မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဆိုင်ရာ ဇာတ်ကြောင်းများ (အဆက်)

ဗကဗြဟ္မာကြီးကို နှိမ်နင်းဆုံးမတော်မူခြင်း

(မြတ်ာဘုရားရှင် ဗကဗြဟ္မာကြီးကို ချေချွတ် ဆုံးမတော်မူသည့် ဤအကြောင်းအရာများကား- သတ္တကနိပါတ် ဗကဇာတ်နှင့် စတုက္ကနိပါတ် ကေသ၀ဇာတ် ပါဠိအဋ္ဌကထာတို့၌၎င်း, သံယုတ်ပါဠိတော် ဗြဟ္မသံယုတ် ဗကဗြဟ္မသုတ် ပါဠိအဋ္ဌကထာတို့၌၎င်း လာရှိ၏။ မူလပဏ္ဏာသ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ် ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဖွင့်ပြချက်သည် ထိုဇာတ်နှင့် သံယုတ် ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဖွင့်ပြချက်တို့ကိုပါ ငုံမိသောကြောင့် ဤမဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်း၌ မူလပဏ္ဏာသ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ် ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဖွင့်ပြချက်ကို ဦးတည်ရေးသား ဖော်ပြပေအံ့)-

အခါတပါး၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည်မွန် ဇေတဝန်ရွှေကျောင်း၌ ကိန်းအောင်းမွေ့လျော် နေတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့ကိုခေါ်၍ မိန့်တော်မူသည်မှာ-

ရဟန်းတို့.. ငါဘုရားသည် အခါတပါး၌ ဥက္ကဋ္ဌမြို့ သုဘဂတောအုပ်အတွင်း အင်ကြင်းပင်မင်းအရင်း၌ နေ၏၊ ရဟန်းတို့.. ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာ၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ်-

“ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မလောကသည် မြဲ၏။ ခိုင်ခံ့၏၊ တည်တံ့၏။ သီးသန့်ဖြစ်၏။ ရွေ့လျောခြင်း သဘောမရှိ၊ ဤဗြဟ္မလောက၌ ပဋိသန္ဓေနေသူ, အိုသူ, သေသူ, ရွေ့လျောသူ, (ရွေ့လျောပြီးနောက် တဖန်ပဋိသန္ဓေ

တည်နေသောအားဖြင့်) ကပ်ရောက်သောသူဟူ၍ မရှိ၊ ဤကိုယ်နှင့်တကွသော ဗြဟ္မလောကမှတပါး အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာလည်း မရှိ”-

ဟု ဤသို့သဘောရှိသော အလွန်အားကောင်းသည့် သဿတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူ ဖြစ်ပေါ်နေ၏။

(အထူးအားဖြင့် ဤသို့ ပြောဆိုယူလေ့ရှိသော ထိုဗကဗြဟ္မာကြီးသည် (မိမိက ပဌမဈာန်ဘုံသို့ ကပ်ရောက်နေသူ ဖြစ်ရကား ထို၏အထက်ဖြစ်သော) ဒုတိယဈာန် ဗြဟ္မာ့ဘုံ, တတိယဈာန် ဗြဟ္မာ့ဘုံ, (အရူပ ၄-ဘုံနှင့် တကွသော) စတုတ္ထဈာန် ဗြဟ္မာ့ဘုံတို့နှင့်တကွ မဂ်,ဖိုလ်,နိဗ္ဗာန် တည်းဟူသော အထက်အထက် တရားများကို တားမြစ်ပယ်ရှားသည် မည်၏)။

ရဟန်းတို့.. ထိုအခါ ငါဘုရားသည် ဗကဗြဟ္မာ၏ စိတ်အကြံကို (ငါဘုရား၏)စိတ်ဖြင့် သိ၍ ခွန်အားရှိသော ယောက်ျားသည် ကွေးထားသောလက်ကို ဆန့်သကဲ့သို့၎င်း, ဆန့်ထားသော လက်မောင်းကို ကွေးသကဲ့သို့၎င်း ဤအတူပင် ဥက္ကဋ္ဌမြို့ သုဘဂတောအုပ် အင်ကြင်းပင်မင်းအရင်း၌ ကွယ်ခဲ့၍ ထို(ပဌမဈာန်) ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ထင်ရှားဖြစ်လေ၏။

ရဟန်းတို့.. ဗကဗြဟ္မာသည် ငါဘုရား လာလတ်သည်ကို အဝေးမှပင် မြင်၍-

“အရှင်မြတ်.. လာပါလော့ ၊ အရှင်မြတ်.. (အရှင်မြတ်၏) လာခြင်းသည် ကောင်းသောလာခြင်း ဖြစ်ပါ သည်၊ အရှင်မြတ်.. အရှင်မြတ်သည် ဤဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လာရောက်ရန် အလှည့်အကြိမ်ကို ကြာမြင့်မှပင် ပြုဘိ၏။ အရှင်မြတ်.. ဤကိုယ်နှင့်တကွသော ဗြဟ္မာလောကသည် မြဲ၏၊ ခိုင်ခံ့၏၊ တည်တံ့၏၊ သီးသန့်ဖြစ်၏၊ ရွေ့လျောခြင်း သဘောမရှိ၊ ဤဗြဟ္မလောက၌ ပဋိသန္ဓေနေသူ, အိုသူ, သေသူ, ရွေ့လျောသူ, (ရွေ့လျောပြီးနောက် တဖန် ပဋိသန္ဓေ တည်နေသောအားဖြင့်) ကပ်ရောက်သောသူဟူ၍ မရှိ၊

ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှတပါး အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာလည်း မရှိ”-

ဟူ၍ ပြောဆိုလေသည်၊ ရဟန်းတို့.. ဤသို့ဆိုလေသော် ငါဘုရားသည် ဗကဗြဟ္မာကို-

“အချင်းတို့.. ဗကဗြဟ္မာသည် မိုက်မဲလေစွာ့တကား..။ အချင်းတို့.. ဗကဗြဟ္မာသည် မိုက်မဲလေစွာ့တကား..။ ယင်းသည့် ဗကဗြဟ္မာသည် မမြဲသည်သာလျှင်ဖြစ်သော တရားကို ‘မြဲ၏’ဟု ဆိုတုံဘိ၏၊ မခိုင်ခံ့သည်, မတည်တံ့သည်, သီးသန့်မဟုတ်သည်, ရွေ့လျောခြင်း သဘောရှိသည်သာလျှင်ဖြစ်သော တရားကို ‘ခိုင်ခံ့၏’ ‘သီးသန့်ဖြစ်၏’ ‘ရွေ့လျောခြင်း သဘောမရှိ’ဟု ဆိုတုံဘိ၏၊ အကြင် (ပဌမဈာန်) ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေသူ, အိုသူ, သေသူ, ရွေ့လျောသူ, တဖန် ကပ်ရောက်သောသူ ရှိပါလျက် ထို(ပဌမဈာန်) ဗြဟ္မာ့ဘုံကို ‘ဤဗြဟ္မာလောက၌ ပဋိသန္ဓေနေသူ, အိုသူ, သေသူ, ရွေ့လျောသူ, တဖန်ကပ်ရောက်သော သူဟူ၍ မရှိ’ဟု ပြောဆိုတုံဘိ၏၊ ဤ(ပဌမဈာန်) ဗြဟ္မာလောကမှတပါး အခြား ဒုတိယဈာန် ဗြဟ္မာလောက, တတိယဈာန် ဗြဟ္မာလောက, စတုတ္ထဈာန် ဗြဟ္မာလောက, မဂ်,ဖိုလ်,နိဗ္ဗာန် တည်းဟူသော လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာတရား ထင်ရှားရှိပါလျက် ‘ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှတပါး အခြားလွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာလည်း မရှိ’ဟု ဆိုတုံဘိ၏”–

ဟူ၍ မိန့်ဆို၏။

အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မာတဦးကို မာရ်နတ်ပူးဝင်ခြင်း

ရဟန်းတို့.. ထိုအခါ မာရ်နတ်ယုတ်သည် အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇ ဗြဟ္မာငယ်တဦးကို ပူးဝင်ပြီးသော် ငါဘုရားကို ဤသို့ ထိပါး ပြောဆိုလာလေသည်-

“ရဟန်း.. ရဟန်း.. ဤဗကဗြဟ္မာကို မထိခိုက်လင့်၊ ဤဗကဗြဟ္မာကို မထိခိုက်လင့်၊ ရဟန်း.. ဤဗကဗြဟ္မာသည် ဗြဟ္မာကြီးလည်း ဖြစ်သည်၊ လွှမ်းမိုးနိုင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ မည်သူကမျှ မလွှမ်းမိုးနိုင်သူလည်း ဖြစ်သည်၊ စင်စစ်ဧကန်ပင် အလုံးစုံကို မြင်တတ်သူလည်း ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါအားလုံးကို မိမိအလိုသို့ လိုက်စေနိုင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ လောက၌ အစိုးရသူလည်း ဖြစ်သည်၊ လောကကို ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းတတ်သူလည်း ဖြစ်သည်၊ လောက၏ အကြီးအမြတ်လည်း ဖြစ်သည်၊ (သင်သည် မင်းဖြစ်ရမည်၊ ပုဏ္ဏားဖြစ်ရမည်၊ ကုန်သည် လယ်လုပ် ဖြစ်ရမည်၊ သူဆင်းရဲ ဖြစ်ရမည်။ သင်သည် လူဖြစ်ရမည်၊ ရဟန်းဖြစ်ရမည်၊ (အယုတ်သဖြင့်) သင်သည် ကုလားအုပ်ဖြစ်ရမည်၊ သင်သည် နွားဖြစ်ရမည်ဟု) သတ္တဝါတို့ကို စီမံတတ်သူလည်း ဖြစ်သည်၊ ဈာန်၌ လေ့လာပြီးသူလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ပြီးသော သတ္တ၀ါ, ဖြစ်ဆဲသော သတ္တဝါတို့၏* အဖလည်း ဖြစ်သည်။

ရဟန်း.. လောက၌ ပထဝီဓာတ်ကို (သင်ကဲ့သို့ပင် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟူ၍) ကဲ့ရဲ့တတ် စက်ဆုပ်တတ်ကုန်သော အာပေါဓာတ်ကို, တေဇောဓာတ်ကို, ဝါယောဓာတ်ကို,

* ဖြစ်ပြီးသောသတ္တဝါ ဖြစ်ဆဲသောသတ္တဝါ- ဟူရာ၌ ဥ၌ဖြစ်သော သတ္တဝါ သားအိမ်၌ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့သည် ဥတွင်း သားအိမ်တွင်း၌ တည်နေကြစဉ် ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါ မည်ကြ၍ ထိုဥ ထိုသားအိမ်မှ အပြင်သို့ ထွက်သောအခါမှ အစပြု၍ ဖြစ်ပြီးသောသတ္တဝါ မည်ကြလေသည်။

အညှိ၌ဖြစ်သော (=သံသေဒဇ) သတ္တဝါတို့သည် ပဋိသန္ဓေစိတ်ခဏ၌ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါ မည်ကြ၍ ထိုမှနောက်၌ ဖြစ်ပြီးသတ္တဝါ မည်ကြလေသည်။

ဥပပတ်သတ္တဝါတို့သည် ပဌမ ဣရိယာပုထ်အခိုက်၌ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါ မည်ကြ၍ ဒုတိယ ဣရိယာပုထ်မှစ၍ နောက်၌ ဖြစ်ပြီးသတ္တဝါတို့ မည်ကြသည်။ ။မ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၃ဝ၃-မျက်နှာမှ။

သတ္တဝါကို, နတ်ကို, မာရ်နတ်ကို, ဗြဟ္မာကို (သင်ကဲ့သို့ပင် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟူ၍) ကဲ့ရဲ့တတ် စက်ဆုပ်တတ်ကုန်သော သင့်ထက် ရှေးကျသည့် သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်အခါဝယ် ယုတ်ညံ့သော (အပါယ်)ဘုံဘဝ၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ရဟန်း.. လောက၌ ပထဝီဓာတ်ကို (မြဲ၏၊ ခိုင်ခံ့၏၊ တည်တံ့၏၊ မပြတ်နိုင်၊ မကွဲနိုင်၊ မကုန်နိုင်ဟူ၍) ချီးမွမ်းတတ် အလွန် နှစ်သက်တတ်ကုန်သော အာပေါဓာတ်ကို, တေဇောဓာတ်ကို, ဝါယောဓာတ်ကို, သတ္တဝါကို, နတ်ကို, မာရ်နတ်ကို, ဗြဟ္မာကို (မြဲ၏၊ ခိုင်ခံ့၏၊ တည်တံ့၏၊ မပြတ်နိုင်၊ မကွဲနိုင်၊ မကုန်နိုင်ဟူ၍) ချီးမွမ်းတတ် အလွန် နှစ်သက်တတ်ကုန်သော သင့်ထက် ရှေးကျသည့် သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်အခါဝယ် မြတ်သော (ဗြဟ္မာ့)ဘုံဘဝ၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ရဟန်း.. ထို့ကြောင့် သင့်ကို ငါ ဤသို့ဆို၏၊ အချင်း.. သင့်ကို ငါ တိုက်တွန်းလိုသည်မှာ- ဗြဟ္မာပြောဆိုသော စကားကိုသာလျှင် သင်လိုက်နာလော့၊ သင်သည် ဗြဟ္မာ၏စကားကို မလွန်ဆန်လင့်၊ ရဟန်း.. သင်သည် ဗြဟ္မာ၏စကားကို အကယ်၍ လွန်ဆန်ပါမူ ယောက်ျားသည် မိမိထံမှောက် ရောက်လာသော ကျက်သရေကို (လေးတောင်ရှိသော) တုတ်ရှည်ကြီးဖြင့် ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်ကာ မောင်းနှင်ထုတ်သကဲ့သို့၎င်း, ယောက်ျားသည် ချောက်ကမ်းပါးပြတ်၌ ကျသည်ရှိသော် မြေကို လက်တို့ဖြင့်၎င်း ခြေတို့ဖြင့်၎င်း မကိုင်စွဲမိ မထောက်တည်မိသကဲ့သို့၎င်း ဤအတူပင် သင့်အတွက် ဤဥပမာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ အချင်း.. (ထို့ကြောင့်) သင့်ကို ငါတိုက်တွန်းလိုသည်မှာ- ဗြဟ္မာပြောဆိုသော စကားကိုသာလျှင် သင်လိုက်နာလော့၊ သင်သည်

ဗြဟ္မာ၏စကားကို မလွန်ဆန်လင့်၊ ရဟန်း.. သင်သည် စုဝေးနေသော ဗြဟ္မာပရိသတ်ကို မြင်သည်မဟုတ်လော”-

ဟု ထိပါးပြောဆိုလာလေသည်။ ရဟန်းတို့.. ဤသို့လျှင် မာရ်နတ်ယုတ်သည် ငါဘုရားကို ဗြဟ္မာ၏ပရိသတ်ဖြစ်အောင် ဆွဲဆောင်လာ၏။

(ဤ၌။ ။မာရ်နတ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို အဘယ်သို့ မြင်သနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏။ အဖြေကား- မာရ်နတ်သည် မိမိ၏ဘုံဗိမာန်၌ နေရင်းပင် မကြာမကြာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို “ယခုအခါ ရဟန်းဂေါတမသည် အဘယ်ရွာနိဂုံး၌ နေသနည်း”ဟု ဆင်ခြင်လေ့ရှိ၏၊ ယခုအကြိမ် ဆင်ခြင်လတ်သော်ကား “ဥက္ကဋ္ဌမြို့ သုဘဂတောအုပ်၌ နေ၏”ဟု သိပြီးလျှင် “ရဟန်းဂေါတမသည် အဘယ်အရပ်သို့ သွားသနည်း”ဟု ဆက်၍ ကြည့်ရှုပြန်သည်တွင် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ကြွသွားသော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်လတ်၍ “ရဟန်းဂေါတမသည် ယခု ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ကြွသွား၏။ ထိုဗြဟ္မာပြည်၌ တရားဟော၍ ဗြဟ္မာအပေါင်းကို ငါ၏နယ်ပယ်မှ မလွန်မြောက်စေသေးမီ ငါသွားရောက်ကာ တရားဟောခြင်း၌ ဆန္ဒကင်းပြတ်အောင် ပြုပေအံ့”ဟု ကြံစည်ကာ မြတ်စွာဘုရားနောက်သို့ မျက်ခြေမပျောက် လိုက်ပါလျက် ဗြဟ္မာပရိသတ်၏ အလယ်၌ မထင်ရှားသောကိုယ်ဖြင့် ရပ်တည်နေလေသည်။ သူသည် မြတ်စွာဘုရားက ဗကဗြဟ္မာကြီးကို “အချင်းတို့.. ဗကဗြဟ္မာသည် မိုက်မဲလေစွာ့တကား”- စသည်ဖြင့် မောင်းမဲအပ်လေပြီဟု သိရှိ၍ ဗကဗြဟ္မာဖက်က အထောက်အကူဖြစ်ကာ ရပ်တည်လာလေသည်။

