္ဘာဒယော ဣမေ ဒသ ဗိမ္ဗောဟနဿ ဂဗ္ဘာတိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၈၃၃။ ဧဝံ ကပ္ပိယံ ဘိသိဗိမ္ဗောဟနဂဗ္ဘံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အကပ္ပိယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မနုဿလောမ’’န္တိအာဒိ။ လောမေသု မနုဿလောမဉ္စ ပုပ္ဖေသု ဗကုလပိယင်္ဂုပုပ္ဖါဒိကံ သဗ္ဗံ ပုပ္ဖဉ္စ ပဏ္ဏေသု စ သုဒ္ဓံ ကေဝလံ တမာလပတ္တဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘သုဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ တမာလပတ္တံ သေသဂဗ္ဘေဟိ မိဿံ ဝဋ္ဋတီတိ ဗျတိရေကတော ဒီပေတိ။

၂၈၃၄။ မသူရကေတိ စမ္မဆဝိဘိသိဗိမ္ဗောဟနေ။

၂၈၃၅။ ‘‘သုဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ ဗျတိရေကတော ဒဿိတမေဝတ္ထံ သရူပတော ဝိဘာဝေတုမာဟ ‘‘မိဿ’’န္တိအာဒိ။

၂၈၃၆။ တိရစ္ဆာနဂတဿ ဝါတိ အန္တမသော ဂဏ္ဍုပ္ပါဒဿာပိ။ ကာရေန္တဿာတိ စိတ္တကမ္မကဋ္ဌကမ္မာဒိဝသေန ကာရာပေန္တဿ ဝါ ကရောန္တဿ ဝါ။

၂၈၃၇။ ဇာတကန္တိ အပဏ္ဏကဇာတကာဒိဇာတကဉ္စ။ ဝတ္ထုန္တိ ဝိမာနဝတ္ထုအာဒိကံ ပသာဒဇနကံ ဝါ ပေတဝတ္ထုအာဒိကံ သံဝေဂဇနကံ ဝါ ဝတ္ထုံ။ ဝါ-သဒ္ဒေန အဋ္ဌကထာဂတံ ဣဓ ဒဿိတပကရဏံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပရေဟိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ, တေန ပရေဟိ ကာရာပေတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ, န သယံ ကာတုန္တိ ဒီပေတိ။ သယံ ကာတုမ္ပီတိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေါ ပဂေဝ ကာရာပေတုန္တိ ဒီပေတိ။

၂၈၃၈။ ယော ပန ဘိက္ခု ဒွီဟိ ဝဿေဟိ ဝါ ဧကေန ဝါ ဝဿေန ယဿ ဘိက္ခုနော ဝုဍ္ဎတရော ဝါ ဟောတိ ဒဟရတရော ဝါ, သော တေန ဘိက္ခုနာ သမာနာသနိကော နာမ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၈၃၉။ ‘‘သတ္တဝဿေန ပဉ္စဝဿော’’တိ ဣဒံ ဒွီဟိ ဝဿေဟိ ဝုဍ္ဎနဝကာနံ သမာနာသနိကတ္တေ ဥဒါဟရဏံ။ ‘‘ဆ ဝဿေန ပဉ္စဝဿော’’တိ ဣဒံ ဧကဝဿေန ဝုဍ္ဎနဝကာနံ သမာနာသနိကတ္တေ ဥဒါဟရဏံ။

၂၈၄၀။ ယံ တိဏ္ဏံ နိသီဒိတုံ ပဟောတိ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဒီဃာသနံ နာမာတိ ယောဇနာ။ ‘‘သမာနာသနိကာ မဉ္စေ နိသီဒိတွာ မဉ္စံ ဘိန္ဒိံသု, ပီဌေ နိသီဒိတွာ ပီဌံ ဘိန္ဒိံသူ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၂၀) အာရောပိတေ ဝတ္ထုမှိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုဝဂ္ဂဿ မဉ္စံ ဒုဝဂ္ဂဿ ပီဌ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၃၂၀) အနုညာတတ္တာ ‘‘ဒွေ’’တိ သမာနာသနိကေ ဒွေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၂၈၄၁။ ဥဘတောဗျဉ္ဇနံ, ဣတ္ထိံ, ပဏ္ဍကံ ဌပေတွာ သဗ္ဗေဟိပိ ဂဟဋ္ဌေဟိ, ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဝါ ပုရိသေဟိ သဟ ဒီဃာသနေ နိသီဒိတုံ အနုညာတန္တိ ယောဇနာ။ ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ‘‘သဗ္ဗေသ’’န္တိ သာမိဝစနန္တော ပါဌော ဒိဿတိ, တတော ‘‘သဗ္ဗေဟိပီ’’တိ ကရဏဝစနန္တောဝ ပါဌော ယုတ္တတရော။ ကရဏဝစနပ္ပသင်္ဂေ ဝါ သာမိဝစနနိဒ္ဒေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာဟ ‘‘ယံ တိဏ္ဏံ ပဟောတိ, တံ သံဟာရိမံ ဝါ ဟောတု အသံဟာရိမံ ဝါ, တထာရူပေ အပိ ဖလကခဏ္ဍေ အနုပသမ္ပန္နေနာပိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၀)။

၂၈၄၂။ ပုရိမိကောတိ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ သမ္မတေန ‘‘န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆေယျ…ပေ… ဂဟိတာဂဟိတဉ္စ ဇာနေယျာ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၁၇) ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ပုရိမဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ ဘိက္ခူ ဂဏေတုံ, ပဌမံ ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ သေယျာ ဂဏေတုံ, သေယျာ ဂဏေတွာ သေယျဂ္ဂေန ဂါဟေတု’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၃၁၈) နယေန အနုညာတနိယာမေနေဝ သေနာသနဂ္ဂါဟာပနံ ပုရိမိကော နာမ သေနာသနဂ္ဂါဟော။ ဧဝမေဝ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ သေနာသနဂ္ဂါဟာပနံ ပစ္ဆိမိကော နာမ။ ဧဝမေဝ မဟာပဝါရဏာဒိဝသဿ အနန္တရဒိဝသေ ‘‘ဘန္တေ, အန္တရာမုတ္တကံ သေနာသနံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ သေနာသနဂ္ဂါဟာပနံ အန္တရာမုတ္တကော နာမ။ ပကာသိတော ‘‘အပရဇ္ဇုဂတာယ အာသာဠှိယာပုရိမိကော ဂါဟာပေတဗ္ဗော, မာသဂတာယ အာသာဠှိယာ ပစ္ဆိမိကော ဂါဟေတဗ္ဗော, အပရဇ္ဇုဂတာယ ပဝါရဏာယ အာယတိံ ဝဿာဝါသတ္ထာယ အန္တရာမုတ္တကော ဂါဟေတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ။ ၃၁၈) ဝုတ္တော။

၂၈၄၃။ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိယမေတွာ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပုဗ္ဗာရုဏာ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ပါဋိပဒါ နာမ ဒွေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသာ စေဝ မဟာပဝါရဏာယ အနန္တရဒိဝသော စ။ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပါဋိပဒဒိဝသာနံ အရုဏော ပုဗ္ဗာရုဏော နာမ။ တေ ဒိဝသေ အတိက္ကမ္မ ဒုတိယတိထိပဋိဗဒ္ဓေါ အရုဏော ပုနာရုဏော နာမ။ ဣဒန္တိ ဥဘယာရုဏာနန္တရံ။ သေနာသနဂါဟကဿာတိ ဧတ္ထ သကတ္ထေ က-ပစ္စယော, သေနာသနဂ္ဂါဟဿာတိ အတ္ထော။ ယထာဟ – ‘‘ဣဒဉှိ သေနာသနဂ္ဂါဟဿ ခေတ္တ’’န္တိ။ ဝဿူပဂတေ ဝဿူပဂမေ ကာတဗ္ဗေ သတိ, သာဓေတဗ္ဗပယောဇနေ ဘုမ္မံ။ ဝဿူပဂတေတိ ဝါ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ။ ပုရိမိကာယ, ဟိ ပစ္ဆိမိကာယ စ ဝဿူပဂမနဿ တံ တဒဟု သေနာသနဂ္ဂါဟော နိမိတ္တံ, အန္တရာမုတ္တကော ပန အာဂမိနော ဝဿူပဂမနဿာတိ ဧဝံ တိဝိဓောပိ သေနာသနဂ္ဂါဟော ဝဿူပဂမနဿ နိမိတ္တံ ဟောတိ။

၂၈၄၄။ ပါဋိပဒဒိဝသဿ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေယေဝ သေနာသနေ ပန ဂါဟိတေ အညော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ သစေ သေနာသနပညာပကံ သေနာသနံ ယာစတိ, သော ဘိက္ခု သေနာသနပညာပကေန ‘‘သေနာသနံ ဂါဟိတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၂၈၄၅။ ဝဿာဝါသဿ ဣဒံ ဝဿာဝါသိကံ, ဝဿံဝုတ္ထာနံ ဒါတဗ္ဗစီဝရံ, ဂါထာဗန္ဓဝသေန ‘‘ဝဿဝါသိက’’န္တိ ရဿတ္တံ။ သံဃိကံ အပလောကေတွာ ဂဟိတံ ဝဿာဝါသိကံ စီဝရံ သစေ တတြဇံ တတြုပ္ပါဒံ ဟောတိ, အန္တောဝဿေ ဝိဗ္ဘန္တောပိ လဘတေတိ ယောဇနာ။ ‘‘တတြဇံ သစေ’’တိ ဣမိနာ စဿ ဒါယကာနံ ဝဿာဝါသိကပစ္စယဝသေန ဂါဟိတံ ပန န လဘတီတိ ဒီပေတိ။ ယထာဟ – ‘‘ပစ္စယဝသေန ဂါဟိတံ ပန န လဘတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၈)။

၂၈၄၆-၈။ သစေ ဝုတ္ထဝဿော ယော ဘိက္ခု အာဝါသိကဟတ္ထတော ကိဉ္စိ တိစီဝရာဒိကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ အတ္တနော ဂဟေတွာ ‘‘အသုကသ္မိံ ကုလေ မယှံ ဂဟိတံ ဝဿာဝါသိကစီဝရံ ဂဏှ’’ ဣတိ ဧဝံ ဝတွာ တဿ အာဝါသိကဿ ဒတွာ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ ပက္ကမတိ, သော တတ္ထ ဂတဋ္ဌာနေ သစေ ဥပ္ပဗ္ဗဇတိ ဂိဟီ ဟောတိ, တဿ ဒိသံဂတဿ သမ္ပတ္တံ တံ ဝဿာဝါသိကံ တေန တထာ ဒိန္နမ္ပိ အာဝါသိကော ဘိက္ခု ဂဟေတုံ န လဘတိ, တဿ ပါပိတံ ဝဿာဝါသိကစီဝရံ သံဃိကံယေဝ သိယာတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ – ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿံဝုတ္ထော ဘိက္ခု ဝိဗ္ဘမတိ, သံဃဿေဝေတ’’န္တိ။

၂၈၄၉။ တသ္မိံ ကုလေ ဒါယကေ မနုဿေ သမ္မုခါ စေ ပဋိစ္ဆာပေတိ, တဿ ဒိသံဂမိဿ သမ္ပတ္တံ ဝဿာဝါသိကစီဝရံ အာဝါသိကော လဘတီတိ ယောဇနာ။

၂၈၅၀။ တတ္ထ အာရာမော နာမ ပုပ္ဖါရာမော ဝါ ဖလာရာမော ဝါ။ ဝိဟာရော နာမ ယံ ကိဉ္စိ ပါသာဒါဒိသေနာသနံ။ ဝတ္ထူနိ ဒုဝိဓဿပီတိ အာရာမဝတ္ထု, ဝိဟာရဝတ္ထူတိ ဒုဝိဓဿ ဝတ္ထူနိ စ။ အာရာမဝတ္ထု နာမ တေသံယေဝ အာရာမာနံ အတ္ထာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတောကာသော, တေသု ဝါ အာရာမေသု ဝိနဋ္ဌေသု တေသံ ပေါရာဏကဘူမိဘာဂေါ။ ဝိဟာရဝတ္ထု နာမ တဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသော။ ဘိသိ နာမ ဥဏ္ဏဘိသိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ အညတရာ။ ဗိမ္ဗောဟနံ နာမ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ဗိမ္ဗောဟနာနံ အညတရံ။ မဉ္စံ နာမ မသာရကော ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, ကုဠီရပါဒကော, အာဟစ္စပါဒကောတိ ဣမေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ စတုန္နံ မဉ္စာနံ အညတရံ။ ပီဌံ နာမ မသာရကာဒီနံယေဝ စတုန္နံ ပီဌာနံ အညတရံ။

၂၈၅၁။ လောဟကုမ္ဘီ နာမ ကာဠလောဟေန ဝါ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတာ ကုမ္ဘီ။ ကဋာဟော ပါကဋောဝ။ ‘‘ဘာဏက’’န္တိ အလဉ္ဇရော ဝုစ္စတိ။ အလဉ္ဇရောတိ စ ဗဟုဥဒကဂဏှနိကာ မဟာစာဋိ, ဇလံ ဂဏှိတုံ အလန္တိ အလဉ္ဇရော။ ‘‘ဝဋ္ဋစာဋိ ဝိယ ဟုတွာ ထောကံ ဒီဃမုခေါ မဇ္ဈေ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ကတော’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ဝါရကောတိ ဃဋော။ ကု ဝုစ္စတိ ပထဝီ, တဿာ ဒါလနတော ဝိဒါရဏတော ‘‘ကုဒါလော’’တိ အယောမယဥပကရဏဝိသေသော ဝုစ္စတိ။

၂၈၅၂။ ဝလ္လိဝေဠုအာဒီသု ဝေဠူတိ မဟာဝေဏု။ တိဏန္တိ ဂေဟစ္ဆာဒနံ တိဏံ။ ပဏ္ဏံ တာလပဏ္ဏာဒိကံ။ မုဉ္ဇန္တိ မုဉ္ဇတိဏံ။ ပဗ္ဗဇန္တိ ပဗ္ဗဇတိဏံ, မတ္တိကာ ပကတိမတ္တိကာ ဝါ ဂေရုကာဒိပဉ္စဝဏ္ဏာ ဝါ မတ္တိကာ။ အာဟ စ အဋ္ဌကထာစရိယော။

၂၈၅၃။ ဒွေတိ ပဌမဒုတိယဂရုဘဏ္ဍာနိ။ ဒွီဟိ သင်္ဂဟိတာနိ ‘‘အာရောမော, အာရာမဝတ္ထု, ဣဒံ ပဌမံ။ ဝိဟာရော, ဝိဟာရဝတ္ထု, ဣဒံ ဒုတိယ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၃၂၁-၃၂၂) ဝုတ္တတ္တာ။ စတုသင်္ဂဟန္တိ စတူဟိ ဘိသိအာဒီဟိ သင်္ဂဟော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ နဝကောဋ္ဌာသန္တိ လောဟကုမ္ဘိအာဒယော နဝ ကောဋ္ဌာသာ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ အဋ္ဌဓာ ဝလ္လိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ ပကာရေဟိ။

၂၈၅၄။ ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ။ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ပဉ္စဟိ ရာသီဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဂရုဘဏ္ဍဂဏနာနံ ပိဏ္ဍဝသေန ပဉ္စဝီသတိဝိဓံ ဂရုဘဏ္ဍံ ပဉ္စနိမ္မလလောစနော နာထော ပကာသယီတိ ယောဇနာ။ ပဉ္စ နိမ္မလာနိ လောစနာနိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, မံသဒိဗ္ဗဓမ္မဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခုဝသေန ပဉ္စဝိဓဝိပ္ပသန္နလောစနောတိ အတ္ထော။

၂၈၅၅။ ဝိဿဇ္ဇေန္တောတိ ဣဿရဝတာယ ပရဿ ဝိဿဇ္ဇေန္တော။ ဝိဘာဇေန္တောတိ ဝဿဂ္ဂေန ပါပေတွာ ဝိဘာဇေန္တော။ ဣဒဉှိ သဗ္ဗမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍံ သေနာသနက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၃၂၁) ‘‘အဝိဿဇ္ဇိယံ။ ကိဋာဂိရိဝတ္ထုမှိ (စူဠဝ။ ၃၂၂) အဝေဘင်္ဂိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။ ဥဘယတ္ထ အာဂတဝေါဟာရဘေဒဒဿနမုခေန တတ္ထ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တဿ အာပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘိက္ခု ထုလ္လစ္စယံ ဖုသေ’’တိ။ ပရိဝါရေ ပန –

အဝိဿဇ္ဇိယံ အဝေဘင်္ဂိယံ, ပဉ္စ ဝုတ္တာ မဟေသိနာ၊

ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာတိ။ (ပရိ။ ၄၇၉) –

အာဂတံ။ တသ္မာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန အဝိဿဇ္ဇိယံ, အဝေဘင်္ဂိယဉ္စ, ပရိဝတ္တနဝသေန ပန ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ, ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။

၂၈၅၆။ ဘိက္ခုနာ ပုဂ္ဂလေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ဂရုဘဏ္ဍံ တု ဝိဿဇ္ဇိတံ အဝိဿဋ္ဌမေဝ ဟောတိ, ဝိဘတ္တဉ္စ အဝိဘာဇိတမေဝ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၈၅၇။ ဧတ္ထ ဧတေသု ပဉ္စသု ဂရုဘဏ္ဍေသု ပုရိမေသု တီသု အဂရုဘဏ္ဍကံ ကိဉ္စိ န စ အတ္ထီတိ ယောဇနာ။ စတုတ္ထေ ပန ဂရုဘဏ္ဍေ အဋ္ဌကထာယ ‘‘လောဟကုမ္ဘီ, လောဟဘာဏကံ, လောဟကဋာဟန္တိ ဣမာနိ တီဏိ မဟန္တာနိ ဝါ ဟောန္တု ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ, အန္တမသော ပသတမတ္တဥဒကဂဏှနကာနိပိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘လောဟကုမ္ဘီ’’တိအာဒိ။

၂၈၅၈။ ဣဒံ တိဝိဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ပါဒဂဏှနကောတိ ဧတ္ထ ပါဒေါ နာမ မဂဓနာဠိယာ ပဉ္စနာဠိမတ္တဂဏှနကော ဘာဇနဝိသေသော။ ဘာဇနာနံ ပမာဏံ ကရောန္တာ သီဟဠဒီပေ ယေဘုယျေန တေနေဝ ပါဒေန မိနန္တိ။ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သီဟဠဒီပေ ပါဒဂဏှနကော ဘာဇေတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝုတ္တံ။ လောဟဝါရကောတိ ကာဠလောဟတမ္ဗလောဟဝဋ္ဋလောဟကံသလောဟာနံ ယေန ကေနစိ ကတော။ ဘာဇိယောတိ ဘာဇေတဗ္ဗော။

၂၈၅၉။ တတော ဥဒ္ဓန္တိ တတော ပါဒဂဏှနကဝါရကတော ဥဒ္ဓံ အဓိကံ ဂဏှနကော။ ဧဝံ ပါဠိအာဂတာနံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ အဋ္ဌကထာဂတာနံ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘိင်္ဂါရာဒီနီ’’တိအာဒိ။ ဘိင်္ဂါရော နာမ ဥက္ခိတ္တဟတ္ထိသောဏ္ဍာကာရေန ကတဇလနိဂ္ဂမကဏ္ဏိကော ဥစ္စဂီဝေါ မဟာမုခဥဒကဘာဇနဝိသေသော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဋ္ဌကထာဂတာနိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဥဠုင်္ကဒဗ္ဗိကဋစ္ဆုပါတိတဋ္ဋကသရကသမုဂ္ဂအင်္ဂါရကပလ္လဓူမကဋစ္ဆုအာဒီနိ ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ မဟန္တာနိ ဝါ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝုတ္တာနိ သင်္ဂဏှာတိ။ သဗ္ဗာနီတိ ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ မဟန္တာနိ ဝါ။

၂၈၆၀။ တမ္ဗထာလကာ အယထာလကာ ဘာဇေတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ စ-သဒ္ဒေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဌပေတွာ ပန ဘာဇနဝိကတိံ အညသ္မိမ္ပိ ကပ္ပိယလောဟဘဏ္ဍေ အဉ္ဇနီ အဉ္ဇနိသလာကာ ကဏ္ဏမလဟရဏီ သူစိ ပဏ္ဏသူစိ ခုဒ္ဒကော ပိပ္ဖလကော ခုဒ္ဒကံ အာရကဏ္ဋကံ ကုဉ္စိကာ တာဠံ ကတ္တရယဋ္ဌိဝေဓကော နတ္ထုဒါနံ ဘိန္ဒိဝါလော လောဟကူဋော လောဟကုဋ္ဋိ လောဟဂုဠော လောဟပိဏ္ဍိ လောဟအရဏီ စက္ကလိကံ အညမ္ပိ ဝိပ္ပကတံ လောဟဘဏ္ဍံ ဘာဇိယ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝစနံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဓူမနေတ္တန္တိ ဓူမနာဠိကာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဖာလဒီပရုက္ခဒီပကပလ္လကဩလမ္ဗကဒီပကဣတ္ထိပုရိသတိရစ္ဆာနဂတရူပကာနိ ပန အညာနိ ဝါ ဘိတ္တိစ္ဆဒနကဝါဋာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗာနိ အန္တမသော လောဟခိလကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာနိ လောဟဘဏ္ဍာနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ ဟောန္တီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝုတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ။

၂၈၆၁။ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော, အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓမ္ပီတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုနာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓမ္ပိ တံ လောဟဘဏ္ဍံ ကိဉ္စိပိ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၂၈၆၂။ ကံသဝဋ္ဋလောဟာနံ ဝိကာရဘူတာနိ တမ္ဗမယဘာဇနာနိပိ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန သဗ္ဗသော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ယောဇနာ။

၂၈၆၃။ ဧသေဝ နယောတိ ‘‘န ပုဂ္ဂလိကဘောဂေနာ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတနယော။ သံဃိကေသု ဝါ ဂိဟီနံ သန္တကေသု ဝါ ယထာဝုတ္တဘဏ္ဍေသု ပရိဘောဂပစ္စယာ ဒေါသော န အတ္ထီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ကံသလောဟာဒိဘာဇနံ သံဃဿ ဒိန္နမ္ပိ ပါရိဟာရိယံ န ဝဋ္ဋတိ, ဂိဟိဝိကတနီဟာရေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ ပါရိဟာရိယံ န ဝဋ္ဋတိ အတ္တနော သန္တကံ ဝိယ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ။ ‘‘ဂိဟိဝိကတနီဟာရေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ သစေ အာရာမိကာဒယော ပဋိသာမေတွာ ပဋိဒေန္တိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ။

၂၈၆၄။ ခီရပါသာဏန္တိ မုဒုကာ ပါဏဇာတိ။ ဝုတ္တဉှိ မာတိကာဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ခီရပါသာဏော နာမ မုဒုကော ပါသာဏော’’တိ။ ဂရုကန္တိ ဂရုဘဏ္ဍံ။ တဋ္ဋကာဒိကန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သရကာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ဃဋကောတိ ခီရပါသာဏမယောယေဝ ဝါရကော။ ‘‘ပါဒဂဏှနတော ဥဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ ပါဒဂဏှနကော အဂရုဘဏ္ဍန္တိ ဒီပေတိ။

၂၈၆၅။ ‘‘သုဝဏ္ဏရဇတဟာရကူဋဇာတိဖလိကဘာဇနာနိ ဂိဟိဝိကတာနိပိ န ဝဋ္ဋန္တိ, ပဂေဝ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သိင်္ဂီ’’တိအာဒိ။ သိင်္ဂီတိ သုဝဏ္ဏံ။ သဇ္ဈု ရဇတံ။ ဟာရကူဋံ နာမ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ လောဟဇာတံ။ ဖလိကေန ဥဗ္ဘဝံ ဇာတံ, ဖလိကမယံ ဘာဇနန္တိ အတ္ထော။ ဂိဟီနံ သန္တကာနိပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန ဂိဟိဝိကတပရိဘောဂေနာပိ တာဝ န ဝဋ္ဋန္တိ, ပဂေဝ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါတိ ဒီပေတိ။ သေနာသနပရိဘောဂေ ပန အာမာသမ္ပိ အနာမာသမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၆၆။ ခုဒ္ဒါတိ ယာယ ဝါသိယာ ဌပေတွာ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနံ ဝါ ဥစ္ဆုတစ္ဆနံ ဝါ အညံ မဟာကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကာ, ဧဝရူပါ ခုဒ္ဒကာ ဝါသိ ဘာဇနီယာ။ မဟတ္တရီတိ ယထာဝုတ္တပ္ပမာဏာယ ဝါသိယာ မဟန္တတရာ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ကတဝါသိ ဂရုဘဏ္ဍံ။ ဝေဇ္ဇာနံ သိရာဝေဓနကမ္ပိ စ ဖရသု တထာ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ ယောဇနာ။

၂၈၆၇။ ကုဌာရီတိ ဧတ္ထ ဖရသုသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော။ ယာ ပန အာဝုဓသင်္ခေပေန ကတာ, အယံ အနာမာသာ။ ကုဒါလော အန္တမသော စတုရင်္ဂုလမတ္တောပိ။ သိခရန္တိ ဓနုရဇ္ဇုတော နာမေတွာ ဒါရုအာဒီနံ ဝိဇ္ဈနကကဏ္ဋကော။ တေနေဝါတိ နိခါဒနေနေဝ။

၂၈၆၈။ နိခါဒနဿ ဘေဒဝန္တတာယ တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုမာဟ ‘‘စတုရဿမုခံ ဒေါဏိမုခ’’န္တိ။ ဒေါဏိမုခန္တိ ဒေါဏိ ဝိယ ဥဘယပဿေန နာမိတမုခံ။ ဝင်္ကန္တိ အဂ္ဂတော နာမေတွာ ကတနိခါဒနံ။ ပိ-သဒ္ဒေန ဥဇုကံ သင်္ဂဏှာတိ။ တတ္ထ စာတိ တသ္မိံ နိခါဒနေ။ သဒဏ္ဍံ ခုဒ္ဒကဉ္စ နိခါဒနံ သဗ္ဗံ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘သဒဏ္ဍံ ခုဒ္ဒက’’န္တိ ဣမိနာ ဝိသေသနဒွယေန အဒဏ္ဍံ ဖလမတ္တံ သိပါဋိကာယ ဌပေတွာ ပရိဟရဏယောဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇနိဒဏ္ဍဝေဓနကံ နိခါဒနံ အဂရုဘဏ္ဍံ, တတော မဟန္တံ နိခါဒနံ အဒဏ္ဍမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ ဒီပေတိ။ ယေဟိ မနုဿေဟိ ဝိဟာရေ ဝါသိအာဒီနိ ဒိန္နာနိ စ ဟောန္တိ, တေ စေ ဃရေ ဒဍ္ဎေ ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဝိလုတ္တေ ‘‘ဒေထ နော, ဘန္တေ, ဥပကရဏေ ပုန ပါကတိကေ ကရိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဒါတဗ္ဗာ။ သစေ အာဟရန္တိ, န ဝါရေတဗ္ဗာ, အနာဟရန္တာပိ န စောဒေတဗ္ဗာ။

၂၈၆၉။ ‘‘ကမ္မာရတဋ္ဋကာရစုန္ဒကာရနဠကာရမဏိကာရပတ္တဗန္ဓကာနံ အဓိကရဏိမုဋ္ဌိကသဏ္ဍာသတုလာဒီနိ သဗ္ဗာနိ လောဟမယဥပကရဏာနိ သံဃေ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍာနိ။ တိပုကောဋ္ဋကသုဝဏ္ဏကာရစမ္မကာရဥပကရဏေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ပန ဝိသေသော – တိပုကောဋ္ဋကဥပကရဏေသုပိ တိပုစ္ဆေဒနသတ္ထကံ, သုဝဏ္ဏကာရဥပကရဏေသု သုဝဏ္ဏစ္ဆေဒနသတ္ထကံ, စမ္မကာရဥပကရဏေသု ကတပရိကမ္မစမ္မဆိန္ဒနကံ ခုဒ္ဒကသတ္ထန္တိ ဣမာနိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍာနီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယေကဒေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မုဋ္ဌိက’’န္တိအာဒိ။ တုလာဒိကန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကတ္တရိအာဒိဥပကရဏံ သင်္ဂဏှာတိ။

၂၈၇၀။ ‘‘နဟာပိတတုန္နကာရာနံ ဥပကရဏေသုပိ ဌပေတွာ မဟာကတ္တရိံ, မဟာသဏ္ဍာသံ, မဟာပိပ္ဖလကဉ္စ သဗ္ဗံ ဘာဇနီယံ။ မဟာကတ္တရိအာဒီနိ ဂရုဘဏ္ဍာနီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အဋ္ဌကထာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နှာပိတကဿာ’’တိအာဒိ။ နှာပိတကဿ ဥပကရဏေသု သဏ္ဍာသော, မဟတ္တရီ ကတ္တရီ စ တုန္နကာရာနဉ္စ ဥပကရဏေသု မဟတ္တရီ ကတ္တရီ စ မဟာပိပ္ဖလကဉ္စ ဂရုဘဏ္ဍကန္တိ ယောဇနာ။

၂၈၇၁။ ဧတ္တာဝတာ စတုတ္ထဂရုဘဏ္ဍေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဉ္စမဂရုဘဏ္ဍေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝလ္လီ’’တိအာဒိ။ ဝေတ္တလတာဒိကာ ဝလ္လိ ဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ သံဃဿ ဒိန္နာ ဝါ တတ္ထ သံဃဿ ဘူမိယံ ဇာတာ, ရက္ခိတာ ဂေါပိတာ ဝါ အဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘အဍ္ဎဗာဟူတိ ကပ္ပရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အံသကူဋ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ‘‘အဍ္ဎဗာဟု နာမ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ သစေ သာ ဝလ္လိ သံဃကမ္မေ, စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကာ ဟောတိ, ပုဂ္ဂလိကကမ္မေပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အရက္ခိတာ ပန ဂရုဘဏ္ဍမေဝ န ဟောတိ။

၂၈၇၂။ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုတ္တမကစိဝါကနာဠိကေရဟီရစမ္မမယာ ရဇ္ဇုကာ ဝါ ယောတ္တာနိ ဝါ ဝါကေ စ နာဠိကေရဟီရေ စ ဝဋ္ဋေတွာ ကတာ ဧကဝဋ္ဋာ ဝါ ဒွိဝဋ္ဋာ ဝါ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ။ သုတ္တံ ပန အဝဋ္ဋေတွာ ဒိန္နံ, မကစိဝါကနာဠိကေရဟီရာ စ ဘာဇနီယာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုတ္တဝါကာဒိနိဗ္ဗတ္တာ’’တိအာဒိ။ ဝါကာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မကစိဝါကနာဠိကေရဟီရစမ္မာနံ ဂဟဏံ။ နာတိဒီဃာ ရဇ္ဇုကာ။ အတိဒီဃံ ယောတ္တကံ။

၂၈၇၃။ နာဠိကေရဿ ဟီရေ ဝါ မကစိဝါကေ ဝါ ဝဋ္ဋေတွာ ကတာ ဧကဝဋ္ဋာပိ ဂရုဘဏ္ဍကန္တိ ယောဇနာ။ ယေဟိ ပနေတာနိ ရဇ္ဇုကယောတ္တာဒီနိ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, တေ အတ္တနော ကရဏီယေန ဟရန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ။

၂၈၇၄။ ဝဍ္ဎကိအင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလာယတော သူစိဒဏ္ဍမတ္တော ပရိဏာဟတော သီဟဠဒီပေ လေခကာနံ လေခနိသူစိဒဏ္ဍမတ္တော သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဝါ ရက္ခိတော ဂေါပိတော ဝေဠု ဂရုဘဏ္ဍံ သိယာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ယံ မဇ္ဈိမပုရိသဿ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိယာ အဂ္ဂပ္ပမာဏံ, ဣဒံ သီဟဠဒီပေ လေခကာနံ လေခနိသူစိယာ ပမာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ သော စ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကော ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၇၅။ ဒဏ္ဍော စ သလာကာ စ ဒဏ္ဍသလာကာ, ဆတ္တဿ ဒဏ္ဍသလာကာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဆတ္တဒဏ္ဍော နာမ ဆတ္တပိဏ္ဍိ။ ဆတ္တသလာကာတိ ဆတ္တပဉ္ဇရသလာကာ။ ဒဏ္ဍောတိ ဥပါဟနဒဏ္ဍကော။ ‘‘ဒဏ္ဍော’’တိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ အဋ္ဌကထာဂတေသု သရူပေန ဣဓာဝုတ္တော ဥပါဟနဒဏ္ဍောယေဝ သာမညဝစနေန ပါရိသေသတော ဂဟေတဗ္ဗောတိ။ ဒဍ္ဎဂေဟမနုဿာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ။

၂၈၇၆။ မုဉ္ဇာဒီသု ဂေဟစ္ဆဒနာရဟေသု တိဏေသု ယံ ကိဉ္စိ မုဋ္ဌိမတ္တံ တိဏံ ဝါ ဂေဟစ္ဆဒနာရဟံ တာလပဏ္ဏာဒိ ဧကမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နံ ဝါ တတ္ထ သံဃိကဘူမိယံ ဇာတံ ဝါ ဂရုဘဏ္ဍံ သိယာတိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ တတ္ထ မုဋ္ဌိမတ္တံ နာမ ကရဠမတ္တံ။ ဣဒဉ္စ ကရဠံ ကတွာ ဆာဒေန္တာနံ ဆဒနကရဠဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ တာလပဏ္ဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာဠိကေရပဏ္ဏာဒိဂေဟစ္ဆဒနပဏ္ဏာနံ ဂဟဏံ။ တမ္ပိ မုဉ္ဇာဒိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒဍ္ဎဂေဟမနုဿာ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, န ဝါရေတဗ္ဗာတိ။

၂၈၇၇-၈။ အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏောတိ ဒီဃတော အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တော။ ကေစိ ‘‘ပုထုလတော’’တိ ဝဒန္တိ။ ရိတ္တပေါတ္ထကောတိ လေခါဟိ သုညပေါတ္ထကော, န လိခိတပေါတ္ထကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏော’’တိ ဣမိနာ အဋ္ဌင်္ဂုလတော ဦနပ္ပမာဏော ဘာဇိယော, ‘‘ရိတ္တပေါတ္ထကော’’တိ ဣမိနာ အဋ္ဌင်္ဂုလတော အတိရေကပ္ပမာဏောပိ လိခိတပေါတ္ထကော ဘာဇိယောတိ ဒဿေတိ။

‘‘မတ္တိကာ ပကတိမတ္တိကာ ဝါ ဟောတု ပဉ္စဝဏ္ဏာ ဝါ သုဓာ ဝါ သဇ္ဇုရသကင်္ဂုဋ္ဌသိလေသာဒီသု ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ အာနေတွာ ဝါ ဒိန္နံ တတ္ထဇာတကံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ တာလဖလပက္ကမတ္တံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အဋ္ဌကထာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မတ္တိကာ’’တိအာဒိ။ ပါကတိကာ ဝါ သေတဂေရုကာဒိပဉ္စဝဏ္ဏာ ဝါပိ မတ္တိကာတိ ယောဇနာ။ သိလေသော နာမ ကဗိဋ္ဌာဒိသိလေသော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဇ္ဇုရသကင်္ဂုဋ္ဌာဒီနံ ဂဟဏံ။ တာလပက္ကပမာဏန္တိ ဧကဋ္ဌိတာလဖလပမာဏာပိ။ တမ္ပိ မတ္တိကာဒိ သံဃကမ္မေ, စေတိယကမ္မေ စ နိဋ္ဌိတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၇၉-၈၀။ ‘‘ဝေဠုအာဒိက’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ရက္ခိတံ ဂေါပိတံ ဝါပိ ဂဏှတာ သမကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ ထာဝရံ အန္တမသော တံအဂ္ဃနကံ ဝါလိကမေဝ ဝါ ဒတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ရက္ခိတဂေါပိတံ ဝေဠုံ ဂဏှန္တေန သမကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ ထာဝရံ အန္တမသော တံအဂ္ဃနကဝါလိကာယပိ ဖာတိကမ္မံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗော။ ဖာတိကမ္မံ အကတွာ ဂဏှန္တေန တတ္ထေဝ ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗော, ဂမနကာလေ သံဃိကေ အာဝါသေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ အသတိယာ ဂဟေတွာ ဂတေန ပန ပဟိဏိတွာ ဒါတဗ္ဗော။ ဒေသန္တရဂတေန သမ္ပတ္တဝိဟာရေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝေဠုမှိယေဝ အယံ ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော, ဣဓ ပန ‘‘ဝလ္လိဝေဠာဒိကံ ကိဉ္စီ’’တိ ဝလ္လိအာဒီနမ္ပိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာ တံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ ဝလ္လိအာဒီသုပိ ယထာရဟံ လဗ္ဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၈၈၁။ အဉ္ဇနန္တိ သိလာမယော။ ဧဝံ ဟရိတာလမနောသိလာပိ။

၂၈၈၂။ ဒါရုဘဏ္ဍေ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ပရိဏာဟတော ယထာဝုတ္တ သူစိဒဏ္ဍပ္ပမာဏကော အဋ္ဌင်္ဂုလဒီဃော ယော ကောစိ ဒါရုဘဏ္ဍကော ဒါရုဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတော ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၈၈၃။ ဧဝံ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယ အာဂတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ မဟာအဋ္ဌကထာယ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အာဂတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ အာသန္ဒိကသတ္တင်္ဂါ ဝုတ္တလက္ခဏာဝ။ ‘‘ဘဒ္ဒပီဌ’’န္တိ ဝေတ္တမယံ ပီဌံ ဝုစ္စတိ။ ပီဌိကာတိ ပိလောတိကာဗဒ္ဓပီဌမေဝ။

၂၈၈၄။ ဧဠကပါဒပီဌံ နာမ ဒါရုပဋ္ဋိကာယ ဥပရိ ပါဒေ ဌပေတွာ ဘောဇနပလ္လင်္ကံ ဝိယ ကတပီဌံ ဝုစ္စတိ။ ‘‘အာမလကဝဋ္ဋကပီဌ’’န္တိ ဧတဿ ‘‘အာမဏ္ဍကဝဋ္ဋက’’န္တိ ပရိယာယော, တသ္မာ ဥဘယေနာပိ အာမလကာကာရေန ယောဇိတံ ဗဟုပါဒကပီဌံ ဝုစ္စတိ။ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘တထာမဏ္ဍကပီဌက’’န္တိ ပါဌော။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန မဏ္ဍက-သဒ္ဒပယောဂေါ။ ကောစ္ဆံ ဘူတဂါမဝဂ္ဂေ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တသရူပံ။ ပလာလပီဌန္တိ နိပဇ္ဇနတ္ထာယ ကတာ ပလာလဘိသိ, ဣမိနာ ကဒလိပတ္တာဒိမယပီဌမ္ပိ ဥပလက္ခဏတော ဒဿိတံ။ ယထာဟ – ‘‘ပလာလပီဌေန စေတ္ထ ကဒလိပတ္တာဒိပီဌာနိပိ သင်္ဂဟိတာနီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁)။ ဓောဝနေ ဖလကန္တိ စီဝရဓောဝနဖလကံ, ဓောဝနာဒိသဒ္ဒါနံ ဝိယေတ္ထ ဝိဘတ္တိအလောပေါ။ ဣမေသု တာဝ ယံ ကိဉ္စိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝါ, သံဃဿ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ ဗျဂ္ဃစမ္မဩနဒ္ဓမ္ပိ ဝါဠရူပပရိက္ခိတ္တံ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောစ္ဆံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ။

၂၈၈၅။ ဘဏ္ဍိကာတိ ဒဏ္ဍကဋ္ဌစ္ဆေဒနဘဏ္ဍိကာ။ မုဂ္ဂရောတိ ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရော။ ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရော နာမ ယေန ရဇိတစီဝရံ ပေါထေန္တိ။ ဝတ္ထဃဋ္ဋနမုဂ္ဂရောတိ စီဝရဃဋ္ဋနမုဂ္ဂရော, ယေန အနုဝါတာဒိံ ဃဋ္ဋေန္တိ။ အမ္ဗဏန္တိ ဖလကေဟိ ပေါက္ခရဏိသဒိသံ ကတပါနီယဘာဇနံ။ မဉ္ဇူသာ နာမ ဒေါဏိပေဠာ။ နာဝါ ပေါတော။ ရဇနဒေါဏိကာ နာမ ယတ္ထ စီဝရံ ရဇန္တိ, ပက္ကရဇနံ ဝါ အာကိရန္တိ။

၂၈၈၆။ ဥဠုင်္ကောတိ နာဠိကေရဖလကဋာဟာဒိမယော ဥဠုင်္ကော။ ဥဘယံ ပိဓာနသမကော သမုဂ္ဂေါ။ ‘‘ခုဒ္ဒကော ပရိဝိဓနော ကရဏ္ဍ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ကရဏ္ဍော စ ပါဒဂဏှနကတော အတိရေကပ္ပမာဏော ဣဓ အဓိပ္ပေတော။ ကဋစ္ဆူတိ ဒဗ္ဗိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါနီယသရာဝပါနီယသင်္ခါဒီနံ ဂဟဏံ။