ထိုမာရ်နတ်သည် မဟာဗြဟ္မာကြီးနှင့် ဗြဟ္မပုရောဟိတ ဗြဟ္မာတို့ကိုကား မပူးဝင်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဖ ဗြဟ္မာငယ်တဦး၏ ကိုယ်တွင်းသို့ ပူးဝင်လေသည်)။

ရဟန်းတို့.. မာရ်နတ်ယုတ်က ဤသို့ (ပူးဝင်ကာ) ပြောဆိုအပ်လေသော် ငါဘုရားသည် မာရ်နတ်ယုတ်ကို-

“ဟယ်မာရ်ယုတ်.. သင့်ကို ငါဘုရားသိ၏၊ ‘ငါ့ကို ရဟန်းဂေါတမသည် မသိ’ဟူ၍များ သင် အထင်မမှားလင့်၊ ဟယ်မာရ်ယုတ်.. သင်ကား မာရ်နတ်ဖြစ်၏၊

ဟယ်မာရ်ယုတ်.. မဟာဗြဟ္မာကြီးသည်၎င်း, ဗြဟ္မာပရိသတ်သည်၎င်း, အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မာအပေါင်းသည်၎င်း အလုံးစုံသောသူတို့ပင် သင့်လက်တွင်းသို့ သက်ဆင်း ကျရောက်ရကုန်၏၊ အလုံးစုံသော သူတို့ပင် သင့်အလိုသို့ လိုက်ပါကြရကုန်၏။ ဟယ်မာရ်ယုတ်.. သင်၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ် ‘ဤရဟန်းသည်လည်း ငါ့လက်တွင်းသို့ သက်ဆင်းကျရောက်သူ ဖြစ်လေရာ၏၊ ဤရဟန်းသည်လည်း ငါ့အလိုသို့ လိုက်ပါရသူ ဖြစ်လေရာ၏’ဟု အကြံမှား အစည်မှား ဖြစ်ဘိ၏။ ဟယ်မာရ်ယုတ်.. စင်စစ်သော်ကား ငါဘုရားသည် သင့်လက်တွင်း သက်ဆင်းကျရောက်သူလည်း မဟုတ်၊ သင့်အလိုသို့ လိုက်ပါရသူလည်း မဟုတ်ချေ”-

ဟု ပြန်လည်ချေပ ပြောဆိုခဲ့လေပြီ။

ရဟန်းတို့.. ဤသို့ ငါဘုရားက မာရ်နတ်ကို ပြောဆိုအပ်ပြီးလတ်သော် ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ငါဘုရားကို ဤသို့ ပြောဆို၏။ ပြောဆိုပုံမှာ-

“အရှင်မြတ်.. ငါသည် မြဲသော တရားကိုသာလျှင် ‘မြဲ၏’ဟု ဆို၏၊ ခိုင်ခံ့သော တရား, တည်တံ့သောတရား, သီးသန့်ဖြစ်သော တရား, ရွေ့လျောခြင်း သဘောမရှိသော တရားကိုသာလျှင် ‘ခိုင်ခံ့၏’ ‘တည်တံ့၏’ ‘သီးသန့်ဖြစ်၏’ ‘ရွေ့လျောခြင်း သဘောမရှိ’ဟု ဆို၏။ အကြင် ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေသူ, အိုသူ, သေသူ, ရွေ့လျောသူ, တဖန် ကပ်ရောက်သောသူ မရှိ၊ ထိုဗြဟ္မာ့ဘုံကိုပင် ‘ဤဗြဟ္မာ့လောက၌ ပဋိသန္ဓေနေသူ, အိုသူ, သေသူ, ရွေ့လျောသူ, တဖန် ကပ်ရောက်သောသူ မရှိ’ဟူ၍ ငါသည် ဆို၏။ ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှတပါး အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာတရား မရှိသည်ကိုပင် (=မရှိ၍ပင်) ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှတပါး အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာတရားလည်း မရှိ’ဟု ငါဆို၏။

ရဟန်း.. လောက၌ သင့်ထက် ရှေးကျသည့် သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏ ကျင့်ကြံမှုကား သင်၏ အသက်နှင့်အမျှပင် ဖြစ်ပေ၏၊ ထိုသမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် (ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှ) တပါး အခြားလွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာ ရှိသည်ကိုလည်း ‘(ကိုယ်နှင့်တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှ) တပါး အခြားလွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာ ရှိ၏’ဟူ၍၎င်း (ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှ) တပါး အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာ မရှိသည်ကိုလည်း ‘(ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှ) တပါး အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာ မရှိ’ဟူ၍၎င်း သိကုန်ရာ၏။

ရဟန်း.. ထို့ကြောင့် သင့်ကို ငါသည် ဤသို့ဆို၏-- (ဤဆိုလတ္တံ့သောအတိုင်း အခိုင်အမာ ရဲရဲကြီး ပြောဆို၏ဟု ဆိုလိုသည်) သင်သည် (ဤကိုယ်နှင့်တကွသော ဗြဟ္မာလောကမှ တပါး) အခြား လွန်မြတ်သော ထွက်မြောက်ရာကိုလည်း တွေ့လိမ့်မည်မဟုတ်၊ ပင်ပန်းရုံ ဆင်းရဲရုံသာ သင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။

ရဟန်း.. သင်သည် အကယ်၍ ပထဝီဓာတ်ကို စွဲလမ်းမူ ငါ၏အနီး၌ နေရသူ, ငါ၏တည်ရာ၌ နေရသူ, ငါအလိုရှိတိုင်း ပြုပိုင်သည့် လက်အောက်လူ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ သင်သည် အကယ်၍ အာပေါဓာတ်ကို, တေဇောဓာတ်ကို, ဝါယောဓာတ်ကို, သတ္တဝါတို့ကို, နတ်တို့ကို, မာရ်နတ်ကို, အကယ်၍ ဗြဟ္မာကို စွဲလမ်းမူ ငါ၏အနီး၌ နေရသူ, ငါ၏တည်ရာ၌ နေရသူ, ငါအလိုရှိတိုင်း ပြုပိုင်သည့် ငါလက်အောက်လူ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်”-

ဟု ဤကဲ့သို့ ပြောဆို၏။ (မြတ်စွာဘုရားရှင်က တုံ့ပြန်၍ မိန့်တော်မူသည်မှာ)-

“ဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည်လည်း ဤသို့သိ၏- ‘အကယ် ဤငါသည် ပထဝီဓာတ်ကို စွဲလမ်းမူ သင်၏အနီး၌ နေရသူ,

သင်၏တည်ရာ၌ နေရသူ, သင်အလိုရှိတိုင်း ပြုပိုင်သည့် သင့်လက်အောက်လူ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်၊ အာပေါဓာတ်ကို, တေဇောဓာတ်ကို, ဝါယောဓာတ်ကို, သတ္တဝါတို့ကို, နတ်တို့ကို, မာရ်နတ်ကို, အကယ်၍ ငါသည် ဗြဟ္မာကို စွဲလမ်းမူ သင်၏အနီး၌ နေရသူ, သင်၏တည်ရာ၌ နေရသူ, သင်အလိုရှိတိုင်း ပြုပိုင်သည့် သင့်လက်အောက်လူ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်’-ဟု ငါဘုရားသည်လည်း သိပေ၏။

ဗြဟ္မာ.. စင်စစ်သော်ကား ‘ဗကဗြဟ္မာသည် ဤသို့ ကြီးသော တန်ခိုးရှိ၏၊ ဤသို့ ကြီးသော အာနုဘော်ရှိ၏။ ဤသို့ များသော အကျော်အစော အခြံအရံရှိ၏’ဟု သင်၏ ဖြစ်ပုံကိုလည်း ငါဘုရားသိ၏၊ အစွမ်းသတ္တိကိုလည်း ငါဘုရား သိ၏”-

ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏၊ ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာက တဖန် ပြန်ကြားလျှောက်ထား မေးမြန်းသည်မှာ-

“အရှင်မြတ်.. ‘ဗကဗြဟ္မာသည် ဤသို့ ကြီးသော တန်ခိုးရှိ၏။ ဤသို့ ကြီးသော အာနုဘော်ရှိ၏၊ ဤသို့ များသော အကျော်အစော အခြံအရံ ရှိ၏’ဟု အဘယ်သို့ ငါ၏ဖြစ်ပုံကို သင်သိသနည်း၊ အစွမ်းသတ္တိကိုလည်း သင်သိသနည်း”-

ဟူ၍ မေးမြန်းလေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည်မှာ-

“အရပ်မျက်နှာတို့၌ တင့်တယ် ထွန်းလင်းစေလျက် လ,နေတို့ လှည့်လည်ရာ (=လောကဓာတ် စကြဝဠာ တခု တခု) ပမာဏအားဖြင့် လောကဓာတ် စကြဝဠာပေါင်း တထောင်၌ သင်၏အာဏာသည် ဖြစ်၏။ ။(အဓိပ္ပါယ်ကား- လ,နေအစုံတို့ အရပ်မျက်နှာတို့၌ တင့်တယ် ထွန်းလင်းစေလျက် လှည့်လည်ရာ အရပ်ဒေသ အဝန်းအဝိုင်းတခုကို လောကဓာတ် စကြဝဠာတခုဟူ၍ ခေါ်သည်၊

ထိုသို့သော လောကဓာတ် စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း တထောင်၌ သင်၏ အာဏာတန်ခိုး ပြန့်နှံ့သည်-ဟု ဆိုလိုသည်)။

ဤလောကဓာတ် စကြဝဠာပေါင်း တထောင်အတွင်း၌သာ မြတ်သောသတ္တဝါ, ယုတ်သောသတ္တဝါ အပေါင်းကို၎င်း, တပ်မက်မှုရှိသူ, တပ်မက်မှု ကင်းသူတို့ကို၎င်း, ဤစကြဝဠာကို၎င်း, ကျန်သော (၉၉၉) ကိုးရာကိုးဆယ့်ကိုးခုကို၎င်း, ဤအတွင်း၌ သတ္တဝါတို့၏ ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု သေမှုကို၎င်း အသင်ဗကဗြဟ္မာသည် သိ၏။

ဗကဗြဟ္မာ.. ‘ဤသို့လျှင် ဗကဗြဟ္မာသည် တန်ခိုးကြီးသူ အာနုဘော်ကြီးသူ များသော အခြံအရံ အကျော်အစောရှိသူ ဖြစ်သည်’ဟု သင်၏ ဖြစ်ပုံကိုလည်း ငါဘုရားသိ၏။ အစွမ်းသတ္တိကိုလည်း ငါဘုရားသိ၏။ (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ မိန့်ကြားချက် မဆုံးသေးပါ၊ ကြားညှပ်၍ မှတ်ဖွယ်ကို ပြပါဦးမည်)-

(ဤကဲ့သို့ မိန့်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ဗကဗြဟ္မာ.. သင်ကား စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း တထောင်အတွင်း၌သာ တန်ခိုးအာဏာ ပြန့်နှံ့သူ ဖြစ်၏၊ သို့စေကာမူ ‘ငါသည် အလွန်ကြီးသော ဗြဟ္မာကြီးတဦး ဖြစ်သည်’ဟု သင်ထင်မှတ်၍ နေ၏၊ သင်ကား စကြဝဠာတိုက် တထောင်ကိုသာ မြင်နိုင်သည့် သဟဿီဗြဟ္မာသာ ဖြစ်သည်။ စင်စစ်၌မူ သင်မှတပါး သင့်ထက် သာလွန်ကြသည့် စကြဝဠာတိုက် နှစ်ထောင်ကို မြင်နိုင် စိုးအုပ်နိုင်ကြသည့် ဒွိသဟဿီ ဗြဟ္မာကြီးများ, စကြဝဠာတိုက် သုံးထောင်ကို, လေးထောင်ကို, ငါးထောင်ကို, တသောင်းကို, စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း တသိန်းကို မြင်နိုင် စိုးအုပ်နိုင်ကြသည့် သတသဟဿီ ဗြဟ္မာကြီးများကား မရေတွက်နိုင်အောင်ပင် များစွာ ရှိကြကုန်၏၊ သို့စေကာမူ သင်သည် လေးတောင်မျှသော လုံကွင်းဖြင့် အတောင်များစွာ ရှည်လျားသည့် တောင်ရှည်ပုဆိုးကို နှိုင်းပြိုင်မှုပြုလုပ်ရန် အားထုတ်သောသူကဲ့သို့၎င်း (အဋ္ဌကထာလာ ဥပမာ) ဖမျက်နစ်ရုံသောရေ၌ ငုပ်လျှိုးလိုသော သူကဲ့သို့၎င်း (ဋီကာလာ ဥပမာ) နွားခြေရာကွက်ကို ရေနက်ကြီးထင်မှတ်သော ဖားငယ်ကဲ့သို့၎င်း (ပညာရှိများသုံးသည့် ဥပမာ) ‘ငါသည် အလွန်ကြီးသော ဗြဟ္မာကြီးတဦး ဖြစ်သည်’ဟု အထင်ကြီးနေသူ ဖြစ်၏”ဟူ၍ နှိပ်ကွပ်တော်မူလေသည်)။

ဗကဗြဟ္မာ.. ဤပဌမဈာန်ဘုံမှ တပါးသော ဘုံဘဝသည် ရှိသေးသည်သာတည်း၊ ထိုဘုံဘဝကို သင် မသိ, မမြင်၊ ငါဘုရား သိ၏, မြင်၏။ ဗကဗြဟ္မာ.. အာဘဿရမည်သော ဘုံဘဝသည် ရှိသေးသည်သာတည်း၊ ယင်း အာဘဿရ ဘုံဘဝမှ စုတေခဲ့၍ ဤပဌမဈာန်ဘုံ၌ သင် ဖြစ်လာရ၏။ သင့်အဖို့ရာ (ဤပဌမဈာန်ဘုံ၌) အနေကြာသွားခြင်းကြောင့် ထိုအောက်မေ့မှု = သတိသည် မေ့ပျောက်၍ နေ၏၊ ထို့ကြောင့် ထို(အာဘဿရ) ဘုံဘဝကို သင် မသိ, မမြင်၊ ထို(အာဘဿရ) ဘုံဘဝကို ငါဘုရား သိ၏, မြင်၏၊ ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် ဤသို့ (သင်မသိသည့် အာဘဿရ ဘုံဘဝကို) သိသောကြောင့်လည်း သင်နှင့် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် တူညီသူမဟုတ်ချေ။ အဘယ်မှာ သင့်အောက် နိမ့်ကျပေအံ့နည်း၊ စင်စစ်မှာမူ ငါသာလျှင် သင့်ထက် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် သာလွန်သူဖြစ်၏။ (၁) (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ မိန့်ကြားချက် မဆုံးသေးပါ။ ကြားညှပ်၍ မှတ်ဖွယ်ကို ပြဆိုပါဦးမည်)-

(ဤဗကဗြဟ္မာကြီးကား အထက်အထက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေခဲ့၍ အောက်အောက် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေသူ ဖြစ်လေသည်၊ ချဲ့ဦးအံ့- ထိုဗကဗြဟ္မာကြီးသည် လွန်ခဲ့သည့် ဘုရားမပွင့်သော ကပ်ကမ္ဘာတခုက ရသေ့ရဟန်းပြု၍ ကသိုဏ်းရှုမှု = ပရိကံကို ပြုပြီးလျှင် သမာပတ်တို့ကို ဖြစ်စေခဲ့၍ ဈာန် မလျောကျပဲ ထိုဘဝမှ စုတေလတ်သော် မဟာကပ်ငါးရာ အသက်ရှည်သည့် စတုတ္ထဈာန်ဘုံ ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ၌ဖြစ်၍ ထိုဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ၌ အသက်တမ်းပြည့် = မဟာကပ်ငါးရာ တည်နေပြီးလျှင် အောက်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကို တောင့်တ၍ အထက်တန်းစား ရူပါဝစရ တတိယဈာန်ကို ပွါးများပြီးလျှင် ထို(ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံမှ စုတေလတ်သော်) မဟာကပ်ပေါင်း (၆၄) ခြောက်ဆယ့်လေးကပ် အသက်ရှည်သည့် တတိယဈာန်ဘုံ = သုဘကိဏှ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်လေသည်။

အထူးမှတ်ရန်မှာ- တစုံတယောက်သောသူသည် အမိသတ်ခြင်းစသော အာနန္တရိယကံပေါင်း များစွာတို့ကို ပြုအပ်ခဲ့သော် ထိုအာနန္တရိယကံပေါင်း များစွာတို့အနက်မှ အားအကြီးဆုံး အလေးဆုံး