၂၈၈၇။ ဂေဟသမ္ဘာရန္တိ ဂေဟောပကရဏံ။ ထမ္ဘတုလာသောပါနဖလကာဒိ ဒါရုမယံ, ပါသာဏမယမ္ပိ ဣမိနာဝ ဂဟိတံ။ ကပ္ပိယစမ္မန္တိ ‘‘ဧဠကာဇမိဂါန’’န္တိအာဒိနာ (ဝိ။ ဝိ။ ၂၆၅၀) ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတံ ကပ္ပိယစမ္မံ။ တဗ္ဗိပရိယာယံ အကပ္ပိယံ။ အဘာဇိယံ ဂရုဘဏ္ဍတ္တာ။ ဘူမတ္ထရဏံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၈၈၈။ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဠကစမ္မံ ပန ပစ္စတ္ထရဏဂတိကမေဝ ဟောတိ, တမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝါ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဧဠစမ္မံ ဂရုံ ဝုတ္တ’’န္တိ။ ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သဗ္ဗံ မဉ္စပ္ပမာဏံ စမ္မံ ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပစ္စတ္ထရဏဂတိကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ မဉ္စပီဌေပိ အတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘ပါဝါရာဒိပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ ဧကေ, ‘‘နော’’တိ အပရေ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ မဉ္စပ္ပမာဏန္တိ စ ပမာဏယုတ္တံ မဉ္စံ။ ပမာဏယုတ္တမဉ္စော နာမ ယဿ ဒီဃသော နဝ ဝိဒတ္ထိယော တိရိယဉ္စ တဒုပဍ္ဎံ။ ဥဒ္ဓံ မုခမဿာတိ ဥဒုက္ခလံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန မုသလံ, သုပ္ပံ, နိသဒံ, နိသဒပေါတော, ပါသာဏဒေါဏိ, ပါသာဏကဋာဟဉ္စ သင်္ဂဟိတံ။ ပေသကာရာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန စမ္မကာရာဒီနံ ဂဟဏံ။ တုရိဝေမာဒိ ပေသကာရဘဏ္ဍဉ္စ ဘသ္တာဒိ စမ္မကာရဘဏ္ဍဉ္စ ကသိဘဏ္ဍဉ္စ ယုဂနင်္ဂလာဒိ သံဃိကံ သံဃသန္တကံ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ ယောဇနာ။

၂၈၈၉။ ‘‘တထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သံဃိက’’န္တိ ဣဒံ ပစ္စာမသတိ။ အာဓာရကောတိ ပတ္တာဓာရော။ တာလဝဏ္ဋန္တိ တာလဝဏ္ဋေဟိ ကတံ။ ဝေဠုဒန္တဝိလီဝေဟိ ဝါ မောရပိဉ္ဆေဟိ ဝါ စမ္မဝိကတီဟိ ဝါ ကတမ္ပိ တံသဒိသံ ‘‘တာလဝဏ္ဋ’’န္တေဝ ဝုစ္စတိ။ ဝဋ္ဋဝိဓူပနာနံ တာလဝဏ္ဋေယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ဗီဇနီ’’တိ စတုရဿဝိဓူပနဉ္စ ကေတကပါရောဟကုန္တာလပဏ္ဏာဒိမယဒန္တမယဝိသာဏမယဒဏ္ဍကမကသဗီဇနီ စ ဝုစ္စတိ။ ပစ္ဆိ ပါကဋာယေဝ။ ပစ္ဆိတော ခုဒ္ဒကော တာလပဏ္ဏာဒိမယော ဘာဇနဝိသေသော စင်္ကောဋကံ။ သဗ္ဗာ သမ္မဇ္ဇနီတိ နာဠိကေရဟီရာဒီဟိ ဗဒ္ဓါ ယဋ္ဌိသမ္မဇ္ဇနီ, မုဋ္ဌိသမ္မဇ္ဇနီတိ ဒုဝိဓာ ပရိဝေဏင်္ဂဏာဒိသမ္မဇ္ဇနီ စ တထေဝ ဒုဝိဓာ ခဇ္ဇူရိနာဠိကေရပဏ္ဏာဒီဟိ ဗဒ္ဓါ ဂေဟသမ္မဇ္ဇနီ စာတိ သဗ္ဗာပိ သမ္မဇ္ဇနီ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။

၂၈၉၀။ စက္ကယုတ္တကယာနန္တိ ဟတ္ထဝဋ္ဋကသကဋာဒိယုတ္တယာနဉ္စ။

၂၈၉၁။ ဆတ္တန္တိ ပဏ္ဏကိလဉ္ဇသေတစ္ဆတ္တဝသေန တိဝိဓံ ဆတ္တံ။ မုဋ္ဌိပဏ္ဏန္တိ တာလပဏ္ဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဝိသာဏဘာဇနဉ္စ တုမ္ဗဘာဇနဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော, ဧကဒေသသရူပေကသေသော, ဂါထာဗန္ဓဝသေန နိဂ္ဂဟိတာဂမော စ။ ဝိသာဏမယံ, ဘာဇနံ တုမ္ဗမယံ ဘာဇနဉ္စာတိ အတ္ထော။ ဣဓ ‘‘ပါဒဂဏှနကတော အတိရိတ္တပ္ပမာဏ’’န္တိ သေသော။ အရဏီ အရဏိသဟိတံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာမလကတုမ္ဗံ အနုညာတဝါသိယာ ဒဏ္ဍဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ လဟု အဂရုဘဏ္ဍံ, ဘာဇနီယန္တိ အတ္ထော။ ပါဒဂဏှနကတော အတိရိတ္တပ္ပမာဏံ ဂရုဘဏ္ဍံ။

၂၈၉၂။ ဝိသာဏန္တိ ဂေါဝိသာဏာဒိ ယံ ကိဉ္စိ ဝိသာဏံ။ အတစ္ဆိတံ ယထာဂတမေဝ ဘာဇနီယံ။ အနိဋ္ဌိတံ မဉ္စပါဒါဒိ ယံ ကိဉ္စိ ဘာဇနီယန္တိ ယောဇနာ။ ယထာဟ – ‘‘မဉ္စပါဒေါ မဉ္စအဋနီ ပီဌပါဒေါ ပီဌအဋနီ ဝါသိဖရသုအာဒီနံ ဒဏ္ဍောတိ ဧတေသု ယံ ကိဉ္စိ ဝိပ္ပကတတစ္ဆနကမ္မံ အနိဋ္ဌိတမေဝ ဘာဇနီယံ, တစ္ဆိတမဋ္ဌံ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁)။

၂၈၉၃။ နိဋ္ဌိတော တစ္ဆိတော ဝါပီတိ တစ္ဆိတနိဋ္ဌိတောပိ။ ဝိဓောတိ ကာယဗန္ဓနေ အနုညာတဝိဓော။ ဟိင်္ဂုကရဏ္ဍကောတိ ဟိင်္ဂုမယော ဝါ တဒါဓာရော ဝါ ကရဏ္ဍကော။ အဉ္ဇနီတိ အဉ္ဇနနာဠိကာ စ အဉ္ဇနကရဏ္ဍကော စ။ သလာကာယောတိ အဉ္ဇနိသလာကာ။ ဥဒပုဉ္ဆနီတိ ဟတ္ထိဒန္တဝိသာဏာဒိမယာ ဥဒကပုဉ္ဆနီ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဘာဇနီယမေဝ။

၂၈၉၄။ ပရိဘောဂါရဟန္တိ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂယောဂ္ဂံ။ ကုလာလဘဏ္ဍန္တိ ဃဋပိဌရာဒိကုမ္ဘကာရဘဏ္ဍမ္ပိ။ ပတ္တင်္ဂါရကဋာဟန္တိ ပတ္တကဋာဟံ, အင်္ဂါရကဋာဟဉ္စ။ ဓူမဒါနံ နာဠိကာ။ ကပလ္လိကာတိ ဒီပကပလ္လိကာ။

၂၈၉၅။ ထုပိကာတိ ပါသာဒါဒိထုပိကာ။ ဒီပရုက္ခောတိ ပဒီပါဓာရော။ စယနစ္ဆဒနိဋ္ဌကာတိ ပါကာရစေတိယာဒီနံ စယနိဋ္ဌကာ စ ဂေဟာဒီနံ ဆဒနိဋ္ဌကာ စ။ သဗ္ဗမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ အနဝသေသံ ပရိက္ခာရံ။

၂၈၉၆။ ကဉ္စနကောတိ သရကော။ ဃဋကောတိ ပါဒဂဏှနကတော အနတိရိတ္တပ္ပမာဏော ဃဋကော။ ‘‘ယထာ စ မတ္တိကာဘဏ္ဍေ, ဧဝံ လောဟဘဏ္ဍေပိ ကုဏ္ဍိကာ ဘာဇနီယကောဋ္ဌာသမေဝ ဘဇတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) အဋ္ဌကထာနယံ သင်္ဂဟေတုမာဟ ‘‘လောဟဘဏ္ဍေပိ ကုဏ္ဍိကာပိ စ ဘာဇိယာ’’တိ။

၂၈၉၇။ ဂရု နာမ ပစ္ဆိမံ ဂရုဘဏ္ဍတ္တယံ။ ထာဝရံ နာမ ပုရိမဒွယံ။ သံဃဿာတိ သံဃေန။ ပရိဝတ္တေတွာတိ ပုဂ္ဂလိကာဒီဟိ တာဒိသေဟိ တေဟိ ပရိဝတ္တေတွာ။ တတြာယံ ပရိဝတ္တနနယော (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) – သံဃဿ နာဠိကေရာရာမော ဒူရေ ဟောတိ, ကပ္ပိယကာရကာ တံ ဗဟုတရံ ခါဒန္တိ, တတော သကဋဝေတနံ ဒတွာ အပ္ပမေဝ အာဟရန္တိ, အညေသံ ပန တဿ အာရာမဿ အဝိဒူရဂါမဝါသီနံ မနုဿာနံ ဝိဟာရဿ သမီပေ အာရာမော ဟောတိ, တေ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ သကေန အာရာမေန တံ အာရာမံ ယာစန္တိ, သံဃေန ‘‘ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ အပလောကေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗော။ သစေပိ ဘိက္ခူနံ ရုက္ခသဟဿံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ပဉ္စသတာနိ, ‘‘နနု တုမှာကံ အာရာမော ခုဒ္ဒကော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ အယံ ခုဒ္ဒကော, အထ ခေါ ဣတရတော ဗဟုတရံ အာယံ ဒေတိ။ သစေပိ သမကမေဝ ဒေတိ, ဧဝမ္ပိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာတိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။

သစေ ပန မနုဿာနံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ ဟောန္တိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ ‘‘အတိရေကံ အမှာကံ ပုညံ ဟောတု, သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခူနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, မနုဿာနံ ရုက္ခာ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ။ ကိဉ္စာပိ န ဂဏှန္တိ, န စိရဿေဝ ဂဏှိဿန္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ။ မနုဿာနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, ဘိက္ခူနံ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ။ ‘‘နနု တုမှာကံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ အာရာမေန အာရာမော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော။ ဧတေနေဝ နယေန အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရောပိ ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ။ အာရာမဝတ္ထုနာ စ မဟန္တေန ဝါ ခုဒ္ဒကေန ဝါ အာရာမအာရာမဝတ္ထုဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထူနိ။

ကထံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော? သံဃဿ အန္တောဂါမေ ဂေဟံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ပါသာဒေါ, ဥဘောပိ အဂ္ဃေန သမကာ, သစေ မနုဿာ တေန ပါသာဒေန တံ ဂေဟံ ယာစန္တိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခူနံ စေ မဟဂ္ဃတရံ ဂေဟံ ဟောတိ, ‘‘မဟဂ္ဃတရံ အမှာကံ ဂေဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ စ ‘‘ကိဉ္စာပိ မဟဂ္ဃတရံ, ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန အသာရုပ္ပံ, န သက္ကာ တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဝသိတုံ, ဣဒံ ပန သာရုပ္ပံ, ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝမ္ပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန မနုဿာနံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ဂေဟံ မဟဂ္ဃ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘ဟောတု, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတိ, ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော။ ဧတေနေဝ နယေန ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမောပိ အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ။ ဝိဟာရဝတ္ထုနာ စ မဟဂ္ဃေန ဝါ အပ္ပဂ္ဃေန ဝါ ဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုအာရာမအာရာမဝတ္ထူနိ။ ဧဝံ တာဝ ထာဝရေန ထာဝရပရိဝတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂရုဘဏ္ဍေန ဂရုဘဏ္ဍပရိဝတ္တနေ ပန မဉ္စပီဌံ မဟန္တံ ဝါ ဟောတု ခုဒ္ဒကံ ဝါ, အန္တမသော စတုရင်္ဂုလပါဒကံ ဂါမဒါရကေဟိ ပံသွာဂါရကေသု ကီဠန္တေဟိ ကတမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ သစေပိ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဉ္စသတံ ဝါ မဉ္စသဟဿံ ဝါ ဒေန္တိ, သဗ္ဗေ ကပ္ပိယမဉ္စာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗာ, ပုဂ္ဂလိကဝသေန န ဒါတဗ္ဗာ။ အတိရေကမဉ္စေ ဘဏ္ဍာဂါရာဒီသု ပညပေတွာ ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

ဗဟိသီမာယ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နမဉ္စော သံဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒါတဗ္ဗော။ တတ္ထ စေ ဗဟူ မဉ္စာ ဟောန္တိ, မဉ္စေန ကမ္မံ နတ္ထိ, ယဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ကမ္မံ အတ္ထိ, တတ္ထ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗော။ မဟဂ္ဃေန သတဂ္ဃနကေန, သဟဿဂ္ဃနကေန ဝါ မဉ္စေန အညံ မဉ္စသတံ လဘတိ, ပရိဝတ္တေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ န ကေဝလံ မဉ္စေန မဉ္စောယေဝ, အာရာမအာရာမဝတ္ထုဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာနိပိ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋန္တိ။ ဧသ နယော ပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနေသုပိ ဧတေသု ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဝုတ္တနယမေဝ။ တတ္ထ အကပ္ပိယံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ကပ္ပိယံ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ အကပ္ပိယံ ဝါ မဟဂ္ဃံ ကပ္ပိယံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ဝုတ္တဝတ္ထူနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ, အဂရုဘဏ္ဍုပဂံ ပန ဘိသိဗိမ္ဗောဟနံ နာမ နတ္ထီတိ။

၂၈၉၈။ ဘိက္ခု အဓောတေန ပါဒေန, အလ္လပါဒေန ဝါ သေနာသနံ နက္ကမေတိ သမ္ဗန္ဓော။ သယန္တိ ဧတ္ထ, အာသန္တိ စာတိ သယနာသနံ, ပရိကမ္မကတဘူမတ္ထရဏာဒိ။ အလ္လပါဒေန ဝါတိ ယေန အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပညာယတိ, ဧဝရူပေန တိန္တပါဒေန။ ယထာဟ – ‘‘အလ္လေဟိ ပါဒေဟီတိ ယေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပညာယတိ, ဧဝရူပေဟိ ပါဒေဟိ ပရိဘဏ္ဍကတဘူမိ ဝါ သေနာသနံ ဝါ န အက္ကမိတဗ္ဗံ။ သစေ ပန ဥဒကသိနေဟမတ္တမေဝ ပညာယတိ, န ဥဒကံ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၄)။ သဥပါဟနောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဓောတပါဒက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ပါဒေ ပဋိမုက္ကာဟိ ဥပါဟနာဟိ သဥပါဟနော ဘိက္ခု ဓောတပါဒကံ ဓောတပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ တထေဝ န အက္ကမေတိ ယောဇနာ။

၂၈၉၉။ ပရိကမ္မကတာယာတိ သုဓာဒိပရိကမ္မကတာယ။ နိဋ္ဌုဘန္တဿာတိ ခေဠံ ပါတေန္တဿ။ ပရိကမ္မကတံ ဘိတ္တိန္တိ သေတဘိတ္တိံ ဝါ စိတ္တကမ္မကတံ ဝါ ဘိတ္တိံ။ န ကေဝလဉ္စ ဘိတ္တိမေဝ, ဒွါရမ္ပိ ဝါတပါနမ္ပိ အပဿေနဖလကမ္ပိ ပါသာဏတ္ထမ္ဘမ္ပိ ရုက္ခတ္ထမ္ဘမ္ပိ စီဝရေန ဝါ ကေနစိ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အပဿယိတုံ န လဘတိယေဝ။ ‘‘ဒွါရဝါတပါနာဒယော ပန အပရိကမ္မကတာပိ အပဋိစ္ဆာဒေတွာ န အပဿယိတဗ္ဗာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၂၉၀၁။ နိဒ္ဒါယတော တဿ ကောစိ သရီရာဝယဝေါ ပစ္စတ္ထရဏေ သင်္ကုဋိတေ သဟသာ ယဒိ မဉ္စံ ဖုသတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၂၉၀၂။ လောမေသု မဉ္စံ ဖုသန္တေသု။ ဟတ္ထပါဒါနံ တလေန အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ မဉ္စပီဌံ နီဟရန္တဿ ကာယေ ပဋိဟညတိ, အနာပတ္တိ။

‘‘ဒါယကေဟိ ‘ကာယေန ဖုသိတွာ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’တိ ဒိန္နသေနာသနံ, မဉ္စပီဌာဒိဉ္စ ဒါယကေန ဝုတ္တနိယာမေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ မာတိကဋ္ဌကထာယ သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တတ္တာ တထာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ။ ‘‘ဣမံ မဉ္စပီဌာဒိံ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, န ဘာဇေတဗ္ဗံ သံဃဿ ပရာမဋ္ဌတ္တာ။ ‘‘ဣမံ မဉ္စပီဌာဒိံ ဘဒန္တာနံ ဝဿဂ္ဂေန ဂဏှိတုံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ သတိပိ ဂရုဘဏ္ဍဘာဝေ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ဘာဇေတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အကပ္ပိယဘဏ္ဍမေဝ ဘာဇေတွာ ဂဟေတုံ န လဗ္ဘတိ။ ‘‘ဣမံ မဉ္စပီဌံ ဝဿဂ္ဂေန ဂဟေတုံ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဿဂ္ဂေန ဘာဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ ဝဿဂ္ဂေန ဘာဇနံ ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ သံဃဿ ပရာမဋ္ဌတ္တာ။ ‘‘သံဃဿ ဣမံ မဉ္စပီဌံ ဝဿဂ္ဂေန ဂဏှိတုံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ ပဌမံ သံဃဿ ပရာမဋ္ဌတ္တာတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော မာတိကဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒေယေဝ ဝုတ္တော။

၂၉၀၃-၄။ ဥဒ္ဒေသဘတ္တဝိနိစ္ဆယေကဒေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သဟဿဂ္ဃနကော’’တိအာဒိ။ သဟဿဂ္ဃနကော သစီဝရော ပိဏ္ဍပါတော အဝဿိကံ ဘိက္ခုံ ပတ္တော, တသ္မိံ ဝိဟာရေ စ ‘‘ဧဝရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော အဝဿိကံ ဘိက္ခုံ ပတ္တော’’တိ လိခိတွာ ဌပိတောပိ စ ဟောတိ, တတော သဋ္ဌိဝဿာနမစ္စယေ တာဒိသော သဟဿဂ္ဃနကော သစီဝရော ကောစိ ပိဏ္ဍပါတော သစေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ, တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဗုဓော ဝိနိစ္ဆယကုသလော ဘိက္ခု အဝဿိကဋ္ဌိတိကာယ အဒတွာ သဋ္ဌိဝဿိကဋ္ဌိတိကာယ ဒဒေယျာတိ ယောဇနာ။

၂၉၀၅။ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာတိ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ။ ဇာတော စေ သာမဏေရကောတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနာဒိဝသေန သစေ သာမဏေရော ဇာတော။ တန္တိ ဥပသမ္ပန္နကာလေ ဂဟိတံ တဒေဝ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ။ သာမဏေရဿ ပါဠိယာတိ သာမဏေရပဋိပါဋိယာ အတ္တနော ပတ္တံ ပစ္ဆာ ဂဟေတုံ လဘတိ။

၂၉၀၆။ ယော သာမဏေရော သမ္ပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော ‘‘သွေ ဥဒ္ဒေသံ လဘိဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, အဇ္ဇ သော ဥပသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဌိတိကာ အတီတာ သိယာတိ ယောဇနာ, သွေ ပါပေတဗ္ဗာ သာမဏေရဋ္ဌိတိကာ အဇ္ဇ ဥပသမ္ပန္နတ္တာ အတိက္ကန္တာ ဟောတီတိ အတ္ထော, တံ ဘတ္တံ န လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၉၀၇။ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာနန္တရံ သလာကဘတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ။ သစေ သလာကာ လဒ္ဓါ, တံဒိနေ ဘတ္တံ န လဒ္ဓံ, ပုနဒိနေ တဿ ဘတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, န သံသယော ‘‘ဂဟေတဗ္ဗံ နု ခေါ, န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ သံသယော န ကာတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၂၉၀၈။ ဥတ္တရိ ဥတ္တရံ အတိရေကံ ဘင်္ဂံ ဗျဉ္ဇနံ ဧတဿာတိ ဥတ္တရိဘင်္ဂံ, တဿ, အတိရေကဗျဉ္ဇနဿာတိ အတ္ထော။ ဧကစရဿာတိ ဧကစာရိကဿ။ သလာကာယေဝ သလာကိကာ။

၂၉၀၉။ ဥတ္တရိဘင်္ဂမေဝ ဥတ္တရိဘင်္ဂကံ။

၂၉၁၀။ ယေန ယေန ဟီတိ ဂါဟိတသလာကေန ယေန ယေန ဘိက္ခုနာ။ ယံ ယန္တိ ဘတ္တဗျဉ္ဇနေသု ယံ ယံ ဘတ္တံ ဝါ ယံ ယံ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ။

၂၉၁၁။ သံဃုဒ္ဒေသာဒိကန္တိ သံဃဘတ္တဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒိကံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန နိမန္တနံ, သလာကံ, ပက္ခိကံ, ဥပေါသထိကံ, ပါဋိပဒိကန္တိ ပဉ္စ ဘတ္တာနိ ဂဟိတာနိ။

တတ္ထ သဗ္ဗသံဃဿ ဒိန္နံ သံဃဘတ္တံ နာမ။ ‘‘သံဃတော ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒေထာ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ ဒိန္နံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ။ ‘‘သံဃတော ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ ဒိန္နံ နိမန္တနံ နာမ။ အတ္တနော အတ္တနော နာမေန သလာကဂါဟကာနံ ဘိက္ခူနံ ဒိန္နံ သလာကဘတ္တံ နာမ။ စာတုဒ္ဒသိယံ ဒိန္နံ ပက္ခိကံ။ ဥပေါသထေ ဒိန္နံ ဥပေါသထိကံ။ ပါဋိပဒေ ဒိန္နံ ပါဋိပဒိကံ။ တံတံနာမေန ဒိန္နမေဝ တထာ တထာ ဝေါဟရီယတိ။ ဧတေသံ ပန ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘အဘိလက္ခိတေသူ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၅ ပက္ခိကဘတ္တာဒိကထာ) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အာဂန္တုကာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂမိကဘတ္တံ, ဂိလာနဘတ္တံ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တန္တိ တီဏိ ဂဟိတာနိ။ အာဂန္တုကာနံ ဒိန္နံ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ။ ဧသေဝ နယော သေသေသု။

၂၉၁၂။ ဝိဟာရန္တိ ဝိဟာရဘတ္တံ ဥတ္တရပဒလောပေန, ဝိဟာရေ တတြုပ္ပါဒဘတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဝါရဘတ္တန္တိ ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ‘‘ဝါရေန ဘိက္ခူ ဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ဓုရဂေဟတော ပဋ္ဌာယ ဒိန္နံ။ နိစ္စန္တိ နိစ္စဘတ္တံ ဥတ္တရပဒလောပေန, တဉ္စ တထာ ဝတွာဝ ဒိန္နံ။ ကုဋိဘတ္တံ နာမ သံဃဿ အာဝါသံ ကတွာ ‘‘အမှာကံ သေနာသနဝါသိနော အမှာကံ ဘတ္တံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဒိန္နံ။ ပန္နရသဝိဓံ သဗ္ဗမေဝ ဘတ္တံ ဣဓ ဣမသ္မိံ သေနာသနက္ခန္ဓကေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ကထိတံ။ ဧတေသံ ဝိတ္ထာရဝိနိစ္ဆယော အတ္ထိကေဟိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဂဟေတဗ္ဗော။

၂၉၁၃။ ပစ္စယဘာဇနေ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိယာ မဟာဒီနဝတ္တာ အပ္ပမတ္တေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ပစ္စယဘာဇနကံ အနုသာသန္တော အာဟ ‘‘ပါဠိ’’န္တိအာဒိ။

သေနာသနက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဝတ္တက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၁၄-၅။ အာဂန္တုကော စ အာဝါသိကော စ ပိဏ္ဍစာရိကော စ သေနာသနဉ္စ အာရညကော စ အနုမောဒနာ စာတိ ဝိဂ္ဂဟော, တာသု ဝတ္တာနိ, ဣတရီတရယောဂဒွန္ဒသမာသဿ ဥတ္တရပဒလိင်္ဂတ္တာ ဣတ္ထိ လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော။ ဘတ္တေ ဘတ္တဂ္ဂေ, ဥတ္တရပဒလောပေါ။ ‘‘ဘတ္တေ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ‘‘ဝတ္တာနီ’’တိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။

အာစရိယော စ ဥပဇ္ဈာယကော စ သိဿော စ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော စ, တေသံ ဝတ္တာနီတိ ဝိဂ္ဂဟော။ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာဝယဝဘေဒေဟိ။ စတုဒ္ဒသေဝါတိ အဝယဝဘေဒေဟိ ဗဟုဝိဓာနိပိ ဝတ္တာနိ ဝိသယဘေဒေန စုဒ္ဒသ ဧဝ ဝုတ္တာနိ။ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တေနာတိ သဝါသနသကလသံကိလေသပ္ပဟာနတော အစ္စန္တပရိသုဒ္ဓစိတ္တသန္တာနေန။ ဝိနာယကေနာတိ သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, အနုတ္တရပုရိသဒမ္မသာရထိဘာဝေန ဒမ္မဒေဝဗြဟ္မနာဂါဒိကေ သတ္တေ နာနာဝိဓေန ဝိနယနုပါယေန ဒမေတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဝိဂတော နာယကော အဿာတိ ဝိနာယကော, တေန။

၂၉၁၆။ အာရာမန္တိ ဧတ္ထ တံသမီပေ တဗ္ဗောဟာရော။ ယထာဟ ‘‘ဣဒါနိ ‘အာရာမံ ပဝိသိဿာမီ’တိ ဣမိနာ ဥပစာရသီမသမီပံ ဒဿေတိ, တသ္မာ ဥပစာရသီမံ ပတွာ ဥပါဟနာဩမုဉ္စနာဒိ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၇)။ ‘‘ပန အပနေတဗ္ဗ’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ မုဉ္စိတဗ္ဗာတိ ဥပါဟနာ ပါဒတော အပနေတဗ္ဗာ။

၂၉၁၇။ ဩဂုဏ္ဌနန္တိ သသီသပါရုပနံ။ သီသေ စီဝရမေဝ ဝါ န ကာတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တေနာတိ အာဂန္တုကေန။ ပါနီယဝါရိနာတိ ပါတဗ္ဗဇလေန။

၂၉၁၈။ ပုစ္ဆိတွာတိ ဝဿဂဏနံ ပုစ္ဆိတွာ။ ဝိဟာရေ ဝုဍ္ဎဘိက္ခုနော အာဂန္တုကေန ဘိက္ခုနာ ဝန္ဒိတဗ္ဗာဝ။ ကာလေတိ ကာလဿေဝ။ တေန အာဂန္တုကေန ဘိက္ခုနာ သေနာသနံ ‘‘မယှံ ကတရံ သေနာသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စာတိ ယောဇနာ။

၂၉၁၉။ ‘‘ပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ဝစ္စဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိကေဟိ သဗ္ဗေဟိ ဥပယောဂန္တပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပါနီယမေဝ စာတိ ‘‘ကိံ ဣမိဿာ ပေါက္ခရဏိယာ ပါနီယမေဝ ပိဝန္တိ, ဥဒါဟု နဟာနာဒိပရိဘောဂမ္ပိ ကရောန္တီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၇) အဋ္ဌကထာဂတနယေန ပါနီယဉ္စ။ တထာ ပရိဘောဇနီယဉ္စ။ သံဃကတိကန္တိ ‘‘ကေသုစိ ဌာနေသု ဝါဠမိဂါ ဝါ အမနုဿာ ဝါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ကံ ကာလံ ပဝိသိတဗ္ဗံ, ကံ ကာလံ နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာဂတနယေန သံဃဿ ကတိကသဏ္ဌာနဉ္စ။ ဂေါစရာဒိကန္တိ ဧတ္ထ စ ‘‘ဂေါစရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ‘ဂေါစရဂါမော အာသန္နေ, ဥဒါဟု ဒူရေ, ကာလဿေဝ စ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ, ဥဒါဟု နော’တိ ဧဝံ ဘိက္ခာစာရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၇) ဝုတ္တနယေန ဂေါစရဉ္စ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဂေါစရံ ဂဟိတံ။ ‘‘အဂေါစရော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ဝါ ဂါမော ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခော ဝါ ဂါမော, ယတ္ထ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ ဘိက္ခာ ဒိယျတိ, သောပိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၇) ဝုတ္တနယေန အဂေါစရဉ္စ။

၂၉၂၀။ ဧဝံ အာဂန္တုကဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာဝါသိကဝတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝုဍ္ဎ’’န္တိအာဒိ။ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တဉ္စ စီဝရဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။

၂၉၂၁။ တဿာတိ အာဂန္တုကဿ။ ပါဒေါဒကဉ္စာတိ စ-သဒ္ဒေန ဓောတာဓောတပါဒါ ယတ္ထ ဌပီယန္တိ, တံ ပါဒပီဌံ, ပါဒကထလိကဉ္စ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ဂဟိတံ။ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စ ဝါရိနာတိ ‘‘ပါနီယေန ပုစ္ဆန္တေန သစေ သကိံ အာနီတံ ပါနီယံ သဗ္ဗံ ပိဝတိ, ‘ပုန အာနေမီ’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗောယေဝါ’’တိ ဝုတ္တနယေန ပါနီယေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗော။ ဣဓ စ-သဒ္ဒေန –

‘‘အပိစ ဗီဇနေနပိ ဗီဇိတဗ္ဗော, ဗီဇန္တေန သကိံ ပါဒပိဋ္ဌိယံ ဗီဇိတွာ သကိံ မဇ္ဈေ, သကိံ သီသေ ဗီဇိတဗ္ဗံ, ‘အလံ ဟောတူ’တိ ဝုတ္တေန တတော မန္ဒတရံ ဗီဇိတဗ္ဗံ။ ပုန ‘အလ’န္တိ ဝုတ္တေန တတော မန္ဒတရံ ဗီဇိတဗ္ဗံ။ တတိယဝါရံ ဝုတ္တေန ဗီဇနီ ဌပေတဗ္ဗာ။ ပါဒါပိဿ ဓောဝိတဗ္ဗာ, ဓောဝိတွာ သစေ အတ္တနော တေလံ အတ္ထိ, တေန မက္ခေတဗ္ဗာ။ နော စေ အတ္ထိ, တဿ သန္တကေန မက္ခေတဗ္ဗာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၉) –

ဝုတ္တဝတ္တာနိ သင်္ဂဏှာတိ။

၂၉၂၂-၃။ ဝန္ဒေယျောတိ ဝုဍ္ဎာဂန္တုကော ဝန္ဒိတဗ္ဗော။ ပညပေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကတ္ထ မယှံ သေနာသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ပုစ္ဆိတေန သေနာသနံ ပညပေတဗ္ဗံ, ‘‘ဧတံ သေနာသနံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ‘‘အဇ္ဈာဝုတ္ထမဝုတ္ထ’’န္တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ တံတံလိင်္ဂဝစနာနုရူပေန ပရိဝတ္တေတွာ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ အဇ္ဈာဝုတ္ထန္တိ ပညတ္တသေနာသနဿ ဘိက္ခူဟိ ပဌမံ ဝုတ္ထဘာဝံ။ အဝုတ္ထံ ဝါတိ စီဝရကာလံ တသ္မိံ ဘိက္ခူဟိ အနဇ္ဈာဝုတ္ထဘာဝံ ဝါ။ ဂေါစရာဂေါစရံ ဝုတ္တမေဝ။

သေက္ခကုလာနိ စာတိ လဒ္ဓသေက္ခသမ္မုတိကာနိ ကုလာနိ စ ဝတ္တဗ္ဗာနိ။ ‘‘ပဝေသေ နိက္ခမေ ကာလော’’တိ ဣဒံ ‘‘သံဃကတိက’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ပါနီယာဒိကန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရိဘောဇနီယကတ္တရယဋ္ဌီနံ အာစိက္ခနံ သင်္ဂဏှာတိ။

၂၉၂၄။ ယထာနိသိန္နေနေဝါတိ အတ္တနာ နိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ နိသိန္နေန။ အဿာတိ နဝကဿ။

၂၉၂၅။ ‘‘အတြ ပတ္တံ ဌပေဟိ, ဣဒမာသနံ နိသီဒါဟီ’’တိ ဣစ္စေဝံ ဣမိနာ ပကာရေန သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ဒေယျံ သေနာသနမ္ပိ စာတိ သေနာသနဉ္စ ဒါတဗ္ဗံ။ စ-သဒ္ဒေန ‘‘အဝုတ္ထံ ဝါ အဇ္ဈာဝုတ္ထံ ဝါ အာစိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ မဟာအာဝါသေပိ အတ္တနော သန္တိကံ သမ္ပတ္တဿ အာဂန္တုကဿ ဝတ္တံ အကာတုံ န လဗ္ဘတိ။

၂၉၂၆။ ‘‘မာတိကာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေနေဝ ဝတ္တာနိ ကာတဗ္ဗာနိ, ဥဒါဟု ယထာနုပ္ပတ္တိဝသေနာ’’တိ ကောစိ မညေယျာတိ မာတိကာက္ကမေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ နိယမော နတ္ထိ, ယထာနုပ္ပတ္တဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝိညာပေတုံ မာတိကာက္ကမမနာဒိယိတွာ ဂမိကဝတ္တံ အာရဒ္ဓံ။ အထ ဝါ ဝတ္တိစ္ဆာနုပုဗ္ဗကတ္တာ သဒ္ဒပယောဂဿ မာတိကာက္ကမမနာဒိယိတွာ ယထိစ္ဆံ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။ ဒါရုမတ္တိကဘဏ္ဍာနီတိ မဉ္စပီဌာဒီနိ စေဝ ရဇနဘာဇနာနိ စ။ ပဋိသာမေတွာတိ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ။ အာဝသထမ္ပိ ထကေတွာတိ အာဝသထေ ဒွါရကဝါဋာဒီနိ စ ထကေတွာ။

၂၉၂၇။ အာပုစ္ဆိတွာပီတိ ဘိက္ခုဿ ဝါ သာမဏေရဿ ဝါ အာရာမိကဿ ဝါ ‘‘ဣမံ ပဋိဇဂ္ဂါဟီ’’တိ နိယျာဒေတွာ ဝါ။ ပုစ္ဆိတဗ္ဗေ အသန္တေပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ ပန-သဒ္ဒတ္ထော။ ဂေါပေတွာ ဝါပိ သာဓုကန္တိ ‘‘စတူသု ပါသာဏေသု မဉ္စံ ပညပေတွာ မဉ္စေ မဉ္စံ အာရောပေတွာ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၃၆၀) ဝုတ္တနယေန သမ္မာ ပဋိသာမေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၂၉၂၈။ ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သဟသာ’’တိအာဒိ။ ပိဏ္ဍစာရိကော ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိသန္တော သဟသာ န ပဝိသေ သီဃံ န ပဝိသေယျ, နိက္ခမန္တော သဟသာ န နိက္ခမေ သီဃံ န နိက္ခမေယျ, ဘိက္ခုသာရုပ္ပေန ပဝိသေယျ, နိက္ခမေယျ စ။ ပိဏ္ဍစာရိနာ ဘိက္ခုနာ ဂေဟဒွါရံ သမ္ပတ္တေန အတိဒူရေ န ဌာတဗ္ဗံ နိဗ္ဗကောသတော အတိဒူရဋ္ဌာနေ န ဌာတဗ္ဗံ။ အစ္စာသန္နေ န ဌာတဗ္ဗံ နိဗ္ဗကောသတော အာသန္နတရေ ဌာနေ န ဌာတဗ္ဗံ။

၂၉၂၉။ ဥစ္စာရေတွာတိ ဥပနာမေတွာ။ ဘာဇနန္တိ ပတ္တံ။ ဒက္ခိဏေန ပဏာမေတွာတိ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဥပနာမေတွာ။ ဘိက္ခံ ဂဏှေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ – ‘‘ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၆၆)။

၂၉၃၀။ သူပံ ဒါတုကာမာ ဝါ အဒါတုကာမာ ဝါ ဣတိ မုဟုတ္တကံ သလ္လက္ခေယျ တိဋ္ဌေယျ။ အန္တရာတိ ဘိက္ခာဒါနသမယေ။ န ဘိက္ခာဒါယိကာတိ ဣတ္ထီ ဝါ ဟောတု ပုရိသော ဝါ, ဘိက္ခာဒါနသမယေ မုခံ န ဩလောကေတဗ္ဗန္တိ။

၂၉၃၁။ ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တံ ဒဿေတွာ အာရညိကဝတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပါနီယာဒီ’’တိအာဒိ။ ပါနီယာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရိဘောဇနီယအဂ္ဂိအရဏိသဟိတကတ္တရယဋ္ဌီနံ ဂဟဏံ။ တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ပါနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗန္တိ သစေ ဘာဇနာနိ နပ္ပဟောန္တိ, ပါနီယမေဝ ပရိဘောဇနီယမ္ပိ ကတွာ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ။ ဘာဇနံ အလဘန္တေန ဝေဠုနာဠိကာယပိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ။ တမ္ပိ အလဘန္တဿ ယထာ သမီပေ ခုဒ္ဒကအာဝါဋော ဟောတိ, ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ။ အရဏိသဟိတေ အသတိ အဂ္ဂိံ အကာတုမ္ပိ စ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာ စ အာရညိကဿ, ဧဝံ ကန္တာရပဋိပန္နဿာပိ အရဏိသဟိတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ။ ဂဏဝါသိနော ပန တေန ဝိနာပိ ဝဋ္ဋတီတိ။

နက္ခတ္တန္တိ အဿယုဇာဒိသတ္တဝီသတိဝိဓံ နက္ခတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ကထံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တေန ယောဂေါ စာ’’တိ, တေန နက္ခတ္တေန စန္ဒဿ ယောဂေါ ဉာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ဇာနိတဗ္ဗာ ဒိသာပိ စာတိ အရညေ ဝိဟရန္တေန အဋ္ဌပိ ဒိသာ အသမ္မောဟတော ဇာနိတဗ္ဗာ။

၂၉၃၂။ အညဝတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝစ္စပဿာဝတိတ္ထာနီ’’တိအာဒိ။ ပဋိပါဋိယာ ဘဝန္တီတိ ဂတာနုက္ကမေန သေဝိတဗ္ဗာ ဘဝန္တိ။ ယထာဟ – ‘‘ဝစ္စကုဋိယံ, ပဿာဝဋ္ဌာနေ, နှာနတိတ္ထေတိ တီသုပိ အာဂတပဋိပါဋိယေဝ ပမာဏ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၃)။ ယထာဝုဍ္ဎံ ကရောန္တဿာတိ ဂတပဋိပါဋိံ ဝိနာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ကရောန္တဿ။

၂၉၃၃။ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိသန္တော သဟသာ န ပဝိသေယျ။ ဥဗ္ဘဇိတွာတိ စီဝရံ ဥက္ခိပိတွာ။

၂၉၃၄။ နိတ္ထုနန္တေန ဘိက္ခုနာ ဝစ္စံ န ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ဝစ္စဿ ဒုန္နိဂ္ဂမနေန ဥပဟတော ဟုတွာ နိတ္ထုနတိ စေ, န ဒေါသော’’တိ သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တံ။ ဒဏ္ဍကဋ္ဌံ ခါဒတော ဝစ္စံ ကရောတော ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၂၉၃၆။ ခရေနာတိ ဖရုသေန ဝါ ဖာလိတကဋ္ဌေန ဝါ ဂဏ္ဌိကေန ဝါ ကဏ္ဋကေန ဝါ သုသိရေန ဝါ ပူတိနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန န အဝလေခေယျ န ပုဉ္ဆေယျ။ န ကဋ္ဌံ ဝစ္စကူပကေ ဆဍ္ဍေယျာတိ တံ ကဋ္ဌံ ဝစ္စကူပေ န ဆဍ္ဍေယျ။ ပဿာဝဒေါဏိယာ ခေဠံ န ပါတေယျာတိ ယောဇနာ။

၂၉၃၇။ ပါဒုကာသူတိ ဝစ္စပဿာဝပါဒုကာသု။ နိက္ခမနေ နိက္ခမနကာလေ။ တတ္ထေဝါတိ ဝစ္စပဿာဝပါဒုကာသွေဝ။ ပဋိစ္ဆာဒေယျာတိ ဥက္ခိတ္တံ စီဝရံ ဩတာရေတွာ သရီရံ ပဋိစ္ဆာဒေယျ။

၂၉၃၈။ ယော ဝစ္စံ ကတွာ သလိလေ သတိ သစေ နာစမေယျ ဥဒကကိစ္စံ န ကရေယျ, တဿ ဒုက္ကဋံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ယောဇနာ။ မောဟနာသိနာတိ သဝါသနဿ မောဟဿ, တေန သဟဇေကဋ္ဌပဟာနေကဋ္ဌာနံ သကလသံကိလေသာနဉ္စ ပဟာယိနာ အာသဝက္ခယဉာဏေန သမုစ္ဆိန္ဒတာ မုနိနာ သဗ္ဗညုနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။ ‘‘သလိလေ သတီ’’တိ ဣမိနာ အသတိ နိဒ္ဒေါသတံ ဒီပေတိ။ ယထာဟ –

‘‘သတိ ဥဒကေတိ ဧတ္ထ သစေ ဥဒကံ အတ္ထိ, ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ပန နတ္ထိ, ဘာဇနေန နီဟရိတွာ အာစမိတဗ္ဗံ။ ဘာဇနေ အသတိ ပတ္တေန နီဟရိတဗ္ဗံ။ ပတ္တေပိ အသတိ အသန္တံ နာမ ဟောတိ။ ‘ဣဒံ အတိဝိဝဋံ, ပုရတော

အညံ ဥဒကံ ဘဝိဿတီ’တိ ဂတဿ ဥဒကံ အလဘန္တဿေဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ ဟောတိ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အနုမောဒနမ္ပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၃)။

၂၉၃၉။ သသဒ္ဒန္တိ ဥဒကသဒ္ဒံ ကတွာ။ ‘‘ပါသာဏာဒိဋ္ဌာနေ ပဟရိတွာ ဥဒကံ သဒ္ဒါယတိ စေ, န ဒေါသော’’တိ သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တံ။ စပု စပူတိ စာတိ တာဒိသံ အနုကရဏံ ကတွာ နာစမေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ အာစမိတွာတိ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ။ သရာဝေ အာစမနဘာဇနေ ဥဒကံ န သေသေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ, ဣဒံ ပန သဗ္ဗသာဓာရဏဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘အာစမနသရာဝကေတိ သဗ္ဗသာဓာရဏဋ္ဌာနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ တတြ ဟိ အညေ အညေ အာဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဥဒကံ န သေသေတဗ္ဗံ။ ယံ ပန သံဃိကေပိ ဝိဟာရေ ဧကဒေသေ နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယ ကတံ ဌာနံ ဟောတိ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနံ ဝါ, တသ္မိံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝိရေစနံ ပိဝိတွာ ပုနပ္ပုနံ ပဝိသန္တဿာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၄)။

၂၉၄၀။ ဦဟတမ္ပီတိ အညေန ဝါ အတ္တနာ ဝါ အသဉ္စိစ္စ ဦဟတံ မလေန ဒူသိတဋ္ဌာနံ။ အဓောဝိတွာတိ ဇလေ သတိ အသောဓေတွာ ဇလေ အသတိ ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ ယထာဟ – ‘‘ဥဒကံ အတ္ထိ ဘာဇနံ နတ္ထိ, အသန္တံ နာမ ဟောတိ, ဘာဇနံ အတ္ထိ ဥဒကံ နတ္ထိ, ဧတမ္ပိ အသန္တံ, ဥဘယေ ပန အသတိ အသန္တမေဝ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၄)။ ဥက္လာပါပိ သစေ ဟောန္တီတိ ဝစ္စပဿာဝဋ္ဌာနာနိ သစေ ကစဝရာကိဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ။ ‘‘အသေသတော သောဓေတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ တတော ကဿစိ ကစ- ဝရဿ အပနယနံ သောဓနံ နာမ န ဟောတိ, နိဿေသကစဝရာပနယနမေဝ သောဓနန္တိ ဒီပေတိ။

၂၉၄၁။ ပိဌရောတိ အဝလေခနကဋ္ဌနိက္ခေပနဘာဇနံ။ ကုမ္ဘီ စေ ရိတ္တာတိ အာစမနကုမ္ဘီ သစေ တုစ္ဆာ။

၂၉၄၂။ ဧဝံ ဝစ္စကုဋိဝတ္တံ ဒဿေတွာ သေနာသနဝတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အနဇ္ဈိဋ္ဌော’’တိအာဒိ။ အနဇ္ဈိဋ္ဌောတိ အနနုညာတော။

၂၉၄၃။ ဝုဍ္ဎံ အာပုစ္ဆိတွာ ကထေန္တဿာတိ ယောဇနာ။ ဝုဍ္ဎတရာဂမေတိ ယံ အာပုစ္ဆိတွာ ကထေတုမာရဒ္ဓေါ, တတောပိ ဝုဍ္ဎတရဿ ဘိက္ခုနော အာဂမေ သတိ။

၂၉၄၄။ ဧကဝိဟာရသ္မိန္တိ ဧကသ္မိံ ဂေဟေ။ ‘‘အနာပုစ္ဆာ’’တိ ဣဒံ ဝက္ခမာနေဟိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၂၉၄၅။ ပဌမံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝုဍ္ဎာနံ သန္နိဓာနေ ကတ္တဗ္ဗဝတ္တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဣဒါနိ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တေနာပိ တဿ ကာတဗ္ဗတံ ဒဿေတုံ ပုနပိ ‘‘န စ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော’’တိ အာဟ။ ဓမ္မစက္ခုနာတိ ဓမ္မလောစနေန ဓမ္မဂရုကေန, ဣမိနာ အတာဒိသဿ ကတော ဝါရော နိရတ္ထကောတိ ဒီပေတိ။

၂၉၄၆။ ကာတဗ္ဗောတိ ဇာလေတဗ္ဗော။ သောတိ ဒီပေါ။ ‘‘ဒွါရံ နာမ ယသ္မာ မဟာဝဠဉ္ဇံ, တသ္မာ တတ္ထ အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၉) ဝစနတော တံ အဝတွာ အာပတ္တိက္ခေတ္တမေဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝါတပါနကဝါဋာနိ, ထကေယျ ဝိဝရေယျ နော’’တိ။

၂၉၄၇။ ဝုဍ္ဎတော ပရိဝတ္တယေတိ ယေန ဝုဍ္ဎော, တတော ပရိဝတ္တယေ, ပိဋ္ဌိံ အဒဿေတွာ ဝုဍ္ဎာဘိမုခေါ တေန ပရိဝတ္တယေတိ အတ္ထော။ စီဝရကဏ္ဏေန ဝါ ကာယေန ဝါ တံ ဝုဍ္ဎံ န စ ဃဋ္ဋယေ။

၂၉၄၈။ ဧဝံ သေနာသနဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဇန္တာဃရဝတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပုရတော’’တိအာဒိ။ ထေရာနံ ပုရတော နေဝ နှာယေယျ, ဥပရိ ပဋိသောတေ န စ နှာယေယျ, ဩတရန္တာနံ ဝုဍ္ဎာနံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရန္တော မဂ္ဂံ ဒဒေယျ, န ဃဋ္ဋယေ ကာယေန ဝါ စီဝရေန ဝါ န ဃဋ္ဋယေယျာတိ ယောဇနာ။

‘‘တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၃၆၄) နယေန ဝုတ္တာနံ ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တာနံ သေခိယကထာယ ဝုတ္တတ္တာ စ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနံ မဟာခန္ဓကကထာယ ဝုတ္တတ္တာ စ အနုမောဒနဝတ္တာနံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဘတ္တဂ္ဂေ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ထေရာနုထေရေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာဂမေတု’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၃၆၂) နယေန ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေယေဝ အန္တောဂဓဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ စ နိဒ္ဒေသေ တာနိ န ဝုတ္တာနိ, တထာပိ တေသု အနုမောဒနဝတ္တံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၂) – သံဃတ္ထေရေ အနုမောဒနတ္ထာယ နိသိန္နေ ဟေဋ္ဌာ ပဋိပါဋိယာ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ။ အနုထေရေ နိသိန္နေ မဟာထေရေန စ ဟေဋ္ဌာ စ တီဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ။ ပဉ္စမေ နိသိန္နေ ဥပရိ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ။ သံဃတ္ထေရေန ဟေဋ္ဌာ ဒဟရဘိက္ခုသ္မိံ အဇ္ဈိဋ္ဌေပိ သံဃတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗမေဝ။ သစေ ပန အနုမောဒကော ဘိက္ခု ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘန္တေ, အာဂမေတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ မဟာထေရေန ‘‘ဂစ္ဆာမ, အာဝုသော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒတိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဗဟိဂါမေ အာဂမေဿာမာ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာပိ ဗဟိဂါမံ ဂန္တွာ အတ္တနော နိဿိတကေ ‘‘တုမှေ တဿ အာဂမနံ အာဂမေထာ’’တိ ဝတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ သစေ ပန မနုဿာ အတ္တနော ရုစိတေန ဧကေန အနုမောဒနံ ကာရေန္တိ, နေဝ တဿ အနုမောဒတော အာပတ္တိ, န စ မဟာထေရဿ ဘာရော ဟောတိ။ ဥပနိသိန္နကထာယမေဝ ဟိ မနုဿေသု ကထာပေန္တေသု မဟာထေရော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော, မဟာထေရေန စ အနုမောဒနာယ အဇ္ဈိဋ္ဌောဝ အာဂမေတဗ္ဗောတိ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏန္တိ။

၂၉၄၉။ ဝတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တံ အာဘိသမာစာရိကဝတ္တံ။ ယထာဟ – ‘‘အာဘိသမာစာရိကံ အပရိပူရေတွာ သီလံ ပရိပူရေဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ န ဝိန္ဒတီတိ န လဘတိ။

၂၉၅၀။ အနေကဂ္ဂေါတိ ဝိက္ခိတ္တတ္တာယေဝ အသမာဟိတစိတ္တော။ န စ ပဿတီတိ ဉာဏစက္ခုနာ န ပဿတိ, ဒဋ္ဌုံ သမတ္ထော န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဒုက္ခာတိ ဇာတိဒုက္ခာဒိဒုက္ခတော။

၂၉၅၁။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒုက္ခာ န ပရိမုစ္စတိ, တသ္မာ။ ဩဝါဒံ ကတွာ ကိံ ဝိသေသံ ပါပုဏာတီတိ အာဟ ‘‘ဩဝါဒံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ကတွာ နိဗ္ဗာနမေဟိတီ’’တိ။ ဧဟိတိ ပါပုဏိဿတိ။

ဝတ္တက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၅၂။ ဝိဝရိတွာန စီဝရံ အပနေတွာ။

၂၉၅၃။ ယံ ကိဉ္စိ သမ္ပယောဇေန္တိယာတိ ယံ ကိဉ္စိ အနာစာရံ ကရောန္တိယာ။ တတောတိ တေန အနာစာရသင်္ခါတေန အသဒ္ဓမ္မေန။ ဘာသန္တိယာတိ ဝါစာယ ဘာသန္တိယာ။

၂၉၅၄-၆။ ဒီဃန္တိ ဧကပရိက္ခေပတော ဒီဃံ။ ဝိလီဝေန စ ပဋ္ဋေနာတိ သဏှေဟိပိ ဝိလီဝေဟိ ကတပဋ္ဋေန။ စမ္မပဋ္ဋေနာတိ စမ္မမယပဋ္ဋေန။ ဒုဿပဋ္ဋေနာတိ သေတဝတ္ထေန။ ဒုဿဝေဏိယာတိ ဒုဿေန ဂဏ္ဌိတဝေဏိယာ။ ဒုဿဝဋ္ဋိယာတိ ဒုဿေန ကတဝဋ္ဋိယာ။ န ဖာသုကာ နမေတဗ္ဗာတိ မဇ္ဈိမဿ တနုဘာဝတ္ထာယ ဂါမဒါရိကာ ဝိယ ဖာသုလိကာ န နာမေတဗ္ဗာ။ ဇဃနန္တိ မုတ္တကရဏပ္ပဒေသံ။ အဋ္ဌိကာဒိနာတိ ဂေါဇာဏုဋ္ဌိကာဒိနာ။ န ဃံသာပေယျာတိ န ဃဋ္ဋာပေယျ။ ‘‘အဋ္ဌိကာဒိနာ’’တိ ဣဒံ ‘‘န ဃံသာပေယျာ’’တိ ဣမိနာ စ ‘‘ကောဋ္ဋာပေတီ’’တိ ဣမိနာ ကိရိယာပဒေန စ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

၂၉၅၇။ ‘‘ကောဋ္ဋာပေတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဟတ္ထံ ဝါ’’တိအာဒီဟိ ဥပယောဂန္တပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဟတ္ထန္တိ အဂ္ဂဗာဟံ။ ဟတ္ထကောစ္ဆန္တိ ပိဋ္ဌိဟတ္ထံ။ ပါဒန္တိ ဇင်္ဃံ။

၂၉၅၈။ န မုခံ လိမ္ပိတဗ္ဗန္တိ ဆဝိပသာဒကရေန တိလသာသပကက္ကာဒိနာ အနေကဝိဓေန လိမ္ပနေန န လိမ္ပိတဗ္ဗံ။ န စုဏ္ဏေတဗ္ဗန္တိ မုခစုဏ္ဏလေပနံ န ကာတဗ္ဗံ။ မနောသိလာယ မုခံ လဉ္ဇန္တိယာ အာပတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၂၉၅၉။ အင်္ဂရာဂေါ န ကာတဗ္ဗောတိ ဟလိဒ္ဒိကုင်္ကုမာဒီဟိ သရီရစ္ဆဝိရာဂေါ န ကာတဗ္ဗော။ အဝင်္ဂံ န စ ကာတဗ္ဗန္တိ အဉ္ဇနံ ဗဟိ အက္ခိကောဋိယာ လေခံ ဌပေတွာ န အဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ န ကာတဗ္ဗံ ဝိသေသကန္တိ ဂဏ္ဍပဒေသေ ဝိစိတြသဏ္ဌာနံ ဝိသေသကံ ဝတ္တဘင်္ဂံ န ကာတဗ္ဗံ။

၂၉၆၀။ ဩလောကနကတောတိ ဝါတပါနတော။ ရာဂါတိ ကာမရာဂေန။ ဩလောကေတုန္တိ အန္တရဝီထိံ ဝိလောကေတုံ, သာလောကေ န စ ဌာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ သာလောကေ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေန္တီဟိ န ဌာတဗ္ဗံ။ သနစ္စန္တိ နဋသမဇ္ဇံ။

၂၉၆၁။ ဂဏိကံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝေသိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ။ ‘‘ဝိက္ကိဏန္တိယာ’’တိ ဣဒံ ‘‘သုရ’’န္တိအာဒီဟိ ဥပယောဂန္တပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၂၉၆၃။ န စေဝုပဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စံ နေဝ ကာရာပေတဗ္ဗော။ တိရစ္ဆာနဂတောပိ ဒါသော ဝါ ဒါသီ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတောပိ ကမ္မကရော ဝါ န စေဝ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော နေဝ အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စံ ကာရာပေတဗ္ဗော။ အပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ မနုဿဘူတောတိ ဒီပေတိ။

၂၉၆၄။ ‘‘သဗ္ဗနီလာဒိ’’န္တိ ဣမိနာ –

‘‘သဗ္ဗနီလကမဉ္ဇေဋ္ဌ-ကဏှလောဟိတပီတကေ၊

မဟာနာမမဟာရင်္ဂ-ရတ္တေသူ’’တိ။ (ဝိ။ ဝိ။ ၅၉၈) –

ဝုတ္တာနိ အကပ္ပိယစီဝရာနိ သင်္ဂဟိတာနိ။ ‘‘နမတကံ နာမ ဧဠကလောမေဟိ ကတံ အဝါယိမံ စမ္မခဏ္ဍပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၄) အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တတ္တာ, ဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘သန္ထရဏသဒိသော ပိလောတိကာဟိ ကတော ပရိက္ခာရဝိသေသော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စ နိပဇ္ဇာယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော ပရိက္ခာရဝိသေသော နမတကံ နာမ။

၂၉၆၅။ ဆန္နမ္ပိ ပုရိသဗျဉ္ဇနံ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ စိန္တေတွာ ရာဂစိတ္တေန ဩလောကေန္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ။ သဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သဗ္ဗံ။

၂၉၆၆။ ဘိက္ခုံ ဒူရတောဝ ပဿိတွာ တဿ ဘိက္ခုနော ဒူရတော ဩက္ကမိတွာန မဂ္ဂေါ ဒါတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။

၂၉၆၇။ ဘိက္ခံ စရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုံ ပဿိတွာ ပန ယေန ဘိက္ခာယ စရတိ, တံ ပတ္တံ နီဟရိတွာ ဥပရိ ဆာဒေတွာ ဌိတံ သံဃာဋိစီဝရံ အပနေတွာ ဥက္ကုဇ္ဇံ ဥဒ္ဓံမုခံ ကတွာ ဘိက္ခုနော ဒဿေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၂၉၆၈။ ဥတုနီနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥတုကာလေ သဉ္ဇာတပုပ္ဖေ ကာလေ သံဝေလ္လိကံ ကာတုံ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတုံ မဟေသိနာ ကဋိသုတ္တကံ အနုညာတန္တိ ယောဇနာ, ဣမိနာ အညသ္မိံ ကာလေ ကဋိသုတ္တကံ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ယထာဟ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနိယာ သဗ္ဗကာလံ ကဋိသုတ္တကံ ဓာရေတဗ္ဗံ, ယာ ဓာရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဥတုနိယာ ကဋိသုတ္တက’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၂၂)။

၂၉၆၉။ ဣတ္ထိပေါသယုတန္တိ ဣတ္ထီဟိ ဝါ ပုရိသေဟိ ဝါ ဣတ္ထိပုရိသေဟိ ဝါ ယုတ္တံ။ ဣတ္ထိပေါသယုတ္တံ ဟတ္ထဝဋ္ဋကမေဝ ဝါ။ ပါဋင်္ကီတိ ပဋပေါဋ္ဋလိကံ။

၂၉၇၀။ ဂရုဓမ္မေတိ သံဃာဒိသေသေ။ မာနတ္တန္တိ ပက္ခမာနတ္တံ။ သမ္မန္နိတွာတိ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ သမ္မန္နိတွာ။

၂၉၇၁။ ယဿာ ဣတ္ထိယာ ပဗ္ဗဇိတကာလေ ဂဗ္ဘော ဝုဋ္ဌာတိ ဝိဇာယတိ ယဒိ, ပုတ္တော စေ, တဿာပိ ဒါရကမာတု ယာဝ သော ဒါရကော ဝိညုတံ ပါပုဏာတိ, ယာဝ ခါဒိတုံ, ဘုဉ္ဇိတုံ, နဟာယိတုဉ္စ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သက္ကောတိ, တာဝ ဒုတိယာ ဘိက္ခုနီ တထာ သမ္မန္နိတွာ ဒါတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။

၂၉၇၂။ သာ ပန မာတာ ဘိက္ခုနီ အတ္တနော ပုတ္တံ ပါယေတုံ, ဘောဇေတုံ, မဏ္ဍေတုံ, ဥရေ ကတွာ သယိတုဉ္စ လဘတီတိ ယောဇနာ။

၂၉၇၃။ ဒုတိယိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဒါရကေန သဟသေယျံ ဌပေတွာ ယထာ အညေသု ပုရိသေသု ဝတ္တိတဗ္ဗံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တထာ ဧဝ တသ္မိံ ဒါရကေ ဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၂၉၇၄။ ဝိဗ္ဘမေနေဝါတိ အတ္တနော ရုစိယာ သေတဝတ္ထာနံ ဂဟဏေနေဝ။ ယထာဟ – ‘‘ယသ္မာ သာ ဝိဗ္ဘန္တာ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဩဒါတာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝတ္ထာ, တသ္မာယေဝ သာ အဘိက္ခုနီ, န သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၄၃၄)။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။

၂၉၇၅။ ဂတာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘သကာဝါသာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ – ‘‘ယာ သာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနီ သကာဝါသာ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာ, သာ အာဂတာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ’’တိ။ န ကေဝလံ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ, ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ။ ဩဒါတာနိ ဂဟေတွာ ဝိဗ္ဘန္တာ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တံ လဘတိ။

၂၉၇၆။ ဝန္ဒနန္တိ ပါဒေ သမ္ဗာဟေတွာ ဝန္ဒနံ။ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သာဒိတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၃၄) အနုညာတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ။ တတြေကေ အာစရိယာ ‘‘သစေ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ အဝဿုတာ ဟောန္တိ သာရတ္တာ, ယထာဝတ္ထုကမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧကေ အာစရိယာ ‘‘နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တီတိ ဧဝံ အာစရိယဝါဒံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ, တံ ပမာဏံ။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သာဒိတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၃၄) ဟိ ဝစနေနေဝ ကပ္ပိယံ။

၂၉၇၇။ ယာယ ကာယစိ ဝစ္စကုဋိယာ ဝစ္စော န ကာတဗ္ဗော, ဟေဋ္ဌာ ဝိဝဋေ ဥဒ္ဓံ ပဋိစ္ဆန္နေ ပန ဝစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဟေဋ္ဌာ ဝိဝဋေ ဥပရိ ပဋိစ္ဆန္နေတိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ကူပေါ ခတော ဟောတိ, ဥပရိ ပန ပဒရမတ္တမေဝ သဗ္ဗဒိသာသု ပညာယတိ, ဧဝရူပေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၄၃၅) ဝုတ္တံ။

၂၉၇၈။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဘိက္ခုနိဥပဿယအန္တရဃရာဒိသဗ္ဗဋ္ဌာနေသု။ ဂိလာနာယာတိ ယဿာ ဝိနာ ပလ္လင်္ကံ န ဖာသု ဟောတိ။ အဍ္ဎပလ္လင်္ကန္တိ ဧကပါဒံ အာဘုဇိတွာ ကတပလ္လင်္ကံ။ သော ဧကံ ပဏှိံ ဦရုမူလာသန္နံ ကတွာ ဣတရံ ဒူရေ ကတွာ အာဘုဇိတပလ္လင်္ကော နာမ။

၂၉၇၉။ နရတိတ္ထေတိ ပုရိသာနံ နဟာနတိတ္ထေ။ ယထာဟ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနိယာ ပုရိသတိတ္ထေ နဟာယိတဗ္ဗံ, ယာ နဟာယေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, မဟိလာတိတ္ထေ နဟာယိတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၃၆)။

၂၉၈၀။ ယာ သမဏီ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဝါ ဝါသိတမတ္တိယာ ဝါသိတကာယ မတ္တိကာယ ဝါ ပဋိသောတေ ဝါ နှာယေယျ, တဿာ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။ ဝါသိတဝိသေသနေန အဝါသိတာ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ယထာဟ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပကတိမတ္တိက’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၃၆)။

၂၉၈၁။ အဘုတွာတိ ဧတ္ထ အာမိသအဂ္ဂံ ဂဟဏမတ္တမ္ပိ အကတွာ, ပတ္တစီဝရံ ကတိပယဒိဝသာနိပိ အပရိဘုဉ္ဇိတွာတိ အတ္ထော။ သစေ အသပ္ပါယံ, သဗ္ဗမ္ပိ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၉၈၂။ အနုပသမ္ပန္နေ အသန္တေ သဗ္ဗံ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ သန္နိဓိကတံ ဝါ သဗ္ဗံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ပကရဏဝသေန ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုနီဟိပိ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဘိက္ခူနမ္ပိ တထာဝိဓံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၂၁)။

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ခန္ဓကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုဗ္ဗိဓကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၈၃။ အပလောကနသညိတံ ကမ္မံ, ဉတ္တိကမ္မံ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနီတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ စတ္တာရီတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ ဣမာနီတိ အနန္တရမေဝ ဝက္ခမာနတ္တာ အာသန္နပစ္စက္ခဝစနံ။ ကမ္မာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နကမ္မနိဒဿနံ။ ‘‘အပလောကနသအဉတ’’န္တိအာဒိ တေသံ သရူပဒဿနံ။

တတြာယံ သင်္ခေပတော ဝိနိစ္ဆယော (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၅၊ ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၂) – အပလောကနကမ္မံ နာမ သီမဋ္ဌကသံဃံ သောဓေတွာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ တံ တံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ‘‘ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ဝုစ္စတိ။ ဉတ္တိကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ။ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ, ဧကာယ စ အနုဿာဝနာယာတိ ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယာယ အနုဿာဝနာယ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ။ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ, တီဟိ စ အနုဿာဝနာဟီတိ ဧဝံ ဉတ္တိစတုတ္ထာဟိ တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ။ ဉတ္တိ ဒုတိယာ ယဿ အနုဿာဝနဿ တံ ဉတ္တိဒုတိယံ, တေန ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ။ ဉတ္တိ စတုတ္ထာ ယဿ အနုဿာဝနတ္တယဿ တံ ဉတ္တိစတုတ္ထံ, တေန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ။

၂၉၈၄-၇။ တေသံ ဌာနဝသေန ဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အပလောကနကမ္မ’’န္တိအာဒိ။ နဝန္နံ ဌာနာနံ သမာဟာရော နဝဋ္ဌာနံ, ‘‘ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ဉတ္တိကမ္မန္တိ ဂမနကိရိယာကတ္တုနိဒဿနံ။ နဝဋ္ဌာနန္တိ ကမ္မနိဒဿနံ။ ဒုတိယန္တိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ။ သတ္တ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။

ဣဒါနိ တံ ဌာနဘေဒံ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဿာရဏဉ္စာ’’တိအာဒိ။ နိဿာရဏာဒိ ကမ္မဝိသေသာနံ သညာ။ အပလောကနကမ္မဉှိ နိဿာရဏံ…ပေ… ပဉ္စမံ ကမ္မလက္ခဏန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။

ဧဝံ နာမဝသေန ဒဿိတာနိ နိဿာရဏာဒီနိ အတ္ထတော ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဿာရဏဉ္စာ’’တိအာဒိ။ သမဏုဒ္ဒေသတောတိ ကဏ္ဋကသာမဏေရတော နိဿာရဏဉ္စ ဩသာရဏဉ္စ ဝဒေတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ကဏ္ဋကသာမဏေရဿ နိဿာရဏာ တာဒိသာနံယေဝ သမ္မာဝတ္တံ ဒိသွာ ပဝေသနာ ‘‘ဩသာရဏာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပဗ္ဗဇန္တေန ဟေတုဘူတေန ဘဏ္ဍုကံ ဘဏ္ဍုကမ္မပုစ္ဆနံ ဝဒေယျာတိ အတ္ထော။ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ ကေသစ္ဆေဒနပုစ္ဆနံ ဘဏ္ဍုကမ္မံ နာမ။ ဆန္နေန ဟေတုဘူတေန ဗြဟ္မဒဏ္ဍကံ ကမ္မံ ဝဒေတိ ယောဇနာ။ တထာရူပဿာတိ ဆန္နသဒိသဿ မုခရဿ ဘိက္ခူ ဒုရုတ္တဝစနေန ဃဋ္ဋေန္တဿ။ ကာတဗ္ဗောတိ ‘‘ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု မုခရော ဘိက္ခူ ဒုရုတ္တဝစနေဟိ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိဟရတိ, သော ဘိက္ခု ယံ ဣစ္ဆေယျ, တံ ဝဒေယျ။ ဘိက္ခူဟိ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု နေဝ ဝတ္တဗ္ဗော, န ဩဝဒိတဗ္ဗော, န အနုသာသိတဗ္ဗော။ သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍဿ ဒါနံ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ။ ဒုတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ… တတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍဿ ဒါနံ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၉၅-၄၉၆) ဧဝံ ဗြဟ္မဒဏ္ဍော ကာတဗ္ဗော။

၂၉၈၈-၉။ ‘‘အာပုစ္ဆိတွာနာ’’တိ ပုဗ္ဗကိရိယာယ ‘‘ဂဟိတာယာ’’တိ အပရကိရိယာ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗာ, ‘‘ရုစိယာ’’တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရာဒီန’’န္တိ သေသော။ သဗ္ဗော သံဃော သန္နိပတိတွာန သဗ္ဗသော သဗ္ဗေ သီမဋ္ဌေ အာဂတာဂတေ ဘိက္ခူ အာပုစ္ဆိတွာန ‘‘ဣတ္ထန္နာမေန ပရိက္ခာရေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ရုစ္စတိ တဿ ဒါန’’န္တိ ဝိသုံ ပုစ္ဆိတွာ ဂဟိတာယ ဘိက္ခူနံ ရုစိယာ တိက္ခတ္တုံ အပလောကေတွာ စီဝရာဒိပရိက္ခာရံ အစ္ဆိန္နစီဝရာဒီနံ ဒေတိ, ယံ ဧဝံဘူတံ သံဃဿ ဒါနံ, တံ တဿ အပလောကနကမ္မဿ ကမ္မလက္ခဏံ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ လက္ခီယတီတိ လက္ခဏံ, ကမ္မမေဝ လက္ခဏံ, န နိဿာရဏာဒီနီတိ ကမ္မလက္ခဏံ။

၂၉၉၀-၁။ ဧဝံ အပလောကနကမ္မဿ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝသေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဉတ္တိကမ္မဿ ကမ္မလက္ခဏံ တာဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဿာရဏ’’န္တိအာဒိ။ ဣတိ ‘‘ဉတ္တိယာ နဝ ဌာနာနီ’’တိ အယမုဒ္ဒေသော ဝက္ခမာနေန ‘‘ဝိနိစ္ဆယေ’’တိအာဒိနိဒ္ဒေသေနေဝ ဝိဘာဝီယတိ။

၂၉၉၂။ ဝိနိစ္ဆယေတိ ဥဗ္ဗာဟိကဝိနိစ္ဆယေ။ အသမ္ပတ္တေတိ နိဋ္ဌံ အဂတေ။ ထေရဿာတိ ဓမ္မကထိကဿ။ တေနေဝါဟ ‘‘အဝိနယညုနော’’တိ။ တဿ ‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ, အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ဓမ္မကထိကော, ဣမဿ နေဝ သုတ္တံ အာဂစ္ဆတိ, နော သုတ္တဝိဘင်္ဂေါ, သော အတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ပဋိဗာဟတိ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ အဝသေသာ ဣမံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေယျာမာ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၃၃) ဧဝံ ဥဗ္ဗာဟိကဝိနိစ္ဆယေ ဓမ္မကထိကဿ ဘိက္ခုနော ယာ နိဿရဏာ ဝုတ္တာ, သာ ဉတ္တိကမ္မေ ‘‘နိဿာရဏာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၂၉၉၃-၄။ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော, အနုသိဋ္ဌော သော မယာ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော အာဂစ္ဆေယျာတိ။ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၂၆) ဝစနပဋိသံယုတ္တဿ သံဃဿ သမ္မုခါနယနံ, သာ ဩသာရဏာ နာမ။ ‘‘အာဂစ္ဆ ဩသာရဏာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

ဥပေါသထဝသေနာပိ, ပဝါရဏာဝသေနာပိ။ ဉတ္တိယာ ဌပိတတ္တာတိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျ’’ (မဟာဝ။ ၁၃၄), ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ပဝါရေယျာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၁၀) ဥပေါသထပဝါရဏာဝသေန ဉတ္တိယာ ဌပိတတ္တာ ဥပေါသထော, ပဝါရဏာ ဝါတိ ဣမာနိ ဒွေ ဉတ္တိကမ္မာနိ။

‘‘ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဉှိ, အနုသာသေယျဟန္တိ စာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမံ အနုသာသေယျ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၂၆) အယံ ဧကာ ဉတ္တိ ဂဟိတာ။

၂၉၉၅။ ‘‘ဣတ္ထန္နာမမဟံ ဘိက္ခုံ, ပုစ္ဆေယျံ ဝိနယန္တိ စာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၅၁) အယံ ဧကာ ဉတ္တိ ဂဟိတာ။ ဧဝမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ အနုသာသေယျာ’’တိ, ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမံ အန္တရာယိကေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၂၆), ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ အန္တရာယိကေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆေယျာ’’တိ, ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၅၁), ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေယျ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၅၂), ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေယျာ’’တိ – (မဟာဝ။ ၁၅၂) ဣမာ ဆ ဉတ္တိယော ဂဟိတာ။ ဧဝံ ပုရိမာ ဒွေ, ဣမာ စ ဆာတိ ဧဒိသာ ဣမာ အဋ္ဌ ဉတ္တိယော ‘‘သမ္မုတီ’’တိ ဝုတ္တာ။

၂၉၉၆။ နိဿဋ္ဌစီဝရာဒီနံ ဒါနန္တိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော နိဿဂ္ဂိယံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၆၄) ဧဝံ နိဿဋ္ဌစီဝရပတ္တာဒီနံ ဒါနံ ‘‘ဒါန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အာပတ္တီနံ ပဋိဂ္ဂါဟောတိ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ သရတိ ဝိဝရတိ ဥတ္တာနိံ ကရောတိ ဒေသေတိ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၃၉), ‘‘ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၃၉)။ တေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ပဿသီ’’တိ။ ‘‘အာမ ပဿာမီ’’တိ။ ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာသီ’’တိ။ ဧဝံ အာပတ္တီနံ ပဋိဂ္ဂါဟော ‘‘ပဋိဂ္ဂါဟော’’တိ ဝုစ္စတိ။

၂၉၉၇။ ပဝါရုက္ကဍ္ဎနာတိ ပဝါရဏုက္ကဍ္ဎနာ။ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဏ-ကာရလောပေါ။ အထ ဝါ ပဝါရဏံ ပဝါရောတိ ပဝါရဏ-သဒ္ဒပရိယာယော ပဝါရ-သဒ္ဒေါ။ ‘‘ဣမံ ဥပေါသထံ ကတွာ, ကာဠေ ပဝါရယာမီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ အာဝါသိကာ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ကာဠေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၄၀) အယံ ဉတ္တိ ဥပလက္ခဏတော ဒဿိတာ။ ဧဝံ ကတပဝါရဏာ ‘‘ပစ္စုက္ကဍ္ဎနာ’’တိ မတာ။ ဧတ္ထ စ ကာဠေတိ ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခုပေါသထေ။ ဣမိနာ စ ‘‘အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ အယံ ဉတ္တိ စ ဥပလက္ခိတာ။ ဇုဏှေတိ အပရကတ္တိကဇုဏှပက္ခဥပေါသထေ။

၂၉၉၈။ တိဏဝတ္ထာရကေတိ တိဏဝတ္ထာရကသမထေ။ သဗ္ဗပဌမာ ဉတ္တီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ ဉတ္တိ ဝုစ္စတိ။ ဣတရာ စာတိ ဥဘယပက္ခေ ပစ္စေကံ ဌပိတာ ဒွေ ဉတ္တိယော စာတိ ဧဝံ တိဓာ ပဝတ္တံ ဧတံ ဉတ္တိကမ္မံ ကမ္မလက္ခဏံ ဣတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ‘‘ဝိနိစ္ဆယေ’’တိအာဒိနာ ဉတ္တိယာ နဝ ဌာနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ယောဇနာ။

၂၉၉၉-၃၀၀၀။ ဧဝံ ဉတ္တိကမ္မေ နဝ ဌာနာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ သတ္တ ဌာနာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဉတ္တိဒုတိယကမ္မမ္ပီ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဉတ္တိဒုတိယကမ္မ’’န္တိအာဒိကာ ဥဒ္ဒေသဂါထာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ။

နိဒ္ဒေသေ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပတ္တုက္ကုဇ္ဇနံ ဂဟိတံ။ နိဿာရောသာရဏာ မတာတိ ‘‘နိဿာရဏာ, ဩသာရဏာ’’တိ စ မတာ။ တတ္ထ ဘိက္ခူနံ အလာဘာယ ပရိသက္ကနာဒိကေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဥပါသကဿ သံဃေန အသမ္ဘောဂကရဏတ္ထံ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနဝသေန နိဿာရဏာ စ တဿေဝ သမ္မာ ဝတ္တန္တဿ ပတ္တုက္ကုဇ္ဇနဝသေန ဩသာရဏာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သာ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကေ ဝဍ္ဎလိစ္ဆဝိဝတ္ထုသ္မိံ (စူဠဝ။ ၂၆၅) ဝုတ္တာ။

၃၀၀၁။ သီမာဒိသမ္မုတိ သမ္မုတိ နာမ။ သာ ပဉ္စဒသဓာ မတာတိ သီမာသမ္မုတိ တိစီဝရေနအဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ သန္ထတသမ္မုတိ ဘတ္တုဒ္ဒေသက သေနာသနဂ္ဂါဟာပက ဘဏ္ဍာဂါရိက စီဝရပဋိဂ္ဂါဟက ယာဂုဘာဇက ဖလဘာဇက ခဇ္ဇဘာဇက အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇက သာဋိယဂ္ဂါဟာပက ပတ္တဂ္ဂါဟာပက အာရာမိကပေသက သာမဏေရပေသကသမ္မုတီတိ ဧဝံ သာ သမ္မုတိ ပဉ္စဒသဝိဓာ မတာတိ အတ္ထော။ ကထိနဿ ဝတ္ထံ, တဿ။ မတောယေဝ မတကော, မတကဿ ဝါသော မတကဝါသော, တဿ မတကဝါသသော, မတကစီဝရဿ။

၃၀၀၂။ အာနိသံသခေတ္တဘူတပဉ္စမာသဗ္ဘန္တရေယေဝ ဥဗ္ဘာရော အန္တရုဗ္ဘာရော။ ကုဋိဝတ္ထုဿ, ဝိဟာရဿ ဝတ္ထုနော စ ဒေသနာ ဒေသနာ နာမာတိ ယောဇနာ။

၃၀၀၃။ တိဏဝတ္ထာရကေ ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ သာဓာရဏဝသေန ဌပေတဗ္ဗဉတ္တိ စ ပစ္ဆာ ပက္ခဒွယေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဌပေတဗ္ဗာ ဒွေ ဉတ္တိယော စာတိ တိဿော ဉတ္တိယော ကမ္မဝါစာယ အဘာဝေန ဉတ္တိကမ္မေ ‘‘ကမ္မလက္ခဏ’’န္တိ ဒဿိတာ, ပစ္ဆာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒွီသု ပက္ခေသု ဝတ္တဗ္ဗာ ဒွေ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ‘‘ကမ္မလက္ခဏ’’န္တိ ဒဿိတာတိ တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တိဏဝတ္ထာရကေ ကမ္မေ’’တိ။ ‘‘မောဟာရောပနတာဒိသူ’’တိ ဣမိနာ ပါစိတ္တိယေသု ဒဿိတမောဟာရောပနကမ္မဉ္စ အညဝါဒကဝိဟေသကာရောပနကမ္မာဒိဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ။ ကမ္မလက္ခဏမေဝ ကမ္မလက္ခဏတာ။

၃၀၀၄-၅။ ဣတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန ဣမေ သတ္တ ဌာနဘေဒါ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဿ။ ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ သတ္တ ဌာနာနိ ဒဿေတွာ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေ ဌာနဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တထာ’’တိအာဒိ။

၃၀၀၆။ တဇ္ဇနာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နိယဿာဒီနံ ဂဟဏံ။ တေသံ သတ္တန္နံ ကမ္မာနံ။ ပဿဒ္ဓိ ဝူပသမော။

၃၀၀၇။ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေါ’’တိ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တာ။

၃၀၀၈-၉။ မူလပဋိက္ကဿော မူလာယ ပဋိကဿနာ, ဂါထာဗန္ဓဝသေန က-ကာရဿ ဒွေဘာဝေါ။ ဥက္ခိတ္တဿာနုဝတ္တိကာတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ ဧကာ ယာဝတတိယကာ, အဋ္ဌ သံဃာဒိသေသာ, အရိဋ္ဌော စဏ္ဍကာဠီ စ ဒွေ, ဣမေ ဧကာဒသ ယာဝတတိယကာ ဘဝန္တိ။ ဣမေသံ ဝသာတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာဒီနိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဝုတ္တာနိ, ဣမေသံ သမနုဘာသနကမ္မာနံ ဝသေန။ ဒသေကာတိ ဧကာဒသ။

၃၀၁၁။ ဧဝံ စတုန္နမ္ပိ ကမ္မာနံ ဌာနဘေဒံ ဒဿေတွာ အနွယတော, ဗျတိရေကတော စ ကာတဗ္ဗပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အပလောကနကမ္မဉ္စာ’’တိအာဒိ။ ဉတ္တိယာပိ န ကာရယေ, ဉတ္တိဒုတိယေနပိ န ကာရယေတိ ယောဇနာ။