အာနန္တရိယကံ ကသာလျှင် မဟာအဝီစိ အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုးပေး၍ ကျန်သော အာနန္တရိယကံများကမူ ပဋိသန္ဓေကျိုး မပေးကြပဲ ထိုပဋိသန္ဓေကျိုးပေးသည့် အာနန္တရိယကံအား အားအထောက်အကူသာ ပေးကြသကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် ရူပဈာန် လေးပါးလုံးတို့ကို ပွါးများအပ်သည်ရှိသော် ထိုဈာန်လေးပါးတို့အနက်မှ အဓိပတိလေးပါးဖြင့် အထူးပြု၍ ပွါးအပ်သော ဈာန်ကသာလျှင် မိမိဆိုင်ရာ ရူပါဝစရဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုးပေး၍ ကျန်သော ရူပဈာန်တို့ကမူ မိမိတို့ကိုယ်တိုင်က ပဋိသန္ဓေအကျိုးပေးခွင့် မရကြသောကြောင့် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးကြတော့ပဲ ထိုပဋိသန္ဓေကျိုးပေးသည့် ရူပဈာန်အားသာ အသက်တမ်းပြည့် အကျိုးပေးနိုင်ရန် အားအထောက်အကူသာ ပေးကြလေကုန်သည်။ (ဋီကာမှ)

ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ထိုသုဘကိဏှ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ အသက်တမ်းပြည့် မဟာကပ်ပေါင်း (၆၄) ခြောက်ဆယ့်လေးကပ် တည်နေပြီးလျှင် ရှေးနည်းအတူ အထက်တန်းစား ရူပါဝစရ ဒုတိယဈာန်ကို ပွါးများ၍ (ထိုသုဘကိဏှဘုံမှ စုတေလတ်သော်) မဟာကပ်ပေါင်း (၈)ရှစ်ကပ် အသက်ရှည်သည့် ဒုတိယဈာန်ဘုံ = အာဘဿရ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်လေသည်။ ထိုဘုံ၌ အသက်တမ်းပြည့် မဟာကပ်ပေါင်း (၈)ရှစ်ကပ် တည်နေပြီးလျှင် ရှေးနည်းအတူ အထက်တန်းစား ရူပါဝစရ ပဌမဈာန်ကို ပွါးများ၍ (ထိုအာဘဿရဘုံမှ စုတေလတ်သော်) အန္တရကပ် အနေအားဖြင့် ခြောက်ဆယ့်လေးကပ် = အသင်္ချေယျကပ် အနေအားဖြင့် တကပ်သာ အသက်ရှည်သည့် ပဌမဈာန်ဘုံ = မဟာဗြဟ္မာဘုံ၌ ဖြစ်လေ၏။

ထိုဗကဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ ယခုရောက်နေဆဲ ပဌမဈာန် မဟာဗြဟ္မာဘုံ၌ ပဌမရှေ့ပိုင်း အချိန်ကာလကမူ မိမိပြုခဲ့သည့် ဈာန်ကုသိုလ်ကံကို၎င်း, မိမိဖြစ်ခဲ့ရသည့် အတိတ်ဘဝ ဘုံဌာနကို၎င်း သိသေး၏၊ အချိန်ကာလ ကြာလွန်လတ်သော်ကား ထိုနှစ်ပါးစုံကိုပင် မေ့လျော့၍ သဿတအယူမှားကို ယူမှားလေတော့၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဗကဗြဟ္မာကြီးကို မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ထိုအောက်မေ့မှုသတိ မေ့ပျောက်၍ နေသောကြောင့် ထိုအာဘဿရဘုံဘ၀ကို သင် မသိ မမြင်”စသည် မိန့်ဆိုတော်မူလေသည်။

ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ အတိတ်ဖြစ်ရပ်ဇာတ်

ထိုသို့ မြတ်စွာဘုရားရှင်က မိန့်ကြားတော်မူလတ်သောအခါ ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် “ရဟန်းဂေါတမသည် ငါ၏ ဘဝအဆက်ဆက်

အသက်တမ်းကို၎င်း, ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည့် ဘုံဘဝ ဌာနများကို၎င်း, ရှေးကပြုခဲ့ဘူးသည့် ဈာန်ကုသိုလ်ကံများကို၎င်း သိ၏၊ ယခုအခါ ငါသည် ရဟန်းဂေါတမကို ရှေးကပြုခဲ့ဘူးသည့် (ငါ၏) ကုသိုလ်ကံကို မေးတော့အံ့”ဟု ကြံစည်စဉ်းစားပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မိမိ၏ ရှေးကပြုခဲ့ဘူးသော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံကို မေးလေ၏၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဖြေကြား ဟောဆိုတော်မူ၏။

ချဲ့ဦးအံ့– ဤဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ရှေးအတိတ်အခါဝယ် အမျိုးကောင်းသားတဦးဖြစ်၍ ကာမတရားတို့၌ အပြစ်ကို မြင်ပြီးလျှင် “ပဋိသန္ဓေနေခြင်း, အိုခြင်း, နာခြင်း, သေခြင်း၏ အဆုံးကို ငါပြုအံ့”ဟု ကြံစည်ကာ တောထွက်၍ ရသေ့ရဟန်းပြုပြီးလျှင် လောကီသမာပတ် ဈာန်များကို ဖြစ်စေ၍ အဘိညာဏ်၏ အခြေပါဒ ဈာန်ကိုရရှိလျက် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းအနီး၌ သစ်ရွက်မိုးကျောင်းကလေး ဆောက်လုပ်ကာ ဈာန်တရား၌ မွေ့လျော်ခြင်းဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေ၏။

အထူးအားဖြင့် ထိုသို့နေစဉ်အခါ မကြာမကြာ လှည်းကုန်သည်တို့သည် လှည်းအစီးငါးရာတို့ဖြင့် သဲကန္တာရကို ဖြတ်သန်းသွားလာကြကုန်၏။ သဲကန္တာရ၌ကား နေ့အခါ၌ မသွားနိုင်ပဲ ညဉ့်အခါ၌သာ သွားရခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ လှည်းကုန်သည်များ သဲကန္တာရခရီးကို ဖြတ်သန်း၍ ညဉ့်အခါ၌ သွားကြသောအခါ ရှေ့ဆုံးလှည်း၏ ရှေ့ဆုံးထမ်းပိုး၌ က-အပ် (ကောက်အပ်)သော နွားတို့သည် သွားကြရင်းပင် (မျက်စိလည်ကာ) နောက်သို့ ပြန်လှည့်၍ လာရင်းလမ်းသို့သာ ရှေးရှူသွားကြလေကုန်၏။ ကျန်သောလှည်းများလည်း ထိုနည်းအတူပင် လာလမ်းသို့ ပြန်လှည့်ကြ၍ အရုဏ်တက်သော အခါကျမှ ကုန်သည်များသည် ပြန်လှည့်လာကြောင်းကို သိရှိကြလေ၏။

ထိုလှည်းကုန်သည်တို့အဖို့ ထိုနေ့ကား သဲကန္တာရကို လွန်မြောက်ရမည့်နေ့ ဖြစ်၏၊ အလုံးစုံသော ထင်း,ရေများကား ကုန်ခဲ့လေပြီ၊ သို့ရကား “ယခုအခါ ငါတို့အသက် မရှိတော့ပြီ”ဟု ကြံစည်ကြ၍ လှည်းများကို ချွတ်ကြကာ နွားများကို လှည်းဘီးတို့၌ ချည်ကြ၍ လူများသည် လှည်းနောက်မြီး အရိပ်သို့ဝင်၍ အိပ်ကြကုန်၏။

ဗကဗြဟ္မာအလောင်း ဈာန်ရရသေ့သည်လည်း နံနက်စောစောပင် သစ်ရွက်မိုးကျောင်းကလေးမှ ထွက်၍ ကျောင်းတံခါး၌ထိုင်လျက် ဂင်္ဂါမြစ်ကို ကြည့်ရှုလတ်သော် ကျောက်စိမ်းတုံးကြီး လိမ့်၍ လိမ့်၍ လာသကဲ့သို့ ဂင်္ဂါမြစ်တပြင်လုံး ကြီးစွာသော ရေအယဉ်ဖြင့်

လွှမ်းဖုံးစီးဆင်း၍ လာသည်ကို မြင်ရ၍ “ဤလောက၌ ဤသို့သဘောရှိသည့် ချိုမြိန်သောရေကို မရသည့်အတွက် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေကြသော သတ္တဝါများ ရှိကြလေသလော”ဟု ကြံစည်ဆင်ခြင်လတ်သော် သဲကန္တာရအတွင်း၌ ဒုက္ခရောက်နေသော ထိုလှည်းကုန်သည်အပေါင်းကို မြင်၍ “ဤသတ္တဝါတို့သည် မပျက်စီးကြပါစေကုန်လင့်”ဟု စိတ်သန်တောင့်တပြီးလျှင် “ဤဂင်္ဂါမြစ်မှ ကြီးစွာသော ရေအစုသည် ပြတ်၍ သဲကန္တာရ၌ လှည်းကုန်သည်များသို့ရှေးရှု စီးသွားစေသတည်း”ဟုအဘိညာဏ်စိတ်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်လေ၏။

အဘိညာဏ်စိတ် ဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက်ပင် မြောင်းတွင်းသို့ စီးဆင်းသည့်အလား ကြီးစွာသော ရေအစုသည် ထိုသဲကန္တာရသို့ စီးသွားလေ၏၊ လူများသည် ရေသံဖြင့် နေရာမှထကြ၍ ရေကို မြင်ကြရလေလျှင် အလွန် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ရှိကြလျက် ရေမိုးချိုးကြ သောက်ကြပြီးလျှင် နွားများကိုလည်း ရေတိုက်ကြ၍ ချမ်းချမ်းသာသာ မိမိတို့ အလိုရှိရာဌာနသို့ ရောက်ဆိုက်ကြလေကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ထိုရှေးကုသိုလ်ကံကို ပြတော်မူလိုသည် ဖြစ်၍-

ယံ တွံ အပါယေသိ ဗဟူ မနုဿေ၊

ပိပါသိတေ ဃမ္မနိ သမ္ဗရေတေ။

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ၊

သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမိ။

(ဗြဟ္မေ = ဗကသညာ အိုဗြဟ္မာ..)။ တွံ = သင်သည်။ (ပုဗ္ဗေ = အတိတ်ဝေးစွာ ဈာန်ရရသေ့ဖြစ်သည့် ရှေးအခါ၌)။ ဃမ္မနိ သမ္ဗရေတေ = သဲကန္တာရအတွင်းဝယ် နေပူဖြင့် နှိပ်စက်အပ်ကုန်သော။ ပိပါသိတေ = ရေသိပ် (ရေငတ်)၍ နေကုန်သော။ ဗဟူ မနုဿေ = များလှဘိတောင်း လှည်းကုန်သည် လူအပေါင်းတို့ကို။ ယံ အပါယေသိ = အဘိညာဏ် ဈာန်တန်ခိုးဖြင့် အကြင်ရေမိုး သောက်ချိုး သုံးဆောင်စေခဲ့လေပြီ။ တေ = သင်၏။ ပုရာဏံ = ရှေး၌ဖြစ်သော။ တံ ဝတသီလဝတ္တံ = ထိုဆောက်တည်အပ် လေ့လာကျင့်သုံးအပ်သည့် အကျင့်သီလဝတ်ကို။ အဟံ = လူသုံးပါးတို့၏ဆရာ ဘုရားငါသည်။ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ = အိပ်သည့်ယောက်ျား နိုးသောလားသို့။ အနုဿရာမိ = ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ဖြင့် ဖန်ဖန်စေ့စေ့ အောက်မေ့သိမြင်ပေ၏။-

ဟူသော ဤဂါထာကို ဟောကြားတော်မူလေ၏။ (က)

နောက်တချိန်၌ ထိုရသေ့သည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းတခုဝယ် သစ်ရွက်မိုးကျောင်းကလေး ဆောက်လုပ်ကာ တောရွာကလေးတခုကို အမှီဂေါစရဂါမ်ပြုကာ နေထိုင်လေ၏။ ထိုအခါ ခိုးသားဓားပြများသည် ထိုရွာကလေးကို ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ် လုယက်၍ ရွှေငွေအနှစ်များကို လုယူကြကာ ကျွဲနွားတို့ကို၎င်း, သုံ့ပန်းလူများကို၎င်း ခေါ်ဆောင်၍ သွားကြလေကုန်၏။ ကျွဲများ နွားများ ခွေးများ လူများသည် ဆူဆူညံညံ ကျယ်စွာသောအသံဖြင့် ဟစ်အော်ကြလေ၏။ ရသေ့သူမြတ်သည် ထိုအသံကို ကြားရ၍ “ဤသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အသို့နည်း”ဟု ဆင်ခြင်သည်ရှိသော် “ရွာနေလူတို့အား ဘေးဖြစ်လေပြီ”ဟု သိ၍ “ငါမြင်စဉ် ဤသတ္တဝါတို့သည် မပျက်စီးကြပါစေကုန် သတည်း”ဟု စိတ်သန်တောင့်တလျက် အဘိညာဏ်၏ အခြေပါဒဖြစ်သော ဈာန်ကိုဝင်စား၍ ထိုဈာန်မှ ထပြီးသော် အဘိညာဏ် ဈာန်စိတ်ဖြင့် ခိုးသားဓားပြတို့၏ ခရီးရင်ဆိုင်၌ မိမိတို့ဆိုင်ရာ ပစ်ခတ်တီးမှုတ် ဟစ်ကြွေးမှုပြုလုပ်ကာ ချီတက်လာသော (ဆင်,မြင်း,ရထား, ခြေလျင်အားဖြင့်) အင်္ဂါလေးရပ်ပါရှိသည့် စစ်တပ်ကြီးကို ဖန်ဆင်းလေသည်။

ခိုးသားဓားပြတို့သည် ထိုစစ်တပ်ကြီးကို မြင်ကြရ၍ “ပြည့်ရှင်မင်းကြီး ထွက်ကြွလာပြီ”ဟု ထင်မှတ်ကြကာ လုယက်ထားသမျှသော ပစ္စည်းများအားလုံးကို စွန့်ပစ် ထွက်ပြေးကြလေကုန်၏။ ရသေ့သူမြတ်သည် “အကြင်ပစ္စည်းသည် အကြင်သူ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ထိုပစ္စည်းသည် ထိုသူ၏ဥစ္စာသာ ဖြစ်စေသတည်း”ဟု အဓိဋ္ဌာန်၏၊ ထိုရှင်ရသေ့ အဓိဋ္ဌာန်ချက်အတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်၊ လူများအပေါင်းသည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရှိကြလေသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ဤရှေးကုသိုလ်ကံကိုလည်း ပြတော်မူလိုသည်ဖြစ်၍-

ယံ ဧဏိကူလသ္မိ ဇနံ ဂဟီတံ၊

အမောစယီ ဂယှက နီယမာနံ။

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ၊

သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမိ။

(ဗြဟ္မေ = ဗကသညာ အိုဗြဟ္မာ..)။ တွံ = သင်သည်။ (ပုဗ္ဗေ = အတိတ်ဝေးစွာ ဈာန်ရရသေ့ဖြစ်သည့် ရှေးအခါ၌)။ ဧဏိကူလသ္မိံ = ဧဏီမည်သောသား အလွန်ပေါများသဖြင့် ဧဏီကုလ အမည်ရသော ဂင်္ဂါမြစ်ဆိပ်ကမ်း၌။ ဂယှကနီယမာနံ = သုံ့ပန်းပြုကာ

ဖမ်းဆောင်လာသော။ ဇနံ = ရွာ၌နေသူ လူအပေါင်းကို၎င်း။ ဂဟီတံ = ခိုးသူတို့ ယူငင်အပ်သည့် ဥစ္စာစုကို၎င်း။ ယံ အမောစယီ = အင်္ဂါလေးရပ် စစ်တပ်ကို ဖန်ဆင်း၍ ခိုးသူတို့လက်တွင်းမှ ရှင်းရှင်း လွတ်မြောက်စေခဲ့လေပြီ။ တေ = သင်၏။ ပုရာဏံ = ရှေး၌ဖြစ်သော။ တံ ဝတသီလဝတ္တံ = ထိုဆောက်တည်အပ် လေ့လာကျင့်သုံးအပ်သည့် အကျင့်သီလဝတ်ကို။ အဟံ = လူသုံးပါးတို့၏ဆရာ ဘုရားငါသည်။ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ = အိပ်သည့်ယောက်ျား နိုးသောလားသို့။ အနုဿရာမိ = ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ဖြင့် ဖန်ဖန်စေ့စေ့ အောက်မေ့သိမြင်ပေ၏။-

ဟူသော ဤဂါထာကို ဟောကြားတော်မူလေ၏။ (ခ)

တဖန် နောက်တချိန်၌ ဂင်္ဂါမြစ်အထက် (=အညာ)နေ အိမ်တအိမ်သည် ဂင်္ဂါမြစ်အောက် (=အကြေ)နေ အိမ်တအိမ်နှင့် သမီးပေးခြင်း သမီးဆောင်ခြင်း = ထိမ်းမြားမင်္ဂလာသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပ မိတ်ဖွဲ့ကြ၍ လှေချင်းပေါင်းစပ်ကာ ဖောင်ပမာ ပြုလုပ်ကြပြီးလျှင် ထိုအပေါ်၌ များစွာသော ခဲဖွယ်စားဖွယ်များ နံ့သာပန်းမာလ် စသည်များကို တင်ဆောင်ကြ၍ ဂင်္ဂါမြစ်ရေအယဉ်ဖြင့် လာရောက်လေ၏။ လှေပေါ်ပါ လူအများတို့သည် ခဲကြ, စားကြ, ကခုန်ကြ, သီဆိုကြလျက် နတ်ဗိမာန်ကြီးဖြင့် သွားကြရသကဲ့သို့ လွန်စွာ မြူးထူးပျော်ပါး အားရဝမ်းသာ ဖြစ်ရှိကြကုန်၏။

ထိုအခါ ဂင်္ဂါမြစ်၌ စိုးအုပ်နေထိုင်သော နဂါးမင်းသည် ထိုလူများကို မြင်၍ အမျက်ထွက်ကာ “ဤလူများသည် ‘ငါတို့ ဤကဲ့သို့ မြူးထူးပျော်ပါး ကစားလွန်းကြလျှင် ဂင်္ဂါမြစ်နေ နဂါးမင်း အမျက်ထွက်လိမ့်မည်’ဟု ငါ့အပေါ်၌ အမှတ်မပြုကြကုန်၊ ယခုအခါ ထိုလူများကို သမုဒြာတွင်းသို့သာလျှင် ရောက်စေအံ့”ဟု ကြံစည်၍ ကြီးစွာသော ကိုယ်ခန္ဓာအတ္တဘောကို ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် ရေကို နှစ်ခြမ်းခွဲ၍ ဖွားကနဲ ပေါ်တက်လာကာ ကြီးစွာသော ပါးပျဉ်းကိုထောင်လျက် တရှူးရှူးအသံကို ပြုလျက် ပေါက်သတ်တော့မည့်အဟန်ဖြင့် တည်နေလေ၏။

လူများအပေါင်းသည် နဂါးမင်းကို မြင်ရ၍ ကြောက်လန့်ရကား ဟစ်အော်ဖောက်ပြန် ကျယ်လောင်သော အသံကို ပြုကြလေ၏၊ ရသေ့သူမြတ်သည် သစ်ရွက်မိုးကျောင်း၌ ထိုင်နေရင်းကပင် ထိုအသံကို ကြားရ၍ “ဤလူများသည် စောစောပိုင်းက က-ခုန်ကြ သီဆိုကြကာ အလွန် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာကြကုန်၏၊ ယခုအခါ၌ကား ဘေးတွေ့၍ ကြောက်လန့်သောအသံကို ဟစ်အော်မြည်တမ်းကြကုန်၏၊

အကြောင်း အသို့နည်း”ဟု ဆင်ခြင်တော်မူလေလျှင် နဂါးမင်းကို မြင်ရ၍ “ငါမြင်စဉ် ဤလူများသည် မပျက်စီးကြပါစေလင့်”ဟု ကြံစည်အောက်မေ့ကာ အဘိညာဏ်၏ အခြေပါဒဈာန်ကို ဝင်စား၍ မိမိ၏ ပကတိအတ္တဘောကို စွန့်ပယ်ကာ ဂဠုန်ငှက်မင်းအသွင် ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် နဂါးမင်းအား သုတ်ချီတော့မည့်အဟန် ပြလေ၏။

နဂါးမင်းသည် အလွန်ကြောက်လန့်ကာ ပါးပျဉ်းကို ရုပ်သိမ်း၍ ရေတွင်းသို့ ဝင်လေ၏၊ လူများအပေါင်းသည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြလေ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ဤရှေးကောင်းမှု ကုသိုလ်ကံကိုလည်း ပြတော်မူလိုသည်ဖြစ်၍-

ဂင်္ဂါယ သောတသ္မိ ဂဟီတနာဝံ၊

လုဒ္ဒေန နာဂေန မနုဿကပ္ပါ။

အမောစယိတ္ထ ဗလသာ ပသယှ၊

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ။

သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမိ။

(ဗြဟ္မေ = ဗကသညာ အိုဗြဟ္မာ..။ တွံ = သင်သည်။ ပုဗ္ဗေ = အတိတ်ဝေးစွာ ရသေ့ဖြစ်သည့် ရှေးအခါ၌)။ လုဒ္ဒေန = ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန်သော။ နာဂေန = ရေနတ်နဂါးသည်။ ဂင်္ဂါယ = ဂင်္ဂါမြစ်၏။ သောတသ္မိံ = ရေအယဉ်၌။ မနုဿကပ္ပါ = နှစ်ရွာနေငြား လူအများကို ပျက်ပြားဆုံးရှုံးစေလိုသောကြောင့်။ ဂဟီတနာဝံ = ခြောက်လှန့် နှိပ်စက်အပ်သော လှေကို။ ဗလသာ = ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ မည်ရှိထင်ရှား အဘိညာဏ်စွမ်းအားဖြင့်။ ပသယှ = လွှမ်းမိုး၍။ အမောစယိတ္ထ = နဂါးဘေးမှ ကင်းဝေး လွတ်မြောက်စေခဲ့ပြီ။ တေ = သင်၏။ ပုရာဏံ = ရှေး၌ဖြစ်သော။ တံ ဝတသီလဝတ္တံ = ထိုဆောက်တည်အပ် လေ့လာကျင့်သုံးအပ်သည့် အကျင့်သီလဝတ်ကို။ အဟံ = လူသုံးပါးတို့၏ဆရာ ဘုရားငါသည်။ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ = အိပ်သည့်ယောက်ျား နိုးသောလားသို့။ အနုဿရာမိ = ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ဖြင့် ဖန်ဖန်စေ့စေ့ အောက်မေ့သိမြင်ပေ၏။-

ဟူသော ဤဂါထာကို ဟောကြားတော်မူလေ၏။ (ဂ)

နောက်တချိန် တခုသောဘဝဝယ် ဤဗကဗြဟ္မာကြီး အလောင်းသည် ကေသဝ-မည်သော ရသေ့သူမြတ် ဖြစ်လေသည်၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့

ဘုရားအလောင်းတော်သည် ကပ္ပ-မည်သော လုလင်ဖြစ်ကာ ကေသဝ ရသေ့ဆရာကြီး၏ အနီးထံပါး အမြဲခစား ပြုစုလုပ်ကျွေးသည့် အန္တေဝါသိက တပည့်ဖြစ်လျက် ဆရာကြီး၏ အဘယ်အမှုကို ပြုရမည်နည်းဟု အမြဲ အမိန့်ကိုနာခံသူ, ဆရာကြီး နှစ်သက်သည်ကိုသာ ပြုလုပ်လေ့ရှိသူ, ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသူ, အကျိုးရှိအောင် ကျင့်ကြံသူ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ကေသဝ ရသေ့ဆရာကြီးသည် ထိုတပည့်ရင်း ကပ္ပရသေ့ကို ကင်းကွာ၍ သွားလာ နေထိုင် စားသောက်မှု အစရှိသည်ကို ပြုခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ဗာရာဏသီမင်းက ပြုစုလုပ်ကျွေးအပ်ပါသော်လည်း မင်းကိုစွန့်ခဲ့၍ တပည့်ရင်းကြီး ကပ္ပရသေ့ကိုသာ အမှီပြု၍ အသက်မွေးမှုကို ပြုလေသည်။ (ဝတ္ထုကြောင်း အကျယ်ကို စတုက္ကနိပါတ် ကေသ၀ဇာတ်၌ ကြည့်ရှုရာ၏)။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ဤရှေးကောင်းမှု ကုသိုလ်ကံကိုလည်း ပြတော်မူလိုသည်ဖြစ်၍-

ကပ္ပေါ စ တေ ဗဒ္ဓစရော အဟောသိ၊

သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ ဝတိနံ အမညိ။

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ၊

သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမိ။

(ဗြဟ္မေ = ဗကသညာ အိုဗြဟ္မာ..။ အဟံ = လူသုံးပါးတို့၏ဆရာ ဘုရားငါသည်။ အတီတေ ဧကသ္မိံ ဘဝေ = အတိတ်ကာလ တခုသော ဘဝတုန်းက)။ တေ = ကေသဝဟု နာမမည်တွင် သူတော်စင်ရသေ့ဖြစ်ခဲ့သော သင်၏။ ဗဒ္ဓစရော = ထံပါးနီးရပ် ဆည်းကပ်မြဲထွေ အန္တေဝါသိက တပည့်ဖြစ်သော။ ကပ္ပေါ = ကပ္ပမည်တွင် ရသေ့သူတော်စင်သည်။ အဟောသိ = ဖြစ်ခဲ့လေပြီ။ (တွံ = သင်သည်။ မံ = ငါ့ကို။ တဒါ = ထိုစဉ်အခါ၌။ သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ = ကောင်းမြတ်ထူးချွန် ပညာဉာဏ်ရှိသူ ဟူ၍၎င်း။ ဝတိနံ = ကိုယ်ကျင့်သီလ လောက်ငကုံလုံ ပြည့်စုံသူ ဟူ၍၎င်း။ အမညိ = မြတ်နိုးအားရမ်း ချီးမွမ်းခဲ့လေပြီ။ တေ = သင်၏။ ပုရာဏံ = ရှေး၌ဖြစ်သော။ တံ ဝတသီလဝတ္တံ = ထိုဆောက်တည်အပ် လေ့လာကျင့်သုံးအပ်သည့် အကျင့်သီလဝတ်ကို။ အဟံ = လူသုံးပါးတို့၏ဆရာ ဘုရားငါသည်။ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ = အိပ်သည့်ယောက်ျား နိုးသောလားသို့။ အနုဿရာမိ = ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ဖြင့် ဖန်ဖန်စေ့စေ့ အောက်မေ့သိမြင်ပေ၏။-

ဟူသော ဤဂါထာကို ဟောကြားတော်မူလေ၏။ (ဃ)

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ အမျိုးမျိုးသော ကိုယ်အဖြစ်တို့က ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံကို ဟောကြားညွှန်ပြတော်မူ၏၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူစဉ်ပင် ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အတိတ်ဖြစ်ရပ် ဇာတ်များကို ပြန်၍ အမှတ်ရရှိလေသည်။ ထိုဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ဉာဏ်ဝ၌ ဆီမီးအထောင် ထွန်းညှိသောအခါ အဆင်းအမျိုးမျိုး ထင်ရှားသကဲ့သို့ အလုံးစုံသော အတိတ်ကံများ ထင်ရှား၍ ထင်ရှား၍ လာလေကုန်၏။ ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် သဒ္ဓါရွှန်းစို ကြည်ညိုသောစိတ် တရိပ်ရိပ် ဖြစ်ရှိလတ်ရကား-

အဒ္ဓါ ပဇာနာသိ မမေတမာယုံ၊

အညမ္ပိ ဇာနာသိ တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါ။

တထာ ဟိ တျာယံ ဇလိတာနုဘာဝေါ၊

ဩဘာသယံ တိဋ္ဌတိ ဗြဟ္မလောကံ။

(မာရိသ = ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းတော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရား။ တွံ = အရှင်ဘုရားသည်)။ အဒ္ဓါ = မချွတ်ဧကန် အမှန်ပင်။ မမ = အကျွန်ုပ်၏။ ဧတံ အာယုံ = ထိုအတိတ်ဘဝက ဖြစ်ခဲ့သမျှ အသက်တမ်းကို။ ပဇာနာသိ = ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူပါပေ၏။ အညမ္ပိ = (အကျွန်ုပ်၏ အသက်မှတပါး) ဉေယျတရား အားလုံးကိုလည်း။ ဇာနာသိ = ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူပါပေ၏။ တထာ ဟိ = ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်။ ဗုဒ္ဓေါ = သဗ္ဗညူဗုဒ္ဓ မှန်လှပါပေ၏။ တထာ ဟိ = ထိုသို့ သဗ္ဗညူဗုဒ္ဓ မှန်လှသောကြောင့်ပင်လျှင်။ တေ = အရှင်ဘုရား၏။ အယံ ဇလိတာနုဘာဝေါ = ဤထွန်းလင်းတောက်ပြောင် ကိုယ်တော်ရောင် အာနုဘော် သည်။ ဗြဟ္မလောကံ = ဗြဟ္မာ့ပြည်အလုံးကို။ ဩဘာသယံ-ဩဘာသယန္တော = နေ,လရာထောင် မကအောင်ပင် တောက်ပြောင်ထွန်းပလျက်။ တိဋ္ဌတိ = တည်ပါပေ၏။-

ဟူသော ဤဂါထာကို လျှောက်ဆိုလေသည်)။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကြားညှပ်အနေဖြင့် ဗကဗြဟ္မာကြီး မေးမြန်း လျှောက်ထားချက်အရ အတိတ်ဇာတ် ဖြစ်ရပ်များကို ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် တဖန် မူလ အနုသန္ဓေစကားရပ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်လေသည်-

ဗကဗြဟ္မာ.. သုဘကိဏှမည်သော ဘုံဘဝသည်၎င်း, ဝေဟပ္ဖိုလ်မည်သော ဘုံဘဝသည်၎င်း, အဘိဘူမည်သော

ဘုံဘဝသည်၎င်း ရှိသေးသည်သာတည်း၊ ထိုဘုံဘဝကို သင် မသိ, မမြင်၊ ထိုဘုံဘဝကို ငါဘုရား သိ၏, မြင်၏။ ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် ဤသို့ (သင်မသိသည့် အဘိဘူဘုံဘဝကို) သိသောကြောင့်လည်း သင်နှင့် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် တူညီသူ မဟုတ်ချေ။ အဘယ်မှာ သင့်အောက် နိမ့်ကျပေအံ့နည်း၊ စင်စစ်မှာမူ ငါဘုရားသာလျှင် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် သင့်ထက် သာလွန်သူဖြစ်၏။

ထို့နောင်မှ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီးအား တဆင့်တက်၍ ကိုယ်တော်မြတ်သည် ဗြဟ္မာကြီးနှင့် အသိဉာဏ်ပညာအားဖြင့် တူညီမျှသူ မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကို၎င်း, ကိုယ်တော်မြတ်ကသာ အသိဉာဏ် ပညာအားဖြင့် ဗကဗြဟ္မာကြီးထက် သာလွန်မြင့်မြတ်သူ ဖြစ်သည်ကို၎င်း ထင်စွာ ဖော်ပြတော်မူလို၍ ဤဆိုလတ္တံ့သောအတိုင်း ဆက်၍ ဟောတော်မူ၏-

“ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် ပထဝီဓာတ်ကို ပထဝီဓာတ် သဘောအားဖြင့် အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရှိပြီးလျှင် ပထဝီဓာတ်ဟူသမျှ၏ ပထဝီသဘောအားဖြင့် မရောက်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ သိရှိ၍ ပထဝီဓာတ်ကို (တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့်) မစွဲယူ၊ ပထဝီဓာတ်၌ (အတ္တ-စသည် တည်သောအနေဖြင့်လည်း) မစွဲယူ၊ ပထဝီဓာတ် (အတ္တ-စသည် ဖြစ်ပွါးထွက်ပေါ်လာသော အနေဖြင့်လည်း) မစွဲယူ၊ ပထဝီဓာတ်ကို ငါ့ဥစ္စာဟူ၍ မစွဲယူ။ ပထဝီဓာတ်ကို (ငါ,ငါ့ဥစ္စာ, ငါ့လိပ်ပြာဟူ၍) မစွဲဆို။ ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် ဤသို့ (သင်မသိသည့် နိဗ္ဗာန်ကို) သိသောကြောင့်လည်း သင်နှင့် ဉာဏ်ပညာ အားဖြင့် တူညီသူမဟုတ်ချေ၊ အဘယ်မှာ သင့်အောက် နိမ့်ကျပေအံ့နည်း၊ စင်စစ်မှာမူ ငါဘုရားကသာလျှင် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် သင့်ထက် သာလွန်သူဖြစ်၏။

ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် အာပေါဓာတ်ကို ၊(ပ)၊ တေဇောဓာတ်ကို ၊(ပ)၊ ဝါယောဓာတ်ကို ၊(ပ)၊

သတ္တဝါတို့ကို ၊(ပ)၊ နတ်တို့ကို ၊(ပ)၊ မာရ်နတ်ကို ၊(ပ)၊ ဗြဟ္မာကို ၊(ပ)၊ အာဘဿရဗြဟ္မာတို့ကို ၊(ပ)၊ သုဘကိဏှဗြဟ္မာတို့ကို ၊(ပ)၊ ဝေဟပ္ဖိုလ်ဗြဟ္မာတို့ကို ၊(ပ)၊ အဘိဘူဗြဟ္မာကို ၊(ပ)၊ အလုံးစုံ (တေဘူမက သက္ကာယတရား)ကို အလုံးစုံ (တေဘူမက သက္ကာယတရား) သဘောအားဖြင့် အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရှိပြီးလျှင် အလုံးစုံ (တေဘူမက သက္ကာယတရား) ဟူသမျှ၏ အလုံးစုံ (တေဘူမက သက္ကာယတရား) သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ သိရှိ၍ အလုံးစုံ = တေဘူမက သက္ကာယတရားကို (တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့်) မစွဲယူ၊ အလုံးစုံ = တေဘူမက သက္ကာယတရား၌ (အတ္တစသည် တည်သောအနေဖြင့်လည်း) မစွဲယူ၊ အလုံးစုံ = တေဘူမက သက္ကာယတရားမှ (အတ္တ-စသည် ဖြစ်ပွါး ထွက်ပေါ်လာသော အနေဖြင့်လည်း) မစွဲယူ၊ အလုံးစုံ = တေဘူမက သက္ကာယတရားကို ငါ့ဥစ္စာဟူ၍ မစွဲယူ၊ အလုံးစုံ = တေဘူမက သက္ကာယတရားကို (ငါ, ငါ့ဥစ္စာ, ငါ့လိပ်ပြာဟူ၍) မစွဲဆို။ ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် ဤသို့ (သင်မသိသည့် နိဗ္ဗာန်ကို) သိသောကြောင့်လည်း သင်နှင့် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် တူညီသူမဟုတ်ချေ။ အဘယ်မှာ သင့်အောက် နိမ့်ကျပေအံ့နည်း၊ စင်စစ်မှာမူ ငါဘုရားကသာလျှင် ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် သင့်ထက် သာလွန်သူဖြစ်၏”-

ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ (ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မုသာဝါဒဖြင့် နှိပ်လိုရကား)-

“အရှင်ဘုရား.. အကယ်၍ အလုံးစုံ၏ အလုံးစုံသော သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာတရားဖြစ်ခဲ့မူ ယင်း မရောက်ရာတရားကို သိ၍(ဟူသော) အရှင်၏စကားသည် (ဆိတ်သုဉ်းသောစကား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဆိတ်သုဉ်းသောစကား မဖြစ်ပါစေလင့်၊ အရှင်၏စကားသည်

(အချည်းနှီးသောစကား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မည်။ ထိုကဲ့သို့) အချည်းနှီးသောစကား မဖြစ်ပါစေလင့်”-

ဟူ၍ ပြောဆိုလေ၏။

(ဤ၌။ ။ဗုဒ္ဓဝင်စာဖတ် သူတော်စင်ပရိသတ်တို့ နားမရှုပ်အောင် အနည်းငယ် ရှင်းလင်းဖော်ပြဦးအံ့-

အလုံးစုံဟူသော မြန်မာစကားနှင့် သဗ္ဗဟူသော ပါဠိစကားသည် အနက်အဓိပ္ပါယ် တူမျှ၏။ ထိုသဗ္ဗ = အလုံးစုံဟူသော ပါဠိစကား မြန်မာစကားကို လောကီတရား အားလုံး (=သက္ကာယတရားအားလုံး)ကို ရည်ရွယ်၍လည်း ခေါ်ဆိုသုံးစွဲ၏၊ ထိုသို့ လောကီတရား အားလုံးကို ရည်ရွယ်၍ ခေါ်ဆိုသုံးစွဲအပ်သည့် “သဗ္ဗ = အလုံးစုံ”ဟူသော ပါဠိစကား မြန်မာစကားကို “သက္ကာယသဗ္ဗ= သက္ကာယတရားအားလုံး”ဟူ၍ ခေါ်သည်၊ ယင်း သက္ကာယသဗ္ဗ = သက္ကာယတရားအားလုံး = လောကီတရားအားလုံးကို ရည်ရွယ်၍ အာဒိတ္တပရိယာယသုတ်၌ “သဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ အာဒိတ္တံ”ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သည်။

ဤပါဠိတော်၌ “ရဟန်းတို့.. အလုံးစုံသော တရားကို ရာဂအစရှိသော မီးတို့သည် လောင်အပ်၏”ဟူရာဝယ် လောကုတ္တရာ တရားများကို ရာဂ, ဒေါသ, မောဟစသော အကုသိုလ်တရားတို့က လုံးဝ အာရုံမပြုနိုင်သောကြောင့် ထိုလောကုတ္တရာ တရားများကို ရာဂအစရှိသော မီးတို့သည် လောင်အပ်၏ဟု မဆိုရချေ၊ လောကီတရားများ = သက္ကာယတရား = ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ တရားများကိုသာ လောဘ, ဒေါသ, မောဟစသော အကုသိုလ်တရားတို့က အာရုံပြုနိုင်သောကြောင့် ထိုလောကီ တရားများကိုသာ ရာဂအစရှိသော မီးတို့သည် တောက်လောင်အပ်၏ဟု ဆိုရသည်။ ထို့ကြောင့် “သဗ္ဗံ = အလုံးစုံသော တရားကို”ဟူသော စကားအရ၌ လောကုတ္တရာတရားများကို လွှတ်၍ လောကီတရားအားလုံး = သက္ကာယတရားအားလုံး = ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ တရားအားလုံးကိုသာ ကောက်ယူရသည်၊ ထို့ကြောင့် ထိုအာဒိတ္တပရိယာယသုတ်လာ “သဗ္ဗ”ကို “သက္ကာယသဗ္ဗ = သက္ကာယတရား အားလုံး”ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်။

“သဗ္ဗညုတဉာဏ = အလုံးစုံကို သိသောဉာဏ်” ဟူရာ၌ ထိုသဗ္ဗညုတဉာဏ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် လောကီတရား အားလုံး, လောကုတ္တရာ အားလုံး, ပညတ်တရား အားလုံးကို သိတော်မူသောကြောင့်

ထို“သဗ္ဗညုတဉာဏ = အလုံးစုံကို သိသောဉာဏ်”ဟူသော စကား၌ ပါရှိသည့် “သဗ္ဗ = အလုံးစုံ”ဟူသော စကားအရ လောကီ, လောကုတ္တရာ, ပညတ် ရှိရှိသမျှ တရားအားလုံးကို ကောက်ယူရသည်၊ ထို့ကြောင့် ထို“သဗ္ဗညုတဉာဏ”ပုဒ်ပါ သဗ္ဗကို “သဗ္ဗသဗ္ဗ = ရှိရှိသမျှ တရားအားလုံး”ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်။

ဤမျှဆိုလျှင် တရားစာပေနယ်၌ “သဗ္ဗ = အလုံးစုံ”ဟူ၍ ခေါ်ဆို သုံးစွဲ ဟောပြောမှုသည် (၁) သက္ကာယသဗ္ဗ = သက္ကာယတရား အားလုံး = လောကီတရား အားလုံးကိုသာ ရည်ရွယ်၍ ခေါ်ဆိုသုံးစွဲ ဟောပြောမှုလည်းရှိသည်၊ (၂) သဗ္ဗသဗ္ဗ = လောကီ, လောကုတ္တရာ, ပညတ် ရှိရှိသမျှ တရားအားလုံးကို ရည်ရွယ်၍ ခေါ်ဆိုသုံးစွဲ ဟောပြောမှုလည်း ရှိသည်။ (အချုပ်အားဖြင့်) (၁) သက္ကာယသဗ္ဗ (၂) သဗ္ဗသဗ္ဗဟူ၍ သဗ္ဗ = အလုံးစုံ နှစ်မျိုးရှိသည်ဟူ၍ ဗုဒ္ဓဝင်စာဖတ် ပရိသတ်သူတော်စင်တို့ နားလည်လောက်ပြီ။ ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ဗကဗြဟ္မာကြီးတို၏ သဗ္ဗ-အရကို စိစစ်ကြစို့-

မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကိုယ်တော်မြတ်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီးထက် အသိဉာဏ်ပညာအားဖြင့် သာလွန် မြင့်မြတ်သူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြရာ၌-

(၁) ငါဘုရားသည် (သင်သိသည့်) ပထဝီဓာတ်ကိုလည်း သိသည်။ (သင် မသိသည့်) ပထဝီဓာတ် သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်တရားကိုလည်း သိသည်။ (၂) ငါဘုရားသည် (သင်သိသည့်) အာပေါဓာတ်ကိုလည်း သိသည်၊ (သင် မသိသည့်) အာပေါဓာတ် သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်တရားကိုလည်း သိသည်.. (ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့်) (၃) တေဇောဓာတ်၊ (၄) ဝါယောဓာတ်၊ (၅) သတ္တဝါ၊ (၆) နတ်၊ (၇) မာရ်နတ်၊ (၈) ဗြဟ္မာ၊ (၉) အာဘဿရဗြဟ္မာ၊ (၁၀) သုဘကိဏှဗြဟ္မာ၊ (၁၁) ဝေဟပ္ဖိုလ်ဗြဟ္မာ၊ (၁၂) အဘိဘူ ဗြဟ္မာ = အသညသတ်ဗြဟ္မာကို ဆိုလိုသည်၊.. (၁၃) ငါဘုရားသည် (သင် သိသည့်) အလုံးစုံသော တရားကိုလည်း သိသည် = သက္ကာယသဗ္ဗကို ရည်ရွယ်တော်မူသည်၊ (သင် မသိသည့်) အလုံးစုံတရား သဘော အားဖြင့် မရောက်ရာ (နိဗ္ဗာန်)တရားကိုလည်း သိသည်၊-

ဟူ၍ အချက်ပေါင်း (၁၃) တဆယ့်သုံးချက် ဖော်ပြတော်မူခဲ့ရာ ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ရှေ့ (၁၂) တဆယ့်နှစ်ချက်အပေါ်၌ အပြစ်တင်ရန်

အချက်ကို လုံးဝရှာ၍ မတွေ့ချေ။ နောက်ဆုံး (၁၃) တဆယ့်သုံးခုမြောက် အချက်၌မူ—

(မြတ်စွာဘုရားရှင်က) သက္ကာယသဗ္ဗ = သက္ကာယတရားအားလုံး = လောကီတရား အားလုံးကို ရည်ညွှန်းတော်မူ၍- “ဗကဗြဟ္မာ.. ငါဘုရားသည် အလုံးစုံ (သက္ကာယ = လောကီတရားများ)ကို အလုံးစုံသဘော အားဖြင့် အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်လည်း သိသည်။ ယင်းသို့ သိပြီးနောက် (ထိုဝိပဿနာဉာဏ်အထူး၏ ကျေးဇူးပြုပေးချက်ကြောင့် မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) အလုံးစုံ (သက္ကာယ = လောကီတရားစု)၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ (နိဗ္ဗာန်)တရားကိုလည်း သိသည်”ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုအနက်အဓိပ္ပါယ်ကို “ငါသည် အလုံးစုံကို အလုံးစုံသဘောအားဖြင့် အထူးသိပြီးလျှင် အလုံးစုံ၏ အလုံးစုံသဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ တရားကိုလည်း သိ၍”ဟု အသိခက် လျှို့ဝှက်သောစကားဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူလေသည်။

ထိုမိန့်ကြားချက်တွင် “ငါသည် အလုံးစုံကို အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် အထူးသိပြီးလျှင်” ဟူသည်မှာ- “ငါဘုရားသည် အလုံးစုံသော တေဘူမက သက္ကာယတရား လောကီခန္ဓာငါးပါးကို ချင်းတို့၏ အနိစ္စသဘော, ဒုက္ခသဘော, အနတ္တသဘောအားဖြင့် (ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့်) ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိပြီးလျှင်”ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤ၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သက္ကာယသဗ္ဗကိုသာ ရည်ညွှန်း၍ “အလုံးစုံကို အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့်”ဟု မိန့်ဆိုတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ။“အလုံးစုံ၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာတရားကို သိ၍” ဟူသည်မှာ- “အလုံးစုံသော တေဘူမက သက္ကာယတရား လောကီခန္ဓာငါးပါး၏ ချင်းတို့၏ သင်္ခတသဘောအားဖြင့်မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်တရားကို မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုကာ သိရှိ၍”ဟု ဆိုလိုသည်။ ။(သင်္ခတတရားမျိုးဖြစ်သည့် ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ် အစရှိသော ရုပ်တရားများ၏ ခက်မာမှု, ဖွဲ့စေးမှု အစရှိသော သင်္ခတသဘော၊ ဖဿ, ဝေဒနာ- အစရှိသော သင်္ခတမျိုး နာမ်တရားတို့၏ တွေ့ထိမှု, ခံစားမှု- အစရှိသော သင်္ခတသဘောများသည် အသင်္ခတတရားဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန်၌ လုံးဝမရှိ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော အသင်္ခတတရား၌ကား သင်္ခတသဘောများမှ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သည့် သန္တိသဘော = ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော ရှိသည်။ ထိုအချက်ကိုပင် ရည်ရွယ်၍ “ပထဝီဓာတ်၏ ပထဝီသဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်၊ အာပေါဓာတ်၏ အာပေါသဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်၊ (ပ) အလုံးစုံသော သက္ကာယတရား၏ သက္ကာယ သဘောအားဖြင့်

မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်”ဟူ၍ ဟောတော်မူသည်ကိုလည်း အထူးသိမှတ်ရာ၏)။

ဤမျှဆိုလျှင် ဗုဒ္ဓဝင်စာဖတ် သူတော်စင်ပရိသတ်တို့အဖို့ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဗကဗြဟ္မာကြီးအား-

“ငါဘုရားသည် (သင်သိနိုင်မည့်) အလုံးစုံသော သက္ကာယတရား လောကီခန္ဓာ ငါးပါးကိုလည်း ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိ၏၊ (သင်မသိနိုင်သည့်) အလုံးစုံသော သက္ကာယတရား သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ကိုလည်းသိ၏”—

ဟု မိန့်ဆိုတော်မူလိုရင်း ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထိုစကားဝယ် “အလုံးစုံ”အရ လောကီ ခန္ဓာငါးပါး = သက္ကာယသဗ္ဗ တရားကိုသာ ကောက်ယူ၍ “အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ တရား”အရ နိဗ္ဗာန်ကို ကောက်ယူရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းစွာ သိနိုင်ပေပြီ။

(ဗကဗြဟ္မာကြီးကမူ) အပြစ်တင်ယူတတ်သည့် ဝါဒရှင်ပုဂ္ဂိုလ်တယောက် ဖြစ်သည့်အလျောက် (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သက္ကာယသဗ္ဗကို ရည်ညွှန်းမိန့်ဆိုခြင်းကို အလျှင်းပင်မသိပဲ) “အလုံးစုံ”အရ “သဗ္ဗသဗ္ဗ = ရှိရှိသမျှ လောကီတရား လောကုတ္တရာတရား ပညတ်တရား အားလုံး”ဟု အကောက်အယူ လွဲမှားကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို-

“အရှင်ဘုရား.. အကယ်၍ အလုံးစုံ၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာတရား ဖြစ်ခဲ့မူ ယင်း မရောက်ရာတရားကို သိ၍(ဟူသော) အရှင်ဘုရား၏ စကားသည် (အနက်အဓိပ္ပါယ်မှ ဆိတ်သုဉ်းသောစကား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မည်၊ ယင်းကဲ့သို့) ဆိတ်သုဉ်းသောစကား မဖြစ်ပါစေလင့်။ အရှင်ဘုရား၏ စကားသည် (အချည်းနှီးသောစကား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မည်။ ထိုကဲ့သို့) အချည်းနှီးသောစကား မဖြစ်ပါစေလင့်”-

ဟု မုသာဝါဒဖြင့် နှိပ်လေသည်။

ဗကဗြဟ္မာ၏ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပါယ်မှာ- အရှင်ဘုရား၏ မိန့်ကြားချက်၌-

(၁) အလုံးစုံသောတရားကို ငါသိ၏။

(၂) ထိုအလုံးစုံသော တရား၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ တရားကိုလည်း ငါသိ၏-

ဟု စကားနှစ်စုရှိလေသည်။ ထိုနှစ်စုတွင်—

(၁) “အလုံးစုံကို ငါသိ၏”ဟူသော စကား၌ “အလုံးစုံ”ဟူသော စကားဖြင့်ပင် ရှိရှိသမျှ တရားအားလုံး ပါဝင်နေပြီး ယူပြီးဖြစ်သောကြောင့် (တရားအားလုံး ပဌမစကားထဲ၌ပင် ကုန်နေပြီဖြစ်ရကား) (၂) အမှတ်ပြ “ထိုအလုံးစုံသော တရား၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ တရား”ဟူ၍ မရှိနိုင်တော့ပြီ၊ မရှိပါပဲလျက် ထိုတရားရှိသည့်အနေ ထိုတရားကို ငါသိ၏ဟု ပြောဆိုပါမူ အရှင်ဘုရား၏ ထို(၂)အမှတ်ပြ တရားသည် ကောင်းကင်ပန်း ယုန်ချို လိပ်မွေး ပုဇွန်သွေးဟူသော စကားများကဲ့သို့ စကားအဆိုသာရှိ၍ အနက်ဒြဗ်ဝတ္ထု လုံးဝမရှိသော စကားဖြစ်ပါလိမ့်မည်။