၃၀၁၂။ အပလောကနကမ္မေ ဝုတ္တလက္ခဏေန ဉတ္တိကမ္မာဒီနမ္ပိ ကာတဗ္ဗပ္ပကာရော သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ တံ အဒဿေတွာ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ လဗ္ဘမာနဝိသေသံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဉတ္တိဒုတိယကမ္မာနီ’’တိအာဒိ။ အပလောကေတွာ ကာတဗ္ဗာနိ လဟုကာနိပိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မာနိ အတ္ထီတိ ယောဇနာ။ တာနိ ပန ကတမာနီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာ သမ္မုတိယော သိယု’’န္တိ။ ဧတ္ထ သီမာသမ္မုတိံ ဝိနာ သေသာ တိစီဝရေနအဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိအာဒယော သဗ္ဗာပိ သမ္မုတိယောတိ အတ္ထော။

၃၀၁၃။ သေသာနီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ သေသာနိ သီမာသမ္မုတိအာဒီနိ ဆ ကမ္မာနိ။ န ဝဋ္ဋတီတိ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဂါထာဗန္ဓဝသေန န-ကာရလောပေါ။ ယထာဟ ‘‘သီမာသမ္မုတိ, သီမာသမူဟနနံ, ကထိနဒါနံ, ကထိနုဒ္ဓါရော, ကုဋိဝတ္ထုဒေသနာ, ဝိဟာရဝတ္ထုဒေသနာတိ ဣမာနိ ဆ ကမ္မာနိ ဂရုကာနိ အပလောကေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစံ သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၂)။ ‘‘အပလောကေတွာ ကာတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေနာပိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋန္တေဝ။ တေနေဝါဟ ‘‘ယထာဝုတ္တနယေနေဝ, တေန တေနေဝ ကာရယေ’’တိ, ယော ယော နယော တံ တံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝုတ္တော, တေနေဝ တေနေဝ နယေနာတိ အတ္ထော။

စတုဗ္ဗိဓကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ။

ကမ္မဝိပတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၁၄။ ကမ္မာနံ ဝိပတ္တိယာ ဒဿိတာယ သမ္ပတ္တိပိ ဗျတိရေကတော ဝိညာယတီတိ ကမ္မဝိပတ္တိံ တာဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိအာဒိ။ ဝသတိ ဧတ္ထ ကမ္မသင်္ခါတံ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ဝတ္ထု, ကမ္မဿ ပဓာနကာရဏံ, တတော ဝတ္ထုတော စ။ အနုဿာဝနသီမတောတိ အနုဿာဝနတော, သီမတော စ။ ပဉ္စေဝါတိ ဧဝကာရေန ကမ္မဒေါသာနံ ဧတံပရမတံ ဒဿေတိ။

၃၀၁၅။ ယထာနိက္ခိတ္တကမ္မဒေါသမာတိကာနုက္ကမေ ကမ္မဝိပတ္တိံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမ္မုခါ’’တိအာဒိ။ သံဃဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခါသင်္ခါတံ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္မုခါဝိနယံ ဥပနေတွာ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ သမ္မုခါကရဏီယံ နာမ။

တတ္ထ ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ ကမ္မပတ္တာ, တေ အာဂတာ ဟောန္တိ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟဋော ဟောတိ, သမ္မုခီဘူတာ န ပဋိက္ကောသန္တိ, အယံ သံဃသမ္မုခတာ။ ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ယေန သတ္ထုသာသနေန သံဃော တံ ကမ္မံ ကရောတိ, အယံ ဓမ္မသမ္မုခတာ, ဝိနယသမ္မုခတာ။ တတ္ထ ဓမ္မောတိ ဘူတံ ဝတ္ထု။ ဝိနယောတိ စောဒနာ စေဝ သာရဏာ စ။ သတ္ထုသာသနံ နာမ ဉတ္တိသမ္ပဒါ စေဝ အနုဿာဝနသမ္ပဒါ စ။ ယဿ သံဃော တံ ကမ္မံ ကရောတိ, တဿ သမ္မုခဘာဝေါ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ။ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓေန သမ္မုခါဝိနယေန ယံ သံဃကမ္မံ ‘‘ကရဏီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ အသမ္မုခါ ကရောတိ စတုဗ္ဗိဓလက္ခဏတော ဧကမ္ပိ ပရိဟာပေတွာ ကရောတိ, တံ ကမ္မံ ဝတ္ထုဝိပန္နံ သမ္မုခါဝိနယသင်္ခါတေန ဝတ္ထုနာ ဝေကလ္လံ ‘‘အဓမ္မကမ္မ’’န္တိ ပဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၁၆-၈။ ဧဝံ သမ္မုခါကရဏီယေ ဝတ္ထုတော ကမ္မဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ အသမ္မုခါကရဏီယံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အသမ္မုခါ’’တိအာဒိ။

ဒေဝဒတ္တဿ ကတံ ပကာသနီယကမ္မဉ္စ။ သေက္ခသမ္မုတိ ဥမ္မတ္တကသမ္မုတီတိ ယောဇနာ။ အဝန္ဒိယကမ္မံ ပုဂ္ဂလသီသေန ‘‘အဝန္ဒိယော’’တိ ဝုတ္တံ။ အဍ္ဎကာသိယာ ဂဏိကာယ အနုညာတာ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ ဒူတူပသမ္ပဒါ။ ဣတိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ကမ္မာနိ ဌပေတွာန သေသာနိ ပန သဗ္ဗသော သဗ္ဗာနိ ကမ္မာနိ ‘‘သမ္မုခါကရဏီယာနီ’’တိ သောဘနဂမနာဒီဟိ သုဂတော သတ္ထာ အဗြဝိ ကထေသီတိ ယောဇနာ။

၃၀၁၉-၂၀။ ဧဝံ ဝတ္ထုတော ကမ္မဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဉတ္တိတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဉတ္တိတော’’တိအာဒိ။ ဝိပဇ္ဇနနယာတိ ဝိနယဝိပဇ္ဇနက္ကမာ။ ဝတ္ထုံ န ပရာမသတီတိ ယဿ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မံ ကရောတိ, တံ န ပရာမသတိ တဿ နာမံ န ဂဏှာတိ။ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝဒတိ။ ဧဝံ ဝတ္ထုံ န ပရာမသတိ။

သံဃံ န ပရာမသတီတိ သံဃဿ နာမံ န ပရာမသတိ တဿ နာမံ န ဂဏှာတိ။ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝဒတိ။ ဧဝံ သံဃံ န ပရာမသတိ။

ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတီတိ ယော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ဥပဇ္ဈာယော, တံ န ပရာမသတိ တဿ နာမံ န ဂဏှာတိ။ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝဒတိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတိ။

ဉတ္တိံ န ပရာမသတီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဉတ္တိံ န ပရာမသတိ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ ဒွိက္ခတ္တုံ ကမ္မဝါစာယ ဧဝ အနုဿာဝနကမ္မံ ကရောတိ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေပိ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ စတုက္ခတ္တုံ ကမ္မဝါစာယ ဧဝ အနုဿာဝနကမ္မံ ကရောတိ။ ဧဝံ ဉတ္တိံ န ပရာမသတိ။

ပစ္ဆာ ဝါ ဉတ္တိံ ဌပေတီတိ ပဌမံ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနကမ္မံ ကတွာ ‘‘ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ ဝဒတိ။ ဧဝံ ပစ္ဆာ ဉတ္တိံ ဌပေတိ။ ပဉ္စဟေတေဟီတိ ဧတေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ။

၃၀၂၁-၂။ ဧဝံ ဉတ္တိတော ကမ္မဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနုဿာဝနတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘အနုဿာဝနတော’’တိအာဒိ။ အနုဿာဝနတော ကမ္မဒေါသာ ပဉ္စ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။ ‘‘န ပရာမသတိ ဝတ္ထုံ ဝါ’’တိအာဒီသု ဝတ္ထုအာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧဝံ ပန နေသံ အပရာမသနံ ဟောတိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၅) – ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော’’တိ ပဌမာနုဿာဝနေ ဝါ ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ… တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ, ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော’’တိ ဒုတိယတတိယာနုဿာဝနေသု ဝါ ‘‘အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝဒန္တော ဝတ္ထုံ န ပရာမသတိ နာမ။

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝဒန္တော သံဃံ န ပရာမသတိ နာမ။

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝဒန္တော ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတိ နာမ။

သာဝနံ ဟာပေတီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနံ န ကရောတိ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဉတ္တိမေဝ ဌပေတိ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေ စတုက္ခတ္တုံ ဉတ္တိမေဝ ဌပေတိ။ ဧဝံ အနုဿာဝနံ ဟာပေတိ။ ယောပိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဧကံ ကမ္မဝါစံ အနုဿာဝေန္တော အက္ခရံ ဝါ ဆဍ္ဍေတိ, ပဒံ ဝါ ဒုရုတ္တံ ကရောတိ, အယမ္ပိ အနုဿာဝနံ ဟာပေတိယေဝ။ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေ ပန ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ သကိမေဝ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနံ ကရောန္တောပိ အက္ခရံ ဝါ ပဒံ ဝါ ဆဍ္ဍေန္တောပိ ဒုရုတ္တံ ကရောန္တောပိ အနုဿာဝနံ ဟာပေတိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဒုရုတ္တံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ ပန အယံ ဝိနိစ္ဆယော (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၅) – ယော ဟိ အညသ္မိံ အက္ခရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အညံ ဝဒတိ, အယံ ဒုရုတ္တံ ကရောတိ နာမ။ တသ္မာ ကမ္မဝါစံ ကရောန္တေန ဘိက္ခုနာ ယွာယံ –

‘‘သိထိလံ ဓနိတဉ္စ ဒီဃရဿံ၊

ဂရုကံ လဟုကဉ္စ နိဂ္ဂဟိတံ၊

သမ္ဗန္ဓံ ဝဝတ္ထိတံ ဝိမုတ္တံ၊

ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါ’’တိ။ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၅) –

ဝုတ္တော, အယံ သုဋ္ဌု ဥပလက္ခေတဗ္ဗော။

ဧတ္ထ ဟိ သိထိလံ နာမ ပဉ္စသု ဝဂ္ဂေသု ပဌမတတိယံ။ ဓနိတံ နာမ တေသွေဝ ဒုတိယစတုတ္ထံ။ ဒီဃန္တိ ဒီဃေန ကာလေန ဝတ္တဗ္ဗံ အာကာရာဒိ။ ရဿန္တိ တတော ဥပဍ္ဎကာလေန ဝတ္တဗ္ဗံ အကာရာဒိ။ ဂရုကန္တိ ဒီဃမေဝ, ယံ ဝါ ‘‘အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရဿ, ယဿ နက္ခမတီ’’တိ ဧဝံ သံယောဂပရံ ကတွာ ဝုစ္စတိ။ လဟုကန္တိ ရဿမေဝ, ယံ ဝါ ‘‘အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရဿ, ယဿ န ခမတီ’’တိ ဧဝံ အသံယောဂပရံ ကတွာ ဝုစ္စတိ။ နိဂ္ဂဟိတန္တိ ယံ ကရဏာနိ နိဂ္ဂဟေတွာ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သမ္ဗန္ဓန္တိ ယံ ပရပဒေန သမ္ဗန္ဓိတွာ ‘‘တုဏှဿာ’’တိ ဝါ ‘‘တုဏှိဿာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စတိ။ ဝဝတ္ထိတန္တိ ယံ ပရပဒေန အသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘တုဏှီ အဿာ’’တိ ဝါ ‘‘တုဏှ အဿာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စတိ။ ဝိမုတ္တန္တိ ယံ ကရဏာနိ အနိဂ္ဂဟေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ အကတွာ ဝုစ္စတိ။

တတ္ထ ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တ-ကာရဿ ထ-ကာရံ ကတွာ ‘‘သုဏာထု မေ’’တိ ဝစနံ သိထိလဿ ဓနိတကရဏံ နာမ, တထာ ‘‘ပတ္တကလ္လံ, ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပတ္ထကလ္လံ, ဧသာ ဉတ္ထီ’’တိအာဒိဝစနဉ္စ။ ‘‘ဘန္တေ သံဃော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘကာရဃကာရာနံ ဗကာရဂကာရေ ကတွာ ‘‘ဗန္တေ သံဂေါ’’တိ ဝစနံ ဓနိတဿ သိထိလကရဏံ နာမ။ ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ ဝိဝဋေန မုခေန ဝတ္တဗ္ဗေ ပန ‘‘သုဏံတု မေ’’တိ ဝါ ‘‘ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဧသံ ဉတ္တီ’’တိ ဝါ အဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ ကတွာ ဝစနံ ဝိမုတ္တဿ နိဂ္ဂဟိတဝစနံ နာမ။ ‘‘ပတ္တကလ္လ’’န္တိ အဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပတ္တကလ္လာ’’တိ ဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ အကတွာ ဝစနံ နိဂ္ဂဟိတဿ ဝိမုတ္တဝစနံ နာမ။ ဣတိ သိထိလေ ကတ္တဗ္ဗေ ဓနိတံ, ဓနိတေ ကတ္တဗ္ဗေ သိထိလံ, ဝိမုတ္တေ ကတ္တဗ္ဗေ နိဂ္ဂဟိတံ, နိဂ္ဂဟိတေ ကတ္တဗ္ဗေ ဝိမုတ္တန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဗျဉ္ဇနာနိ အန္တောကမ္မဝါစာယ ကမ္မံ ဒူသေန္တိ။ ဧဝံ ဝဒန္တော ဟိ အညသ္မိံ အက္ခရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အညံ ဝဒတိ, ဒုရုတ္တံ ကရောတီတိ ဝုစ္စတိ။

ဣတရေသု ပန ဒီဃရဿာဒီသု ဆသု ဗျဉ္ဇနေသု ဒီဃဋ္ဌာနေ ဒီဃမေဝ, ရဿဋ္ဌာနေ စ ရဿမေဝါတိ ဧဝံ ယထာဌာနေ တံ တဒေဝ အက္ခရံ ဘာသန္တေန အနုက္ကမာဂတံ ပဝေဏိံ အဝိနာသေန္တေန ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ။ သစေ ပန ဧဝံ အကတွာ ဒီဃေ ဝတ္တဗ္ဗေ ရဿံ, ရဿေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒီဃံ ဝဒတိ, တထာ ဂရုကေ ဝတ္တဗ္ဗေ လဟုကံ, လဟုကေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂရုကံ ဝဒတိ, သမ္ဗန္ဓေ ဝါ ပန ဝတ္တဗ္ဗေ ဝဝတ္ထိတံ, ဝဝတ္ထိတေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ သမ္ဗန္ဓံ ဝဒတိ, ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကမ္မဝါစာ န ကုပ္ပတိ။ ဣမာနိ ဟိ ဆ ဗျဉ္ဇနာနိ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ။

ယံ ပန သုတ္တန္တိကတ္ထေရာ ‘‘ဒ-ကာရော တ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, တ-ကာရော ဒ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, စ-ကာရော ဇ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, ဇ-ကာရော စ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, ယ-ကာရော က-ကာရမာပဇ္ဇတိ, က-ကာရော ယ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဒ-ကာရာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗေသု တ-ကာရာဒိဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ကမ္မဝါစံ ပတွာ န ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ဝိနယဓရေန နေဝ ဒ-ကာရော တ-ကာရော ကာတဗ္ဗော…ပေ… န က-ကာရော ယ-ကာရော။ ယထာပါဠိယာ နိရုတ္တိံ သောဓေတွာ ဒသဝိဓာယ ဗျဉ္ဇနနိရုတ္တိယာ ဝုတ္တဒေါသေ ပရိဟရန္တေန ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ။ ဣတရထာ ဟိ သာဝနံ ဟာပေတိ နာမ။

အသမယေ သာဝေတီတိ သာဝနာယ အကာလေ အနဝကာသေ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ ပဌမံယေဝ အနုဿာဝနကမ္မံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဉတ္တိံ ဌပေတိ။ ဣတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အနုဿာဝနတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တိ။ တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ ပန ဝိပဇ္ဇန္တိ, အနုဿာဝနတောပိ စာ’’တိ။

၃၀၂၃။ ဧဝံ အနုဿာဝနတော ကမ္မဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ သီမတော ကမ္မဝိပတ္တိ ဥပေါသထက္ခန္ဓကကထာယ ဝုတ္တနယာ ဧဝါတိ တမေဝ အတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဧကာဒသဟိ…ပေ… မယာ’’တိ။ ကမ္မဒေါသောယေဝ ကမ္မဒေါသတာ။ တာဝ ပဌမံ။

၃၀၂၄-၇။ ဧဝံ သီမတော ကမ္မဝိပတ္တိံ အတိဒေသတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရိသဝသေန ဒဿေတုမာဟ ‘‘စတုဝဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိ။ ကမ္မပတ္တာတိ ဧတ္ထ ‘‘စတ္တာရော ပကတတ္တာ’’တိ သေသော။ ယထာဟ – ‘‘စတုဝဂ္ဂကရဏေ ကမ္မေ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပကတတ္တာ ကမ္မပတ္တာ’’တိ (ပရိ။ ၄၉၇)။ ဧတ္ထ စ ပကတတ္တာ နာမ အနုက္ခိတ္တာ အနိဿာရိတာ ပရိသုဒ္ဓသီလာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ။ ကမ္မပတ္တာ ကမ္မဿ အရဟာ အနုစ္ဆဝိကာ သာမိနော။ န တေဟိ ဝိနာ တံ ကမ္မံ ကရီယတိ, န တေသံ ဆန္ဒော ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိ ဝါ ဧတိ။ အနာဂတာတိ ပရိသာယ ဟတ္ထပါသံ အနာဂတာ။ ဆန္ဒောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဆန္ဒာရဟာန’’န္တိ သေသော။ ယထာဟ ‘‘အဝသေသာ ပကတတ္တာ ဆန္ဒာရဟာ’’တိ။ ဣမိနာ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတိ – ‘‘အဝသေသာ ပန သစေပိ သဟဿမတ္တာ ဟောန္တိ, သစေ သမာနသံဝါသကာ, သဗ္ဗေ ဆန္ဒာရဟာဝ ဟောန္တိ, ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ ဒတွာ အာဂစ္ဆန္တု ဝါ မာ ဝါ, ကမ္မံ ပန တိဋ္ဌတီ’’တိ။ သမ္မုခါတိ သမ္မုခီဘူတာ။

တိဝင်္ဂိကောတိ ကမ္မပတ္တာနာဂမနဆန္ဒာနာဟရဏပဋိက္ကောသနသင်္ခါတအင်္ဂတ္တယယုတ္တော။ ဒေါသော ကမ္မဝိပတ္တိလက္ခဏော။ ပရိသာယ ဝသာ သိယာတိ ပရိသဝသေန ဟောတိ။

ပဋိသေဓေန္တီတိ ပဋိက္ကောသန္တိ။ ဒုတိယေ စတုဝဂ္ဂိကေ ကမ္မေ ဒုဝင်္ဂိကော ဒေါသော ပရိသာယ ဝသာ သိယာတိ ယောဇနာ။

ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ တတိယေ စတုဝဂ္ဂိကေ ပဋိက္ကောသောဝ အတ္ထိ, န ဣတရေ ပရိသဒေါသာတိ ဧကင်္ဂိကော ဒေါသော ပရိသာယ ဝသာ သိယာတိ ယောဇနာ။ ဒုဝင်္ဂ ယုတ္တပရိသာဒေါသဿ ဒုတိယံ ဒေသိတတ္တာ ဒုဝင်္ဂ ယုတ္တပရိသာဒေါသော ‘‘ဒုတိယော’’တိ ဝုတ္တော။ တထာ တတိယံ ဒေသိတတ္တာ ဧကင်္ဂယုတ္တော တတိယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမမေဝ နယံ ပဉ္စဝဂ္ဂါဒိသံဃတ္တယဿ အတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဧဝံ…ပေ… တိဝိဓေသုပီ’’တိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒသဝဂ္ဂဝီသတိဝဂ္ဂသံဃာနံ ဂဟဏံ။

၃၀၂၈။ ဧဝံ စတူသု သံဃေသု စတုန္နံ တိကာနံ ဝသေန ပရိသတော ကမ္မဝိပတ္တိယာ ဒွါဒသဝိဓတံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘စတုတ္ထိကာ’’တိ။ အနုဝါဒေန ‘‘ဒသ ဒွေ သိယု’’န္တိ ဝိဓီယတိ။ ပရိသာဝသာ စတုတ္ထိကာ ဒေါသာ ဒသ ဒွေ ဒွါဒသ သိယုန္တိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ‘‘ဝတ္ထုတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု ကမ္မဒေါသေသု, နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ ‘‘ပရိသာဝသာ’’တိ ဣဒံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ။ ကမ္မာနီတိ အပလောကနာဒီနိ စတ္တာရိ။ ဧတ္ထ စ စတုဝဂ္ဂါဒိကရဏီယေသု ကမ္မေသု ပကတတ္တေန ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ကတမေဝ ကမ္မံ ကမ္မပတ္တေန ကတံ ဟောတိ။ ကမ္မပတ္တေ ပကတတ္တေ ဌပေတွာ အပကတတ္တေန ကေနစိ, ကေဝလေနေဝ ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ကတံ အပကတတ္တကမ္မပတ္တလက္ခဏာဘာဝါ, ကမ္မပတ္တေန စ ကမ္မဝါစာယ အဿာဝိတတ္တာ အနုဿာဝနဒေါသေန ဝိပန္နံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ပေါရာဏကဝိနယဓရတ္ထေရာ ကမ္မဝိပတ္တိသင်္ကာပရိဟာရတ္ထံ ဒွီဟိ တီဟိ ဧကတော ကမ္မဝါစံ သာဝယန္တိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပရိဝါရာဝသာနေ ပါဠိယာ (ပရိ။ ၄၈၂ အာဒယော) ဝါ အဋ္ဌကထာယ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၈၂ အာဒယော) စ ဂဟေတဗ္ဗော။

ကမ္မဝိပတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၂၉။ ဆတ္တံ ပဏ္ဏမယံ ကိဉ္စီတိ တာလပဏ္ဏာဒိပဏ္ဏစ္ဆဒနံ ယံ ကိဉ္စိ ဆတ္တံ။ ဗဟီတိ ဥပရိ။ အန္တောတိ ဟေဋ္ဌာ။ သိဗ္ဗိတုန္တိ ရူပံ ဒဿေတွာ သူစိကမ္မံ ကာတုံ။

၃၀၃၀။ ပဏ္ဏေတိ ဆဒနပဏ္ဏေ။ အဍ္ဎစန္ဒန္တိ အဍ္ဎစန္ဒာကာရံ။ မကရဒန္တကန္တိ မကရဒန္တာကာရံ, ယံ ‘‘ဂိရိကူဋ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ မုခဝဋ္ဋိယာ နာမေတွာ ဗဒ္ဓပဏ္ဏကောဋိယာ ဝါ မတ္ထကိမဏ္ဍလကောဋိယာ ဝါ ဂိရိကူဋာဒိံ ကရောန္တိ, ဣမိနာ တံ ပဋိက္ခိတ္တံ။ ဒဏ္ဍေတိ ဆတ္တဒဏ္ဍေ။ ဃဋကန္တိ ဃဋာကာရော။ ဝါဠရူပံ ဝါတိ ဗျဂ္ဃါဒိဝါဠာနံ ရူပကံ ဝါ။ လေခါတိ ဥက္ကိရိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ စိတ္တကမ္မဝသေန ဝါ ကတရာဇိ။

၃၀၃၁။ ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ သုတ္တာနံ အန္တရေ နီလာဒိဧကဝဏ္ဏေန သုတ္တေန ထိရတ္ထံ ဆတ္တံ အန္တော စ ဗဟိ စ သိဗ္ဗိတုံ ဝါ ဆတ္တဒဏ္ဍဂ္ဂါဟကသလာကပဉ္ဇရံ ထိရတ္ထံ ဝိနန္ဓိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ ဧကဝဏ္ဏေန ထိရတ္ထ’’န္တိ ဣမိနာ အနေကဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယ သိဗ္ဗိတုဉ္စ ဝိနန္ဓိတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။

ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘ပဉ္စဝဏ္ဏေနာ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ, တဿ ဧကဝဏ္ဏေန, ပဉ္စဝဏ္ဏေန ဝါ သုတ္တေန ထိရတ္ထံ သိဗ္ဗိတုံ, ဝိနန္ဓိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ ဟောတိ, သော ဧတ္ထေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန –

‘‘ပဉ္စဝဏ္ဏေန သုတ္တေန, သိဗ္ဗိတုံ န စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ –

ပါဌေန စ ‘‘ကေစိ တာလပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ ပဉ္စဝဏ္ဏေန သုတ္တေန သိဗ္ဗန္တာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ကရောန္တိ, တံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧကဝဏ္ဏေန ပန နီလေန ဝါ ပီတကေန ဝါ ယေန ကေနစိ သုတ္တေန အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ သိဗ္ဗိတုံ ဆတ္တဒဏ္ဍဂ္ဂါဟကံ သလာကပဉ္ဇရံ ဝါ ဝိနန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ ခေါ ထိရကရဏတ္ထံ, န ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၈၅ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယ) အဋ္ဌကထာပါဌေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ သော န ဂဟေတဗ္ဗော။

၃၀၃၂။ လေခါ ဝါ ပန ကေဝလာတိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ သလာကလေခါ ဝါ။ ဆိန္ဒိတွာတိ ဥက္ကိရိတွာ ကတံ ဆိန္ဒိတွာ။ ဃံသိတွာတိ စိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ကတံ ဃံသိတွာ။

၃၀၃၃။ ဒဏ္ဍဗုန္ဒမှီတိ ဆတ္တဒဏ္ဍဿ ပဉ္ဇရေ ဂါဟဏတ္ထာယ ဖာလိတဗုန္ဒမှိ, မူလေတိ အတ္ထော။ အယမေတ္ထ နိဿန္ဒေဟေ ဝုတ္တနယော။ ခုဒ္ဒသိက္ခာဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဆတ္တပိဏ္ဍိယာ မူလေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဟိဆတ္တကသဏ္ဌာနန္တိ ဖုလ္လအဟိဆတ္တာကာရံ။ ရဇ္ဇုကေဟိ ဂါဟာပေတွာ ဒဏ္ဍေ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မိံ ဗန္ဓဋ္ဌာနေ ဝလယမိဝ ဥက္ကိရိတွာ ဥဋ္ဌာပေတွာ။ ဗန္ဓနတ္ထာယာတိ ဝါတေန ယထာ န စလတိ, ဧဝံ ရဇ္ဇူဟိ ဒဏ္ဍေ ပဉ္ဇရဿ ဗန္ဓနတ္ထာယ။ ဥက္ကိရိတွာ ကတာ လေခါ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ယထာဟ – ‘‘ဝါတပ္ပဟာရေန အစလနတ္ထံ ဆတ္တမဏ္ဍလိကံ ရဇ္ဇုကေဟိ ဂါဟာပေတွာ ဒဏ္ဍေ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မိံ ဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဝလယမိဝ ဥက္ကိရိတွာ လေခံ ဌပေန္တိ, သာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘သစေပိ န ဗန္ဓန္တိ, ဗန္ဓနာရဟဋ္ဌာနတ္တာ ဝလယံ ဥက္ကိရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၃၀၃၄။ သမံ သတပဒါဒီနန္တိ သတပဒါဒီဟိ သဒိသံ, တုလျတ္ထေ ကရဏဝစနပ္ပသင်္ဂေ သာမိဝစနံ။

၃၀၃၅။ ပတ္တဿ ပရိယန္တေ ဝါတိ အနုဝါတဿ ဥဘယပရိယန္တေ ဝါ။ ပတ္တမုခေပိ ဝါတိ ဒွိန္နံ အာရာမဝိတ္ထာရပတ္တာနံ သံဃဋိတဋ္ဌာနေ ကဏ္ဏေပိ ဝါ, ဧကဿေဝ ဝါ ပတ္တဿ ဦနပူရဏတ္ထံ သံဃဋိတဋ္ဌာနေပိ ဝါ။ ဝေဏိန္တိ ကုဒြူသသီသာကာရေန သိဗ္ဗနံ။ ကေစိ ‘‘ဝရကသီသာကာရေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ သင်္ခလိကန္တိ ဗိဠာလဒါမသဒိသံ သိဗ္ဗနံ။ ကေစိ ‘‘သတပဒိသမ’’န္တိ ဝဒန္တိ။

၃၀၃၆။ ပဋ္ဋန္တိ ပဋ္ဋမ္ပိ။ အဋ္ဌကောဏာဒိကော ဝိဓိ ပကာရော ဧတဿာတိ အဋ္ဌကောဏာဒိကဝိဓိ, တံ။ ‘‘အဋ္ဌကောဏာဒိက’’န္တိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန နိဂ္ဂဟိတာဂမော။ ‘‘အဋ္ဌကောဏာဒိကံ ဝိဓိ’’န္တိ ဧတံ ‘‘ပဋ္ဋ’’န္တိ ဧတဿ သမာနာဓိကရဏဝိသေသနံ, ကိရိယာဝိသေသနံ ဝါ, ‘‘ကရောန္တီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ အထ ဝါ ပဋ္ဋန္တိ ဧတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, ပဋ္ဋေတိ အတ္ထော။ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘အဋ္ဌကောဏာဒိက’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘ဝိဓိ’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ ဣဓ ဝက္ခမာနစတုကောဏသဏ္ဌာနတော အညံ အဋ္ဌကောဏာဒိကံ နာမံ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပဋ္ဋဒွယေ။ အဂ္ဃိယဂဒါရူပန္တိ အဂ္ဃိယသဏ္ဌာနဉ္စေဝ ဂဒါသဏ္ဌာနဉ္စ သိဗ္ဗနံ။ မုဂ္ဂရန္တိ လဂုဠသဏ္ဌာနသိဗ္ဗနံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတိယာဒိသဏ္ဌာနာနံ ဂဟဏံ။

၃၀၃၇။ တတ္ထာတိ ပဋ္ဋဒွယေ တသ္မိံ ဌာနေ။ ကက္ကဋကက္ခီနီတိ ကုဠီရအစ္ဆိသဒိသာနိ သိဗ္ဗနဝိကာရာနိ။ ဥဋ္ဌာပေန္တီတိ ကရောန္တိ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋကေ။ သုတ္တာတိ ကောဏတော ကောဏံ သိဗ္ဗိတသုတ္တာ စေဝ စတုရဿေ သိဗ္ဗိတသုတ္တာ စ။ ပိဠကာတိ တေသမေဝ သုတ္တာနံ နိဝတ္တေတွာ သိဗ္ဗိတကောဋိယော စ။ ဒုဝိညေယျာဝါတိ ရဇနကာလေ ဒုဝိညေယျရူပါ အနောဠာရိကာ ဒီပိတာ ဝဋ္ဋန္တီတိ။ ယထာဟ – ‘‘ကောဏသုတ္တပိဠကာ စ စီဝရေ ရတ္တေ ဒုဝိညေယျရူပါ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ။

၃၀၃၈။ ဂဏ္ဌိပါသကပဋ္ဋကာတိ ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋကပါသကပဋ္ဋကာတိ ယောဇနာ။ ကဏ္ဏကောဏေသု သုတ္တာနီတိ စီဝရကဏ္ဏေသု သုတ္တာနိ စေဝ ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋာနံ ကောဏေသု သုတ္တာနိ စ ဆိန္ဒေယျ။ ဧတ္ထ စ စီဝရေ အာယာမတော, ဝိတ္ထာရတော စ သိဗ္ဗိတွာ အနုဝါတတော ဗဟိ နိက္ခန္တသုတ္တံ စီဝရံ ရဇိတွာ သုက္ခာပနကာလေ ရဇ္ဇုယာ ဝါ စီဝရဝံသေ ဝါ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗိတုံ အနုဝါတေ ဗဒ္ဓသုတ္တာနိ စ ကဏ္ဏသုတ္တာနိ နာမ။ ယထာဟ – ‘‘စီဝရဿ ကဏ္ဏသုတ္တကံ န ဝဋ္ဋတိ, ရဇိတကာလေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ။ ယံ ပန ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကဏ္ဏသုတ္တက’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၄၄) ဧဝံ အနုညာတံ, တံ အနုဝါတေ ပါသကံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ရဇနကာလေ လဂ္ဂနတ္ထာယာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၈၅ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယ)။

၃၀၃၉။ သူစိကမ္မဝိကာရံ ဝါတိ စီဝရမဏ္ဍနတ္ထာယ နာနာသုတ္တကေဟိ သတပဒိသဒိသံ သိဗ္ဗန္တာ အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဌပေန္တိ, ဧဝရူပံ သူစိကမ္မဝိကာရံ ဝါ။ အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိပီတိ အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ မာလာကမ္မမိဂပက္ခိပါဒါဒိကံ သိဗ္ဗနဝိကာရံ။ ကာတုန္တိ သယံ ကာတုံ။ ကာရာပေတုန္တိ အညေန ဝါ ကာရာပေတုံ။

၃၀၄၀။ ယော ဘိက္ခု ပရံ ဥတ္တမံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ အဘိပတ္ထယံ ပတ္ထယန္တော ကဉ္ဇိပိဋ္ဌခလိအလ္လိကာဒီသု စီဝရံ ပက္ခိပတိ, တဿ ပန ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋာ မောက္ခော န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ ကဉ္ဇီတိ ဝါယနတန္တမက္ခနကဉ္ဇိသဒိသာ ထူလာကဉ္ဇိ။ ပိဋ္ဌန္တိ တဏ္ဍုလပိဋ္ဌံ။ တဏ္ဍုလပိဋ္ဌေဟိ ပက္ကာ ခလိ။ အလ္လိကာတိ နိယျာသော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန လာခါဒီနံ ဂဟဏံ။

၃၀၄၁။ စီဝရဿ ကရဏေ ကရဏကာလေ သမုဋ္ဌိတာနံ သူစိဟတ္ထမလာဒီနံ ဓောဝနတ္ထံ, ကိလိဋ္ဌကာလေ စ ဓောဝနတ္ထံ ကဉ္ဇိပိဋ္ဌိခလိအလ္လိကာဒီသု ပက္ခိပတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၄၂။ တတ္ထာတိ ယေန ကသာဝေန စီဝရံ ရဇတိ, တသ္မိံ ရဇနေ စီဝရဿ သုဂန္ဓဘာဝတ္ထာယ ဂန္ဓံ ဝါ ဥဇ္ဇလဘာဝတ္ထာယ တေလံ ဝါ ဝဏ္ဏတ္ထာယ လာခံ ဝါ။ ကိဉ္စီတိ ဧဝရူပံ ယံ ကိဉ္စိ။

၃၀၄၃။ မဏိနာတိ ပါသာဏေန။ အညေနပိ စ ကေနစီတိ ယေန ဥဇ္ဇလံ ဟောတိ, ဧဝရူပေန မုဂ္ဂရာဒိနာ အညေနာပိ ကေနစိ ဝတ္ထုနာ။ ဒေါဏိယာတိ ရဇနမ္ဗဏေ။ န ဃံသိတဗ္ဗံ ဟတ္ထေန ဂါဟေတွာ န ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ။

၃၀၄၄။ ရတ္တံ စီဝရံ ဟတ္ထေဟိ ကိဉ္စိ ထောကံ ပဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ယတ္ထ ပက္ကရဇနံ ပက္ခိပန္တိ, သာ ရဇနဒေါဏိ, တတ္ထ အံသဗဒ္ဓကကာယဗန္ဓနာဒိံ ဃဋ္ဋေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၃၀၄၅။ ဂဏ္ဌိကေတိ ဝေဠုဒန္တဝိသာဏာဒိမယဂဏ္ဌိကေ။ လေခါ ဝါတိ ဝဋ္ဋာဒိဘေဒါ လေခါ ဝါ။ ပိဠကာ ဝါတိ သာသပဗီဇသဒိသာ ခုဒ္ဒကပုဗ္ဗုဠာ ဝါ။ ပါဠိကဏ္ဏိကဘေဒကောတိ မဏိကာဝဠိရူပပုပ္ဖကဏ္ဏိကရူပဘေဒကော။ ကပ္ပဗိန္ဒုဝိကာရော ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၄၆။ အာရဂ္ဂေနာတိ အာရကဏ္ဋကဂ္ဂေန, သူစိမုခေန ဝါ။ ကာစိပိ လေခါတိ ဝဋ္ဋကဂေါမုတ္တာဒိသဏ္ဌာနာ ယာ ကာစိပိ ရာဇိ။

၃၀၄၇။ ဘမံ အာရောပေတွာတိ ဘမေ အလ္လိယာပေတွာ။

၃၀၄၈။ ပတ္တမဏ္ဍလကေတိ ပတ္တေ ဆဝိရက္ခနတ္ထာယ တိပုသီသာဒီဟိ ကတေ ပတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အာဓာရာဒီနံ ဥပရိ ကာတဗ္ဗေ ပတ္တမဏ္ဍလကေ။ ဘိတ္တိကမ္မန္တိ ဝိဘတ္တံ ကတွာ နာနာကာရရူပကကမ္မစိတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘န ဘိက္ခဝေ စိတြာနိ ပတ္တမဏ္ဍလာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ ရူပကာကိဏ္ဏာနိ ဘိတ္တိကမ္မကတာနီ’’တိ (စူဠဝ။ ၂၅၃)။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပတ္တမဏ္ဍလေ။ အဿာတိ ဘိက္ခုဿ။ မကရဒန္တကန္တိ ဂိရိကူဋာကာရံ။

၃၀၄၉။ မုခဝဋ္ဋိယံ ယာ လေခါ ပရိဿာဝနဗန္ဓနတ္ထာယ အနုညာတာ, တံ လေခံ ဌပေတွာ ဓမ္မကရဏစ္ဆတ္တေ ဝါ ကုစ္ဆိယံ ဝါ ကာစိပိ လေခါ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၅၀။ တဟိံ တဟိန္တိ မတ္တိကာယ တတ္ထ တတ္ထ။ တန္တိ တထာကောဋ္ဋိတဒိဂုဏသုတ္တကာယဗန္ဓနံ။

၃၀၅၁။ အန္တေသု ဒဠှတ္ထာယ ဒသာမုခေ ဒိဂုဏံ ကတွာ ကောဋ္ဋေန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ စိတ္တိကမ္ပီတိ မာလာကမ္မလတာကမ္မစိတ္တယုတ္တမ္ပိ ကာယဗန္ဓနံ။

၃၀၅၂။ အက္ခီနီတိ ကုဉ္ဇရက္ခီနိ။ တတ္ထာတိ ကာယဗန္ဓနေ ဝဋ္ဋတီတိ ကာ ကထာ။ ဥဋ္ဌာပေတုန္တိ ဥက္ကိရိတုံ။

၃၀၅၃။ ဃဋန္တိ ဃဋသဏ္ဌာနံ။ ဒေဍ္ဍုဘသီသံ ဝါတိ ဥဒကသပ္ပသီသမုခသဏ္ဌာနံ ဝါ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိကာရရူပံ ဒသာမုခေ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၅၄။ မစ္ဆကဏ္ဋန္တိ မစ္ဆကဏ္ဋကာကာရံ။ ခဇ္ဇူရိပတ္တကာကာရန္တိ ခဇ္ဇူရိပတ္တသဏ္ဌာနံ။ မစ္ဆကဏ္ဋံ ဝါ မဋ္ဌံ ပဋ္ဋိကံ ဝါ ခဇ္ဇူရိပတ္တကာကာရံ ဝါ ဥဇုကံ ကတွာ ကောဋ္ဋိတံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ စ ဥဘယပဿေသု မစ္ဆကဏ္ဋကယုတ္တံ မစ္ဆဿ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ဝိယ ယဿ ပဋ္ဋိကာယ ဝါယနံ ဟောတိ, ဣဒံ ကာယဗန္ဓနံ မစ္ဆကဏ္ဋကံ နာမ။ ယဿ ခဇ္ဇူရိပတ္တသဏ္ဌာနမိဝ ဝါယနံ ဟောတိ, တံ ခဇ္ဇူရိပတ္တကာကာရံ နာမ။

၃၀၅၅။ ပကတိဝီတာ ပဋ္ဋိကာ။ သူကရန္တံနာမ ကုဉ္စိကာကောသကသဏ္ဌာနံ။ တဿ ဒုဝိဓဿ ကာယဗန္ဓနဿ။ တတ္ထ ရဇ္ဇုကာ သူကရန္တာနုလောမိကာ, ဒုဿပဋ္ဋံ ပဋ္ဋိကာနုလောမိကံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနံ ဂဟိတံ, တဉ္စ သူကရန္တာနုလောမိကံ။ ယထာဟ – ‘‘ဧကရဇ္ဇုကံ, ပန မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနဉ္စ သူကရန္တကံ အနုလောမေတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၇၈)။ တတ္ထ ဧကရဇ္ဇုကာ နာမ ဧကဝဋ္ဋာ။ ဗဟုရဇ္ဇုကဿ အကပ္ပိယဘာဝံ ဝက္ခတိ။ ‘‘မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနံ နာမ စတုရဿံ အကတွာ သဇ္ဇိတ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

၃၀၅၆။ မုရဇံ နာမ မုရဇဝဋ္ဋိသဏ္ဌာနံ ဝေဌေတွာ ကတံ။ ဝေဌေတွာတိ နာနာသုတ္တေဟိ ဝေဌေတွာ။ သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ ပန ‘‘ဗဟုကာ ရဇ္ဇုယော ဧကတော ကတွာ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ ဝေဌိတံ မုရဇံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဒ္ဒဝီဏံ နာမ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ။ ဒေဍ္ဍုဘကံ နာမ ဥဒကသပ္ပသီသသဒိသံ။ ကလာဗုကံ နာမ ဗဟုရဇ္ဇုကံ။ ရဇ္ဇုယောတိ ဥဘယကောဋိယံ ဧကတော အဗဒ္ဓါ ဗဟူ ရဇ္ဇုယော, တထာ ဗဒ္ဓါ ကလာဗုကံ နာမ ဟောတီတိ။ န ဝဋ္ဋန္တီတိ မုရဇာဒီနိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ကာယဗန္ဓနာနိ န ဝဋ္ဋန္တိ။ ပုရိမာ ဒွေတိ မုရဇံ, မဒ္ဒဝီဏဉ္စာတိ ဒွေ။ ‘‘ဒသာသု သိယု’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝဏ္ဏလောပေန ‘‘ဒသာ သိယု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ – ‘‘မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏ’န္တိ ဣဒံ ဒသာသုယေဝ အနုညာတ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၇၈)။

၃၀၅၇။ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနာတိ ပါမင်္ဂဒါမံ ဝိယ စတုရဿသဏ္ဌာနာ။

၃၀၅၈။ ဧကရဇ္ဇုမယန္တိ နာနာဝဋ္ဋေ ဧကတော ဝဋ္ဋေတွာ ကတရဇ္ဇုမယံ ကာယဗန္ဓနံ။ ဝဋ္ဋံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ရဇ္ဇုကာ ဒုဿပဋ္ဋာဒီ’’တိ ဧတ္ထ ဧကဝဋ္ဋရဇ္ဇုကာ ဂဟိတာ, ဣဓ ပန နာနာဝဋ္ဋေ ဧကတော ဝဋ္ဋေတွာ ကတာဝ ဧကရဇ္ဇုကာ ဂဟိတာ။ တဉ္စာတိ တမ္ပိ ဧကရဇ္ဇုကကာယဗန္ဓနံ။ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ ဧကမ္ပိ န စ ဝဋ္ဋတီတိ ကေဝလမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။

၃၀၅၉။ ဗဟူ ရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာတိ ယောဇနာ။ ဝဋ္ဋတိ ဗန္ဓိတုန္တိ မုရဇံ, ကလာဗုကံ ဝါ န ဟောတိ, ရဇ္ဇုကကာယဗန္ဓနမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အယံ ပန ဝိနိစ္ဆယော ‘‘ဗဟူ ရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ ဧကေန နိရန္တရံ ဝေဌေတွာ ကတံ ‘ဗဟုရဇ္ဇုက’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၈၅ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယ) အဋ္ဌကထာဂတောဝ ဣဓ ဝုတ္တော။ သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ ‘‘ဗဟုကာ ရဇ္ဇုယော ဧကတော ကတွာ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ ဝေဌိတံ မုရဇံ နာမာ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈနတော န ဂဟေတဗ္ဗံ။

၃၀၆၀။ ဒန္တ-သဒ္ဒေန ဟတ္ထိဒန္တာ ဝုတ္တာ။ ဇတူတိ လာခါ။ သင်္ခမယန္တိ သင်္ခနာဘိမယံ။ ဝိဓကာ မတာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝေဌကာ’’တိပိ ပါဌော ဝိဓပရိယာယော။

၃၀၆၁။ ကာယဗန္ဓနဝိဓေတိ ကာယဗန္ဓနဿ ဒသာယ ထိရဘာဝတ္ထံ ကဋ္ဌဒန္တာဒီဟိ ကတေ ဝိဓေ။ ဝိကာရော အဋ္ဌမင်္ဂလာဒိကော။ တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ, ဥဘယကောဋိယန္တိ အတ္ထော။ တု-သဒ္ဒေန ဃဋာကာရောပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။

၃၀၆၂။ မာလာ …ပေ… ဝိစိတ္တိတာတိ မာလာကမ္မလတာကမ္မေဟိ စ မိဂပက္ခိရူပါဒိနာနာရူပေဟိ စ ဝိစိတ္တိတာ။ ဇနရဉ္ဇနီတိ ဗာလဇနပလောဘိနီ။

၃၀၆၄။ အဋ္ဌံသာ ဝါပီတိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေန သောဠသံသာဒီနံ ဂဟဏံ။ ဝဏ္ဏမဋ္ဌာတိ မာလာကမ္မာဒိဝဏ္ဏမဋ္ဌာ။

၃၀၆၅။ အဉ္ဇနိသလာကာပိ တထာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌာ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘အဉ္ဇနိတ္ထဝိကာယ စ, နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ, စိတ္တကမ္မံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ။ ‘‘ထဝိကာပိ စာ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ, သော န ဂဟေတဗ္ဗော။

၃၀၆၆။ ရတ္တာဒိနာ ယေန ကေနစိ ဧကဝဏ္ဏေန သုတ္တေန ပိလောတိကာဒိမယံ ယံ ကိဉ္စိ သိပါဋိကံ သိဗ္ဗေတွာ ဝဠဉ္ဇန္တဿ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၆၇။ မဏိကန္တိ ထူလပုဗ္ဗုဠံ။ ပိဠကန္တိ သုခုမပုဗ္ဗုဠံ။ ပိပ္ဖလေတိ ဝတ္ထစ္ဆေဒနသတ္ထေ။ အာရကဏ္ဋကေတိ ပတ္တာဓာရဝလယာနံ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကေ။ ဌပေတုန္တိ ဥဋ္ဌာပေတုံ။ ယံ ကိဉ္စီတိ သေသံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌမ္ပိ စ။

၃၀၆၈။ ဒဏ္ဍကေတိ ပိပ္ဖလဒဏ္ဍကေ။ ယထာဟ – ‘‘ပိပ္ဖလကေပိ မဏိကံ ဝါ ပိဠကံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဥဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒဏ္ဍကေ ပန ပရိစ္ဆေဒလေခါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ပရိစ္ဆေဒလေခါမတ္တန္တိ အာဏိဗန္ဓနဋ္ဌာနံ ပတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ ဧကာဝ လေခါ ဝဋ္ဋတိ။ ဝလိတွာတိ ဥဘယကောဋိယာ မုခံ ကတွာ မဇ္ဈေ ဝလိယော ဂါဟေတွာ။ နခစ္ဆေဒနံ ယသ္မာ ကရောန္တိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၆၉။ အရဏိသဟိတေ ကန္တကိစ္စကရော ဒဏ္ဍော ဥတ္တရာရဏီ နာမ။ ဝါပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန အဓရာရဏိံ သင်္ဂဏှာတိ, ဥဒုက္ခလဒဏ္ဍဿေတံ အဓိဝစနံ။ အဉ္ဆနကယန္တဓနု ဓနုကံ နာမ။ မုသလမတ္ထကပီဠနဒဏ္ဍကော ပေလ္လဒဏ္ဍကော နာမ။

၃၀၇၀။ သဏ္ဍာသေတိ အဂ္ဂိသဏ္ဍာသံ ဝဒန္တိ။ ကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိယာ တထာ ယံ ကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒွီသု ပဿေသူတိ ဝါသိယာ ဥဘောသု ပဿေသု။ လောဟေနာတိ ကပ္ပိယလောဟေန။ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥဇုကမေဝ စတုရဿံ ဝါ အဋ္ဌံသံ ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘သဏ္ဍာသေတိ အဂ္ဂိသဏ္ဍာသေ’’တိ နိဿန္ဒေဟေ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပနေတ္ထ သူစိသဏ္ဍာသော ဒဿိတော။

၃၀၇၁။ ဟေဋ္ဌတောတိ ဟေဋ္ဌာ အယောပဋ္ဋဝလယဿ။ ‘‘ဥပရိ အဟိစ္ဆတ္တမကုလမတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

၃၀၇၂။ ဝိသာဏေတိ တေလာသိဉ္စနကဂဝယမဟိံသာဒိသိင်္ဂေ။ နာဠိယံ ဝါပီတိ ဝေဠုနာဠိကာဒိနာဠိယံ။ အပိ-သဒ္ဒေန အလာဗုံ သင်္ဂဏှာတိ။ အာမဏ္ဍသာရကေတိ အာမလကစုဏ္ဏမယတေလဃဋေ။ တေလဘာဇနကေတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေယေဝ တေလဘာဇနေ။ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုမိတ္ထိရူပရဟိတံ မာလာကမ္မာဒိ သဗ္ဗံ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတိ။

၃၀၇၃-၅။ ပါနီယဿ ဥဠုင်္ကေတိ ပါနီယဥဠုင်္ကေ။ ဒေါဏိယံ ရဇနဿပီတိ ရဇနဒေါဏိယမ္ပိ။ ဖလကပီဌေတိ ဖလကမယေ ပီဌေ။ ဝလယာဓာရကာဒိကေတိ ဒန္တဝလယာဒိအာဓာရကေ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒဏ္ဍာဓာရကော သင်္ဂဟိတော။ ပါဒပုဉ္ဆနိယန္တိ စောဠာဒိမယပါဒပုဉ္ဆနိယံ။ ပီဌေတိ ပါဒပီဌေ။ သဟစရိယေန ပါဒကထလိကာယဉ္စ။ စိတ္တံ သဗ္ဗမေဝ စ ဝဋ္ဋတီတိ ယထာဝုတ္တေ ဘိက္ခုပရိက္ခာရေ မာတုဂါမရူပရဟိတံ, ဘိက္ခုနိပရိက္ခာရေ ပုရိသရူပရဟိတံ အဝသေသံ သဗ္ဗံ စိတ္တကမ္မံ။

၃၀၇၆။ နာနာ စ တေ မဏယော စာတိ နာနာမဏီ, ဣန္ဒနီလာဒယော, နာနာမဏီဟိ ကတာ နာနာမဏိမယာ, ထမ္ဘာ စ ကဝါဋာ စ ဒွါရာ စ ဘိတ္တိယော စ ထမ္ဘကဝါဋဒွါရဘိတ္တိယော, နာနာမဏိမယာ ထမ္ဘကဝါဋဒွါရဘိတ္တိယော ယသ္မိံ တံ တထာ ဝုတ္တံ။ ကာ ကထာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကေတိ မာလာကမ္မလတာကမ္မစိတ္တကမ္မာဒိဝဏ္ဏမဋ္ဌကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

၃၀၇၇။ ထာဝရဿ ရတနမယပါသာဒဿ ကပ္ပိယဘာဝံ ဒဿေတွာ သုဝဏ္ဏာဒိမယဿာပိ သဗ္ဗပါသာဒပရိဘောဂဿ ကပ္ပိယဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သောဝဏ္ဏယ’’န္တိအာဒိ။ သောဝဏ္ဏယန္တိ သုဝဏ္ဏမယံ။ ဒွါရကဝါဋာနံ အနန္တရဂါထာယ ဒဿိတတ္တာ ‘‘ဒွါရကဝါဋဗန္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ ဒွါရကဝါဋဗာဟာသင်္ခါတံ ပိဋ္ဌသံဃာဋံ ဂဟိတံ။ ဒွါရဉ္စ ကဝါဋဉ္စ ဒွါရကဝါဋာနိ, ဒွါရကဝါဋာနံ ဗန္ဓံ ဒွါရကဝါဋဗန္ဓံ, ဥတ္တရပါသကုမ္မာရသင်္ခါတံ ပိဋ္ဌသံဃာဋန္တိ အတ္ထော။ နာနာ စ တေ မဏယော စာတိ နာနာမဏီ, သုဝဏ္ဏဉ္စ နာနာမဏီ စ သုဝဏ္ဏနာနာမဏီ, ဘိတ္တိ စ ဘူမိ စ ဘိတ္တိဘူမိ သုဝဏ္ဏနာနာမဏီဟိ ကတာ ဘိတ္တိဘူမိ သုဝဏ္ဏနာနာမဏိဘိတ္တိဘူမိ။ ဣတိ ဣမေသု သေနာသနာဝယဝေသု။ န ကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ နိသေဓနီယန္တိ ဧကမ္ပိ သေနာသနပရိက္ခာရံ ကိဉ္စိ န နိသေဓနီယံ, သေနာသနမ္ပိ န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ သေနာသနံ ဝဋ္ဋတိ သဗ္ဗမေဝါတိ သဗ္ဗမေဝ သေနာသနပရိဘောဂံ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာဟ –

‘‘သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂန္တိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဝိစိတြာနိ ကဝါဋာနိ မဉ္စပီဌာနိ တာလဝဏ္ဋာနိ သုဝဏ္ဏရဇတမယာနိ ပါနီယဃဋပါနီယသရာဝါနိ ယံ ကိဉ္စိ စိတ္တကမ္မကတံ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘ပါသာဒဿ ဒါသိဒါသံ ခေတ္တဝတ္ထုံ ဂေါမဟိံသံ ဒေမာ’တိ ဝဒန္တိ, ပါဋေက္ကံ ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ, ပါသာဒေ ပဋိဂ္ဂဟိတေ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ ဂေါနကာဒီနိ သံဃိကဝိဟာရေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရေ ဝါ မဉ္စပီဌကေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ။ ဓမ္မာသနေ ပန ဂိဟိဝိကတနီဟာရေန လဗ္ဘန္တိ, တတြာပိ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၀)။

‘‘သောဝဏ္ဏဒွါရကဝါဋဗန္ဓ’’န္တိ ဝါ ပါဌော, ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသော။ ဣမိနာ စ ဒုတိယပဒေန စ သေနာသနံ ဝိသေသီယတိ။

၃၀၇၈။ န ဒဝံ ကရေတိ ‘‘ကိံ ဗုဒ္ဓေါ သိလကဗုဒ္ဓေါ? ကိံ ဓမ္မော ဂေါဓမ္မော အဇဓမ္မော? ကိံ သံဃော ဂေါသံဃော အဇသံဃော မိဂသံဃော’’တိ ပရိဟာသံ န ကရေယျ။ တိတ္ထိယဗ္ဗတံ မူဂဗ္ဗတာဒိကံ နေဝ ဂဏှေယျာတိ ယောဇနာ။

၃၀၇၉။ တာ ဘိက္ခုနိယော ဥဒကာဒိနာ ဝါပိ န သိဉ္စေယျာတိ ယောဇနာ။

၃၀၈၀။ အညတ္ထ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝဿံဝုတ္ထော အညတ္ထ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘာဂံ ဝဿာဝါသိကဘာဂံ ဂဏှာတိ စေ, ဒုက္ကဋံ။ တသ္မိံ စီဝရေ နဋ္ဌေ ဝါ ဇဇ္ဇရေ ဇိဏ္ဏေ ဝါ ဂီဝါ ပုန ဒါတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။

၃၀၈၁။ သောတိ အညတ္ထ ဘာဂံ ဂဏှနကော ဘိက္ခု။ တေဟီတိ စီဝရသာမိကေဟိ။ တန္တိ တထာ ဂဟိတံ ဝဿာဝါသိကဘာဂံ။ တေသန္တိ စီဝရသာမိကာနံ။

၃၀၈၂။ ကရောတောတိ ကာရာပယတော။ ဒဝါ သိလံ ပဝိဇ္ဈန္တောတိ ပန္တိကီဠာယ ကီဠတ္ထိကာနံ သိပ္ပဒဿနဝသေန သက္ခရံ ဝါ နိန္နဋ္ဌာနံ ပဝဋ္ဋနဝသေန ပါသာဏံ ဝါ ပဝိဇ္ဈန္တော။ န ကေဝလဉ္စ ပါသာဏံ, အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ ဒါရုခဏ္ဍံ ဝါ ဣဋ္ဌကခဏ္ဍံ ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ ယန္တေန ဝါ ပဝိဇ္ဈိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ စေတိယာဒီနံ အတ္ထာယ ပါသာဏာဒယော ဟသန္တာ ဟသန္တာ ပဝဋ္ဋေန္တိပိ ခိပန္တိပိ ဥက္ခိပန္တိပိ, ကမ္မသမယောတိ ဝဋ္ဋတိ။

၃၀၈၃။ ဂိဟိဂေါပကဒါနသ္မိန္တိ ဂိဟီနံ ဥယျာနဂေါပကာဒီဟိ အတ္တနာ ဂေါပိတဥယျာနာဒိတော ဖလာဒီနံ ဒါနေ ယာဝဒတ္ထံ ဒိယျမာနေပိ။ န ဒေါသော ကောစိ ဂဏှတောတိ ပဋိဂ္ဂဏှတော ဘိက္ခုနော ကောစိ ဒေါသော နတ္ထိ။ သံဃစေတိယသန္တကေ တာလဖလာဒိမှိ ဥယျာနဂေါပကာဒီဟိ ဒိယျမာနေ ပရိစ္ဆေဒနယော တေသံ ဝေတနဝသေန ပရိစ္ဆိန္နာနံယေဝ ဂဟဏေ အနာပတ္တိနယော ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။

၃၀၈၄။ ပုရိသသံယုတ္တန္တိ ပရိဝိသကေဟိ ပုရိသေဟိ ဝုယှမာနံ။ ဟတ္ထဝဋ္ဋကန္တိ ဟတ္ထေနေဝ ပဝဋ္ဋေတဗ္ဗသကဋံ။

၃၀၈၅။ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိပိ အနာစာရံ န သမ္ပယောဇေယျ န ကာရေယျာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ကိဉ္စီ’’တိပိ ပါဌော, ဂဟဋ္ဌံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ ကိဉ္စိ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ အနာစာရဝသေန န သမ္ပယောဇေယျာတိ အတ္ထော။ ဩဘာသေန္တဿာတိ ကာမာဓိပ္ပါယံ ပကာသေန္တဿ။

၃၀၈၆။ ဟဝေတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော။

၃၀၈၇။ အတ္တနော ပရိဘောဂတ္ထံ ဒိန္နန္တိ ‘‘တုမှေယေဝ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ တိစီဝရာဒိံ။

၃၀၈၈။ အသပ္ပါယန္တိ ပိတ္တာဒိဒေါသာနံ ကောပနဝသေန အဖာသုကာရဏံ။ အပနေတုမ္ပိ ဇဟိတုမ္ပိ, ပဂေဝ ဒါတုန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒါတုံ ဝါတိ တထာ ဂဟဏာရဟံ အန္နာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကတိပါဟံ ဘုတွာ’’တိ သေသော။ ပိဏ္ဍပါတာဒိတော အဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပတ္တာဒိံ ကတိပါဟံ ဘုတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။

၃၀၈၉။ ပဉ္စဝဂ္ဂူပသမ္ပဒါတိ ဝိနယဓရပဉ္စမေန သံဃေန ကာတဗ္ဗဥပသမ္ပဒါ။ နဝါတိ အညေဟိ ဧကဝါရမ္ပိ အပရိဘုတ္တာ။ ဂုဏင်္ဂုဏဥပါဟနာ စတုပဋလတော ပဋ္ဌာယ ဗဟုပဋလဥပါဟနာ။ စမ္မတ္ထာရောတိ ကပ္ပိယစမ္မတ္ထရဏဉ္စ။ ဓုဝနှာနန္တိ ပကတိနဟာနံ။

၃၀၉၀။ သမ္ဗာဓဿာတိ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂဒွယဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလာ အန္တော သတ္ထဝတ္ထိကမ္မံ ဝါရိတန္တိ ယောဇနာ။ သတ္ထေန အန္တမသော နခေနာပိ ဆေဒနဖာလနာဒိဝသေန သတ္ထကမ္မဉ္စ ဝတ္ထီဟိ ဘေသဇ္ဇတေလဿ အန္တော ပဝိသနဝသေန ကာတဗ္ဗံ ဝတ္ထိကမ္မဉ္စ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိဝိဓာနေန ဝါရိတန္တိ အတ္ထော။ ပဿာဝမဂ္ဂဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလံ အင်္ဂဇာတဿ အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၃၀၉၁။ ‘‘ပါကတ္ထ’’န္တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗာပေတုံ စလနေ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ဒီပေတိ။

၃၀၉၂။ ဥပဠာလေတီတိ ‘‘ပတ္တစီဝရာဒိပရိက္ခာရံ တေ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ပလောဘေတွာ ဂဏှာတိ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ။ အာဒီနဝန္တိ အလဇ္ဇိတာဒိဘာဝံ ဒဿေတွာ တေန သဟ သမ္ဘောဂါဒိကရဏေ အလဇ္ဇိဘာဝါပဇ္ဇနာဒိအာဒီနဝံ။ တဿာတိ တတော ဝိယောဇေတဗ္ဗဿ တဿ။

၃၀၉၃။ အာဒီနဝဒဿနပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မက္ခန’’န္တိအာဒိ။ ‘‘နဟာယိတုံ ဂတေန ဂူထမုတ္တေဟိ မက္ခနံ ဝိယ ဒုဿီလံ နိဿာယ ဝိဟရတာ တယာ ကတ’’န္တိ ဧဝံ တတ္ထ အာဒီနဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ။

၃၀၉၄-၅။ ဘတ္တဂ္ဂေ ဘောဇနသာလာယ ဘုဉ္ဇမာနော။ ယာဂုပါနေတိ ယာဂုံ ပိဝနကာလေ။ အန္တောဂါမေတိ အန္တရဃရေ။ ဝီထိယန္တိ နိဂမနဂရဂါမာဒီနံ ရထိကာယ။ အန္ဓကာရေတိ အန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနေ, အန္ဓကာရဂတောတိ အတ္ထော။ တဉှိ ဝန္ဒန္တဿ မဉ္စပါဒါဒီသုပိ နလာဋံ ပဋိဟညေယျ။ အနာဝဇ္ဇောတိ ကိစ္စပသုတတ္တာ ဝန္ဒနံ အသမန္နာဟရန္တော။ ဧကာဝတ္တောတိ ဧကတော အာဝတ္တော သပတ္တပက္ခေ ဌိတော ဝေရီ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလော။ အယဉှိ ဝန္ဒိယမာနော ပါဒေနပိ ပဟရေယျ။ ဝါဝဋောတိ သိဗ္ဗနကမ္မာဒိကိစ္စန္တရပသုတော။

သုတ္တောတိ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တော။ ခါဒန္တိ ပိဋ္ဌကခဇ္ဇကာဒီနိ ခါဒန္တော။ ဘုဉ္ဇန္တောတိ ဩဒနာဒီနိ ဘုဉ္ဇန္တော။ ဝစ္စံ မုတ္တမ္ပိ ဝါ ကရန္တိ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ကရောန္တော ဣတိ ဣမေသံ တေရသန္နံ ဝန္ဒနာ အယုတ္တတ္ထေန ဝါရိတာတိ သမ္ဗန္ဓော။

၃၀၉၆-၇။ ကမ္မလဒ္ဓိသီမာဝသေန တီသု နာနာသံဝါသကေသု ကမ္မနာနာသံဝါသကဿ ဥက္ခိတ္တဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ, သီမာနာနာသံဝါသကဝုဍ္ဎတရပကတတ္တဿ ဝန္ဒိယတ္တာ, ပါရိသေသဉာယေန ‘‘နာနာသံဝါသကော ဝုဍ္ဎတရော အဓမ္မဝါဒီ အဝန္ဒိယော’’တိ (ပရိ။ ၄၆၇) ဝစနတော စ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော ဣဓ ‘‘နာနာသံဝါသကော’’တိ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥက္ခိတ္တောတိ တိဝိဓေနာပိ ဥက္ခေပနီယကမ္မေန ဥက္ခိတ္တကော။ ဂရုကဋ္ဌာ စ ပဉ္စာတိ ပါရိဝါသိကမူလာယပဋိကဿနာရဟမာနတ္တာရဟမာနတ္တစာရိကအဗ္ဘာနာရဟသင်္ခါတာ ပဉ္စ ဂရုကဋ္ဌာ စ။ ဣမေ ပန အညမညဿ ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနာဒီနိ လဘန္တိ, ပကတတ္တေန အဝန္ဒိယတ္တာဝ အဝန္ဒိယေသု ဂဟိတာ။ ဣမေ ဗာဝီသတိ ပုဂ္ဂလေတိ နဂ္ဂါဒယော ယထာဝုတ္တေ။

၃၀၉၈။ ‘‘ဓမ္မဝါဒီ’’တိ ဣဒံ ‘‘နာနာသံဝါသဝုဍ္ဎကော’’တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ ယထာဟ ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဝန္ဒိယာ။ ပစ္ဆာ ဥပသမ္ပန္နေန ပုရေဥပသမ္ပန္နော ဝန္ဒိယော, နာနာသံဝါသကော ဝုဍ္ဎတရော ဓမ္မဝါဒီ ဝန္ဒိယော, သဒေဝကေ လောကေ, ဘိက္ခဝေ, သမာရကေ…ပေ… တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝန္ဒိယော’’တိ (စူဠဝ။ ၃၁၂)။

၃၀၉၉။ ‘‘ဧတေယေဝ ဝန္ဒိယာ, န အညေ’’တိ နိယာမဿ အကတတ္တာ အညေသမ္ပိ ဝန္ဒိယာနံ သဗ္ဘာဝံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တဇ္ဇနာဒီ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နိယဿပဗ္ဗာဇနီယပအသာရဏီယကမ္မေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝန္ဒနီယာဓိကာရေ။ ကမ္မန္တိ အပလောကနာဒိ စတုဗ္ဗိဓံ ကမ္မံ။

၃၁၀၀။ သံဃေန အဓမ္မကမ္မေ ကရိယမာနေ တံ ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တေန, အသက္ကောန္တေဟိ စ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဓိဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ။ အဓိဋ္ဌာနံ ပနေကဿ ဥဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ယောဇနာ, အဓမ္မကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဘိက္ခူနမန္တရေ နိသီဒိတွာ တံ ‘‘အဓမ္မ’’န္တိ ဇာနိတွာပိ တံ ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တဿ ဧကဿ ‘‘န မေတံ ခမတီ’’တိ စိတ္တေန အဓိဋ္ဌာနမုဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏမေဝ စာတိ တမေဝ ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ ဘိက္ခူနံ အညမညံ ‘‘န မေတံ ခမတီ’’တိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ သကသကဒိဋ္ဌိယာ ပကာသနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ တတော ဥဒ္ဓံ တီဟိ ဥဒ္ဓံ စတုန္နံ ကမ္မဿ ပဋိက္ကောသနံ ‘‘ဣဒံ အဓမ္မကမ္မံ မာ ကရောထာ’’တိ ပဋိက္ခိပနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။

၃၁၀၁။ ဝိဿာသဂ္ဂါဟလက္ခဏံ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ပဉ္စဝိဓန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သန္ဒိဋ္ဌော’’တိအာဒိ။ ယောဇနာ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – သန္ဒိဋ္ဌော စ ဟောတိ, ဇီဝတိ စ, ဂဟိတေ စ အတ္တမနော ဟောတိ, သမ္ဘတ္တော စ ဟောတိ, ဇီဝတိ စ, ဂဟိတေ စ အတ္တမနော ဟောတိ, အာလပိတော စ ဟောတိ, ဇီဝတိ စ, ဂဟိတေ စ အတ္တမနော ဟောတီတိ ဧဝံ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တအာလပိတာနံ တိဏ္ဏမေကေကဿ တီဏိ တီဏိ ဝိဿာသဂ္ဂါဟလက္ခဏာနိ ကတွာ နဝဝိဓံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝစနတ္ထော, ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ။

၃၁၀၂။ သီလဝိပတ္တိ, ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ စ အာစာရာဇီဝသမ္ဘဝါ ဒွေ ဝိပတ္တိယော စာတိ ယောဇနာ, အာစာရဝိပတ္တိ, အာဇီဝဝိပတ္တိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၃၁၀၃။ တတ္ထာတိ တေသု စတူသု ဝိပတ္တီသု။ အပ္ပဋိကမ္မာ ပါရာဇိကာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ သံဃာဒိသေသာပတ္တိကာ ဒုဝေ အာပတ္တိယော သီလဝိပတ္တီတိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

၃၁၀၄။ ယာ စ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ, ယာ ဒသဝတ္ထုကာ ဒိဋ္ဌိ, အယံ ဒုဝိဓာ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တီတိ ဒီပိတာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ နာမ ဥစ္ဆေဒန္တသဿတန္တဂါဟဝသေန ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ။ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒသဝတ္ထုကာ ဒိဋ္ဌိ။

၃၁၀၅။ ထုလ္လစ္စယာဒိကာ ဒေသနာဂါမိနိကာ ယာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော, အာစာရကုသလေန ဘဂဝတာ သာ အာစာရ- ဝိပတ္တီတိ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါစိတ္တိယပါဋိဒေသနီယဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတာနံ ဂဟဏံ။ ယာတိ ပဉ္စာပတ္တိယော အပေက္ခိတွာ ဗဟုတ္တံ။ သာတိ အာစာရဝိပတ္တိ သာမညမပေက္ခိတွာ ဧကတ္တံ။

၃၁၀၆။ ကုဟနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန လပနာ နေမိတ္တိကတာ နိပ္ပေသိကတာ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ ဂဟိတာ, ကုဟနာဒီနံ ဝိတ္ထာရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၆) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာဇီဝေါ ပစ္စယော ဟေတု ယဿာ အာပတ္တိယာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဆဗ္ဗိဓာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကသဉ္စရိတ္တထုလ္လစ္စယပါစိတ္တိယပါဋိဒေသနီယဒုက္ကဋာပတ္တီနံ ဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ။ ပကာသိတာ –

‘‘အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။ အာဇီဝဟေတု…ပေ… သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ။ အာဇီဝဟေတု…ပေ… ‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, သော ဘိက္ခု အရဟာ’တိ ဘဏတိ, ပဋိဇာနန္တဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ အာဇီဝဟေတု…ပေ… ဘိက္ခု ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ။ အာဇီဝဟေတု…ပေ… ဘိက္ခုနီ ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနာ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါဋိဒေသနီယဿ။ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပရိ။ ၂၈၇) –

ဒေသိတာ။ ဣမိနာ အာဇီဝဝိပတ္တိ ဒီပိတာ။

၃၁၀၇။ ‘‘ဥက္ခိတ္တော’’တိအာဒိ ယထာက္ကမေန တေသံ တိဏ္ဏံ နာနာသံဝါသကာနံ သရူပဒဿနံ။ တတ္ထ တယော ဥက္ခိတ္တကာ ဝုတ္တာယေဝ။

၃၁၀၈-၉။ ‘‘ယော သံဃေန ဥက္ခေပနီယကမ္မကတာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ ပက္ခေ နိသိန္နော ‘တုမှေ ကိံ ဘဏထာ’တိ တေသဉ္စ ဣတရေသဉ္စ လဒ္ဓိံ သုတွာ ‘ဣမေ အဓမ္မဝါဒိနော, ဣတရေ ဓမ္မဝါဒိနော’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတိ, အယံ တေသံ မဇ္ဈေ နိသိန္နောဝ တေသံ နာနာသံဝါသကော ဟောတိ, ကမ္မံ ကောပေတိ။ ဣတရေသမ္ပိ ဟတ္ထပါသံ အနာဂတတ္တာ ကောပေတီ’’တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၄၅၅) အာဂတ အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဓမ္မဝါဒိပက္ခသ္မိ’’န္တိအာဒိ။

အဓမ္မဝါဒိပက္ခသ္မိန္တိ ဥက္ခေပနီယကမ္မေန နိဿာရိတာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ ပက္ခသ္မိံ။ နိသိန္နောဝါတိ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ ဂဏပူရကော ဟုတွာ နိသိန္နောဝ။ ဝိစိန္တယန္တိ ‘‘ဣမေ နု ခေါ ဓမ္မဝါဒိနော, ဥဒါဟု ဧတေ’’တိ ဝိဝိဓေနာကာရေန စိန္တယန္တော။ ‘‘ဧတေ ပန ဓမ္မဝါဒီ’’တိ မာနသံ ဥပ္ပါဒေတိ, ဧဝံ ဥပ္ပန္နေ ပန မာနသေ။ အဓမ္မဝါဒိပက္ခသ္မိံ နိသိန္နောဝ ဧဝံ မာနသံ ဥပ္ပါဒေန္တော အယံ ဘိက္ခု။ လဒ္ဓိယာတိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒိတမာနသသင်္ခါတာယ လဒ္ဓိယာ။ တေသံ အဓမ္မဝါဒီနံ နာနာသံဝါသကော နာမ ဟောတီတိ ပကာသိတော။

တတြဋ္ဌော ပန သောတိ တသ္မိံ အဓမ္မဝါဒိပက္ခသ္မိံ နိသိန္နောဝ သော။ သဒ-ဓာတုယာ ဂတိနိဝါရဏတ္ထတ္တာ တတြ နိသိန္နော ‘‘တတြဋ္ဌော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒွိန္နန္တိ ဓမ္မဝါဒိအဓမ္မဝါဒိပက္ခာနံ ဒွိန္နံ သံဃာနံ။ ကမ္မန္တိ စတုဝဂ္ဂါဒိသံဃေန ကရဏီယကမ္မံ။ ကောပေတီတိ အဓမ္မဝါဒီနံ အသံဝါသဘာဝံ ဂန္တွာ တေသံ ဂဏပူရဏတ္တာ, ဣတရေသံ ဧကသီမာယံ ဌတွာ ဟတ္ထပါသံ အနုပဂတတ္တာ, ဆန္ဒဿ စ အဒိန္နတ္တာ ကမ္မံ ကောပေတိ။ ယော ပန အဓမ္မဝါဒီနံ ပက္ခေ နိသိန္နော ‘‘အဓမ္မဝါဒိနော ဣမေ, ဣတရေ ဓမ္မဝါဒိနော’’တိ တေသံ မဇ္ဈေ ပဝိသတိ, ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ပက္ခေ နိသိန္နော ‘‘ဣမေ ဓမ္မဝါဒိနော’’တိ ဂဏှာတိ, အယံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ သမာနသံဝါသကံ ကရောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၁၁၀။ ဗဟိသီမာဂတော ပကတတ္တော ဘိက္ခု သစေ ဟတ္ထပါသေ ဌိတော ဟောတိ, သော သီမာယ နာနာသံဝါသကော မတောတိ ယောဇနာ။ တံ ဂဏပူရဏံ ကတွာ ကတကမ္မမ္ပိ ကုပ္ပတိ။ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနိယာမေန တယော နာနာသံဝါသကာ မဟေသိနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၃၁၁၁။ စုတောတိ ပါရာဇိကာပန္နော သာသနတော စုတတ္တာ ‘‘စုတော’’တိ ဂဟိတော။ ‘‘ဘိက္ခုနီ ဧကာဒသ အဘဗ္ဗာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဣမေတိ ဘေဒမနပေက္ခိတွာ သာမညေန သတ္တရသ ဇနာ။ အသံဝါသာတိ န သံဝသိတဗ္ဗာ, နတ္ထိ ဝါ ဧတေဟိ ပကတတ္တာနံ ဧကကမ္မာဒိကော သံဝါသောတိ အသံဝါသာ နာမ သိယုံ။

၃၁၁၂။ အသံဝါသဿ သဗ္ဗဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ သတ္တရသဝိဓဿ သဗ္ဗဿ အသံဝါသဿ။ တထာ ကမ္မာရဟဿ စာတိ ‘‘ယဿ သံဃော ကမ္မံ ကရောတိ, သော နေဝ ကမ္မပတ္တော, နာပိ ဆန္ဒာရဟော, အပိစ ကမ္မာရဟော’’တိ (ပရိ။ ၄၈၈) ဧဝံ ပရိဝါရေ ဝုတ္တကမ္မာရဟဿ စ။ ဥမ္မတ္တကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ခိတ္တစိတ္တာဒီနံ ဂဟဏံ။ သံဃေ တဇ္ဇနီယာဒီနိ ကရောန္တေ။ ပဋိက္ခေပေါတိ ပဋိက္ကောသနာ။ န ရူဟတီတိ ပဋိက္ကောသဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, ကမ္မံ န ကောပေတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၃၁၁၃။ သသံဝါသေက…ပေ… ဘိက္ခုနောတိ ဝုတ္တနယေန ကမ္မေန ဝါ လဒ္ဓိယာ ဝါ အသံဝါသိကဘာဝံ အနုပဂတတ္တာ သမာနသံဝါသကဿ သီမာယ အသံဝါသိကဘာဝံ အနုပဂန္တွာ ဧကသီမာယ ဌိတဿ အန္တိမဝတ္ထုံ အနဇ္ဈာပန္နတ္တာ ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော။ အနန္တရဿပိ ဟတ္ထပါသေ ဝစနေန ဝစီဘေဒကရဏေန ပဋိက္ခေပေါ ပဋိက္ကောသော ရုဟတိ ပဋိက္ကောသနဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ, ကမ္မံ ကောပေတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၃၁၁၄။ ဆဟိ အာကာရေဟီတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၃၈၊ ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) လဇ္ဇိတာယ, အညာဏတာယ, ကုက္ကုစ္စပကတတာယ, သတိသမ္မောသာယ, အကပ္ပိယေကပ္ပိယသညိတာယ, ကပ္ပိယေအကပ္ပိယသညိတာယာတိ ဣမေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ။ ပဉ္စ သမဏကပ္ပါ စ ဝုတ္တာ, ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော စ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, အဂ္ဂိပရိဇိတံ သတ္ထပရိဇိတံ နခပရိဇိတံ အဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇညေဝ ပဉ္စမ’’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၅၀) ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကေ အနုညာတာ ပဉ္စ သမဏကပ္ပါ နာမ။ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယောတိ ပရိဝါရေ ဧကုတ္တရေ ‘‘ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော’’တိ ဣမဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ, အယံ ပဌမာ ဝိသုဒ္ဓီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ။ ၃၂၅) နယေန ဒဿိတာ ပဉ္စ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသသင်္ခါတာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော စ ‘‘သုတ္တုဒ္ဒေသော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော အဓိဋ္ဌာနုပေါသထော ပဝါရဏာ သာမဂ္ဂိဥပေါသထောယေဝ ပဉ္စမော’’တိ (ပရိ။ ၃၂၅) ဧဝံ ဝုတ္တာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော စာတိ ဒွေပဉ္စဝိသုဒ္ဓိယော ‘‘ဒွိပဉ္စဝိညာဏာနီ’’တိအာဒီသု ဝိယ သာမညဝစနေန သင်္ဂဟိတာ။

၃၁၁၅-၇။ နိဿေသေန ဒီယတိ ပညပီယတိ ဧတ္ထ သိက္ခာပဒန္တိ နိဒါနံ, တေသံ တေသံ သိက္ခာပဒါနံ ပညတ္တိယာ ဌာနဘူတံ ဝေသာလီအာဒိ။ ပုံ ဝုစ္စတိ နိရယော, တံ ဂလတိ မဒ္ဒတိ နေရယိကဒုက္ခံ အနုဘဝတီတိ ပုဂ္ဂလော, သတ္တော။ အရိယ- ပုဂ္ဂလာ တံသဒိသတ္တာ, ဘူတပုဗ္ဗဂတိယာ ဝါ ‘‘ပုဂ္ဂလာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣဓ ပနေတေ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမဿ အာဒိကမ္မိကာ အဓိပ္ပေတာ။ ဣဒါနိ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသံ ဝက္ခတိ။ ဝသတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အာဏာသင်္ခါတာ သိက္ခာပဒပညတ္တိ တံ ပဋိစ္စ ပဝတ္တတီတိ ဝတ္ထု, တဿ တဿ ပုဂ္ဂလဿ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဘူတော အဇ္ဈာစာရော။

ဝိဓာနံ ဝိဘဇနံ ဝိဓိ, ပဘေဒေါ။ ပညာပီယတိ ဘဂဝတော အာဏာ ပကာရေန ဉာပီယတိ ဧတာယာတိ ပညတ္တိ, ပညတ္တိယာ ဝိဓိ ပဘေဒေါ ‘‘ပညတ္တိဝိဓိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဝိဓိံ ပညတ္တိယာ’’တိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန အသမတ္ထနိဒ္ဒေသော။ သာ ပန ပညတ္တိဝိဓိ ပညတ္တိအနုပညတ္တိ အနုပ္ပန္နပညတ္တိ သဗ္ဗတ္ထပညတ္တိ ပဒေသပညတ္တိ သာဓာရဏပညတ္တိ အသာဓာရဏပညတ္တိ ဧကတောပညတ္တိ ဥဘတောပညတ္တိဝသေန နဝဝိဓာ ဟောတိ။

‘‘ဝိပတ္တိ အာပတ္တိ အနာပတ္တီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ, ဝိပဇ္ဇန္တိ ဧတာယ သီလာဒယောတိ ဝိပတ္တိ။ သာ ပန သီလအာစာရဒိဋ္ဌိအာဇီဝါနံ ဝသေန စတုဗ္ဗိဓာ။ သာ ပန ဥဒ္ဒေသဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတာဝ။ အာပဇ္ဇန္တိ ဧတာယ အကုသလာဗျာကတဘူတာယ ဘဂဝတော အာဏာဝီတိက္ကမန္တိ အာပတ္တိ။ သာ ပုဗ္ဗပယောဂါဒိဝသေန အနေကပ္ပဘေဒါ အာပတ္တိ။ အနာပတ္တိ အဇာနနာဒိဝသေန အာဏာယ အနတိက္ကမနံ။ သမုဋ္ဌာတိ ဧတေဟိ အာပတ္တီတိ သမုဋ္ဌာနာနိ, ကာယာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓာနိ အာပတ္တိကာရဏာနိ။ သမုဋ္ဌာနာနံ နယော သမုဋ္ဌာနနယော, တံ။