(၂) အမှတ်ပြ “ထိုအလုံးစုံ၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာတရား” အသီးအခြားရှိပါသည် ဆိုလျှင်လည်း (၁)အမှတ်ပြ “အလုံးစုံသော တရား”အရ၌ ထိုတရား မပါဝင်ရကား ထို (၁) အမှတ် တရားသည် အလုံးစုံပင် မဖြစ်နိုင် မဖြစ်ထိုက်၊ ထိုသို့ အလုံးစုံ မဟုတ်ပါပဲလျက် “အလုံးစုံကို ငါသိ၏”ဟုဆိုသော အရှင်ဘုရား၏ စကားသည် ချွတ်လွဲသော မုသားစကား ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ ဤကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မုသာဝါဒဖြင့် နှိပ်လိုရင်းဖြစ်သည်။ (ဤ၌ မြတ်စွာဘုရားက သက္ကာယသဗ္ဗကို ရည်၍ ဟောတော်မူသဖြင့် တရားနှစ်မျိုးလုံးပင် ရှိသည်၊ ဗကဗြဟ္မာကမူ သဗ္ဗသဗ္ဗ အနေအားဖြင့် အယူမှားသောကြောင့် အနှိပ်မှားလေသည်ဟု အချုပ်မှတ်ယူရာ၏)။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်ကား ထိုဗကဗြဟ္မာကြီးထက် အပြန်အရာ, အပြန်အထောင်, အပြန်အသိန်းအားဖြင့် လွန်ကဲမြင့်မြတ်သည့် ဝါဒရှင် (ဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီး) ဖြစ်တော်မူသောကြောင့် “ငါဘုရားသည် အလုံးစုံကိုလည်း ဟောဆိုအံ့သည်သာ၊ အလုံးစုံ၏ အလုံးစုံ သဘောအားဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်တရားကိုလည်း ဟောဆိုအံ့သည်သာဖြစ်သည်။ သင်သည် နားထောင်လော့”ဟု ထိုဗကဗြဟ္မာ၏ အလွဲလွဲ အမှားမှား မုသာဝါဒဖြင့် အပြစ်တင်ချက်ကို ပယ်ဖျက် ချိုးနှိမ်တော်မူရန် အကြောင်းကို ထုတ်ဆောင် ဟောပြလိုသည်ဖြစ်၍-

“ဗကဗြဟ္မာ.. မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်, ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တို့ဖြင့် အထူးအားဖြင့် ခပ်သိမ်းသော သင်္ခတတရားတို့ထက် ထူးကဲလွန်မြတ်သော တရားအနေဖြင့် သိအပ်သော,

ပကတိ မံသစက္ခုဖြင့် မမြင်အပ် မမြင်ကောင်းသော (ဝါ) အတူပြုကာ ညွှန်ပြဖွယ်ရာ တရားတပါးမရှိသော ဖြစ်မှု = ဥပါဒ်စွန်း, ပျက်ဆုံးမှု = ဘင်စွန်း အလျှင်းမရှိသော အလုံးစုံ (တရား)ထက် ပြိုးပြက်ထွန်းပြောင် အလင်းရောင်ရှိသော (ဝါ) အခါခပ်သိမ်းပင် အမှောင်ဟူ၍မရှိ ပကတိပြိုးပြက် တလက်လက် ထွန်းပြောင် နေသော နိဗ္ဗာန်တရားသည် ရှိ၏။ (ဤစကားရပ်ဖြင့် အလုံးစုံသော တေဘူမက သက္ကာယတရားစု၏ သက္ကာယတရား သဘောအနေဖြင့် မရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်တရား ဧကန်ရှိကြောင်း ရဲရဲတောက် မိန့်တော်မူခြင်း ဖော်ပြတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်)။

ထိုနိဗ္ဗာန်တရားကို (၁)ပထဝီဓာတ်၏ ပထဝီသဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်၊ (၂) အာပေါဓာတ်၏ အာပေါဓာတ်သဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်၊ (၃) တေဇောဓာတ်၏၊ (၄) ဝါယောဓာတ်၏။ (၅) သတ္တဝါတို့၏ သတ္တဝါ သဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်၊ (၆) နတ်တို့၏၊ (၇) မာရ်နတ်၏၊ (၈) ဗြဟ္မာတို့၏ ဗြဟ္မာသဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်၊ (၉) အာဘဿရ ဗြဟ္မာတို့၏၊ (၁၀) သုဘကိဏှ ဗြဟ္မာတို့၏၊ (၁၁) ဝေဟပ္ဖိုလ် ဗြဟ္မာတို့၏ ဝေဟပ္ဖိုလ်ဗြဟ္မာ သဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်၊ (၁၂) အဘိဘူဗြဟ္မာ (=အသညသတ်ဗြဟ္မာ)၏ အဘိဘူဗြဟ္မာ သဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်၊ (၁၃) အလုံးစုံ (သက္ကာယတရားအစု)၏ အလုံးစုံ (သက္ကာယ)သဘောအားဖြင့် မရောက်အပ်။ (ဤစကားရပ်ဖြင့် အလုံးစုံကိုလည်း ကိုယ်တော်မြတ် ဟောဆိုကြောင်း ထင်ရှားစေသည်)။

ဤသို့လျှင် သင် ဗကဗြဟ္မာကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ သိမှီရာ နယ်ပယ်ဖြစ်သော အလုံးစုံသော တေဘူမက = သက္ကာယတရားအစုသည် ရှိ၏၊ ထိုအလုံးစုံသော တေဘူမက = သက္ကာယတရားအစု၏ သက္ကာယတရားသဘော

အနေအားဖြင့် ထို(ရှေးဆိုအပ်ပြီးဂုဏ် ၄-ချက်နှင့် ပြည့်စုံသည့်) နိဗ္ဗာန်တရားကို မရောက်အပ် မရောက်နိုင်ချေ”-

ဟူ၍ မိန့်တော်မူကာ ကိုယ်တော်မြတ်၏ ဝါဒကို ကြံ့ကြံ့ခိုင်ကျည် တည်စေတော်မူလေ၏။

မြတ်စွာဘုရားနှင့် ဗကဗြဟ္မာကြီးတို့ ပုန်းကွယ်ပျောက်လျှိုး တန်ခိုးပြိုင်ကြခြင်း

ထို့နောင်မှ ဗကဗြဟ္မာသည် မိမိ ယူတိုင်း ယူတိုင်း ပြောတိုင်း ပြောတိုင်းသော “ဤကိုယ်နှင့် တကွသော ဗြဟ္မာ့ဘုံဌာနသည် မြဲ၏ ခိုင်ခံ့၏ တည်တံ့၏”- အစရှိသော စွဲယူချက်အားလုံးကို ထိုထိုအချက်တိုင်းမှာပင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က အပြစ်ကိုပြကာ နှိပ်ကွပ်အပ် စွန့်ပယ်စေအပ်ရကား အခြား တစုံတရာ ယူဖွယ် ပြောဖွယ် ကိုးစားဖွယ်ကို မတွေ့မမြင်၍ မိမိ၏အရှုံးကို ဖုံးလွှမ်းခြင်းငှါ ဝါဒစကား ယှဉ်ပြိုင် ပြောကြားခြင်းကို ပယ်ရှား၍ ပုန်းကွယ်ပျောက်လျှိုး တန်ခိုးပြာဋိဟာချင်း ပြိုင်ဆိုင်လိုရကား-

“အရှင်မြတ်.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် (=ဒီလိုဆိုလျှင်) ငါသည် သင်၏ မျက်မှောက်၌ ယခုပင် ကွယ်လိုက်မည် (=သင် ငါ့ကို မမြင်နိုင်သည့် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ငါပြုမည်)၊ အရှင်မြတ်သည် ရှုလော့”-

ဟု ပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဗကဗြဟ္မာကို-

“ဗကဗြဟ္မာ.. ထိုသို့ဖြစ်က (တကယ်တော့ သင် စွမ်းနိုင်မည်မဟုတ်ပါ) အကယ်၍ သင်စွမ်းနိုင်ခဲ့လျှင် သင်သည် ငါ၏မျက်မှောက်၌ ယခုပင် ကွယ်လိုက်လော့”-

ဟူ၍ ခွင့်ပြုစကား မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။

ဗြဟ္မာတို့မှာ (၁)ပကတိအတ္တဘော (၂) ပြုပြင်ဖန်ဆင်းထားသော အတ္တဘောဟူ၍ = အတ္တဘောနှစ်မျိုး ရှိသည်။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် (၁) ပကတိအတ္တဘော = အဦးအစ ပဋိသန္ဓေ တည်နေစဉ်ကဖြစ်သော အတ္တဘောသည် သိမ်မွေ့၏၊ အခြားဗြဟ္မာတို့အဖို့

(သိမ်မွေ့လွန်းသောကြောင့်) မထင်မမြင်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် အခြားသူများ မြင်နိုင်ရန် (၂) ပြုပြင်ဖန်ဆင်းထားသော အတ္တဘော = ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ဖြင့်သာလျှင် တည်နေကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ခွင့်ပြုစကား မိန့်ကြားတော်မူလိုက်သောအခါ-

လက်ရှိ ပြုပြင် ဖန်ဆင်းထားသော ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းသည့် အတ္တဘောကို ရုပ်သိမ်း၍ သိမ်မွေ့နူးညံ့သော ပကတိအတ္တဘောသို့ ပြောင်းလိုက်ရန် စိတ်ညွတ်လေ၏။ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်က “ဤဗကဗြဟ္မာသည် သိမ်မွေ့သော ပကတိအတ္တဘောဖြင့် မတည်ပဲ ယခုလက်ရှိ ပြုပြင်ဖန်ဆင်းထားသည့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော အတ္တဘောဖြင့်သာ တည်စေသတည်း”ဟု အဓိဋ္ဌာန်တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ပကတိ အတ္တဘောသို့လည်း မပြောင်းနိုင်ပဲ ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ ကိုယ်ကာယကား မပျောက်ကွယ်ပဲ ရှိလေသည်။

တဖန် ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ပကတိအတ္တဘောသို့ မပြောင်းနိုင်သဖြင့် လက်ရှိအတ္တဘောကို ဖုံးလွှမ်းမည့် အမိုက်မှောင်ကြီးကို ဖန်ဆင်းရန် အားထုတ်ပြန်လေသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကလည်း ကိုယ်တော်၏တန်ခိုးဖြင့် ဗကဗြဟ္မာကြီး ဖန်ဆင်းသည့် အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်ပစ်လိုက်ပြန်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ပုန်းကွယ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ပဲ ရှိပြန်လေသည်။

ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ပကတိအတ္တဘောသို့လည်း မပြောင်းနိုင်၊ အမိုက်မှောင်ကိုလည်း မဖန်ဆင်းနိုင်သဖြင့် ပုန်းကွယ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ရကား ပြုမိပြုရာ ပြုလုပ်သောအားဖြင့် ဘုံဗိမာန်အတွင်းသို့ဝင်၍ ပုန်းပြန်၏။ ပဒေသာပင်၌ ပုန်းပြန်၏၊ ဆောင့်ကြောင့် ကုပ်ကုပ်ကလေး ထိုင်နေပြန်၏။ ထိုအခါ ပရိသတ် ဗြဟ္မာအပေါင်းသည် “ဤဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ဗိမာန်၌ ပုန်းအောင်းနေ၏။ ပဒေသာပင်၌ ပုန်းအောင်းနေ၏၊ ဆောင့်ကြောင့် ကုပ်ကုပ်ကလေး ထိုင်နေ၏၊ အိုဗကဗြဟ္မာ.. သင်သည် “ငါပုန်းလျှိုး ကွယ်ပျောက်နေ၏”ဟူသော

အမှတ်သညာကို ဖြစ်မှဖြစ်စေဘိပလေ”ဟူ၍ ပြက်ရယ် ပြောင်လှောင်မှုကို ပြုကြလေသည်၊ ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ဗြဟ္မာအပေါင်းက ပြက်ရယ် ပြောင်လှောင်အပ်ရကား မျက်နှာမသာမယာ ဖြစ်ရှိလေ၏။ ။ဤအကြောင်းအရာများကို အကျဉ်းချုပ်၍ ပါဠိတော်၌-

“ရဟန်းတို့.. ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာသည် ‘ရဟန်းဂေါတမ၏ မျက်မှောက်၌ ငါ ကွယ်လိုက်မည်၊ ရဟန်းဂေါတမ၏ မျက်မှောက်၌ ငါ ကွယ်လိုက်မည်’ဟု ဆိုသော် လည်း ငါဘုရား၏ မျက်မှောက်၌ ကွယ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်”-

ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်လေသည်။

ဤကဲ့သို့ ဗကဗြဟ္မာကြီး မပုန်းကွယ်နိုင်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗကဗြဟ္မာကြီးကို-

“ဗကဗြဟ္မာ.. ထိုသို့ သင်မပုန်းကွယ်နိုင်လျှင် ငါသည် သင်၏မျက်မှောက်၌ ယခုပင် ပုန်းကွယ်လိုက်မည် = သင် ငါ့ကိုမမြင်နိုင်သည့် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ငါပြုတော့မည်”-

ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာကြီးသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို-

“အရှင်မြတ်.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အကယ်၍ စွမ်းနိုင်ပါက အရှင်မြတ်သည် ငါ၏မျက်မှောက်၌ ယခုပင် ကွယ်လိုက်လော့”-

ဟူ၍ ပြန်ကြားပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် (ပါဒကဈာန်၊ အဓိဋ္ဌာန်နှင့်၊ တဖန်ပါဒက၊ စတုတ္ထ၊ ကျတုံအဘိညာ- ဟူသောအတိုင်း) (၁) ရှေးဦးစွာ အဓိဋ္ဌာန်၏ အခြေပါဒဖြစ်သော ရူပါဝစရကိရိယာ စတုတ္ထဈာန်ကို ၀င်စားတော်မူလေ၏၊ (၂) ထို့နောင်မှ ထိုဈာန်မှထ၍ “မဟာဗြဟ္မာကြီးသည်၎င်း, ဗြဟ္မာပရိသတ်သည်၎င်း, အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မာငယ်များသည်၎င်း

ငါဘုရား၏ အသံကိုသာ ကြားကြ၍ ငါဘုရားကိုကား မမြင်ကြစေကုန်သတည်း”ဟု မဟာကိရိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ်ဇော ဝီထိဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်တော်မူလေသည်၊ အဓိဋ္ဌာန်ဝီထိ ဖြစ်လေသည်ဟု ဆိုလိုသည်၊ (၃) ထို့နောင်မှ အဘိညာဏ်၏ အခြေပါဒဖြစ်သော ရူပါဝစရကိရိယာ စတုတ္ထဈာန်ကို ၀င်စားတော်မူလေ၏။ (၄)ထိုဈာန်မှ ထတော်မူပြီးသော် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စိတ်အစဉ်၌ ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဏ် ဝီထိစိတ်အစဉ် ဖြစ်လာလေသည်၊ ထိုဝီထိစိတ်အစဉ်ဝယ် ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဏ် ဈာန်ဇော တကြိမ်စောလိုက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ကိုယ်တော်မြတ်၏ ရူပကာယကြီး ပျောက်ကွယ်သွားလေတော့သည်၊ တဦးတယောက်သော ဗြဟ္မာကမျှ မမြင်ရတော့ချေ။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပျောက်ကွယ်တော်မူရင်းကပင် ကိုယ်တော်မြတ် ဤနေရာ၌ ရှိနေသည်ကို သိသာရန်-

“ဘဝေဝါဟံ ဘယံ ဒိသွာ၊ ဘဝဉ္စ ဝိဘဝေသိနံ။

ဘဝံ နာဘိဝဒိံ ကိဉ္စိ၊ နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒိယိံ။

(ဘောန္တော = စည်းဝေးညီညာ အိုဗြဟ္မာတို့..)။ အဟံ = လူသုံးပါးတို့၏ဆရာ ဘုရားငါသည်။ ဘဝေ = ကာမ, ရူပ, အရူပဟု ဘ၀သုံးပါး ဝဋ်ရထား၌။ ဘယဉ္စ = ပဋိသန္ဓေ အိုနာသေရေး ကြောက်ဖွယ်ဘေးကို၎င်း။ ဝိဘဝေသိနံ = ဘဝကင်းရာ နိဗ္ဗုတာကို ဖွေရှာလမ်းမှား (ဗကဗြဟ္မာကဲ့သို့သော) သတ္တဝါများ၏။ ဘဝဉ္စ = ဘဝသုံးထပ် ဘုံသုံးရပ်ဝယ် မရပ်မနား ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၎င်း။ ဒိသွာ ဧဝ = ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် တိကျထင်ထင် တွေ့မြင်ရသောကြောင့်ပင်လျှင်။ ကိဉ္စိ ဘဝံ = တစုံတခုသော ဘဝကိုမျှ။ နာဘိဝဒိံ = တဏှာဒိဋ္ဌိတို့၏ အစွမ်းဖြင့် နိစ္စ, ဓုဝ, သဿတ- က စသည်ဖောက်ပြား အထင်မမှားတော့ပြီ။ နန္ဒိဉ္စ = ဘဝတဏှာကိုလည်း။ န ဥပါဒိယိံ = လေးမဂ်လျှံရှိန် ဉာဏ်ပုဆိန်ဖြင့် လေးကြိမ်ဖြတ်တောက် အမြစ်ပါပျောက်သဖြင့် မကပ်ရောက် မစွဲယူတော့ပြီ။” -