ဝဇ္ဇဉ္စ ကမ္မဉ္စ ကိရိယာ စ သညာ စ စိတ္တဉ္စ အာဏတ္တိ စ ဝဇ္ဇကမ္မကြိယာသညာစိတ္တာဏတ္တိယော, တာသံ ဝိဓိ တထာ ဝုစ္စတိ, တံ။ ဝဇ္ဇဝိဓိန္တိ ‘‘ယဿာ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ, အယံ လောကဝဇ္ဇာ, သေသာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ဝဇ္ဇဝိဓိံ။ ကမ္မဝိဓိန္တိ ‘‘သဗ္ဗာ စ ကာယကမ္မဝစီကမ္မတဒုဘယဝသေန တိဝိဓာ ဟောန္တီ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဒဿိတံ ကမ္မဝိဓိံ။ ကြိယာဝိဓိန္တိ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ, အတ္ထိ အကိရိယတော, အတ္ထိ ကိရိယာကိရိယတော, အတ္ထိ သိယာ ကိရိယတော သိယာ အကိရိယတော’’တိအာဒိနာ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) နယေန ဒဿိတံ ကိရိယာဝိဓိံ။ သညာဝိဓိန္တိ ‘‘သညာဝိမောက္ခာ’’တိအာဒိနာ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) နယေန ဒဿိတံ သညာဝိဓိံ။

စိတ္တဝိဓိန္တိ ‘‘သဗ္ဗာပိ စိတ္တဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ သစိတ္တကာ, အစိတ္တကာ စာ’’တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ စိတ္တဝိဓိံ။ အာဏတ္တိဝိဓိန္တိ ‘‘သာဏတ္တိကံ အနာဏတ္တိက’’န္တိ ဝုတ္တံ အာဏတ္တိဝိဓိံ။ အင်္ဂဝိဓာနန္တိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု အာပတ္တီနံ ဝုတ္တံ အင်္ဂဝိဓာနဉ္စ။ ဝေဒနာတ္တိကံ, ကုသလတ္တိကဉ္စာတိ ယောဇနာ။ တံ ပန ‘‘အကုသလစိတ္တံ, ဒွိစိတ္တံ, တိစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနံ, ဒွိဝေဒနံ, တိဝေဒန’’န္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဒဿိတမေဝ။

သတ္တရသဝိဓံ ဧတံ လက္ခဏန္တိ ယထာဝုတ္တနိဒါနာဒိသတ္တရသပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ သာဓာရဏလက္ခဏံ။ ဒဿေတွာတိ ပကာသေတွာ။ ဗုဓော ဝိနယကုသလော။ တတ္ထ တတ္ထ သိက္ခာပဒေသု ယထာရဟံ ယောဇေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော။

၃၁၁၈။ ဣမေသု သတ္တရသသု လက္ခဏေသု နိဒါနပုဂ္ဂလေ တာဝ နိဒ္ဒိသိတုမာဟ ‘‘နိဒါန’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ တေသု သတ္တရသသု သာဓာရဏလက္ခဏေသု, နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မံ။ နိဒါနန္တိ နိဒ္ဓါရိတဗ္ဗဒဿနံ။ ‘‘ပုရ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ဝေသာလီ’’တိအာဒိပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သက္ကဘဂ္ဂါတိ ဧတေဟိ ဇနပဒဝါစီဟိ သဒ္ဒေဟိ ဌာနနိဿိတာ နာဂရာဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။ တာနိ စ ‘‘သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ, ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ သိက္ခာပဒနိဒါနေ နိဒဿိတာနေဝ။

၃၁၁၉။ ‘‘ဒသ ဝေသာလိယာ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဥတ္တရေ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ဂိရိဗ္ဗဇေတိ ရာဇဂဟနဂရေ။ တံ- ဟိ သမန္တာ ဌိတေဟိ ဣသိဂိလိအာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ပဗ္ဗတေဟိ ဝဇသဒိသန္တိ ‘‘ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။

၃၁၂၁။ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခသ္မိံ သုဒိန္နဓနိယာဒယော တေဝီသတိဝိဓာ အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂလာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ။

၃၁၂၂။ ဥဘယပါတိမောက္ခေ အာဂတာ တေ သဗ္ဗေ အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂလာ ပရိပိဏ္ဍိတာ တိံသ ဘဝန္တီတိ ယောဇနာ။ ဝတ္ထုအာဒီနံ ဝိနိစ္ဆယော ဥတ္တရေ ဝက္ခမာနတ္တာ ဣဓ န ဝုတ္တော။ နနု စ နိဒါနပုဂ္ဂလဝိနိစ္ဆယမ္ပိ တတ္ထ ဝက္ခတီတိ သော ဣဓ ကသ္မာ ဝုတ္တောတိ? နာယံ ဒေါသော, ဣမဿ ပကရဏတ္တာ ဣဓာပိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ။ ယဒိ ဧဝံ ဝတ္ထုအာဒိဝိနိစ္ဆယောပိ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, သော ကသ္မာ န ဝုတ္တောတိ? ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ ဣမဿ ဝစနေန သောပိ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတီတိ ဧကဒေသဒဿနဝသေန သံခိတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၃၁၂၃။ ယော ဧနံ တရုံ ဇာနာတိ, သော ပညတ္တိံ အသေသတော ဇာနာတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧတ္ထ ‘‘ဧနံ တရု’’န္တိ ဣမိနာ နိဒါနာဒိသတ္တရသပ္ပကာရံ သဗ္ဗသိက္ခာပဒသာဓာရဏလက္ခဏသမုဒါယံ ရူပကေန ဒဿေတိ။ ကိံ ဝိသိဋ္ဌံ တရုန္တိ အာဟ ‘‘တိမူလ’’န္တိအာဒိ။

တတ္ထ တိမူလန္တိ နိဒါနပုဂ္ဂလဝတ္ထုသင်္ခါတာနိ တီဏိ မူလာနိ ဧတဿာတိ တိမူလံ။ နဝပတ္တန္တိ နဝဝိဓပဏ္ဏတ္တိသင်္ခါတာနိ ပတ္တာနိ ဧတဿာတိ နဝပတ္တံ။ ဒွယင်္ကုရန္တိ လောကဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသင်္ခါတာ ဒွေ အင်္ကုရာ ဧတဿာတိ ဒွယင်္ကုရံ။ ‘‘ဒွိအင်္ကုရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣ-ကာရဿ အယာဒေသံ ကတွာ ‘‘ဒွယင်္ကုရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သတ္တဖလန္တိ အာဏတ္တိအာပတ္တိအနာပတ္တိဝိပတ္တိသညာဝေဒနာကုသလတ္တိကသင်္ခါတာနိ သတ္တ ဖလာနိ ဧတဿာတိ သတ္တဖလံ။ ဆပုပ္ဖန္တိ ဆသမုဋ္ဌာနသင်္ခါတာနိ ပုပ္ဖါနိ ဧတဿာတိ ဆပုပ္ဖံ။ ဒွိပ္ပဘဝန္တိ စိတ္တကမ္မသင်္ခါတာ ဒွေ ပဘဝါ ဧတဿာတိ ဒွိပ္ပဘဝံ။ ဒွိသာခန္တိ ကိရိယအင်္ဂသင်္ခါတာ ဒွေ သာခါ ဧတဿာတိ ဒွိသာခံ။ ဧနံ တရုံ ယော ဇာနာတီတိ ယော ဝုတ္တော ဘိက္ခု ဝုတ္တသရူပသာဓာရဏသတ္တရသလက္ခဏရာသိဝိနိစ္ဆယသင်္ခါတတရုံ ဇာနာတိ။ သောတိ သော ဘိက္ခု။ ပညတ္တိန္တိ ဝိနယပိဋကံ။ အသေသတောတိ သဗ္ဗသော။

၃၁၂၄။ ဣတိ ဧဝံ မဓုရပဒတ္ထံ အနာကုလံ ပရမံ ဥတ္တမံ ဣမံ ဝိနိစ္ဆယံ ယော ပဌတိ ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောန္တော ပရိယာပုဏာတိ, ဂရုသန္တိကေ သာဓုကံ သုဏာတိ, ပရိပုစ္ဆတေ စ အတ္ထံ ပရိပုစ္ဆတိ စ, သော ဘိက္ခု ဝိနယ ဝိနိစ္ဆယေ ဥပါလိသမော ဘဝတိ ဝိနယဓရာနံ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ နိက္ခိတ္တေန ဥပါလိမဟာထေရေန သဒိသော ဘဝတီတိ ယောဇနာ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကမ္မဋ္ဌာနဝိဘာဝနာဝိဓာနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၂၅။ ‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေယျ။

မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ဝိဘာဝယေ၊

ပရိယောသာနေ စ နိဗ္ဗာနံ၊

ဧသာ ကထိကသဏ္ဌိတီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၉၀၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၉၁၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃။၆၄) –

ဝုတ္တံ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ သမနုဿရန္တောယမာစရိယော ပါတိမောက္ခသံဝရသီလပရိဒီပကံ ဝိနိစ္ဆယံ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရမုခေန ဒဿေတွာ တံမူလကာနံ ဣတရေသဉ္စ တိဏ္ဏံ သီလာနံ တံဒဿနေနေဝ ဒဿိတဘာဝဉ္စ သီလဝိသုဒ္ဓိမူလိကာ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိအာဒိယော ပဉ္စဝိသုဒ္ဓိယော စ တံမူလိကဉ္စ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ တဒဓိဂမနီယံ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဒဿေတွာ

ယထာရဒ္ဓံ ဝိနယကထံ ပရိယောသာပေတုကာမော အာဟ ‘‘ပါမောက္ခေ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ပါမောက္ခေတိ သမာဓိအာဒီနံ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ဥတ္တမေ။ မောက္ခပ္ပဝေသနေတိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနနဂရဿ ပဝေသနနိမိတ္တေ။ မုခေ အသဟာယဒွါရဘူတေ။ ယထာဟ –

‘‘သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ, အညံ သီလသမံ ကုတော၊

ဒွါရံ ဝါ ပန နိဗ္ဗာန-နဂရဿ ပဝေသနေ’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၉၊ ဗု။ ဗံ။ အဋ္ဌ။ ၃။ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ)၊

သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယေတိ ဇာတိဒုက္ခာဒိသဗ္ဗဒုက္ခာနံ ခယဿ အရိယမဂ္ဂဿ အဓိဂမူပါယတ္တာ ဖလူပစာရေန သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယသင်္ခါတေ။ ‘‘ပါမောက္ခေ’’တိ စ ‘‘မောက္ခပ္ပဝေသနေ မုခေ’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယေ’’တိ စ ‘‘ပါတိမောက္ခသ္မိ’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။ ဝုတ္တေတိ ပါရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ နာနပ္ပကာရတော နိဒ္ဒိဋ္ဌေ သတိ။ ဣတရတ္တယံ ဝုတ္တမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလပစ္စယသန္နိဿိတသီလသင်္ခါတံ ဣတရံ သီလတ္တယံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ ‘‘ရာဇာ အာဂတော’’တိ ဝုတ္တေ ပရိသာယ အာဂမနံ ဝိယ, တသ္မာ တံ န ဝက္ခာမာတိ အဓိပ္ပါယော။

၃၁၂၆။ ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓံ သီလန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလာဒိံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ။ ဉတွာတိ လက္ခဏာဒိတော, ဝေါဒါနတော, ဟာနဘာဂိယဋ္ဌိတိဘာဂိယဝိသေသဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယာဒိပ္ပကာရတော စ ဇာနိတွာ။ တတ္ထာတိ စတုဗ္ဗိဓသီလေ။ ပတိဋ္ဌိတောတိ အစ္ဆိဒ္ဒါဒိအင်္ဂသမန္နာဂတဘာဝမာပါဒနေန ပတိဋ္ဌိတော။ သမာဓိန္တိ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒလောကိယသမာဓိံ။ ဘာဝေတွာတိ သမစတ္တာလီသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ပုနပ္ပုနံ အနုယောဂဝသေန ဝဍ္ဎေတွာ။ ပညာယာတိ တိလက္ခဏာကာရာဒိပရိစ္ဆေဒိကာယ လောကုတ္တရာယ ပညာယ ဟေတုဘူတာယ, ကရဏဘူတာယ စ။ ပရိမုစ္စတီတိ သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနံ ဆေတွာ သံသာရစာရကာ သမန္တတော မုစ္စတိ, အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၃၁၂၇။ ဧဝံ သမာသတော ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဒသာနုဿတိယော’’တိအာဒိ။ ဒသ အနုဿတိယော စ ဒသ ကသိဏာ စ ဒသ အသုဘာ စ စတဿော အပ္ပမညာယော စ တထာ စတ္တာရော အာရုပ္ပါ စ ဝုတ္တာ။ အပရံ ကမ္မဋ္ဌာနဒွယဉ္စ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

တတ္ထ ဒသာနုဿတိယော နာမ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မာနုဿတိ, သံဃာနုဿတိ, သီလာနုဿတိ, စာဂါနုဿတိ, ဒေဝတာနုဿတိ, ကာယဂတာသတိ, မရဏာနုဿတိ, အာနာပါနသတိ, ဥပသမာနုဿတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၇) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဒသ အနုဿတိယော။

ဒသ ကသိဏာ နာမ ‘‘ပထဝီကသိဏံ, အာပေါကသိဏံ, တေဇောကသိဏံ, ဝါယောကသိဏံ, နီလကသိဏံ, ပီတကသိဏံ, လောဟိတကသိဏံ, ဩဒါတကသိဏံ, အာလောကကသိဏံ, ပရိစ္ဆိန္နာကာသကသိဏ’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၇) ဝုတ္တာ ဣမေ ဒသ ကသိဏာ။

ဒသ အသုဘာ နာမ ‘‘ဥဒ္ဓုမာတကံ, ဝိနီလကံ, ဝိပုဗ္ဗကံ, ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ, ဝိက္ခာယိတကံ, ဝိက္ခိတ္တကံ, ဟတဝိက္ခိတ္တကံ, လောဟိတကံ, ပုဠုဝကံ, အဋ္ဌိက’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၇) ဝုတ္တာ ဣမေ ဒသ အသုဘာ။

စတဿော အပ္ပမညာယော နာမ ‘‘မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဥပေက္ခာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၇) ဝုတ္တာ ဣမေ အပ္ပမညာယော။

စတ္တာရော အာရုပ္ပါ နာမ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနံ, ဝိညာဏဉ္စာယတနံ, အာကိဉ္စညာယတနံ, နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၇) ဝုတ္တာ ဣမေ အာရုပ္ပါ။ အပရံ ကမ္မဋ္ဌာနဒွယံ နာမ ‘‘အာဟာရေပဋိက္ကူလသညာ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန’’န္တိ ဝုတ္တံ ဋ္ဌာနဥဘယံ။

၃၁၂၈။ ဣစ္စေဝံ စတ္တာလီသဝိဓံ မနောဘုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ သဗ္ဗမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ သမုဒ္ဒိဋ္ဌံ သိယာတိ ယောဇနာ။ ကမ္မဿ ယောဂသင်္ခါတဿ ဌာနံ အာရမ္မဏဘာဝေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ။ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ဌာနံ, ကာရဏံ, ကမ္မဿ ဝိပဿနာယ ဌာနံ ကာရဏံ ကမ္မဋ္ဌာနံ, ကဿာတိ အာဟ ‘‘မနောဘုနော’’တိ။ မနော အဘိဘဝတီတိ မနောဘူ, တဿ မနောဘုနော, ကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိနိဝါရဏေန တထာလဒ္ဓနာမဿ ကာမဒေဝဿာတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ကမ္မဋ္ဌာနဂဏနာပရိစ္ဆေဒေါ ဒဿိတော။

၃၁၂၉-၃၀။ ဣမေသံ ကမ္မဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာမယံ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ မာတိကံ တာဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပစာရပ္ပနာတော’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥပစာရပ္ပနာတောတိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဥပစာရာဝဟာနိ, ဧတ္တကာနိ အပ္ပနာဝဟာနီ’’တိ ဧဝံ ဥပစာရပ္ပနာဝသေန စ။ ဈာနဘေဒါတိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ပဌမဇ္ဈာနိကာနိ, ဧတ္တကာနိ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကာနိ, ဧတ္တကာနိ ပဉ္စကဇ္ဈာနိကာနီ’’တိအာဒိနာ ဈာနဘေဒါ စ။ အတိက္ကမာတိ အင်္ဂါနံ, အာရမ္မဏာနဉ္စ အတိက္ကမတော။ ဝဍ္ဎနာဝဍ္ဎနာ စာပီတိ အင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဒိဝသေန ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ, အဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ စ။ အာရမ္မဏဘူမိတောတိ နိမိတ္တာရမ္မဏာဒိအာရမ္မဏတော စေဝ လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနဘူမိတော စ။

ဂဟဏာတိ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတော။ ပစ္စယာတိ တံတံဌာနာနံ ပစ္စယဘာဝတော စ။ ဘိယျောတိ ပုန-သဒ္ဒတ္ထနီဟာရတ္ထော။ စရိယာနုကူလတောတိ ရာဂစရိယာဒီနံ အနုကူလဘာဝတောတိ အယံ ဝိသေသော အယံ ဘေဒေါ။ ဧတေသု စတ္တာလီသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု။

၃၁၃၁။ ဧဝံ မာတိကံ နိဒ္ဒိသိတွာ ယထာက္ကမံ နိဒ္ဒိသန္တော ပဌမံ တာဝ ဥပစာရာဝဟာဒယော ဒဿေတုမာဟ ‘‘အဋ္ဌာနုဿတိယော’’တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ တိဿံ မာတိကာယံ, တေသု ဝါ စတ္တာလီသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု။ အဋ္ဌာနုဿတိယောတိ ကာယဂတာသတိအာနာပါနသတိဒွယဝဇ္ဇိတာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒိကာ အဋ္ဌ အနုဿတိယော စ။ သညာ အာဟာရေပဋိက္ကူလသညာ စ။ ဝဝတ္ထာနဉ္စ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဉ္စာတိ ဣမေ ဒသ။ ဥပစာရာဝဟာတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီနံ ပရမတ္ထဘာဝတော, အနေကဝိဓတ္တာ, ဧကဿာပိ ဂမ္ဘီရဘာဝတော စ ဧတေသု ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု အပ္ပနာဝသေန သမာဓိဿ ပတိဋ္ဌာတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ အပ္ပနာဘာဝနာပ္ပတ္တော သမာဓိ ဥပစာရဘာဝေယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ, တသ္မာ ဧတေ ဥပစာရာဝဟာ။

နနု စေတ္ထ ဒုတိယစတုတ္ထာရုပ္ပသမာဓိ, လောကုတ္တရော စ သမာဓိ ပရမတ္ထဓမ္မေ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ‘‘ပရမတ္ထဘာဝတော’’တိ ဟေတု အပ္ပနမပါပုဏနေ ကာရဏဘာဝေန န ဝုစ္စတီတိ? န, တဿ ဘာဝနာဝိသေသေန ပရမတ္ထဓမ္မေ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော, ဣမဿ စ ရူပါဝစရစတုတ္ထဘာဝနာဝိသေသသမ္ဘဝတော စ။ တထာ ဟိ ဒုတိယစတုတ္ထာရုပ္ပသမာဓိ အပ္ပနာပတ္တဿ အရူပါဝစရသမာဓိဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ အာရမ္မဏသမတိက္ကမမတ္တဘာဝနာဝသေန သဘာဝါရမ္မဏေပိ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမဗလေန လောကုတ္တရော သမာဓိ အပ္ပနံ ပါပုဏာတီတိ။

၃၁၃၂။ တတ္ထာတိ တေသု ဈာနာဝဟေသု တိံသကမ္မဋ္ဌာနေသု။ အသုဘာတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒယော ဒသ အသုဘာ။ ကာယဂတာသတီတိ ကာယဂတာသတိ စာတိ ဣမေ ဧကာဒသ။ ပဌမဇ္ဈာနိကာတိ ဣမေသံ ပဋိက္ကူလာရမ္မဏတ္တာ, ပဋိက္ကူလာရမ္မဏေ စ စိတ္တဿ စဏ္ဍသောတာယ နဒိယာ အရိတ္တဗလေန နာဝါဋ္ဌာနံ ဝိယ ဝိတက္ကဗလေနေဝ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော အဝိတက္ကာနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ အသမ္ဘဝေါတိ သဝိတက္ကဿ ပဌမဇ္ဈာနဿေဝ သမ္ဘဝတော ပဌမဇ္ဈာနိကာ။ အာနာပါနဉ္စ ကသိဏာ စာတိ ဣမေ ဧကာဒသ စတုက္ကဇ္ဈာနိကာ ရူပါဝစရစတုက္ကဇ္ဈာနိကာ စ စတုက္ကနယေန, ပဉ္စကဇ္ဈာနိကာ စ။

၃၁၃၃။ တိဿောဝ အပ္ပမညာတိ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာတိ အပ္ပမညာ တိဿောဝ။ သာမညနိဒ္ဒေသေ ဧတာသမေဝ ဂဟဏံ ကထံ ဝိညာယတီတိ? ‘‘အထ ပစ္ဆိမာ’’တိအာဒိနာ စတုတ္ထာယ အပ္ပမညာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဘာဝဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ပါရိသေသတော တံ ဝိညာယတိ။ တိကဇ္ဈာနာနီတိ တိကဇ္ဈာနိကာ။ ‘‘တိကဇ္ဈာနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ မေတ္တာဒီနံ ဒေါမနဿသဟဂတဗျာပါဒဝိဟိံသာနဘိရတီနံ ပဟာယကတ္တာ ဒေါမနဿပဋိပက္ခေန သောမနဿေနေဝ သဟဂတတာ ဝုတ္တာတိ စတုက္ကနယေန တိကဇ္ဈာနိကတာ ဝုတ္တာ, ပဉ္စကနယေန စတုက္ကဇ္ဈာနိကတာ စ။

‘‘အထာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ပစ္ဆိမာ’’တိ ပဒဿ ‘‘တိဿော’’တိ ဣမိနာ ပုရိမပဒေန သမ္ဗန္ဓနိဝတ္တနတ္ထံ။ ပစ္ဆိမာ အပ္ပမညာ, စတ္တာရော အာရုပ္ပါ စ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ မတာ စတုက္ကနယေန, ပဉ္စမဇ္ဈာနိကာ စ။ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု, ဒုက္ခာ မုစ္စန္တု, လဒ္ဓသုခသမ္ပတ္တိတော မာ ဝိဂစ္ဆန္တူ’’တိ မေတ္တာဒိတိဝိဓဝသပ္ပဝတ္တံ ဗျာပါရတ္တယံ ပဟာယ ကမ္မဿကတာဒဿနေန သတ္တေသု မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပတ္တဘာဝနာနိဗ္ဗတ္တာယ တတြမဇ္ဈတ္တောပေက္ခာယ ဗလဝတရတ္တာ အပ္ပနာပ္ပတ္တဿ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဿ သုခသဟဂတတာသမ္ဘဝတော ဥပေက္ခာသဟဂတတာ ဝုတ္တာ။

၃၁၃၄။ အင်္ဂါရမ္မဏတော အတိက္ကမော ဒွိဓာ ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ။ စတုက္ကတိကဇ္ဈာနေသူတိ ဒသကသိဏာ, အာနာပါနသတီတိ ဧကာဒသသု စတုက္ကဇ္ဈာနိကေသု စေဝ မေတ္တာဒိ- ပုရိမဗြဟ္မဝိဟာရတ္တယသင်္ခါတေသု တိကဇ္ဈာနိကေသု စ ကမ္မဋ္ဌာနေသု။ အင်္ဂါတိက္ကမတာတိ ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ ဝိတက္ကာဒိဈာနင်္ဂ သမတိက္ကမေန ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ အာရမ္မဏေယေဝ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိတော အင်္ဂါတိက္ကမော အဓိပ္ပေတောတိ အတ္ထော။ အင်္ဂါတိက္ကမောယေဝ အင်္ဂါတိက္ကမတာ။

၃၁၃၅။ အင်္ဂါတိက္ကမတောတိ တတိယဇ္ဈာနသမ္ပယုတ္တသောမနဿာတိက္ကမနတော။ အာရမ္မဏမတိက္ကမ္မာတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသတဗ္ဗိသယပဌမာရုပ္ပဝိညာဏတဒဘာဝသင်္ခါတာနိ စတ္တာရိ အာရမ္မဏာနိ ယထာက္ကမံ အတိက္ကမိတွာ။ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသတဗ္ဗိသယပဌမာရုပ္ပဝိညာဏတဒဘာဝတဗ္ဗိသယတတိယာရုပ္ပဝိညာဏသင်္ခါတေသု စတူသု အာရမ္မဏေသု အာရုပ္ပါ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒီနိ စတ္တာရိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဇာယရေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

၃၁၃၆။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု အာရမ္မဏေသု။ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာနီတိ ‘‘ယတ္တကံ ဩကာသံ ကသိဏေန ဖရတိ, တဒဗ္ဘန္တရေ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သဒ္ဒံ သောတုံ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ရူပံ ပဿိတုံ, ပရသတ္တာနဉ္စ စေတသာ စိတ္တံ အညာတုံ သမတ္ထော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တပ္ပယောဇနံ သန္ဓာယ အင်္ဂဂဏနာဒိဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယတ္တကံ ဣစ္ဆတိ, တတ္တကံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာနိ။ သေသံ အသုဘာဒိ သဗ္ဗံ တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပယောဇနာဘာဝါ န ဝဍ္ဎေတဗ္ဗမေဝါတိ ယောဇနာ။

၃၁၃၇။ တတ္ထ တေသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု ဒသ ကသိဏာ စ ဒသ အသုဘာ စ ကာယဂတာသတိ, အာနာပါနသတီတိ ဣမေ ဗာဝီသတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ပဋိဘာဂါရမ္မဏာနီတိ ယောဇနာ။ ဧတ္ထ ‘‘ကသိဏာ’’တိအာဒိနာ တဒါရမ္မဏာနိ ဈာနာနိ ဂဟိတာနိ။

၃၁၃၈။ ဓာတုဝဝတ္ထနန္တိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ, ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿတ္တံ။ ဝိညာဏဉ္စာတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ။ နေဝသညာတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ။ ဒသ ဒွေတိ ဒွါဒသ။ ဘာဝဂေါစရာတိ သဘာဝဓမ္မဂေါစရာ, ပရမတ္ထဓမ္မာလမ္ဗဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၃၁၃၉။ ဒွေ စ အာရုပ္ပမာနသာတိ အာကာသာနဉ္စာယတနအာကိဉ္စညာယတနသင်္ခါတာ အရူပါဝစရစိတ္တုပ္ပါဒါ ဒွေ စ။ ဆ ဣမေ ဓမ္မာ နဝတ္တဗ္ဗဂေါစရာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ယောဇနာ စတုန္နံ အပ္ပမညာနံ သတ္တပညတ္တိယာ, ပဌမာရုပ္ပဿ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသပညတ္တိယာ, တတိယာရုပ္ပဿ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏာဘာဝပညတ္တိယာ စ အာရမ္မဏတ္တာ။

၃၁၄၀။ ပဋိက္ကူလသညာတိ အာဟာရေပဋိက္ကူလသညာ။ ကာယဂတာသတီတိ ဒွါဒသေဝ ဘူမိတော ဒေဝေသု ကာမာဝစရဒေဝေသု ကုဏပါနံ, ပဋိက္ကူလာရဟဿ စ အသမ္ဘဝါ န ပဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ။

၃၁၄၁။ တာနိ ဒွါဒသ စ။ ဘိယျောတိ အဓိကတ္ထေ နိပါတော, တတော အဓိကံ အာနာပါနသတိ စာတိ တေရသ ရူပါရူပလောကေ အဿာသပဿာသာနဉ္စ အဘာဝါ သဗ္ဗသော န ဇာယရေတိ ယောဇနာ။

၃၁၄၂။ အရူပါဝစရေ အရူပဘဝေ စတုရော အာရုပ္ပေ ဌပေတွာ အညေ ဆတ္တိံသ ဓမ္မာ ရူပသမတိက္ကမာဘာဝါ န ဇာယန္တီတိ ယောဇနာ။ သဗ္ဗေ သမစတ္တာလီသ ဓမ္မာ မာနုသေ မနုဿလောကေ သဗ္ဗေသမေဝ လဗ္ဘမာနတ္တာ ဇာယန္တိ။

၃၁၄၃။ စတုတ္ထကသိဏံ ဟိတွာတိ ဝါယောကသိဏံ ဒိဋ္ဌဖုဋ္ဌေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ တံ ဝဇ္ဇေတွာ နဝ ကသိဏာ စ ဒသ အသုဘာ စာတိ တေ ဧကူနဝီသတိ ဓမ္မာ ဒိဋ္ဌေနေဝ စက္ခုဝိညာဏေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိကမ္မကာလေ ဂဟေတဗ္ဗာ ဘဝန္တီတိ ယောဇနာ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ စက္ခုနာ ဩလောကေတွာ ပရိကမ္မံ ကတံ, တေန ဥဂ္ဂဟိတနိမိတ္တံ တေသံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၃၁၄၄။ ဖုဋ္ဌေနာတိ နာသိကဂ္ဂေ, ဥတ္တရောဋ္ဌေ ဝါ ဖုဋ္ဌဝသေန။ ကာယဂတာသတိယံ တစပဉ္စကံ ဒိဋ္ဌေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ မာလုတောတိ ဝါယောကသိဏံ ဒိဋ္ဌဖုဋ္ဌေန ဂဟေတဗ္ဗံ ဥစ္ဆုသဿာဒီနံ ပတ္တေသု စလမာနဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏမုခေန, ကာယပ္ပသာဒဃဋ္ဋနေန စ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ ဧတ္ထ ဧတေသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု။ သေသကန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒိကာ အဋ္ဌာနုဿတိယော, စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရာ, စတ္တာရော အာရုပ္ပါ, အာဟာရေပဋိက္ကူလသညာ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ, ကာယဂတာသတိယံ ဝက္ကပဉ္စကာဒီနိ စာတိ သဗ္ဗမေတံ ပရတော သုတွာ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ သုတေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ။

၃၁၄၅။ ဧတ္ထ ဧတေသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု အာကာသကသိဏံ ဌပေတွာ နဝ ကသိဏာ ပဌမာရုပ္ပစိတ္တဿ အာရမ္မဏဘူတကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဿ ဟေတုဘာဝတော ပစ္စယာ ဇာယရေ ပစ္စယာ ဘဝန္တီတိ ယောဇနာ။

၃၁၄၆။ ဒသပိ ကသိဏာ အဘိညာနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဒီနံ ပစ္စယာ ဘဝန္တီတိ ယောဇနာ။ စတုတ္ထဿာတိ စတုတ္ထဿ ဗြဟ္မဝိဟာရဿ။

၃၁၄၇။ ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမာရုပ္ပန္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒိကံ။ ပရဿ စ ပရဿ စာတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနာဒိဥတ္တရဇ္ဈာနဿ ပစ္စယောတိ ပကာသိတန္တိ ယောဇနာ။ နေဝသညာတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ။ နိရောဓဿာတိ သညာဝေဒယိတနိရောဓဿ, တာယ နိရောဓသမာပတ္တိယာ။

၃၁၄၈။ သဗ္ဗေတိ သမစတ္တာလီသကမ္မဋ္ဌာနဓမ္မာ။ သုခဝိဟာရဿာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဿ။ ဘဝနိဿရဏဿ စာတိ ဝိဘဝူပနိဿယတာယ ဝိပဿနာပါဒကတ္တေန အာသဝက္ခယဉာဏေန အဓိဂန္တဗ္ဗဿ နိဗ္ဗာနဿ စ။ ဘဝသုခါနဉ္စာတိ ပရိကမ္မောပစာရဘာဝနာဝသပ္ပဝတ္တာနိ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနိ ကာမသုဂတိဘဝသုခါနံ, ရူပါဝစရပ္ပနာဝသပဝတ္တာနိ ရူပါဝစရစိတ္တာနိ ရူပါဝစရဘဝသုခါနံ, ဣတရာနိ အရူပါဝစရဘူတာနိ အရူပါဝစရဘဝသုခါနဉ္စ ပစ္စယာတိ ဒီပိတာ။

၃၁၄၉။ ဒသ အသုဘာ, ကာယဂတာသတီတိ ဣမေ ဧကာဒသ ရာဂစရိတဿ ဝိသေသတော အနုကူလာ ဝိညေယျာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဝိသေသတော’’တိ ဣမိနာ ရာဂဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝေန စ အတိသပ္ပါယတော စ ဝုတ္တော, ဣတရေ စ အပဋိက္ခိတ္တာတိ ဒီပေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘သဗ္ဗဉ္စေတံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဝသေန စ အတိသပ္ပါယဝသေန စ ဝုတ္တံ, ရာဂါဒီနံ ပန အဝိက္ခမ္ဘိကာ, သဒ္ဓါဒီနံ ဝါ အနုပကာရာ ကုသလဘာဝနာ နာမ နတ္ထီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၇)။

၃၁၅၀။ သဝဏ္ဏကသိဏာတိ စတူဟိ ဝဏ္ဏကေဟိ ကသိဏေဟိ သဟိတာ။ စတဿော အပ္ပမညာယောတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဒေါသစရိတဿ အနုကူလာတိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

၃၁၅၁။ မောဟပ္ပကတိနောတိ မောဟစရိတဿ။ ‘‘အာနာပါနသတိ ဧကာဝါ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။

၃၁၅၂။ မရဏူပသမေတိ မရဏဉ္စ ဥပသမော စ မရဏူပသမံ, တသ္မိံ မရဏူပသမေ။ သတီတိ မရဏာနုဿတိ, ဥပသမာနုဿတိ စာတိ ဧတေ စတ္တာရော ဓမ္မာ။ ပညာပကတိနောတိ ဗုဒ္ဓိစရိတဿ။

၃၁၅၃။ အာဒိအနုဿတိစ္ဆက္ကန္တိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃသီလစာဂဒေဝတာနုဿတိသင်္ခါတံ ဆက္ကံ။ သဒ္ဓါစရိတဝဏ္ဏိတန္တိ သဒ္ဓါစရိတဿ အနုကူလန္တိ ကထိတံ။ အာရုပ္ပါတိ စတ္တာရော အာရုပ္ပါ။ သေသာ ကသိဏာတိ ဘူတကသိဏအာလောကာကာသကသိဏာနံ ဝသေန ဆ ကသိဏာတိ သေသာ ဒသ ဓမ္မာ။ သဗ္ဗာနုရူပကာတိ သဗ္ဗေသံ ဆန္နံ စရိယာနံ အနုကူလာတိ အတ္ထော။

၃၁၅၄-၈။ ဧဝံ ယထာနိက္ခိတ္တမာတိကာနုက္ကမေန ကမ္မဋ္ဌာနပ္ပဘေဒံ ဝိဘာဝေတွာ ဣဒါနိ ဘာဝနာနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ။ ဧဝံ ပဘေဒတော ဉတွာ ကမ္မဋ္ဌာနာနီတိ ယထာဝုတ္တဘေဒနယမုခေန ဘာဝနာမယာရမ္ဘဒဿနံ။ ပဏ္ဍိတောတိ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိပညာယ ပညဝါ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလော။ တေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ မေဓာဝီတိ ပါရိဟာရိယပညာယ သမန္နာဂတော။ ဒဠှံ ဂဟေတွာနာတိအာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခန္တေန ဒဠှံ အဋ္ဌိံ ကတွာ သက္ကစ္စံ ဥဂ္ဂဟေတွာ။ ကလျာဏမိတ္တကောတိ –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊

ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊

နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၇၊ နေတ္တိ။ ၁၁၃) –

ဝုတ္တလက္ခဏကော သီလသုတပညာဒိဂုဏသမန္နာဂတကလျာဏမိတ္တကော။

ပဌမမေဝ ပလိဗောဓာနံ ဥစ္ဆေဒံ ကတွာတိ ယောဇနာ။ ပဌမန္တိ ဘာဝနာရမ္ဘတော ပဌမမေဝ။ ပလိဗောဓာနံ ဥစ္ဆေဒံ ကတွာတိ –

‘‘အာဝါသော စ ကုလံ လာဘော၊

ဂဏော ကမ္မဉ္စ ပဉ္စမံ၊

အဒ္ဓါနံ ဉာတိ အာဗာဓော၊

ဂန္ထော ဣဒ္ဓီတိ တေ ဒသာ’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၁) –

ဝုတ္တာနံ ဒသမဟာပလိဗောဓာနံ, ဒီဃကေသနခလောမစ္ဆေဒနစီဝရရဇနပတ္တပစနာဒီနံ ခုဒ္ဒကပအဗောဓာနဉ္စာတိ ဥဘယေသံ ပလိဗောဓာနံ ဥစ္ဆေဒံ ကတွာ နိဋ္ဌာပနေန ဝါ အာလယပရိစ္စာဂေန ဝါ ဥစ္ဆေဒံ ကတွာ။ ဣဒ္ဓိ ပနေတ္ထ ဝိပဿနာယ ပလိဗောဓော ဟောတိ, န သမာဓိဘာဝနာယ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘ဣဒ္ဓီတိ ပေါထုဇ္ဇနိကာ ဣဒ္ဓိ။ သာ ဟိ ဥတ္တာနသေယျကဒါရကော ဝိယ, တရုဏသဿံ ဝိယ စ ဒုပ္ပရိဟာရာ ဟောတိ, အပ္ပမတ္တကေနေဝ ဘိဇ္ဇတိ။ သာ ပန ဝိပဿနာယ ပလိဗောဓော ဟောတိ, န သမာဓိဿ သမာဓိံ ပတွာ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၁)။

ဒေါသဝဇ္ဇိတေ, အနုရူပေ စ ဝိဟာရေ ဝသန္တေနာတိ ယောဇနာ။ ဒေါသဝဇ္ဇိတေတိ –

‘‘မဟာဝါသံ နဝါဝါသံ, ဇရာဝါသဉ္စ ပန္ထနိံ၊

သောဏ္ဍိံ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ, ဖလံ ပတ္ထိတမေဝ စ။

‘‘နဂရံ ဒါရုနာ ခေတ္တံ, ဝိသဘာဂေန ပဋ္ဋနံ၊

ပစ္စန္တသီမာသပ္ပါယံ, ယတ္ထ မိတ္တော န လဗ္ဘတိ။

‘‘အဋ္ဌာရသေတာနိ ဌာနာနိ, ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော၊

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, မဂ္ဂံ ပဋိဘယံ ယထာ’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၅၂) –

အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တေဟိ ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဒေါသေဟိ ဂဇ္ဇိတေ။

အနုရူပေ ဝသန္တေနာတိ –

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ နာတိဒူရံ ဟောတိ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ, ဒိဝါ အပ္ပါကိဏ္ဏံ, ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ, အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ အပ္ပကသိရေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ယေ တေ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ, တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ ‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ, ဣမဿ ကော အတ္ထော’တိ, တဿ တေ အာယသ္မန္တော အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနိံ ကရောန္တိ, အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခဋ္ဌာနီယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၁၁) –

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝဏ္ဏိတေဟိ ပဉ္စဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ အနုရူပေ ဘာဝနာကမ္မာနုဂုဏေ ဝိဟာရေ ဝိဟရန္တေနာတိ အတ္ထော။ ပဌမာဒီနီတိ ပဌမဒုတိယာဒီနိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ။ သဗ္ဗသော ဘာဝေတွာတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘သဗ္ဗံ ဘာဝနာဝိဓာနံ အပရိဟာပေန္တေန ဘာဝေတဗ္ဗော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၁) နိက္ခိတ္တဿ မာတိကာပဒဿ ဝိတ္ထာရက္ကမေန ဘာဝေတွာ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သပ္ပညောတိ ကမ္မဇတိဟေတုကပဋိသန္ဓိပညာယ စေဝ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရသပ္ပါယာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အသပ္ပါယံ ပရိဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပါယသေဝနောပကာရာယ ပါရိဟာရိယပညာယ စ သမန္နာဂတော ယောဂါဝစရော။ တတောတိ နေဝသညာနာသညာယတနဝဇ္ဇိတရူပါရူပဇ္ဈာနံ ဝိပဿနာပါဒကဘာဝေန သမာပဇ္ဇိတွာ အဋ္ဌန္နံ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနာနမညတရတော ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ။ တေနာဟ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ အဝသေသရူပါရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ အညတရတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၆၃)။

နာမရူပဝဝတ္ထာနံ ကတွာတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေန ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိမုခေသု ယထိစ္ဆိတေန မုခေန ပဝိသိတွာ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘ဣဒံ နာမံ, ဣဒံ ရူပံ, ဣမမှာ နာမရူပတော ဗျတိရိတ္တံ အတ္တာဒိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ, ဣမိနာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ။