ဟူသော ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို ဟောကြားတော်မူ၏။

ဗြဟ္မာတသောင်း အရိယာဖြစ်ခြင်း

ဤဂါထာ၌။ ။ဘဝံ-ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို ပြတော်မူသည်။ နန္ဒိံ-ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို ပြတော်မူသည်။ ဝိဘဝ-သဒ္ဒါဖြင့် နိရောဓသစ္စာကို ပြတော်မူသည်၊ နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒိယိံ-ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် မဂ္ဂသစ္စာကို ပြတော်မူသည်။

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စည်းဝေးရောက်ရှိလာကြသော ထိုဗြဟ္မာတို့၏ အဇ္ဈာသယအားလျော်စွာ သစ္စာလေးပါးတို့ကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ပြတော်မူလျက် ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာသို့ ရောက်စေပြီးလျှင် အဆုံး၌ အရဟတ္တဖိုလ်ဖြင့် ဒေသနာ၏အထွတ် တပ်ဆင်ယူတော်မူလေသည်။ ဒေသနာနိဂုံး ဆုံးလတ်သောအခါ တရားဒေသနာတော်နောက် ဉာဏ်အစဉ်လျှောက်သဖြင့် ဝိပဿနာ ဉာဏ်တရားသားကို ယူစေကြ၍ ဗြဟ္မာပေါင်း တသောင်းတို့သည် အချို့ကား သောတာပတ္တိဖိုလ်၌, အချို့ကား သကဒါဂါမိဖိုလ်၌, အချို့ကား အနာဂါမိဖိုလ်၌, အချို့ကား အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်ကြလေကုန်၏။ ထိုအခါ ဗြဟ္မာအပေါင်းသည် အလွန် နှစ်သက်အားရမ်း ဝမ်းမြောက်အံ့ဩ ချီးမွမ်းစကား ပြောကြားကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ပါဠိတော်၌-

“ရဟန်းတို့.. ထိုအခါ ဗြဟ္မာသည်၎င်း, ဗြဟ္မာပရိသတ်သည်၎င်း, ဗြဟ္မာအလုပ်အကျွေးတို့သည်၎င်း ‘အချင်းတို့.. ရဟန်းဂေါတမ၏ ကြီးသော တန်ခိုးရှိသည့်အဖြစ်, ကြီးသော အာနုဘော်ရှိသည့် အဖြစ်သည် အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ပေစွာ့၊ မဖြစ်စဘူး အထူးဖြစ်ပေစွာ့၊ သာကီဝင်မင်းသားဖြစ်၍ သာကီဝင်မင်းမျိုးမှ ရဟန်းပြုသော ဤရဟန်းဂေါတမကဲ့သို့ ဤသို့ ကြီးသောတန်ခိုးရှိသူ, ဤသို့ ကြီးသော အာနုဘော်ရှိသူ အခြား တပါးသော သမဏကိုသော်၎င်း, ဗြာဟ္မဏကိုသော်၎င်း ရှေးယခင်အခါက ငါတို့ မြင်လည်း မမြင်ခဲ့စဘူး၊ ကြားလည်း မကြားခဲ့စဘူး။ အချင်းတို့.. သာကီဝင်မင်းသားဖြစ်၍ သာကီဝင်မင်းမျိုးမှ ရဟန်းပြုသော ဤရဟန်းဂေါတမသည် ဘဝ၌မွေ့လျော်

ဘဝ၌ပျော်ပိုက် ဘဝ၌ဖြစ်ပွါးသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ ဘဝကို (အဝိဇ္ဇာ တဏှာ တည်းဟူသော) အမြစ်နှင့်တကွ နုတ်နိုင်ပါပေစွာ့’ဟု အံ့ဩခြင်း မဖြစ်စဘူး စိတ်ဖြစ်ခြင်း ရှိကြလေကုန်၏”-

ဟူ၍ ဟောတော်မူလေသည်။

Baka Brahma

The account of the taming of Brahma Baka by the Buddha occurs in the Birth Story about Brahma Baka (Brahma-baka-jātaka, Ja 405), the Birth Story about the Ascetic Kesava (Kesava-jātaka, Ja 346), the Discourse about Brahma Baka (Baka-brahma-sutta, SN 6.4) and the Discourse about the Invitation of Brahmā (Brahma-nimantanika-sutta, MN 49), and their commentaries.

Once, while dwelling at Jetavana in the noble city of Sāvatthī, the Buddha called the monks and said: “Monks, on one occasion, I was living at the foot of a large Sāla tree in the Subhaga grove near the town of Ukkaṭṭha. Then arose, monks, the following thought in Brahma Baka: ‘The world of Brahmas together with this body is permanent, firm, stable, unique and subject to no change. In this Brahma world, there is no one who is conceived, who grows old, who dies, who falls, who is reborn by way of conception. There is no liberation higher than the Brahma world together with this body.’ Such was the very strong but wrong view of eternalism (sassata-micchā-diṭṭhi) that arose in Brahma Baka.”

Brahma Baka, who held this view, rejected the existence of the higher transcendent states of the second and third absorption (jhāna) planes in the Brahma worlds, the fourth absorption (jhāna) planes in the Brahma worlds, together with the four formless (arūpa) states and the paths, fruitions and Nibbāna, for he belonged only to the first absorption (jhāna) plane.

“Monks, knowing his thought with my mind, I disappeared then from the foot of the Sāla tree in the Subhaga grove, near Ukkaṭṭha and appeared in the first meditation Brahma abode, just as a strong man stretches his bent arm and bends his stretched out arm.

When Brahma Baka saw from afar my approaching, monks, he said: ‘Sir, please come. Sir, you are welcome. Sir, you visit this Brahma abode after a long time. Sir, the Brahma world, together with this body, is permanent, firm, stable, unique and subject to no change. In this Brahma world, there is no one who is conceived, who grows old, who dies, who falls, who is reborn by way of conception. There is no liberation higher than the Brahma world together with this body.’

Monks, when Brahma Baka spoke thus, I said: [831] ‘Friends, Brahma Baka is foolish indeed! He speaks of what is not permanent as permanent, what is not firm, not stable, not unique and subject to change as firm, stable, unique and not subject to change. He says that in this Brahma world there is no one who is conceived, who grows old, who dies, who falls, who is reborn by way of conception, though in this Brahma world there are those who are conceived, who are born, who die, who fall, who are reborn by way of conception. He says that there is no liberation higher than the Brahma world though there clearly are higher forms of liberation in terms of other absorptions such as the second, third and fourth meditation Brahma worlds and the paths, fruitions and Nibbāna.

Monks, Māra the Wicked One then possessed a young Brahma attendant (Brahma-pārisajja) and rebuked me thus: “Monk, do not criticize this Brahma Baka. Monk, do not criticize this Brahma Baka. He is great. He is dominant. He is indomitable. Surely, he sees all. He holds sway over all living beings. He rules the world. He created the world. He is the lord of the world. He determines a living being’s destiny declaring: ‘You shall be a king, you shall be a Brahmin, you shall be a merchant, you shall be a farmer, you shall be a labourer, you shall be a human, you shall be a monk, or, at the least, you shall be a camel or you shall be an ox.’ He is accomplished in absorption (jhāna). He is the father of beings that have arisen and beings that are arising.”

Of the expressions ‘beings that have arisen’ and ‘beings that are arising,’ the latter means ‘beings originating in the eggs or in the wombs.’ From the time they come out from the eggs or the wombs they are known as ‘beings that have arisen.’

In the case of beings originating in moisture (saṁsedaja), they are called ‘beings that are arising’ at the moment of their rebirth consciousness, and after that moment they are ‘beings that have arisen.’

As for the spontaneous (upapatti) beings they are called ‘beings that are arising’ at the moment of their first bodily posture and after that they are ‘beings that have arisen.’

“Monks! In this world, those ascetics and Brahmins before you, who, like you, condemned and abhorred the earth-element, the water-element, the fire-element, the wind-element as impermanent (anicca), suffering (dukkha) and without self (anatta) and who, like you, condemned and abhorred living beings, Devas, Māras and Brahmas, as impermanent, suffering and without self, they all landed in the lower worlds of woes after the dissolution of their bodies at death.

Monks, in this world, those ascetics and Brahmins before you, who admired and cherished the earth-element, the water-element, the fire-element, the wind-element as permanent, firm, stable, imperishable, unbreakable and inexhaustible and who admired and cherished the living beings, Devas, Māras and Brahmas as firm, stable, imperishable, unbreakable and inexhaustible they all landed in the sublime Brahma world after the dissolution of their bodies at death.

Therefore I say unto you, monk, I want to urge you to follow this Brahma’s teaching. Do not go against his teaching. Monk, if you go against his teaching, you will be like a man who beats and drives away with a six-foot long stick the glory that has come right to you or like a man who falls over a cliff and does not land on the supporting ground by not coming into contact with it by his hands and legs. This example will do for you. I therefore want to urge you to follow the Brahma’s teaching. Do not contradict it. Monk, you see the Brahmas who have assembled, do you not?”

“Thus, Monks, Māra the Wicked One aimed his speech at me and tried to make me a member of Brahma Baka’s assembly.”

Herein it may be asked: “How did Māra see the Buddha?” While staying in his [832] mansion, Māra enquired frequently: “In which village or market town is the Buddha staying now?” When he enquired on this particular occasion, he came to know that the Buddha was staying in the Subhaga grove near Ukkaṭṭha. When he tried to see where the Buddha had gone, he saw that the Buddha had gone to the Brahma world. So he thought: “I will go and make him give up his desire to preach there before he causes the Brahmas to get out of my dominion.” So he followed the Buddha vigilantly and stood anonymously among the Brahmas. Knowing that the Buddha had rebuked Brahma Baka, he emerged as a supporter of the Brahma. Māra could not possess Mahā Brahma and Purohita Brahmas. He therefore possessed the young Brahma attendant.

Monks, when the evil Māra spoke thus through the Brahma attendant, I refuted him as follows: ‘Wicked Māra! I know you. Do not think that the monk Gotama does not know you, Wicked One, you are Māra. You are the evil Māra: the Mahā Brahma, the assembly of Brahmas, the Brahma-attendants they all fall into your hand; they are all under your sway.’ Wicked Māra, you are wrong in believing thus: ‘This monk too may fall into my hand. This monk too may come under my sway.’ In reality, I do not fall into your hand. I do not go under your sway.

Monks, when I had thus spoken to Māra, Brahma Baka said to me: ‘Venerable sir, I speak of what is permanent as permanent. I speak of what is firm, stable, unique and imperishable as firm, stable, unique and imperishable. I say that in the Brahma world there is no one who is conceived, who grows old, who dies, who falls away, who is reborn, because in the Brahma world there is no one who is conceived, who is old, who dies, who falls away, who is reborn. I say that there is no liberation better than the Brahma world with this body because there is no liberation higher than the Brahma world together with this body.’

Monks, in this world, the practice of those ascetics and Brahmins before you was as old as your age. They might have known what liberation is higher than the Brahma world with this body as the liberation higher than the Brahma world with this body. They might have known the liberation no higher than the Brahma world with this body as the liberation that is no higher than the Brahma world with this body.

Monks, therefore I say to you this: ‘You will not find any other liberation higher than the Brahma world with this body.’ If you search for it, this will mean only trouble and suffering for you.

Monks, if you cling to the earth element you will live near me, you will live in my place, you will be my subordinate. If you cling to the water element, the fire element, the wind element, living beings, Devas, Māras and Brahmas, you will live near me, you will live in my place, you will be my subordinate.”

The Buddha replied: “Brahma, I too know this: If I cling to the earth element, I will live near you, I will live in your place, I will be your subordinate. So will I be if I cling to the water element, the fire element, the wind element, living beings, Devas, Māras and Brahmas. I know all this! Brahma, in fact, I know that you are of such great power, of such might, of such great fame and retinue. I know your abilities, too.”

Then Brahma Baka asked the Buddha: “Venerable sir, how do you know that I am of such great power, of such great might, of such great fame and retinue? How do you know my abilities too?” Then the Buddha answered: “Your authority lies in 1,000 universes, in each universe, the sun and the [833] moon move about and shine in all directions.”

A vast circular area in which the sun and the moon wander, illuminating all over the directions, is called a world-element (loka-dhātu), or a spherical universe (cakka-vāḷa).

“All over these universes, numbering 1,000, your Brahma’s authority spreads. You, Brahma Baka, know beings high and low, beings covetous and uncovetous, this and the remaining 999 universes, the rebirth and death of beings in these universes. Brahma Baka, I know that you are of such great power, of such great might, of such great retinue and fame. I know your abilities too.”

The Buddha’s words have not come to an end yet. A note may, however, be inserted here. By saying so, the Buddha tried to subdue the Brahma. What he meant to say was this: “Brahma Baka, your authority spreads only within 1,000 universes. Yet you think highly of yourself: ‘I am a Great Brahma.’ you are only a Brahma who can see 1,000 universes. There are other Brahmas who are superior to you such as those who can see 2,000 universes, who can see 3,000, 4,000, 5,000, 10,000 world-elements and those who can see 100,000 universes, and they are countless. And yet, like a man who tries to compare his piece of cloth, which is only four cubit long, with another piece of cloth that is far greater in length, like a man who desires to immerse himself in the water which is only ankle-deep, or like a small frog which thinks that the water in a bullock’s footprint is a deep pool, you have a high opinion of yourself, thinking: ‘I am a Great Brahma.’

“Brahma Baka, there is still another world indeed apart from this world of the first absorption (jhāna). You neither know it nor see it. But I know it and see it. Brahma Baka, there is still another world known as the Ābhassara world. Falling from that Ābhassara world, you have landed in this world of the first meditation. Because you have lived in this world of the first meditation you have lost your memory. Therefore you neither know nor see that Ābhassara world. But I know and see it. Brahma Baka, because I know the Ābhassara world which is unknown to you, you are not equal to me in intellect. Why should I be inferior to you? In fact, I am superior to you intellectually.”

The Buddha’s speech has not come to an end yet. Another note may, however, be inserted here. Brahma Baka had fallen from the higher worlds and landed in a lower world. In a past aeon (kappa), devoid of the appearance of a Buddha, Brahma Baka became an ascetic and practised meditation on a device (kasiṇa) as a prelude to the attainment of the absorptions (jhāna). When he passed away, without any slip of the meditation, he was reborn in the Vehapphala Brahma world of the fourth absorption, which is of a long lifespan, 500 aeons. Having lived the full lifespan there, he desired rebirth in a lower world and developed the third absorption (jhāna) to a high standard. When he passed away from that Vehapphala world, he landed in the Subhakiṇhā Brahma world of the third absorption (jhāna) which has a lifespan of 64 great aeons (mahā-kappa).

If a man commits a number of immediately resultant (anantariya) deeds, such as matricide, patricide, etc., only the severest and heaviest one of them bring about rebirth in the Mahā Avīci state of long suffering; others do not bring it about but contribute to its occurrence. Similarly of the four form absorptions (jhāna) that are developed, only the specially developed one with the four dominant (adhipati) factors brings about rebirth in the form worlds (rūpāvacara) and the remaining form meditations do not result in that rebirth as they themselves have no chance to do so; they merely facilitate the sustenance of that rebirth for its full lifespan.

Having existed in that Subhakiṇhā Brahma abode for the full lifespan of 64 great aeons, Brahma Baka developed in the previous manner the second absorption (jhāna) of the higher standard and when he fell from Subhakiṇhā he landed in the Ābhassara Brahma abode which is on the second meditation plane, lasting for eight great aeons. Having [834] existed there for the full lifespan of eight great aeons, he developed, in the previous manner, the first meditation of the higher standard and when he fell from Ābhassara he landed in the Mahā Brahma abode, which is the first meditation plane, lasting for 64 great aeons in terms of an inferior kind or just one aeon in terms of the immeasurable period (asaṅkhyeyya).

In his present Mahā Brahma abode, however Brahma Baka remembered in the earlier part of his life, his performance of wholesome meditation and the former abode where he had existed. When he had been there for too long, he forgot even those two things and wrongly took to himself the false belief in eternalism. That was why the Buddha said to Brahma Baka: “You have lost your memory. Therefore you neither know, nor do you see that Ābhassara world,” and so on.

The Past Story of Brahma Baka

The following is based mainly on the commentary to the Birth Story about Brahma Baka (Brahma-baka-jātaka, Ja 405).

When the Buddha spoke thus, Brahma Baka thought: “The monk Gotama knows the lifespan of my previous lives, the worlds of my previous rebirths and the good deeds of absorption (jhāna) that I had practised before, I will ask him now about my good deeds in the past.” In response to his question, the Buddha told him about his good deeds. This Brahma Baka in one of his former births was a son of a good family. Seeing the dangers of sense desires he decided: “I will put an end to birth, old age, sickness and death.” Thereafter, he renounced the world and became an ascetic, developing mundane absorptions (jhāna). Having accomplished the absorptions which were the foundation of the super knowledges he built a small leaf-hut near the river Ganges and spent his time enjoying the bliss of the absorptions.