ကင်္ခံ ဝိတီရိယာတိ ယထာဒိဋ္ဌနာမရူပဓမ္မာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၇၈ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ပဉ္စဓာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘န တာဝိဒံ နာမရူပံ အဟေတုကံ, န အတ္တာဒိဟေတုက’’န္တိ ယာထာဝတော နာမရူပဿ ပဉ္စဓာ ဒဿနေန အဒ္ဓတ္တယဂတံ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၀၊ မဟာနိ။ ၁၇၄) သောဠသဝိဓံ ကင်္ခံ, ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဓ။ သ။ ၁၀၀၈) အဋ္ဌဝိဓဉ္စ ကင်္ခံ ဝီရိယေန တရိတွာ ပဇဟိတွာ, ဣမိနာ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ ဟောတိ။

ဧဝံ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနိပ္ဖါဒနေန ဉာတပရိညာယ ဌိတော ယောဂါဝစရော သပ္ပါယံ နာမရူပံ လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ ကင်္ခါဝူပသမဉာဏေန မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၉၂ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဩဘာသော, ဉာဏံ, ပီတိ, ပဿဒ္ဓိ, သုခံ, အဓိမောက္ခော, ပဂ္ဂဟော, ဥပဋ္ဌာနံ, ဥပေက္ခာ, နိကန္တီတိ ဒသသု ဥပက္ကိလေသေသု ပါတုဘူတေသု တထာ ပါတုဘူတေ ဩဘာသာဒယော ဒသ ဥပက္ကိလေသေ ‘‘အမဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂဝီထိပဋိပန္နံ ဝိပဿနာဉာဏမေဝ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ပဏ္ဍိတော ပညဝါ ယောဂါဝစရော ဇာနာတီတိ အတ္ထော, ဣမိနာ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ သင်္ခေပတော ဒဿိတာ ဟောတိ။

၃၁၅၉။ ဧတ္တာဝတာ တေသံ တိဏ္ဏံ ဝဝတ္ထာနေတိ ယောဇနာ။ ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘နာမရူပဝဝတ္ထာနံ ကတွာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဒဿိတနယေန။ တေသံ တိဏ္ဏန္တိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ တီဟိ ဝိသုဒ္ဓီဟိ သကသကဝိပဿနာနံ နာမရူပတပ္ပစ္စယမဂ္ဂါမဂ္ဂါနံ တိဏ္ဏံ။ ဝဝတ္ထာနေ ကတေ နိယမေ ကတေ။ တိဏ္ဏံ သစ္စာနန္တိ ဒုက္ခသမုဒယမဂ္ဂသင်္ခအာတာနံ တိဏ္ဏံ သစ္စာနံ။ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ သိယာတိ ဉာတတီရဏပရိညာသင်္ခါတေန လောကိယေနေဝ ဉာဏေန အနုဗောဓဝသေန နိစ္ဆယော ကတော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ကထံ? နာမရူပဝဝတ္ထာနသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏေန ဒုက္ခသစ္စဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟသင်္ခါတေန ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏေန သမုဒယသစ္စဝဝတ္ထာနံ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနသင်္ခါတေန မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနေန မဂ္ဂသစ္စဝဝတ္ထာနံ။

၃၁၆၀-၁။ ဧဝံ ဉာတတီရဏပရိညာဒွယံ သင်္ခေပတော ဒဿေတွာ ပဟာနပရိညာယ သရီရဘူတာနိ နဝ ဉာဏာနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥဒယဗ္ဗယာတိ ဥပ္ပါဒဘင်္ဂါနုပဿနာဝသပ္ပဝတ္တာ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ဥဒယဗ္ဗယာ’’တိ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ဥဒယံ မုဉ္စိတွာ ဝယေ ဝါ ပဝတ္တာ ဘင်္ဂါနုပဿနာ ‘‘ဘင်္ဂါ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဘယဉ္စ အာဒီနဝေါ စ နိဗ္ဗိဒါ စ ဘယာဒီနဝနိဗ္ဗိဒါ, သင်္ခါရာနံ ဘယတော အနုပဿနဝသေန ပဝတ္တာ ဘယာနုပဿနာ စ ဒိဋ္ဌဘယာနံ အာဒီနဝတော ပေက္ခနဝသေန ပဝတ္တာ အာဒီနဝါနုပဿနာ စ ဒိဋ္ဌာဒီနဝေသု နိဗ္ဗေဒဝသေန ပဝတ္တာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ စ တထာ ဝုတ္တာ။ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ သင်္ခါရေဟိ မုစ္စိတုကာမတာဝသေနေဝ ပဝတ္တံ ဉာဏံ မုစ္စိတုကာမတာဉာဏံ။ မုစ္စနဿ ဥပါယသမ္ပဋိပါဒနတ္ထံ ပုန သင်္ခါရတ္တယပဋိဂ္ဂဟဝသပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ။

သင်္ခါရဓမ္မေ ဘယနန္ဒိဝိဝဇ္ဇနဝသေန အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ပဝတ္တဉာဏံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ, သစ္စာနုလောမော တဒဓိဂမာယ ဧကန္တပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘သစ္စာနုလောမိက’’န္တိ စ ကလာပသမ္မသနဉာဏာဒီနံ ပုရိမာနံ နဝန္နံ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ, ဥပရိ စ သတ္တတိံသာယ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနဉ္စ အနုလောမနတော ‘‘အနုလောမဉာဏ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ နဝမံ ဉာဏဉ္စာတိ ယာ နဝါနုပုဗ္ဗဝိပဿနာသင်္ခါတာ ပဟာနပရိညာ ဒဿိတာ, အယံ ‘‘ပဋိပဒါဉာဏဒဿန’’န္တိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ။

၃၁၆၂။ တတော အနုလောမဉာဏတော ပရံ မဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယံ ဟုတွာ နိဗ္ဗာနမာလမ္ဗိတွာ ဥပ္ပန္နဿ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တဿ အဘိဘဝနတော, အရိယဂေါတ္တဿ ဘာဝနတော ဝဍ္ဎနတော စ ‘‘ဂေါတြဘူ’’တိ သင်္ခံ ဂတဿ စိတ္တဿ သမနန္တရမေဝ စ။ သန္တိမာရမ္မဏံ ကတွာတိ သဗ္ဗကိလေသဒရထာနဉ္စ သင်္ခါရဒုက္ခဂ္ဂိနော စ ဝူပသမနိမိတ္တတ္တာ ‘‘သန္တိ’’န္တိ သင်္ခါတံ နိရောဓမာလမ္ဗိတွာ။ ဉာဏဒဿနန္တိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ဇာနနဋ္ဌေန ဉာဏံ, စက္ခုနာ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဒဿနဋ္ဌေန ဒဿနန္တိ သင်္ခံ ဂတံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ သတ္တမဝိသုဒ္ဓိဉာဏံ ဇာယတေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

၃၁၆၃။ ပစ္စဝေက္ခဏပရိယန္တန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနပရိယောသာနံ။ တဿာတိ ဉာဏဒဿနသင်္ခါတဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ။ ဖလန္တိ ဖလစိတ္တံ အနု ပစ္ဆာ မဂ္ဂါနန္တရံ ဟုတွာ ဇာယတေ။

ဧတ္ထ ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏပရိယန္တ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘ဖလ’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ, ကိရိယာဝိသေသနံ ဝါ, ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနံ မရိယာဒံ ကတွာတိ အတ္ထော။ မဂ္ဂါနန္တရံ ဖလေ ဒွိက္ခတ္တုံ, တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ တဒနန္တရမေဝ ဘဝင်္ဂံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတွာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ မဂ္ဂမာလမ္ဗိတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနိ။ ဧဝံ ဖလစိတ္တံ ဘဝင်္ဂပရိယန္တမေဝ ဟောတိ, န ပစ္စဝေက္ခဏပရိယန္တံ။ တထာပိ အညေန ဇဝနေန အနန္တရိကံ ဟုတွာ ဖလဇဝနာနမနန္တရံ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနမေဝ ပဝတ္တတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဖလပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနန္တရေ ဥပ္ပန္နာနိ ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနာနိ အဗ္ဗောဟာရိကာနိ ကတွာ ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏပရိယန္တံ, ဖလံ တဿာနုဇာယတေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ပစ္စဝေက္ခဏဉ္စ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဟီနကိလေသအဝသိဋ္ဌကိလေသာနံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပဉ္စဝိဓံ ဟောတိ။ တေသု ဧကေကံ ဧကေကေန ဇဝနဝါရေန ပစ္စဝေက္ခတီတိ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနဝါရာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ပစ္စဝေက္ခဏဂ္ဂဟဏေန သာမညတော ဒဿိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ။

၃၁၆၄။ တေနေဝ စ ဥပါယေနာတိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဒိဝိပဿနာနံ ပဌမံ မဂ္ဂေါ အဓိဂတော, တေနေဝ ဥပါယေန။ သော ဘိက္ခူတိ သော ယောဂါဝစရော ဘိက္ခု။ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝေန္တောတိ ပုနပ္ပုနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ။ ယထာ ပဌမမဂ္ဂဖလာနိ ပတ္တော, တထာ။ သေသမဂ္ဂဖလာနိ စာတိ ဒုတိယာဒိမဂ္ဂဖလာနိ စ ပါပုဏာတိ။

၃၁၆၅။ ဣစ္စေဝံ ယထာဝုတ္တနယေန ဥပ္ပါဒဝယန္တာတီတကတ္တာ အစ္စန္တံ အမတံ ဓမ္မံ အဝေစ္စ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ အသေသံ အကုသလံ ဝိဒ္ဓံသယိတွာ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ပဇဟိတွာ တယော ဘဝေ ကာမဘဝါဒီသု တီသု ဘဝေသု နိကန္တိယာ သောသနဝသေန တယော ဘဝေ ဝိသေသေန သောသယိတွာ သော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ပဌမံ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေ သောသိတဝိပါကက္ခန္ဓကဋတ္တာရူပသင်္ခါတဥပါဒိသေသရဟိတတ္တာ နိရုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ဥပေတိ အဓိဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။

ဣစ္စေဝံ သင်္ခေပတော ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနယော အာစရိယေန ဒဿိတောတိ ဂန္ထဘီရုဇနာနုဂ္ဂဟဝသေန ဝိတ္ထာရဝဏ္ဏနံ အနာမသိတွာ အနုပဒဝဏ္ဏနာမတ္တမေဝေတ္ထ ကတံ။ ဝိတ္ထာရဝဏ္ဏနာ ပနဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော, တဗ္ဗဏ္ဏနတော စ ဂဟေတဗ္ဗာ။

၃၁၆၆-၇။ ဝိညာသက္ကမတော ဝါပီတိ အက္ခရပဒဝါကျသင်္ခါတဂန္ထရစနက္ကမတော ဝါ။ ပုဗ္ဗာပရဝသေန ဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗာနမတ္ထဝိသေသာနံ ပဋိပါဋိဝသေန ဝါ။ အက္ခရဗန္ဓေ ဝါတိ သဒ္ဒသတ္ထအလင်္ကာရသတ္ထဆန္ဒောဝိစိတိသတ္ထာနုပါတေန ကာတဗ္ဗာယ အက္ခရပဒရစနာယ, ဂါထာဗန္ဓေတိ အတ္ထော။ အယုတ္တံ ဝိယ ယဒိ ဒိဿတီတိ ယောဇနာ။

တန္တိ တံ ‘‘အယုတ္တ’’န္တိ ဒိဿမာနဋ္ဌာနံ။ တထာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒိဿမာနာကာရေနေဝ အယုတ္တန္တိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကထံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဂဟေတဗ္ဗမဒေါသတော’’တိ။ တဿ ကာရဏမာဟ ‘‘မယာ ဥပပရိက္ခိတွာ, ကတတ္တာ ပန သဗ္ဗသော’’တိ။ ယော ယော ပနေတ္ထ ဒေါသော ဒိဿတိ ခိတ္တဒေါသော ဝါ ဟောတု ဝိပလ္လာသဂ္ဂဟဏဒေါသော ဝါ, နာပရံ ဒေါသောတိ ဒီပေတိ။ တေနေတံ ပကရဏံ သဗ္ဗေသံ တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒါယတနဗဟုဿုတာနံ သိက္ခာကာမာနံ ထေရာနံ အတ္တနော ပမာဏဘူတတံ သူစေတိ။ အတ္တနော ပမာဏသူစနေန အတ္တနာ ဝိရစိတဿ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဿာပိ ပမာဏတံ ဝိဘာဝေန္တော တဿ သဝနုဂ္ဂဟဓာရဏာဒီသု သောတုဇနံ နိယောဇေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာဝိဓာနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၆၈-၇၈။ ဧဝံ ‘‘ဝိနယော သံဝရတ္ထာယ, သံဝရော အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာယ, အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇတ္ထာယ, ပါမောဇ္ဇံ ပီတတ္ထာယ, ပီတိ ပဿဒ္ဓတ္ထာယ, ပဿဒ္ဓိ သုခတ္ထာယ, သုခံ သမာဓတ္ထာယ, သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနတ္ထာယ, ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နိဗ္ဗိဒတ္ထာယ, နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂတ္ထာယ, ဝိရာဂေါ ဝိမုတ္တတ္ထာယ, ဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနတ္ထာယ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ အနုပါဒါပအနိဗ္ဗာနတ္ထာယာ’’တိ (ပရိ။ ၃၆၅) ဒဿိတာနိသံသပရမ္ပရာနိဒ္ဓါရဏမုခေန အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုပရိယန္တံ သာနိသံသံ ဝိနယကထံ ကထေတွာ တဿာ ပမာဏတဉ္စ ဝိဘာဝေတွာ အတ္တနော သုတဗုဒ္ဓတ္တာ ‘‘သနိဒါနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ ကထာ။ ၈၀၆) ဝစနတော ဘဂဝတော စရိတမနုဝတ္တန္တော တဿ ဒေသကာလာဒိဝသေန နိဒါနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သေဋ္ဌဿာ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ သေဋ္ဌဿာတိ ဓနဓညဝတ္ထာလင်္ကာရာဒိဥပဘောဂပရိဘောဂသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ဂါမရာဇဓာနိခေတ္တဝတ္ထုနဒိတဠာကာရာမာဒိသမ္ပတ္တိယာ စ ပသတ္ထတရဿ။ နာဘိဘူတေတိ မဇ္ဈဝတ္တိတာယ နာဘိသဒိသေ။ နိရာကုလေတိ မဇ္ဈဝတ္တိတာယေဝ ပရိမဏ္ဍလာဒိသမ္ဘဝတော ဝိလောပါဒိအာကုလရဟိတေ။ သဗ္ဗဿ ပန လောကဿ ရာမဏီယကေ သမ္ပိဏ္ဍိတေ ဝိယ ရမဏီယတရေ ဘူတမင်္ဂလေ ဂါမေတိ သမ္ဗန္ဓော။

ပုနပိ ကိံဝိသိဋ္ဌေတိ အာဟ ‘‘ကဒလီ’’တိအာဒိ။ ကဒလီ စ သာလဉ္စ တာလဉ္စ ဥစ္ဆု စ နာဠိကေရာ စ ကဒလီ…ပေ… နာဠိကေရာ, တေသံ ဝနာနိ ကဒလီ…ပေ… နာဠိကေရဝနာနိ, တေဟိ အာကုလေ အာကိဏ္ဏေတိ အတ္ထော။ ကမလာနိ စ ဥပ္ပလာနိ စ ကမလုပ္ပလာနိ, တေဟိ သဉ္ဆန္နာ ကမလုပ္ပလသဉ္ဆန္နာ, သလိလဿ အာသယာ သလိလာသယာ, ကမလုပ္ပလသဉ္ဆန္နာ စ တေ သလိလာသယာ စာတိ ကမလ…ပေ… သလိလာသယာ, တေဟိ သောဘိတော ကမလုပ္ပလသဉ္ဆန္နသလိလာသယသောဘိတော, တသ္မိံ။

ကာဝေရိယာ ဇလံ ကာဝေရိဇလံ, ကာဝေရိဇလဿ သမ္ပာတော ပဝတ္တနံ ကာဝေရိဇလသမ္ပာတော, တေန ပရိ သမန္တတော ဘူတံ ပဝတ္တိတံ မဟီတလံ ဧတဿာတိ ကာဝေရိဇလသမ္ပာတပရိဘူတမဟီတလော, တသ္မိံ။ ဣဒ္ဓေတိ နာနာသမ္ပတ္တိယာ သမိဒ္ဓေ။ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နေတိ သဗ္ဗသုခေါပကရဏသမ္ပန္နေ။ မင်္ဂလေတိ ဇနာနံ ဣဒ္ဓိဝုဒ္ဓိကာရဏဘူတေ။ ဘူတမင်္ဂလေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ။

ပဝရော တိရတာရီဏတလာဒိဂဏေဟိ ကုလာစလစက္ကဘောဂိနာ ဘောဂဝလယသီဒန္တရသာဂရာဒိ အာကာရော ဧတာသန္တိ ပဝရာကာရာ, ပါကာရာ စ ပရိခါ စ ပါကာရပရိခါ, ပဝရာကာရာ စ တာ ပါကာရပရိခါ စာတိ ပဝရာကာရပါကာရပရိခါ, တာဟိ ပရိဝါရိတော ပဝရာကာရပါကာရပရိခါပရိဝါရိတော, တသ္မိံ။ ဒဿနီယေတိ ဒဿနာရဟေ။ မနော ရမတိ ဧတ္ထာတိ မနောရမော, တသ္မိံ။

တီရဿ အန္တော တီရန္တော, တီရမေဝ ဝါ အန္တော တီရန္တော, ပေါက္ခရဏိသောဗ္ဘဥဒကဝါဟကပရိခါဒီနံ ကူလပ္ပဒေသော, တီရန္တေ ရုဟိံသု ဇာယိံသူတိ တီရန္တရုဟာ, တီရန္တရုဟာ စ တေ ဗဟုတ္တာ အတီရာ အပရိစ္ဆေဒါ စာတိ တီရန္တရုဟဝါတီရာ။ ဝ-ကာရော သန္ဓိဇော, တရူနံ ရာဇာနော တရုရာဇာနော, တီရန္တရုဟဝါတီရာ စ တေ တရုရာဇာနော စာတိ တီရန္တရုဟဝါတီရတရုရာဇာနော, တေဟိ ဝိရာဇိတော တီရန္တ…ပေ… ဝိရာဇိတော, တသ္မိံ, ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂဆာယူပဂေဟိ မဟာရုက္ခေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတေတိ အတ္ထော။ ‘‘တီရန္တရုဟဝါနတရုရာဇိဝိရာဇိတေ’’တိ ဝါ ပါဌော, တီရန္တရုဟာနံ ဝါနတရူနံ ဝေတရူပရုက္ခာနံ ရာဇီဟိ ပန္တီဟိ ပဋိမဏ္ဍိတေတိ အတ္ထော။ ဒိဇာနံ ဂဏာ ဒိဇဂဏာ, နာနာ စ တေ ဒိဇဂဏာ စာတိ နာနာဒိဇဂဏာ, တေ တတော တတော အာဂန္တွာ ရမန္တိ ဧတ္ထာတိ နာနာဒိဇဂဏာရာမော, တသ္မိံ, သုကကောကိလမယူရာဒိသကုဏာနံ အာဂန္တွာ ရမနဋ္ဌာနဘူတေတိ အတ္ထော။ နာနာရာမမနောရမေတိ နာနာ အနေကေ အာရာမာ ပုပ္ဖဖလာရာမာ နာနာရာမာ, တေဟိ မနောရမောတိ နာနာရာမမနောရမော, တသ္မိံ။

စာရူ စ တေ ပင်္ကဇာ စာတိ စာရုပင်္ကဇာ, ကမလုပ္ပလကုမုဒါဒယော, စာရုပင်္ကဇေဟိ သံကိဏ္ဏာ သဉ္ဆန္နာ စာရုပင်္ကဇသံကိဏ္ဏာ, စာရုပင်္ကဇသံကိဏ္ဏာ စ တေ တဠာကာ စေတိ စာရုပင်္ကဇသံကိဏ္ဏတဠာကာ, တေဟိ သမလင်္ကတော ဝိဘူသိတော စာရု…ပေ… သမလင်္ကတော, တသ္မိံ။ သုန္ဒရော မဓုရော ရသော အဿာတိ သုရသံ, သုရသဉ္စ တံ ဥဒကဉ္စာတိ သုရသောဒကံ, သုရသောဒကေန သမ္ပုဏ္ဏာ သုရသောဒကသမ္ပုဏ္ဏာ, ဝရာ စ တေ ကူပါ စာတိ ဝရကူပါ, သုရသောဒကသမ္ပုဏ္ဏာ စ တေ ဝရကူပါ စေတိ သုရသောဒကသမ္ပုဏ္ဏဝရကူပါ, တေဟိ ဥပသောဘိတော သုရသော…ပေ… ကူပသောဘိတော, တသ္မိံ။

ဝိသေသေန စိတြာတိ ဝိစိတြာ, ဝိစိတြာ စ တေ ဝိပုလာ စာတိ ဝိစိတြဝိပုလာ, ဝိစိတြဝိပုလာ စ တေ မဏ္ဍပါ စာတိ…ပေ… မဏ္ဍပါ, အတိသယေန ဥဂ္ဂတာ အစ္စုဂ္ဂတာ, အစ္စုဂ္ဂတာ စ တေ ဝရမဏ္ဍပါ စာတိ အစ္စုဂ္ဂဝရမဏ္ဍပါ, ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝဏ္ဏလောပေါ, ဝိစိတြဝိပုလာ စ တေ အစ္စုဂ္ဂဝရမဏ္ဍပါ စာတိ ဝိစိတြဝိပုလအစ္စုဂ္ဂဝရမဏ္ဍပါ, တေဟိ မဏ္ဍိတော ဝိဘူသိတော ဝိစိတြ…ပေ… မဏ္ဍိတော, တသ္မိံ။ မဏ္ဍံ သူရိယရသ္မိံ ပါတိ ရက္ခတီတိ မဏ္ဍပေါ။ တတော တတော အာဂမ္မ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဝါသော, ပါသာဒဟမ္မိယမာဠာဒယော။ အနေကေဟီတိ ဗဟူဟိ။ အစ္စန္တန္တိ အတိသယေန။

ဓရဏီတလံ ဘေတွာ ဥဂ္ဂတေန ဝိယ, ခရံ ဖရုသံ ကေလာသသိခရံ ဇိတွာ အဝဟသန္တေန ဝိယ ထူပေန စ ဥပသောဘိတေ ဝိဟာရေတိ ယောဇနာ။

အမ္ဗုံ ဒဒါတီတိ အမ္ဗုဒေါ, သရဒေ အမ္ဗုဒေါ သရဒမ္ဗုဒေါ, ထုလ္လနတမဟန္တဘာဝသာမညေန သရဒမ္ဗုဒေန သင်္ကာသော သရဒမ္ဗုဒသင်္ကာသော, တသ္မိံ။ သမ္မာ ဥဿိတော ဥဂ္ဂတောတိ သမုဿိတော, တသ္မိံ။ ဩလောကေန္တာနံ, ဝသန္တာနဉ္စ ပသာဒံ စိတ္တဿ တောသံ ဇနေတီတိ ပသာဒဇနနံ, တသ္မိံ။ ဧတ္တာဝတာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယကထာယ ပဝတ္တိတဒေသံ ဒဿေတိ, ‘‘ဝသတာ မယာ’’တိ ကတ္တာရံ။

ဒေဝဒတ္တစိဉ္စမာဏဝိကာဒီဟိ ကတာပရာဓဿ, သီတုဏှာဒိပရိဿယဿ စ သဟနတော, သသန္တာနဂတကိလေသာဒီနံ ဟနနတော စ သီဟော ဝိယာတိ သီဟော, ဗုဒ္ဓေါ စ သော သီဟော စာတိ ဗုဒ္ဓသီဟော။ သေဋ္ဌပရိယာယော ဝါ သီဟ-သဒ္ဒေါ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဿာတိ ဒေသိတဿ။ ဝိနယဿ ဝိနယပိဋကဿ။ ဝိနိစ္ဆယောတိ ပါဌာဂတော စေဝ အဋ္ဌကထာဂတော စ အာစရိယပရမ္ပရာဘတော စ ဝိနိစ္ဆယော။ ဗုဒ္ဓသီဟန္တိ ဧဝံနာမကံ မဟာထေရံ။ သမုဒ္ဒိဿာတိ ဥဒ္ဒိသိတွာ, တေန ကတအာယာစနံ ပဋိစ္စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမိနာ ဗာဟိရနိမိတ္တံ ဒဿိတံ။

အယံ ဝိနိစ္ဆယော မမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဗုဒ္ဓသီဟံ သမုဒ္ဒိဿ ဘိက္ခူနံ ဟိတတ္ထာယ သမာသတော ဝရပါသာဒေ ဝသတာ မယာ ကတောတိ ယောဇနာ။

ကိမတ္ထာယာတိ အာဟ ‘‘ဝိနယဿာဝဗောဓတ္ထံ, သုခေနေဝါစိရေန စာ’’တိ, အနုပါဒိသေသေန နိဗ္ဗာနပရိယန္တာနိသံသဿ ဝိနယပိဋကဿ ပကရဏဿ ဂန္ထဝသေန သမာသေတွာ အတ္ထဝသေန သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတတ္တာ သုခေန စေဝ အစိရေန စ အဝဗောဓနတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘိက္ခူနန္တိ ပဓာနနိဒဿနံ, ဧကသေသနိဒ္ဒေသော ဝါ ဟေဋ္ဌာ –

‘‘ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဟိတတ္ထာယ သမာဟိတော။ ပဝက္ခာမီ’’တိ (ဝိ။ ဝိ။ ဂန္ထာရမ္ဘကထာ ၂) –

အာရဒ္ဓတ္တာ။ ဣမိနာ ပယောဇနံ ဒဿိတံ။

၃၁၇၉။ ဧဝံ ဒေသကတ္တုနိမိတ္တပယောဇနာနိ ဒဿေတွာ ကာလနိယမံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အစ္စုတာ’’တိအာဒိ။ ဝိက္ကမနံ ဝိက္ကန္တော, ဝိက္ကမောတိ အတ္ထော။ အစ္စုတံ ကေနစိ အနဘိဘူတံ, တဉ္စ တံ ဝိက္ကန္တဉ္စာတိ အစ္စုတဝိက္ကန္တံ, အစ္စုတဿ နာရာယနဿ ဝိယ အစ္စုတဝိက္ကန္တံ ဧတဿာတိ အစ္စုတစ္စုတဝိက္ကန္တော။ ကော သော? ရာဇာ, တသ္မိံ။ ကလမ္ဘကုလံ နန္ဒယတီတိ ကလမ္ဘကုလနန္ဒနော, တသ္မိံ။ ဣမိနာ တဿ ကုလဝံသော နိဒဿိတော။ ကလမ္ဘကုလဝံသဇာတေ အစ္စုတစ္စုတဝိက္ကန္တနာမေ စောဠရာဇိနိ မဟိံ စောဠရဋ္ဌံ သမနုသာသန္တေ သမ္မာ အနုသာသန္တေ သတိ တသ္မိံ စောဠရာဇိနိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ သတိ အယံ ဝိနိစ္ဆယော မယာ အာရဒ္ဓေါ စေဝ သမာပိတော စာတိ။ ဣမိနာ ကာလံ နိဒဿေတိ။

၃၁၈၀။ ဣဒါနိ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယပ္ပကရဏံ ကရောန္တေန အတ္တနော ပုညသမ္ပဒံ သကလလောကဟိတတ္ထာယ ပရိဏာမေန္တော အာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ။ အယံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော အန္တရာယံ ဝိနာ ယထာ သိဒ္ဓိံ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော, တထာ သတ္တာနံ ဓမ္မသံယုတာ ကုသလနိဿိတာ သင်္ကပ္ပါ စိတ္တုပ္ပါဒါ, အဓိပ္ပေတတ္ထာ ဝါ သဗ္ဗေ အန္တရာယံ ဝိနာ သိဇ္ဈန္တု နိပ္ပဇ္ဇန္တူတိ ယောဇနာ။

၃၁၈၁။ တေနေဝ ပုညပ္ဖလဘာဝေန သကလလောကဟိတေကဟေတုနော ဘဂဝတော သာသနဿ စိရဋ္ဌိတိမာသီသန္တော အာဟ ‘‘ယာဝ တိဋ္ဌတီ’’တိအာဒိ။ ‘‘မန္ဒာရော’’တိ ဝုစ္စတိ သီတသိနိဒ္ဓဧကပဗ္ဗတရာဇာ။ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဒါရိတော နိဂ္ဂမပ္ပဒေသော ‘‘ကန္ဒရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ သီတသိနိဒ္ဓဝိပုလပုလိနတလေဟိ, သန္ဒမာနသာတသီတလပသန္နသလိလေဟိ, ကီဠမာနနာနပ္ပကာရမစ္ဆဂုမ္ဗေဟိ, ဥဘယတီရပုပ္ဖဖလပလ္လဝါလင်္ကတတရုလတာဝနေဟိ, ကူဇမာနသုကသာလိကကဩကိလမယူရဟံသာဒိသကုန္တာဘိရုတေဟိ, တတ္ထ တတ္ထ ပရိဘမန္တဘမရာမဝဇ္ဇာဟိ စ စာရု မနုညာ ကန္ဒရာ ဧတဿာတိ စာရုကန္ဒရော။ ကလိ ဝုစ္စတိ အပရာဓော, တံ သာသတိ ဟိံသတိ အပနေတီတိ ကလိသာသနံ။ ‘‘ကလုသာသန’’န္တိ ဝါ ပါဌော။ ကလုသံ ဝုစ္စတိ ပါပံ, တံ အသတိ ဝိက္ခိပတိ ဒူရမုဿာရယတီတိ ကလုသာသနံ, ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသင်္ခါတံ တိဝိဓသာသနံ။

၃၁၈၂။ ဧဝံ ဩကဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထဟိတသာဓကဿ သာသနဿ စိရဋ္ဌိတိံ ပတ္ထေတွာ တေနေဝ ပုညကမ္မာနုဘာဝေန လောကဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထဟေတုမာသီသန္တော အာဟ ‘‘ကာလေ’’တိအာဒိ။ ကာလေတိ သဿသမိဒ္ဓီနံ အနုရူပေ ကာလေ။ သမ္မာ ပဝဿန္တူတိ အဝုဋ္ဌိအတိဝုဋ္ဌိဒေါသရဟိတာ ယထာ သဿာဒီနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ ဝဿံ ဝုဋ္ဌိဓာရံ ပဝဿန္တူတိ အတ္ထော။ ဝဿဝလာဟကာတိ ဝဿဝလာဟကာဓိဋ္ဌိတာ ပဇ္ဇုန္နဒေဝပုတ္တာ။ မဟီပါလာတိ ရာဇာနော။ ဓမ္မတောတိ ဒသရာဇဓမ္မတော။ သကလံ မဟိန္တိ ပထဝိနိဿိတသဗ္ဗဇနကာယံ။

၃၁၈၃။ ဧဝံ သဗ္ဗလောကဿ လောကိယလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိသာဓနတ္ထာယ အတ္တနော ပုညပရိဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ ဝိဒိတလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိနိပ္ဖါဒနဝသေနေဝ ပုညပရိဏာမံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘ဣမ’’န္တိအာဒိ။ ဣမိနာ အတ္တနော ဝိရစိတံ ပစ္စက္ခံ ဝိနိစ္ဆယမာဟ။ သာရဘူတန္တိ သီလသာရာဒိတိဝိဓသိက္ခာသာရဿ ပကာသနတော ဟတ္ထသာရမိဝ ဘူတံ။ ဟိတန္တိ တဒတ္ထေ ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနာဝသာနဿ ဟိတဿ အာဝဟနတော, သံသာရဒုက္ခဿ စ ဝူပသမနတော အမတောသဓံ ဝိယ ဟိတံ။ အတ္ထယုတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထာနံ ဝိနယနာဒီဟိ ယုတ္တတ္တာ အတ္ထယုတ္တံ။ ကရောန္တေနာတိ ရစယန္တေန မယာ။ ယံ ပုညံ ပတ္တန္တိ ကာရကံ ပုနာတီတိ ပုညံ, ပုဇ္ဇဘဝဖလနိပ္ဖါဒနတော ဝါ ‘‘ပုည’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ ယံ ကုသလကမ္မံ အပရိမေယျဘဝပရိယန္တံ ပသုတံ အဓိဂတံ။ တေန ပုညေန ဟေတုဘူတေန။ အယံ လောကောတိ အယံ သကလောပိ သတ္တလောကော။ မုနိန္ဒပ္ပယာတန္တိ မုနိန္ဒေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သမ္ပတ္တံ။ ဝီတသောကန္တိ ဝိဂတသောကံ။ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿဥပါယာသာဒီဟိ ဝိဂတတ္တာ, တေသံ နိက္ကမနနိမိတ္တတ္တာ စ အပဂတသောကာဒိသံသာရဒုက္ခံ။ သိဝံ ပုရံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပါပုဏာတု သစ္ဆိကရောတု, ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန, အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ စ ပရိနိဗ္ဗာတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဣတိ တမ္ဗပဏ္ဏိယေနာတိအာဒိ ပကရဏကာရကဿ ပဘဝသုဒ္ဓိဗာဟုသစ္စာဒိဂုဏမုခေန ပကရဏေ ဂါရဝံ ဇနေတုကာမေန ဧတဿ သိဿေန ဌပိတံ ဝါကျံ။

တတ္ထ တမ္ဗပဏ္ဏိယေနာတိ တမ္ဗပဏ္ဏိမှိ ဇာတော, တတ္ထ ဝိဒိတော, တတော အာဂတောတိ ဝါ တမ္ဗပဏ္ဏိယော, တေန။ ဗျာကရဏမဝေစ္စ အဓီတဝါတိ ဝေယျာကရဏော, ပရမော စ ဥတ္တမော စ သော ဝေယျာကရဏော စာတိ ပရမဝေယျာကရဏော, တေန။ တီဏိ ပိဋကာနိ သမာဟဋာနိ, တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ သမာဟာရော ဝါ တိပိဋကံ, နီယန္တိ ဗုဇ္ဈီယန္တိ သေယျတ္ထိကေဟီတိ နယာ, နယန္တိ ဝါ ဧတေဟိ လောကိယလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိံ ဝိသေသေနာတိ နယာ, ပါဠိနယအတ္ထနယဧကတ္တနယာဒယောဝ, တိပိဋကေ အာဂတာ နယာ တိပိဋကနယာ, ဝိဓာနံ ပသာသနံ, ပဝတ္တနံ ဝါ ဝိဓိ, တိပိဋကနယာနံ ဝိဓိ တိပိဋကနယဝိဓိ, တိပိဋကနယဝိဓိမှိ ကုသလော တိပိဋကနယဝိဓိကုသလော, တေန။

ပရမာ စ တေ ကဝိဇနာ စာတိ ပရမကဝိဇနာ, ပရမကဝိဇနာနံ ဟဒယာနိ ပရမကဝိဇနဟဒယာနိ, ပဒုမာနံ ဝနာနိ ပဒုမဝနာနိ, ပရမကဝိဇနဟဒယာနိ စ တာနိ ပဒုမဝနာနိ စာတိ ပရမကဝိဇနဟဒယပဒုမဝနာနိ, တေသံ ဝိကသနံ ဗောဓံ သူရိယော ဝိယ ကရောတီတိ ပရမကဝိဇနဟဒယပဒုမဝနဝိကသနကရော, တေန။ ကဝီ စ တေ ဝရာ စာတိ ကဝိဝရာ, ကဝီနံ ဝရာတိ ဝါ ကဝိဝရာ, ကဝိဝရာနံ ဝသဘော ဥတ္တမော ကဝိဝရဝသဘော, တေန, ကဝိရာဇရာဇေနာတိ အတ္ထော။

ပရမာ စ သာ ရတိ စာတိ ပရမရတိ, ပရမရတိံ ကရောန္တီတိ ပရမရတိကရာနိ, ဝရာနိ စ တာနိ မဓုရာနိ စာတိ ဝရမဓုရာနိ, ဝရမဓုရာနိ စ တာနိ ဝစနာနိ စာတိ ဝရမဓုရဝစနာနိ, ပရမရတိကရာနိ စ တာနိ ဝရမဓုရဝစနာနိ စာတိ ပရမရတိကရဝရမဓုရဝစနာနိ, ဥဂ္ဂိရဏံ ကထနံ ဥဂ္ဂါရော, ပရမရတိကရဝရမဓုရဝစနာနံ ဥဂ္ဂါရော ဧတဿာတိ ပရမ…ပေ… ဝစနုဂ္ဂါရော, တေန။ ဥရဂပုရံ ပရမပဝေဏိဂါမော အဿ နိဝါသောတိ ဥရဂပုရော, တေန။ ဗုဒ္ဓဒတ္တေနာတိ ဧဝံနာမကေန ထေရေန, အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေနာတိ အတ္ထော။ အယံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော ရစိတောတိ သမ္ဗန္ဓော။

နိဋ္ဌိတာ စာယံ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနီ နာမ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာ။

ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ သမတ္တာ။

ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ-ဋီကာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

(က)

ဒေဝါတိဒေဝံ သုဂတံ, ဒေဝဗြဟ္မိန္ဒဝန္ဒိတံ၊

ဓမ္မဉ္စ ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒံ, နတွာ ဝဋ္ဋာတိတံ ဂဏံ။

(ခ)

ဝန္ဒနာမယပုညေန, ကမ္မေန ရတနတ္တယေ၊

ဆေတွာ ဥပဒ္ဒဝေ သဗ္ဗေ, အာရဘိဿံ သမာဟိတော။

(ဂ)

ထေရေန ဗုဒ္ဓဒတ္တေန, ရစိတဿ သမာသတော၊

သံဝဏ္ဏနမသံကိဏ္ဏံ, ဥတ္တရဿ ယထာဗလံ။

၁။ အထာယမာစရိယော အတ္တနော ဝိရစိတေ ဝိနယေ တဿုပနိဿယေ ဝိနယပိဋကေ စ ဘိက္ခူနံ နာနပ္ပကာရကောသလ္လဇနနတ္ထံ ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ အာဂတဝိနိစ္ဆယံ သင်္ဂဟေတွာ ဥတ္တရပကရဏံ ဝဏ္ဏယိတုကာမော ပဌမံ တာဝ အန္တရာယနိဝါရဏေန ယထာဓိပ္ပေတသာဓနတ္ထံ ရတနတ္တယံ ဝန္ဒန္တော အာဟ ‘‘သဗ္ဗသတ္တုတ္တမ’’န္တိအာဒိ။

ပကရဏာရမ္ဘေ ရတနတ္တယဝန္ဒနာပယောဇနံ တတ္ထ တတ္ထာစရိယေဟိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စိတံ, အမှေဟိ စ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယံ သမာသတော ဒဿိတန္တိ န တံ ဣဓ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ ပကရဏာဘိဓေယျ ကရဏပ္ပကာရပယောဇနာနိပိ တတ္ထ ဒဿိတနယာနုသာရေန ဣဓာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သမ္ဗန္ဓာဒိဒဿနမုခေန အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနမေဝေတ္ထ ကရိဿာမိ။

ဇိနံ, ဓမ္မဉ္စ, ဂဏဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ဥတ္တရံ ဒါနိ ကရိဿာမီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကိံဝိသိဋ္ဌံ ဇိနံ, ဓမ္မံ, ဂဏဉ္စ ဝန္ဒိတွာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗသတ္တုတ္တမ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမန္တိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု သတ္တာ အာသတ္တာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂိတာတိ သတ္တာ, ပရမတ္ထတော သတ္တပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဝေါဟာရတော ခန္ဓသန္တတိံ ဥပါဒါယ ပညတ္တာ သမ္မုတိ ‘‘သတ္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ တေ ပန ကာမာဝစရာဒိဘူမိဝသေန, နိရယာဒိပဒေသဝသေန, အဟေတုကာဒိပဋိသန္ဓိဝသေနာတိ ဧဝမာဒီဟိ အနန္တပဘေဒါ။ တေသု ခီဏာသဝါနံ ယထာဝုတ္တနိဗ္ဗစနတ္ထေန သတ္တဝေါဟာရော န လဗ္ဘတိ။ တထာပိ တေ ဘူတပုဗ္ဗဂတိယာ ဝါ တံသဒိသတ္တာ ဝါ ‘‘သတ္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ သဗ္ဗေ စ တေ သတ္တာ စာ တိ သဗ္ဗသတ္တာ။ ဥဒ္ဓဋတမတ္တာ, ဥဂ္ဂတတမတ္တာ, သေဋ္ဌတ္တာ စ ဥတ္တမော, သဗ္ဗသတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ရူပါရူပဂုဏေဟိ ဥတ္တမော, သဗ္ဗသတ္တေသု ဝါ ဥတ္တမော ပဝရော သေဋ္ဌောတိ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော။ ‘‘ဇိန’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။

ပုနပိ ကိံဝိသိဋ္ဌန္တိ အာဟ ‘‘ဓီရ’’န္တိ။ ဓီ ဝုစ္စတိ ပညာ, တာယ ဤရတိ ဝတ္တတီတိ ဓီရော, တံ။ တာဒိဘာဝေန ဣန္ဒခီလသိနေရုအာဒယော ဝိယ အဋ္ဌလောကဓမ္မသင်္ခါတေန ဘုသဝါတေန အကမ္ပိယဋ္ဌေန, စတုဝေသာရဇ္ဇဝသေန သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ အကမ္ပနီယဋ္ဌေန စ ဓီရံ, ဓိတိသမ္ပန္နန္တိ အတ္ထော။ ဣဒမ္ပိ တဿေဝ ဝိသေသနံ။

ဝန္ဒိတွာတိ ကာယဝစီမနောဒွါရေဟိ အဘိဝါဒေတွာတိ အတ္ထော, ယထာဘုစ္စဂုဏသံကိတ္တနေန ထောမေတွာ။ သိရသာတိ ဘတ္တိဘာဝနတုတ္တမင်္ဂေန ကရဏဘူတေန။ ဣမိနာ ဝိသေသတော ကာယပဏာမော ဒဿိတော, ဂုဏသံကိတ္တနေန ဝစီပဏာမော, ဥဘယပဏာမေဟိ နာနန္တရိယကတာယ မနောပဏာမောပိ ဒဿိတော စ ဟောတိ။

ဇိနန္တိ ဒေဝပုတ္တကိလေသာဘိသင်္ခါရမစ္စုခန္ဓမာရသင်္ခါတေ ပဉ္စဝိဓေ မာရေ ဗလဝိဓမနသမဥစ္ဆေဒပဟာနသဟာယဝေကလ္လနိဒါနောပစ္ဆေဒဝိသယာတိက္ကမဝသေန ပဉ္စဟိ အာကာရေဟိ ဇိတဝါတိ ဇိနော, တံ။

‘‘ဓမ္မ’’န္တိ ဧတဿ နိဗ္ဗစနာဒိဝသေန အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတောဝ။ အဓမ္မဝိဒ္ဓံသန္တိ ဓမ္မသင်္ခါတဿ ကုသလဿ ပဋိပက္ခတ္တာ အဓမ္မော ဝုစ္စတိ အကုသလဓမ္မော, တံ အကုသလသင်္ခါတံ အဓမ္မံ ဝိဒ္ဓံသေတိ ဝိနာသေတိ ပဇဟတိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏပ္ပဟာနေနာတိ အဓမ္မဝိဒ္ဓံသော, သပရိယတ္တိကော နဝလောကုတ္တရော ဓမ္မော။ ပရိယတ္တိ ဟိ ပဉ္စန္နံ ပဟာနာနံ မူလကာရဏတ္တာ ဖလူပစာရေန တထာ ဝုစ္စတိ, တံ အဓမ္မဝိဒ္ဓံသံ။ ‘‘ဓမ္မ’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။

ဂဏန္တိ အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ သမူဟံ, သံဃန္တိ အတ္ထော။ အင်္ဂဏနာသနန္တိ အတ္တနော နိဿယံ အင်္ဂန္တိ မတ္ထေန္တီတိ အင်္ဂဏာ, ကိလေသာ ရာဂဒေါသမောဟာ, တေ အင်္ဂဏေ နာသေတိ ယထာယောဂံ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏပ္ပဟာနေဟိ ပဇဟတီတိ အင်္ဂဏနာသနော, တံ။ ‘‘ဂဏ’’န္တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ။

၂။ မယာ ဝိနယဿ ယော သာရော ဝိနိစ္ဆယော ရစိတော, တဿ ဝိနိစ္ဆယဿာတိ ယောဇနာ။ နတ္ထိ တဿ ဥတ္တရောတိ အနုတ္တရော, သဗ္ဗေသု ဝိနိစ္ဆယေသု, သဗ္ဗေသံ ဝါ ဝိနိစ္ဆယာနံ အနုတ္တရော ဥတ္တမော ဝိနိစ္ဆယောတိ သဗ္ဗာနုတ္တရော, တံ။ ဥတ္တရံ ပကရဏံ ဣဒါနိ ကရိဿာမီတိ ယောဇနာ။

၃။ ဘဏတောတိ ဘဏန္တဿ ပဂုဏံ ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောန္တဿ။ ပဌတောတိ ပဌန္တဿ ဝါစုဂ္ဂတံ သဇ္ဈာယန္တဿ။ ပယုဉ္ဇတောတိ တတ္ထ ပကာရေန ယုဉ္ဇန္တဿ, တံ အညေသံ ဝါစေန္တဿ ဝါ။ သုဏတောတိ ပရေဟိ ဝုစ္စမာနံ သုဏန္တဿ။ စိန္တယတောတိ ယထာသုတံ အတ္ထတော, သဒ္ဒတော စ စိန္တေန္တဿ။ ‘‘အဗုဒ္ဓဿ ဗုဒ္ဓိဝဍ္ဎန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝိဘတ္တိလောပေါ။ အဗုဒ္ဓဿ ဗာလဿ ဝိနယေ အပ္ပကတညုနော ဘိက္ခုဘိက္ခုနိဇနဿ။ ဗုဒ္ဓိဝဍ္ဎနံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ပညာဝုဒ္ဓိနိပ္ဖါဒကံ။ အထ ဝါ ဗုဒ္ဓဿ ဝိနိစ္ဆယေ ကတပရိစယတ္တာ ပညဝတော ဇနဿ ဗုဒ္ဓိဝဍ္ဎနံ ဗုဒ္ဓိယာ ပညာယ တိက္ခဝိသဒဘာဝါပါဒနေန ဘိယျောဘာဝသာဓကံ။ ပရမံ ဥတ္တမံ ဥတ္တရံ နာမ ပကရဏံ ဝဒတော ကထေန္တဿ မေ မမ သန္တိကာ နိရတာ ဝိနိစ္ဆယေ, တီသု သိက္ခာသု ဝါ ဝိသေသေန ရတာ နိဗောဓထ ဇာနာထ သုတမယဉာဏံ အဘိနိပ္ဖါဒေထာတိ သောတုဇနံ သဝနေ နိယောဇေတိ။

မဟာဝိဘင်္ဂသင်္ဂဟကထာဝဏ္ဏနာ

၄။ ဧဝံ သောတုဇနံ သဝနေ နိယောဇေတွာ ယထာပဋိညာတံ ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မေထုန’’န္တိအာဒိ။ ‘‘ကတိ အာပတ္တိယော’’တိ အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ, အဒိဋ္ဌဇောတနာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာ, အနုမတိ, ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ပဉ္စန္နံ ပုစ္ဆာနံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ တိဿော အာပတ္တိယော ဖုသေတိ တဿာ သင်္ခေပတော ဝိဿဇ္ဇနံ။

၅။ ဧဝံ ဂဏနာဝသေန ဒဿိတာနံ ‘‘ဘဝေ’’တိအာဒိ သရူပတော ဒဿနံ။ ခေတ္တေတိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အညတရသ္မိံ အလ္လောကာသေ တိလဗီဇမတ္တေပိ ပဒေသေ။ မေထုနံ ပဋိသေဝန္တဿ ပါရာဇိကံ ဘဝေတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘ယေဘုယျက္ခာယိတေ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ, ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေပိ ထုလ္လစ္စယဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ။ ဝဋ္ဋကတေ မုခေ အဖုသန္တံ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

၆။ ‘‘အဒိန္နံ အာဒိယန္တော’’တိအာဒယောပိ ဝုတ္တနယာယေဝ။

၇။ ပဉ္စမာသဂ္ဃနေ ဝါပီတိ ပေါရာဏကဿ နီလကဟာပဏဿ စတုတ္ထဘာဂသင်္ခါတေ ပဉ္စမာသေ, တဒဂ္ဃနကေ ဝါ။ အဓိကေ ဝါတိ အတိရေကပဉ္စမာသကေ ဝါ တဒဂ္ဃနကေ ဝါ။ အဒိန္နေ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရာနံ အညတရေန အဝဟဋေ ပရာဇယော ဟောတီတိ အတ္ထော။ မာသေ ဝါ ဦနမာသေ ဝါ တဒဂ္ဃနကေ ဝါ ဒုက္ကဋံ။ တတော မဇ္ဈေတိ ပဉ္စမာသကတော မဇ္ဈေ။ ပဉ္စ မာသာ သမာဟဋာ, ပဉ္စန္နံ မာသာနံ သမာဟာရောတိ ဝါ ပဉ္စမာသံ, ပဉ္စမာသံ အဂ္ဃတီတိ ပဉ္စမာသဂ္ဃနံ, ပဉ္စမာသဉ္စ ပဉ္စမာသဂ္ဃနဉ္စ ပဉ္စမာသဂ္ဃနံ, ဧကဒေသသရူပေကသေသောယံ, တသ္မိံ။ မာသေ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ မာသော စ မာသဂ္ဃနကဉ္စ မာသမာသဂ္ဃနကောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘မာသေ’’တိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော, ဥတ္တရပဒလောပေါ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

‘‘ပဉ္စမာသဂ္ဃနေ’’တိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ ပေါရာဏကဿ နီလကဟာပဏဿေဝ စတုတ္ထဘာဂဝသေန ပဉ္စမာသနိယမော ကာတဗ္ဗော။ တထာ ဟိ ဘဂဝတာ ဒုတိယပါရာဇိကံ ပညာပေန္တေန ဘိက္ခူသု ပဗ္ဗဇိတံ ပုရာဏဝေါဟာရိကမဟာမတ္တံ ဘိက္ခုံ ‘‘ကိတ္တကေန ဝတ္ထုနာ ရာဇာ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော စောရံ ဂဟေတွာ ဟနတိ ဝါ ဗန္ဓတိ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတိ ဝါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေန ‘‘ပါဒေန ဝါ ပါဒါရဟေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တေနေဝ ပမာဏေန အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿ ပညတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယဉ္စ –

‘‘ပဉ္စမာသကော ပါဒေါတိ ပါဠိံ ဥလ္လိင်္ဂိတွာ ‘တဒါ ရာဇဂဟေ ဝီသတိမာသကော ကဟာပဏော ဟောတိ,

တသ္မာ ပဉ္စမာသကော ပါဒေါ’။ ဧတေန လက္ခဏေန သဗ္ဗဇနပဒေသု ကဟာပဏဿ စတုတ္ထော ဘာဂေါ ‘ပါဒေါ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ ခေါ ပေါရာဏကဿ နီလကဟာပဏဿ ဝသေန, န ဣတရေသံ ဒုဒြဒါမကာဒီနံ။ တေန ဟိ ပါဒေန အတီတာ ဗုဒ္ဓါပိ ပါရာဇိကံ ပညပေသုံ, အနာဂတာပိ ပညပေဿန္တိ။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနဉှိ ပါရာဇိကဝတ္ထုမှိ ဝါ ပါရာဇိကေ ဝါ နာနတ္တံ နတ္ထိ, ဣမာနေဝ စတ္တာရိ ပါရာဇိကဝတ္ထူနိ, ဣမာနေဝ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ, ဣတော ဦနံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ နတ္ထိ။ တသ္မာ ဘဂဝါပိ ဓနိယံ ဝိဂရဟိတွာ ပါဒေနေဝ ဒုတိယပါရာဇိကံ ပညပေန္တော ‘ယော ပန ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတ’န္တိအာဒိမာဟာ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၈၈) ဝုတ္တံ။

သာရတ္ထဒီပနိယဉ္စ –

‘‘စတုတ္ထော ဘာဂေါ ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣမိနာဝ သဗ္ဗဇနပဒေသု ကဟာပဏဿေဝ ဝီသတိမော ဘာဂေါမာသကောတိ ဣဒဉ္စ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပေါရာဏသတ္ထာနုရူပံ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဥပ္ပါဒိတာ နီလကဟာပဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒုဒြဒါမေန ဥပ္ပါဒိတော ဒုဒြဒါမကော။ သော ကိရ နီလကဟာပဏဿ တိဘာဂံ အဂ္ဃတီ’တိ ဝတွာ ‘ယသ္မိံ ပဒေသေ နီလကဟာပဏာ န သန္တိ, တတ္ထာပိ နီလကဟာပဏဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော။ ကထံ? နီလကဟာပဏာနံ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနေ စ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနေ စ သမာနအဂ္ဃဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဘဏ္ဍံ နီလကဟာပဏေန သမာနဂ္ဃံ ဂဟေတွာ တဿ စတုတ္ထဘာဂဂ္ဃနကံ နီလကဟာပဏဿ ပါဒဂ္ဃနကန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗော’’တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ၂။၈၈) အယမတ္ထောဝ ဝုတ္တော။

ဧတ္ထ ကဟာပဏံ နာမ ကရောန္တာ သုဝဏ္ဏေနပိ ကရောန္တိ ရဇတေနပိ တမ္ဗေနပိ သုဝဏ္ဏရဇတတမ္ဗမိဿကေနပိ။ တေသု ကတရံ ကဟာပဏံ နီလကဟာပဏန္တိ? ကေစိ တာဝ ‘‘သုဝဏ္ဏကဟာပဏ’’န္တိ။ ကေစိ ‘‘မိဿကကဟာပဏ’’န္တိ။ တတ္ထ ‘‘သုဝဏ္ဏကဟာပဏ’’န္တိ ဝဒန္တာနံ အယမဓိပ္ပါယော – ပါရာဇိကဝတ္ထုနာ ပါဒေန သဗ္ဗတ္ထ ဧကလက္ခဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ကာလဒေသပရိဘောဂါဒိဝသေန အဂ္ဃနာနတ္တံ ပါဒဿေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဘဂဝတာ ဟိ ဓမ္မိကရာဇူဟိ ဟနနဗန္ဓနပဗ္ဗာဇနာနုရူပေနေဝ အဒိန္နာဒါနေ ပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, န ဣတရထာ။ တသ္မာ ဧသာ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗတ္ထ အဗျဘိစာရီတိ သုဝဏ္ဏမယဿ ကဟာပဏဿ စတုတ္ထေန ပါဒေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။

‘‘မိဿကကဟာပဏ’’န္တိ ဝဒန္တာနံ ပန အယမဓိပ္ပါယော –

အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘တဒါ ရာဇဂဟေ ဝီသတိမာသကော ကဟာပဏော ဟောတိ, တသ္မာ ပဉ္စမာသကော ပါဒေါ။ ဧတေန လက္ခဏေန သဗ္ဗဇနပဒေသု ကဟာပဏဿ စတုတ္ထော ဘာဂေါ ‘ပါဒေါ’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ ခေါ ပေါရာဏကဿ နီလကဟာပဏဿ ဝသေန, န ဣတရေသံ ဒုဒြဒါမကာဒီန’’န္တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၈၈) –

ဝုတ္တတ္တာ, သာရတ္ထဒီပနိယဉ္စ –

‘‘ပေါရာဏသတ္ထာနုရူပံ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဥပ္ပါဒိတာ နီလကဟာပဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ၂။၈၈) –

ဝုတ္တတ္တာ စ ‘‘ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ ပတွာ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော စ မိဿကကဟာပဏောယေဝ နီလကဟာပဏော။ တတ္ထေဝ ဟိ ပေါရာဏသတ္ထဝိဟိတံ လက္ခဏံ ဒိဿတိ။ ကထံ?

ပဉ္စ မာသာ သုဝဏ္ဏဿ, တထာ ရဇတဿ, ဒသ မာသာ တမ္ဗဿာတိ ဧတေ ဝီသတိ မာသေ မိဿေတွာ ဗန္ဓနတ္ထာယ ဝီဟိမတ္တံ လောဟံ ပက္ခိပိတွာ အက္ခရာနိ စ ဟတ္ထိအာဒီနမညတရဉ္စ ရူပံ ဒဿေတွာ ကတော နိဒ္ဒေါသတ္တာ နီလကဟာပဏော နာမ ဟောတီတိ။

သိက္ခာဘာဇနဝိနိစ္ဆယေ စ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘ပါဒေါ နာမ ပဉ္စ မာသာ သုဝဏ္ဏဿာ’’တိ ပုရိမပက္ခဝါဒီနံ မတေန ပါဌော လိခိတော။ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ဒုတိယပက္ခဝါဒီနံ မတေန ‘‘ပဉ္စ မာသာ ဟိရညဿာ’’တိ ပါဌော လိခိတော။ သီဟဠဘာသာယ ပေါရာဏကေဟိ လိခိတာယ သာမဏေရသိက္ခာယ ပန –

‘‘ပေါရာဏကဿ နီလကဟာပဏဿာတိ ဝုတ္တအဋ္ဌကထာဝစနဿ, ပေါရာဏကေ ရတနသုတ္တာဘိဓာနကသုတ္တေ ဝုတ္တကဟာပဏလက္ခဏဿ စ အနုရူပတော ‘သုဝဏ္ဏရဇတတမ္ဗာနိ မိဿေတွာ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကတကဟာပဏံ ကဟာပဏံ နာမာ’တိ စ ‘သာမဏေရာနမုပသမ္ပန္နာနဉ္စ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကဝတ္ထုမှိ ကော ဝိသေသော’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘သာမဏေရာနံ ဒသိကသုတ္တေနာပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ, ဥပသမ္ပန္နာနံ ပန သုဝဏ္ဏဿ ဝီသတိဝီဟိမတ္တေနာ’’တိ –

စ ဝိသေသော ဒဿိတော။

တံ ပန သုဝဏ္ဏမာသကဝသေန အဍ္ဎတိယမာသကံ ဟောတိ, ပဉ္စမာသကေန စ ဘဂဝတာ ပါရာဇိကံ ပညတ္တံ။ တသ္မာ တဿ ယထာဝုတ္တလက္ခဏဿ ကဟာပဏဿ သဗ္ဗဒေသေသု အလဗ္ဘမာနတ္တာ သဗ္ဗဒေသသာဓာရဏေန တဿ မိဿကကဟာပဏဿ ပဉ္စမာသပါဒဂ္ဃနကေန သုဝဏ္ဏေနေဝ ပါရာဇိကဝတ္ထုမှိ နိယမိတေ သဗ္ဗဒေသဝါသီနံ ဥပကာရာယ ဟောတီတိ ဧဝံ သုဝဏ္ဏေနေဝ ပါရာဇိကဝတ္ထုပရိစ္ဆေဒေါ ကတော။ အယမေဝ နိယမော သီဟဠာစရိယဝါဒေဟိ သာရောတိ ဂဟိတော။ တသ္မာ သိက္ခာဂရုကေဟိ သဗ္ဗတ္ထ ပေသလေဟိ ဝိနယဓရေဟိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗော။ ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘ဟေမရဇတတမ္ဗေဟိ, သတ္ထေ နိဒ္ဒိဋ္ဌလက္ခဏံ၊

အဟာပေတွာ ကတော ဝီသ-မာသော နီလကဟာပဏော။

ဟေမပါဒံ သဇ္ဈုပါဒံ, တမ္ဗပါဒဒွယဉှိ သော၊

မိဿေတွာ ရူပမပ္ပေတွာ, ကာတုံ သတ္ထေသု ဒဿိတော။

‘ဧလာ’တိ ဝုစ္စတေ ဒေါသော, နိဒ္ဒေါသတ္တာ တထီရိတော၊

တဿ ပါဒေါ သုဝဏ္ဏဿ, ဝီသဝီဟဂ္ဃနော မတော။

ယသ္မိံ ပန ပဒေသေ သော, န ဝတ္တတိ ကဟာပဏော၊

ဝီသသောဝဏ္ဏဝီဟဂ္ဃံ, တပ္ပါဒဂ္ဃန္တိ ဝေဒိယံ။

ဝီသသောဝဏ္ဏဝီဟဂ္ဃံ, ထေနေန္တာ ဘိက္ခဝေါ တတော၊

စဝန္တိ သာမညဂုဏာ, ဣစ္စာဟု ဝိနယညုနော’’တိ။

၉။ ဩပါတန္တိ အာဝါဋံ။ ဒုက္ခေ ဇာတေတိ ယောဇနာ။

၁၀။ ဥတ္တရိံ ဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန မဇ္ဈပဒလောပံ, နိဂ္ဂဟီတာဂမဉ္စ ကတွာ ‘‘ဥတ္တရိံ ဓမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဈာယီနဉ္စေဝ အရိယာနဉ္စ ဓမ္မံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ။ အတ္တုပနာယိကန္တိ အတ္တနိ တံ ဥပနေတိ ‘‘မယိ အတ္ထီ’’တိ သမုဒါစရန္တော, အတ္တာနံ ဝါ တတ္ထ ဥပနေတိ ‘‘အဟံ ဧတ္ထ သန္ဒိဿာမီ’’တိ သမုဒါစရန္တောတိ အတ္တုပနာယိကော, တံ အတ္တုပနာယိကံ, ဧဝံ ကတွာ ဝဒန္တောတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၁။ ပရိယာယေတိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, သော ဘိက္ခု အရဟာ’’တိအာဒိနာ (ပရိ။ ၂၈၇) ပရိယာယဘဏနေ။ ဉာတေတိ ယံ ဥဒ္ဒိဿ ဘဏတိ, တသ္မိံ ဝိညုမှိ မနုဿဇာတိကေ အစိရေန ဉာတေ။ နော စေတိ နော စေ ဇာနာတိ။

ဣတိ ဥတ္တရေ လီနတ္ထပကာသနိယာ

ပါရာဇိကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ စေတေတိ, ဥပက္ကမတိ, မုစ္စတိ, ဧဝံ အင်္ဂတ္တယေ ပုဏ္ဏေ ဂရုကံ ဝုတ္တံ။ ဒွင်္ဂေ စေတေတိ, ဥပက္ကမတိ ယဒိ န မုစ္စတိ, ဧဝံ အင်္ဂဒွယေ ထုလ္လစ္စယန္တိ ယောဇနာ။ ပယောဂေတိ ပယောဇေတွာ ဥပက္ကမိတုံ အင်္ဂဇာတာမသနံ, ပရဿ အာဏာပနန္တိ ဧဝရူပေ သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကပယောဂေ။

၁၄။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပရူပရိ ပဉှာပုစ္ဆနံ ဉာတုံ သက္ကာတိ တံ အဝတ္တုကာမော အာဟ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ။ မယမ္ပိ ယဒေတ္ထ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တမနုတ္တာနတ္ထဉ္စ, တဒေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။

၁၅။ ကာယေနာတိ အတ္တနော ကာယေန။ ကာယန္တိ ဣတ္ထိယာ ကာယံ။ ဧသ နယော ‘‘ကာယဗဒ္ဓ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ။

၁၆။ အတ္တနော ကာယေန ပဋိဗဒ္ဓေန ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓေ ဖုဋ္ဌေ တု ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၇။ တိဿော အာပတ္တိယော သိယုန္တိ ယောဇနာ။ ဒွိန္နံ မဂ္ဂါနန္တိ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂါနံ။

၁၈။ ဝဏ္ဏာဒိဘညေတိ ဝဏ္ဏာဒိနာ ဘဏနေ။ ကာယပဋိဗဒ္ဓေ ဝဏ္ဏာဒိနာ ဘညေ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ။

၁၉။ အတ္တကာမစရိယာယာတိ အတ္တကာမပါရိစရိယာယ။

၂၀။ ပဏ္ဍကဿ သန္တိကေပိ အတ္တကာမပါရိစရိယာယ ဝဏ္ဏံ ဝဒတော တဿ ဘိက္ခုနောတိ ယောဇနာ။ တိရစ္ဆာနဂတဿာပိ သန္တိကေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

၂၁။ ဣတ္ထိပုရိသာနမန္တရေ သဉ္စရိတ္တံ သဉ္စရဏဘာဝံ သမာပန္နေ ဘိက္ခုမှိ ပဋိဂ္ဂဏှနဝီမံသာပစ္စာဟရဏကတ္တိကေ သမ္ပန္နေ တဿ ဗုဓော ဂရုကံ နိဒ္ဒိသေတိ ယောဇနာ။

၂၂။ ဒွင်္ဂသမာယောဂေတိ တီသွေတေသု ဒွိန္နံ အင်္ဂါနံ ယထာကထဉ္စိ သမာယောဂေ။ အင်္ဂေ သတိ ပနေကသ္မိန္တိ တိဏ္ဏမေကသ္မိံ ပန အင်္ဂေ သတိ။

၂၄။ ပယောဂေတိ ‘‘အဒေသိတဝတ္ထုကံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ကုဋိံ, အဒေသိတဝတ္ထုကံ မဟလ္လကဝိဟာရဉ္စ ကာရေဿာမီ’’တိ ဥပကရဏတ္ထံ အရညဂမနတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗပယောဂေ။ ဧကပိဏ္ဍေ အနာဂတေတိ သဗ္ဗပရိယန္တိမံ ပိဏ္ဍံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၂၅။ ဣဓ ယော ဘိက္ခု အမူလကေန ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန အနုဒ္ဓံသေတီတိ ယောဇနာ။

၂၆။ ဩကာသံ န စ ကာရေတွာတိ ‘‘ကရောတု မေ, အာယသ္မာ, ဩကာသံ, အဟံ တေ ဝတ္တုကာမော’’တိ ဧဝံ တေန ဘိက္ခုနာ ဩကာသံ အကာရာပေတွာ။

၂၈။ အညဘာဂိယေတိ အညဘာဂိယပဒေန ဥပလက္ခိတသိက္ခာပဒေ။ ဧဝံ အညတြပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၉။ ‘‘သမနုဘာသနာယ ဧဝါ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ န ပဋိနိဿဇန္တိ အပ္ပဋိနိဿဇန္တော။

၃၀။ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ အာပန္နော သိယာ, ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လတံ အာပန္နော သိယာ, ကမ္မဝါစာယ ဩသာနေ ဂရုကံ အာပန္နော သိယာတိ ယောဇနာ။ ‘‘ထုလ္လတ’’န္တိ ဣဒံ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိဥပလက္ခဏဝစနံ။

၃၁။ စတူသု ယာဝတတိယကေသု ပဌမေ အာပတ္တိပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ တေနပိ ဧကပရိစ္ဆေဒတ္တာ တတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ တေသု အတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဘေဒါနုဝတ္တကေ’’တိအာဒိ။

ဣတိ ဥတ္တရေ လီနတ္ထပကာသနိယာ

သံဃာဒိသေသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၂။ အတိရေကစီဝရန္တိ အနဓိဋ္ဌိတံ, အဝိကပ္ပိတံ ဝိကပ္ပနုပဂပမာဏံ စီဝရံ လဒ္ဓါ ဒသာဟံ အတိက္ကမန္တော ဧကမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ။ တိစီဝရေန ဧကရတ္တိမ္ပိ ဝိနာ ဝသန္တော ဧကမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ။ ဣဒဉ္စ ဇာတိဝသေန ဧကတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တီနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗတ္တာ။

၃၃။ ဂဟေတွာကာလစီဝရန္တိ အကာလစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။ မာသန္တိ သတိယာ ပစ္စာသာယ နိက္ခိပိတုံ အနုညာတံ မာသံ။ အတိက္ကမန္တောတိ သတိယာပိ ပစ္စာသာယ ဝီတိက္ကမန္တော အန္တောမာသေ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ, အဝိကပ္ပေတွာ ဝါ တိံသဒိဝသာနိ အတိက္ကမန္တော, စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသံ အရုဏံ အာဒိံ ကတွာ ဧကတိံသမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေန္တောတိ အတ္ထော။ ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဥဒီရိတန္တိ ယောဇနာ။

၃၄။ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ။ ယံကိဉ္စိ ပုရာဏစီဝရန္တိ ဧကဝါရမ္ပိ ပရိဘုတ္တံ သံဃာဋိအာဒီနမညတရံ စီဝရံ။

၃၅။ ပယောဂသ္မိန္တိ ‘‘ဓောဝါ’’တိအာဒိကေ ဘိက္ခုနော အာဏတ္တိကပယောဂေ, ဧဝံ အာဏတ္တာယ စ ဘိက္ခုနိယာ ဥဒ္ဓနာဒိကေ သဗ္ဗသ္မိံ ပယောဂေ စ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယာဝ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိ စ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၃၆။ ပဋိဂဏှတောတိ ဧတ္ထ ‘‘အညတြ ပါရိဝတ္တကာ’’တိ ယောဇနာ။

၃၈။ ပယောဂသ္မိန္တိ ဝိညာပနပယောဂေ။ ဝိညာပိတေတိ ဝိညာပိတစီဝရေ ပဋိလဒ္ဓေ။

၃၉။ ဘိက္ခူတိ အစ္ဆိန္နစီဝရော ဝါ နဋ္ဌစီဝရော ဝါ ဘိက္ခု။ တဒုတ္တရိန္တိ သန္တရုတ္တရပရမတော ဥတ္တရိံ။

၄၁။ ပယောဂေတိ ဝိကပ္ပနာပဇ္ဇနပယောဂေ။

၄၂။ ဒုဝေတိ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယဝသေန ဒုဝေ အာပတ္တိယော ဖုသေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၄၄။ ပယောဂေတိ အနုညာတပယောဂတော အတိရေကာဘိနိပ္ဖါဒနပယောဂေ။ လာဘေတိ စီဝရဿ ပဋိလာဘေ။

ကထိနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ ပဌမာ။

၄၅။ ကောသိယဝဂ္ဂဿ အာဒီသု ပဉ္စသု သိက္ခာပဒေသု ဒွေ ဒွေ အာပတ္တိယောတိ ယောဇနာ။ ပယောဂေတိ ကရဏကာရာပနပယောဂေ။ လာဘေတိ ကတွာ ဝါ ကာရေတွာ ဝါ ပရိနိဋ္ဌာပနေ။

၄၆။ ‘‘ဂဟေတွာ ဧဠကလောမာနီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အတိက္ကမန္တိ အတိက္ကမန္တော။

၄၇။ အညာယာတိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ။ ‘‘ဓောဝါပေတိ ဧဠလောမက’’န္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဧဠလောမကန္တိ ဧဠကလောမာနိ။ နိရုတ္တိနယေန က-ကာရဿ ဝိပရိယာယော။ ပယောဂေတိ ဓောဝါပနပယောဂေ။

၄၈။ ပယောဂေတိ ပဋိဂ္ဂဏှနပယောဂေ။

၄၉။ နာနာကာရန္တိ နာနပ္ပကာရံ။ သမာပဇ္ဇန္တိ သမာပဇ္ဇန္တော ဘိက္ခု။ သမာပန္နေတိ သံဝေါဟာရေ သမာပန္နေ သတိ။ ပယောဂေတိ သမာပဇ္ဇနပယောဂေ။

၅၀။ ပယောဂေတိ ကယဝိက္ကယာပဇ္ဇနပယောဂေ။ တသ္မိံ ကတေတိ တသ္မိံ ဘဏ္ဍေ အတ္တနော သန္တကဘာဝံ နီတေ။

ကောသိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ။

၅၁။ အတိရေကကန္တိ အနဓိဋ္ဌိတံ, အဝိကပ္ပိတံ ဝါ ပတ္တံ။ ဒသာဟံ အတိက္ကမေန္တဿ တဿ ဘိက္ခုနော ဧကာဝ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။

၅၂-၃။ နတ္ထိ ဧတဿ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနီတိ အပဉ္စဗန္ဓနော, တသ္မိံ, ဦနပဉ္စဗန္ဓနေ ပတ္တေတိ အတ္ထော။ ပယောဂေတိ ဝိညာပနပယောဂေ။ တဿ ပတ္တဿ လာဘေ ပဋိလာဘေ။

၅၄။ ဘေသဇ္ဇန္တိ သပ္ပိအာဒိကံ။

၅၅။ ပယောဂေတိ ပရိယေသနပယောဂေ။

၅၆။ ပယောဂေတိ အစ္ဆိန္ဒနအစ္ဆိန္ဒာပနပယောဂေ။ ဟဋေတိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတေ။

၅၇။ ဒွေ ပနာပတ္တိယော ဖုသေတိ ဝါယာပနပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရပမာဏေန ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

၅၈-၉။ ယော ပန ဘိက္ခု အပ္ပဝါရိတော အညာတကဿေဝ တန္တဝါယေ သမေစ္စ ဥပသင်္ကမိတွာ စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇန္တော ဟောတိ။ သောတိ သော ဘိက္ခု။ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ, န သံသယောတိ ယောဇနာ။ ပယောဂေတိ ဝိကပ္ပါပဇ္ဇနပယောဂေ။

၆၀။ အစ္စေကသညိတံ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ယောဇနာ။ ကာလန္တိ စီဝရကာလံ။

၆၁။ တိဏ္ဏမညတရံ ဝတ္ထန္တိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ။ ဃရေတိ အန္တရဃရေ။ နိဒဟိတွာတိ နိက္ခိပိတွာ။ တေန စီဝရေန ဝိနာ ဆာရတ္တတော အဓိကံ ဒိဝသံ ယဿ အာရညကဿ ဝိဟာရဿ ဂေါစရဂါမေ တံ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ, တမှာ ဝိဟာရာ အညတြ ဝသန္တော နိဿဂ္ဂိယံ ဖုသေတိ ယောဇနာ။

၆၂။ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ ဇာနံ ဇာနန္တော။

၆၃။ ပယောဂေတိ ပရိဏာမနပယောဂေ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ပါရာဇိကာဒီသု သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု။ အပ္ပနာဝါရပရိဟာနီတိ ပရိဝါရေ ပဌမံ ဝုတ္တကတ္ထပညတ္တိဝါရဿ ပရိဟာပနံ, ဣဓ အဝစနန္တိ အတ္ထော, တဿ ဝါရဿ ပရိဝါရေ သဗ္ဗပဌမတ္တာ ပဌမံ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝေပိ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ပစ္ဆာ ဂဏှိတုကာမေန မယာ တံ ဌပေတွာ ပဌမံ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရော ကတာပတ္တိဝါရော ပဌမံ ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော။

ပတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ တတိယာ။

ဣတိ ဥတ္တရေ လီနတ္ထပကာသနိယာ

တိံသနိဿဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆၄။ မနုဿုတ္တရိဓမ္မေတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ။ အဘူတသ္မိံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ သမုလ္လပိတေ ပရာဇယော ပါရာဇိကာပတ္တိ။

၆၅။ အမူလန္တိမဝတ္ထုနာ အမူလကေန ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန ဘိက္ခုံ စောဒနာယ ဂရု သံဃာဒိသေသော ဟောတီတိ ယောဇနာ။ ပရိယာယဝစနေတိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ။ ၂၈၇) ပရိယာယေန ကထနေ။ ဉာတေတိ ယဿ ကထေတိ, တသ္မိံ ဝစနာနန္တရမေဝ ဉာတေ။

၆၆။ နော စေ ပန ဝိဇာနာတီတိ အထ တံ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ ဝစနာနန္တရမေဝ သစေ န ဇာနာတိ။ သမုဒါဟဋန္တိ ကထိတံ။

၆၇။ ဩမသတော ဘိက္ခုဿ ဒုဝေ အာပတ္တိယော ဝုတ္တာ။ ဥပသမ္ပန္နံ ဩမသတော ပါစိတ္တိ သိယာ။ ဣတရံ အနုပသမ္ပန္နံ ဩမသတော ဒုက္ကဋံ သိယာတိ ယောဇနာ။

၆၈။ ပေသုညဟရဏေပိ ဒွေ အာပတ္တိယော ဟောန္တိ။

၆၉။ ပယောဂေတိ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေန္တဿ ဝစနကိရိယာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဒါဒီနံ ပရိသမာပနံ, ဧတ္ထန္တရေ အက္ခရုစ္စာရဏပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။ ပဒါနံ ပရိသမတ္တိယံ ပါစိတ္တိယံ။

၇၀။ ‘‘တိရတ္တာ အနုပသမ္ပန္နသဟသေယျာယာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အနုပသမ္ပန္နေန သဟသေယျာ အနုပသမ္ပန္နသဟသေယျာ, တာယ။ တိရတ္တာ ဥတ္တရိံ အနုပသမ္ပန္နသဟသေယျာယာတိ ယောဇနာ။ ပယောဂေတိ သယနတ္ထာယ သေယျာပညာပနကာယာဝဇ္ဇနာဒိပုဗ္ဗပယောဂေ။ ပန္နေတိ ကာယပသာရဏလက္ခဏေန သယနေန နိပန္နေ။

၇၁။ ယော ပန ဘိက္ခု ဧကရတ္တိယံ မာတုဂါမေန သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ။ ဒုက္ကဋာဒယောတိ ‘‘ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, နိပန္နေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ယထာဝုတ္တဒွေအာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

၇၂။ ပယောဂေတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏပယောဂေ။

၇၃။ အနုပသမ္ပန္နေတိ သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မံ။ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ယော သစေ အာရောစေတီတိ ယောဇနာ။ ဒုက္ကဋာဒယောတိ ယဿ အာရောစေတိ, သော နပ္ပဋိဝိဇာနာတိ, ဒုက္ကဋံ, ပဋိဝိဇာနာတိ, ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝံ ဒွေ အာပတ္တိယော တဿ ဟောန္တိ။

၇၄။ အညတော အညဿ ဥပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လဿ အာပတ္တိံ အနုပသမ္ပန္နေ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဝဒံ ဝဒန္တောတိ ယောဇနာ။ ပယောဂေတိ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋံ အာဂစ္ဆတိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ အာရောစိတေ ပါစိတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၇၅။ ပယောဂေတိ ‘‘အကပ္ပိယပထဝိံ ခဏိဿာမီ’’တိ ကုဒါလ ပရိယေသနာဒိသဗ္ဗပယောဂေတိ။

မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ ပဌမာ။

၇၆။ ပါတေန္တောတိ ဝိကောပေန္တော။ တဿာတိ ဘူတဂါမဿ။ ပါတေတိ ဝိကောပနေ။

၇၇။ အညဝါဒကဝိဟေသကာနံ ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဟေသကေ စ ဉာတုံ သက္ကာတိ တတ္ထ ဝိသုံ အာပတ္တိဘေဒေါ န ဝုတ္တော။

၇၈။ ပရန္တိ အညံ သံဃေန သမ္မတသေနာသနပညာပကာဒိကံ ဥပသမ္ပန္နံ။ ဥဇ္ဈာပေန္တောတိ တဿ အယသံ ဥပ္ပါဒေတုကာမတာယ ဘိက္ခူဟိ အဝဇာနာပေတုံ ‘‘ဆန္ဒာယ ဣတ္ထန္နာမော ဣဒံ နာမ ကရောတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ အဝညာယ ဩလောကာပေန္တော, လာမကတော ဝါ စိန္တာပေန္တော။ ပယောဂေတိ ဥဇ္ဈာပနတ္ထာယ တဿ အဝဏ္ဏဘဏနာဒိကေ ပုဗ္ဗပယောဂေ။

၈၃။ သံဃိကေ ဝိဟာရေ ပုဗ္ဗူပဂတံ ဘိက္ခုံ ဇာနံ ဇာနန္တော အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿေဝံ သေယျံ ကပ္ပယတောတိ ယောဇနာ။ ပယောဂေဒုက္ကဋာဒယောတိ ဧတ္ထ အလုတ္တသမာသော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သေယျာကပ္ပနေ ပါစိတ္တိယံ သင်္ဂဏှာတိ။

၈၄။ ပယောဂေတိ ‘‘နိက္ကဍ္ဎထ ဣမ’’န္တိအာဒိကေ အာဏတ္တိကေ ဝါ ‘‘ယာဟိ ယာဟီ’’တိအာဒိကေ ဝါစသိကေ ဝါ ဟတ္ထေန တဿ အင်္ဂပရာမသနာဒိဝသေန ကတေ ကာယိကေ ဝါ နိက္ကဍ္ဎနပယောဂေ။ သေသန္တိ ပါစိတ္တိယံ။

၈၅။ ‘‘ဝေဟာသကုဋိယာ ဥပရီ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ အာဟစ္စပါဒကေတိ ဧတ္ထ ‘‘မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ’’တိ သေသော။ သီဒန္တိ နိသီဒန္တော။ ဒုက္ကဋာဒယောတိ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, နိပဇ္ဇာယ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမာ အာပတ္တိယော ဖုသေတိ အတ္ထော။

၈၆။ အဿ ပဇ္ဇဿ ပဌမပါဒံ ဒသက္ခရပါဒကံ ဆန္ဒောဝိစိတိယံ ဝုတ္တဂါထာ, ‘‘ဂါထာဆန္ဒော အတီတဒွယ’’န္တိ ဣမိနာ ဆန္ဒောဝိစိတိလက္ခဏေန ဂါထာဆန္ဒတ္တာ အဓိဋ္ဌိတွာ ဒွတ္တိပရိယာယေတိ ဧတ္ထ အက္ခရဒွယံ အဓိကံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပယောဂေတိ အဓိဋ္ဌာနပယောဂေ။ အဓိဋ္ဌိတေတိ ဒွတ္တိပရိယာယာနံ ဥပရိ အဓိဋ္ဌာနေ ကတေ။

၈၇။ ပယောဂေတိ သိဉ္စနသိဉ္စာပနပယောဂေ။ သိတ္တေတိ သိဉ္စနကိရိယပရိယောသာနေ။

ဘူတဂါမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ။

၈၈။ ဒုက္ကဋံ ဖုသေတိ ယောဇနာ။ ဩဝဒိတေ ပါစိတ္တိ သိယာတိ ယောဇနာ။

၈၉။ ဝိဘာဂေါယေဝ ဝိဘာဂတာ။

၉၀။ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ အညတြ ပါရိဝတ္တကာ စီဝရံ ဒေန္တော ဘိက္ခု ဒုဝေ အာပတ္တိယော ဖုသေတိ ယောဇနာ။ ပယောဂေတိ ဒါနပယောဂေ။