While he was staying thus, a caravan of 500 carts carrying merchants crossed a desert frequently. When they crossed the desert by night the bullocks that were harnessed at the foremost cart lost their way and turned back, thus coming back to the former track that they had taken. The other carts too similarly came back to the former track and this was known to the merchants only at dawn. For the merchants it was the day they needed to have passed through the desert. All their firewood and water had run out. Therefore, thinking that they were now about to lose their lives the people unyoked their bullocks from the carts, tied them to the wheels and went to sleep in the shade of the rear part of the carts.

The absorption-accomplished ascetic, the future Brahma Baka, got out of the leaf-hut early in the morning. While sitting at the hut door, he had a look at the Ganges and saw a great flood overwhelming the whole Ganges as though a huge green stone was rolling down. When he thought: “Are there in this world any beings that are wearied for lack of such sweet water?” he saw the caravan of those merchants suffering in the sandy desert. Wishing them well, he resolved through psychic powers: “May a great volume of water from the Ganges flow towards the merchants in the caravan.”

As soon as his psychic powers occurred, a great volume of water flowed into the desert as though into a drain. The merchants got up because of the sound of the water. On seeing the water they were overjoyed. They bathed, they drank, and they let the cattle drink and they finally arrived at their destination. In order to point out this past good deed of Brahma Baka, the Buddha spoke this verse:

Yaṁ tvaṁ apāyesi bahū manusse, pipāsite ghammani samparete, taṁ te purāṇaṁ vata-sīla-vattaṁ, suttappabuddho va anussarāmi.

Brahma by the name of Baka! In the past, when you were an absorption-accomplished ascetic who caused, by your psychic powers, those thirsty people of a caravan, who were tortured by the sun in the desert, to have water to drink and to bath. Like a man waking up, I recollect again and again, by my power of the rememberance of former lives (pubbe-nivāsānussati-ñāṇa), your morality practised in the past.

At a later time, the ascetic, built a leaf-hut on the bank of the Ganges and lived there depending upon a small village for food. Then robbers beat the villagers and robbed them [835] of gold and silver and took with them cattle and people as hostages. The cries of the people and the animals created loud noises. On hearing the noises, the ascetic wondered what it was all about. Knowing that some danger has befallen the villagers, he made a wish: “May these beings not perish while I am seeing them.” Then he engaged himself in absorption (jhāna), the foundation of his psychic powers. Arising from that meditation, he created a large army of four divisions – elephants, horses, chariots, and foot-soldiers – that marched arrow-shooting, trumpet-blowing, drum-beating and threat-shouting.

Seeing the great army, the robbers thought that it was the marching of the king, they discarded their loot and fled. The ascetic resolved: “May the property go back to their respective owners,” and this happened in accordance with the ascetic’s resolve. The people were thus overjoyed. In order to point out also this past good deed of Brahma Baka, the Buddha spoke this verse:

Yaṁ eṇi-kūlasmi’ janaṁ gahītaṁ, amocayī gayhaka niyyamānaṁ, taṁ te purāṇaṁ vata-sīla-vattaṁ, suttappabuddho va anussarāmi.

Brahma by the name of Baka! In the past when you were an absorption-accomplished ascetic on the bank of the Ganges, which was also named Eṇikūla because there were many herds of antelopes there, you caused the villagers, who were taken as hostages and whose properties were robbed by theives, to escape from the robbers’ hands by your creation of an army of four divisions. Like a man waking up, I recollect again and again, by my power of remembering former lives, your morality practised in the past.

Again at a later time, a family living in the upper part of the Ganges and another family living in the lower part held a wedding ceremony, one party giving the bride to the other and making friends together. They joined their boats, forming them like a raft which carried many kinds of food, unguents, flowers, etc, and which floated on the currents of the Ganges waters. The people on the boats had a great feast, dancing and singing. They revelled as though they were moving in a celestial flying mansion.

Then the Nāga King, ruler and resident of the Ganges, saw the people and became angry, thinking: “These people have no regard for me as they are not aware that their riotous merry making would annoy me, the Nāga King of the Ganges. Now I shall make them float into the ocean.” So thinking he assumed an enormous body and split the water into two halves between which he emerged all of a sudden. With his vast hood raised, he made a great hissing sound and stayed there as though he were going to bite the people and put them to death.

On seeing the Nāga King, the people became frightened and cried loudly and feverishly. While sitting in the leaf-hut the ascetic hearing their cries, thought: “Earlier these people were very happy, dancing and singing. Now they are making sounds of fear and grief. What is the matter?” Then he saw the Nāga King and desired for the people’s safety: “May they not perish while I am seeing them.” So he engaged himself in the absorptions, the foundation of his super knowledges, and after assuming the guise of a Garuḷa bird, he was poised to snatch away the Nāga King. Fearing being attacked, the Nāga King withdrew his hood and immersed himself in the water. All the people were thus saved. In order to point out this good deed of Brahma Baka, the Buddha spoke this verse:

Gaṅgāya sotasmiṁ gahīta-nāvaṁ, luddena nāgena manussa-kappā, amocayi tvaṁ balasā pasayha, [836] taṁ te purāṇaṁ vata-sīla-vattaṁ, suttappabuddho va anussarāmi.

Brahma by the name of Baka! In the past when you were an ascetic you saved the people of two villages, who were going to be destroyed by the fierce Nāga King in the water currents of the Ganges, by your psychic powers known as the power of transformation (vikubbaniddhi) and you thus set them free from the threat of the Nāga King. Like a man waking up, I recollect again and again by my power of remembering former lives, your morality practised in the past.

Still at a later time, Brahma Baka was a noble ascetic known as Kesava. At that time our Bodhisatta was a youthful ascetic by the name of Kappa. Constantly staying near the ascetic Kesava and serving him as a residential pupil (antevāsika), who was always obedient, thinking to do only what was pleasing to his master, who was intelligent and who practised what was beneficial. The ascetic Kesava was unable to move about, to remain still, to eat or drink without the help of his close pupil, the young ascetic Kappa. At one time, he was looked after by the King of Bārāṇasī but he left the king and lived depending on his own pupil, Kappa the ascetic. In order to point out also this past good deed of Brahma Baka, the Buddha spoke this verse:

Kappo ca te baddha-caro ahosi, Sambuddhim-antaṁ vatinaṁ amaññaṁ, taṁ te purāṇaṁ vata-sīla-vattaṁ, suttappabuddho va anussarāmi.

Brahma by the name of Baka! In one of the past existences I was a virtuous ascetic, Kappa by name, who, as your residential pupil, served you, a virtuous ascetic, Kesava by name. At that time you fondly spoke in praise of me, saying I was good, intelligent and that I had practised morality adequately. Like a man waking up, I recollect again and again by my power of remembering former lives, your morality practised in the past.

In this way the Buddha spoke to Brahma Baka, pointing out the latter’s good deeds done in his various past existences. While the Buddha was thus talking, Brahma Baka recollected his past lives. All his past deeds gradually manifested to him as though different objects become clear when 1,000 oil lamps are lighted. He was so pleased, having a faithful heart, he spoke the following verse:

Addhā pajānāsi mam-etam-āyuṁ, aññam-pi jānāsi tathā hi Buddho, tathā hi tāyaṁ jalitānubhāvo, obhāsayaṁ tiṭṭhati Brahma-lokaṁ.

Fortunate One, who has done away with all suffering! Certainly, you know my past lives. You also know all other things worth knowing apart from my lives also. You are therefore an omniscient Buddha. This bright body-light of yours exists, illuminating the whole Brahma abode, outshining the light of hundreds and thousands of suns and moons.

Having related as a parenthesis to the past events of Brahma Baka at his request, the Buddha came back to his original topic, speaking thus: “Brahma Baka, there is also the Subhakiṇhā abode, Vehapphala abode, and Abhibhū abode. You neither know nor see them. I know and see them. I know what you do not, you are not equal to me intellectually. How can I be inferior to you? In fact, I am superior to you intellectually.”

Then in order to prove a step further that Brahma Baka was not his intellectual equal and [837] that he himself was superior to Brahma Baka intellectually, the Buddha continued his speech as follows: “Brahma Baka, with extraordinary intellect I know the earth element that it is by nature impermanent (anicca), suffering (dukkha) and selfless (anatta). I know Nibbāna, that is inaccessible to the earth element by its nature; and I do not cling to the earth element with craving (taṇhā), conceit (māna) or wrong view (diṭṭhi). I do not cling to it, as something in which self (atta) lies, or something from which self emerges, I do not cling to it as I, mine, or my self. Brahma Baka, as I know the Nibbāna that is unknown to you, you are not equal to me intellectually. How can I be inferior to you? In fact, I am superior to you intellectually.

Brahma Baka, with extraordinary intellect, I know the water element, the fire element, the wind element, sentient beings, the Devas, Māras, Brahmas, Ābhassara Brahmas, Subhakiṇhā Brahmas, Vehapphala Brahmas, Abhibhū Brahmas, with extraordinary intellect. I know all individuality pertaining to the three planes of existence (te-bhūmaka) that is by nature impermanent, suffering and selfless. I know Nibbāna, that is inaccessible to all individuality by its very nature and I do not cling at all to individuality with craving, conceit and wrong view. I do not cling to it, as something in which self lies or, as something from which self emerges. I do not cling to all to individuality pertaining to the three planes of existences as I, mine, or my self. Brahma Baka, as I know Nibbāna, which is unknown to you, you are not equal to me intellectually. How can I be inferior to you? In fact, I am superior to you intellectually.”

Then Brahma Baka, wishing to charge the Buddha with falsehood, said: “Venerable sir, if it is true there is something as you say that is inaccessible to all by its very nature, your claim that you know it would come to nothing. Do not let it come to nothing. Your statement would become empty. Do not let it become empty.”

Herein some clarification will be made so that the virtuous readers of the Chronicle may not be confused. The English word all and the Pāḷi sabba are of similar meaning, but here the word sabba is used in the sense of all mundane things, all that has individuality (sakkāya). The complete terminology is sakkāya-sabba or all individuality. It is this sakkāya-sabba, all individuality, that is referred to in the Instruction about Burning (Āditta-pariyāya-sutta, SN 35.235) where: Sabbaṁ ādittaṁ occurs; the Pāḷi sentence means: “All things, monks, areon fire, with lust (rāga), hatred (dosa), etc.”

It cannot be said that supermundane things are burnt by fire, for unwholesome things, such as lust, hatred and delusion are absolutely incapable of taking the supermundane things as their target. They are capable of doing so only in the case of mundane things, individuality (sakkāya) or the factors of clinging to existence (upādānakkhandha); hence, the burning of mundane things by the fires of lust, hatred, etc. Therefore what is supermundane is to be excluded from “all,” whereas what is mundane is to be included therein. Therefore by the word all of the Instruction about Burning is meant sakkāya-sabba or, all individuality.

With reference to the term sabbaññutā-ñāṇa or, all embracing knowledge, or, omniscience, its component sabba includes both the mundane and supermundane, for the Buddha knows the whole range of things, mundane as well as supermundane. Therefore, the word sabba of sabbaññutā-ñāṇa means sabba-sabba, all this, and all that.

By this much the readers of this Chronicle might have understood that in the field of Dhamma literature the use of the word sabba, all is of two kinds: The use of it in the sense of sakkāya-sabba, all individuality, or all mundane things, and the use of it in the sense of sabba-sabba, all this, and all that, with both mundane or supermundane designations. Let us examine now the use of all by the Buddha and Brahma Baka.

When the Buddha asserted that he was intellectually superior to Brahma Baka, he presented 13 points as follows: [838] 1) I know the earth element and you know it too, I know Nibbāna which is inaccessible to the earth element, but you do not; 2) I know the water element and you know it too, I know Nibbāna which is inaccessible to the water element but you do not. In this way the Buddha went on with regard to: 3) the fire element; 4) the wind element; 5) sentient beings; 6) Devas; 7) Māras; 8) Brahmas; 9) Ābhassara Brahmas; 10) Subhakiṇhā Brahmas; 11) Vehapphala Brahmas; 12) Abhibhū Brahmas (Assaññasatta Brahmas); 13) I know all (sakkāya-sabba) and you know it too; I know all (sabba -sabba), including Nibbāna, which is inaccessible to all but you do not.

With regard to the first 12 points, Baka saw no reason to blame the Buddha. As regards the last point, however, he saw something to accuse the Buddha of.

When the Buddha said: “I know all (sakkāya-sabba) and I know Nibbāna which is inaccessible to all (sakkāya-sabba),” he said it as a puzzle. What he meant to say by this was: “Brahma Baka, I know all mundane things (sabba-sakkāya) by my extraordinary intellect that they are, by nature, impermanent, suffering and selfless. Having known this, I also know Nibbāna by my extraordinary insight (vipassanā), which cannot be attained by all (sakkāya) individualities.”

In that speech the statement reading: “I know all by all their nature,” means: “I know by insight (vipassanā) all individuality pertaining to the three planes of existence, and the five aggregates of mundane things in their nature of being impermanent, suffering and selfless.” Here the Buddha said: “I know all by all their nature,” with reference to sakkāya-sabba. “I know Nibbāna which is inaccessible to all by all nature,” means “I know Nibbāna with the path-knowledge, realizing that it is inaccessible to all individuality and the five aggregates of mundane things in their nature of being conditioned (saṅkhata).

Such conditioned material things as the earth element, the wind element, etc., have the nature of hardness, cohesiveness, etc., which are also conditioned, such conditioned mental things as contact, sensation, etc., have the nature of the tangibility, feeling, etc., which are also conditioned. All these conditioned things are absent in Nibbāna which is unconditioned. Only the nature of peace (santi), as opposed to conditioned things is present in unconditioned Nibbāna. This was in view when it was said that Nibbāna is inaccessible to the earth element. Nibbāna is inaccessible to the water element, Nibbāna is inaccessible to all individuality.

By this much, readers of the Chronicle must have understood that what the Buddha meant was as follows: “I know thoroughly all (sabba-sakkāya), or the five aggregates of mundane things and you know them too. I also know Nibbāna which cannot be reached by all individuality, but you do not know it, and that the word “all” in that speech implies the five aggregates of mundane things and that Nibbāna is something which cannot be attained by that “all.”

But as a fault-finding ideologue, Brahma Baka took it wrongly, that by all was meant sabba-sabba, each and everything, mundane or supermundane and designated, for he was totally ignorant of the fact that here mundane all (sakkāya-sabba) was referred to in the Buddha’s speech. This led him to his criticism of the Buddha: “Venerable sir, if the Dhamma is inaccessible to all other things by its nature, your saying that you know what is inaccessible would come to nothing. Do not let it come to nothing. Your statement would become empty. Do not let it become empty.”

The gist of Brahma Baka’s criticism was as follows: In your speech, venerable sir, you claim your knowledge of all, and your knowledge of the Dhamma that is inaccessible to all. The word all of the first statement covers all things. So there can be nothing which is inaccessible to all things. And yet the Buddha insists on his knowledge of what is mentioned in the second statement. His insistence, therefore, will be reduced to nonsense like the flower of the sky, the horn of a rabbit, the hair of a turtle, and the blood of a crab. If what is inaccessible is semantically exclusive of the word all of the first [839] statement, his assertion there cannot be true, for the things known to him are not complete. It will be a lie then.

In this way did Brahma Baka wanted to accuse the Buddha of false speech. In short, the Buddha spoke of all things (sakkāya-sabba), all that is mundane. The Brahma Baka mistook it for all that is either mundane or supermundane (sabba-sabba). Hence his accusation against the Buddha was unjust.

Being a supreme ideologue, 100 times, 1,000 times, nay, 100,000 times greater than Brahma Baka, the Buddha would still proclaim his knowledge of all and the Nibbāna that is inaccessible to all for the Brahma to listen to, in order to refute the Brahma’s charge of falsehood, so he went on to say: “Brahma Baka, there is Nibbāna which is higher than all conditioned things, which is to be known through path-knowledge, fruition-knowledge, reflection-knowledge, which is invisible to the naked eye or which has no resemblance that can be shown as its representative, which is completely devoid of an arising-and-passing nature, which is brighter than all other things or which never knows darkness but ever remains brilliant.” By these words the Buddha boldly affirmed the real existence of Nibbāna that is beyond all individuality on the three planes of existence.

That Nibbāna 1) cannot be reached by the earth element through the nature of earth; 2) cannot be reached by the water element; 3) by the fire element; 4) by the wind element; 5) by sentient beings through their nature; 6) by Devas; 7) Māras, 8) Brahmas, 9) Ābhassara Brahmas, 10) Subhakiṇhā Brahmas; 11) Vehapphala Brahmas; 12) it cannot be reached by Abhibhū Brahmas through their nature; it cannot be reached by all (sakkāya-dhamma) through the nature of them all (sakkāya). By these words the Buddha made clear that he spoke of all, too.

In this way there is the aggregate of all (sakkāya-dhamma) of the three planes of existence which is within the range of knowledge that belongs to persons like you. By that aggregate of all of the three planes of existence through the nature of them all, Nibbāna with the aforesaid four attributes cannot be reached. Thus the Buddha firmly asserted his doctrine.

Miracle Contest

Every aspect of his belief in the eternity of the Brahma world together with the body having been criticized and repudiated, Brahma Baka was at a loss for words. In order to cover his defeat, he gave up arguing for his belief and decided to show his superiority by performing miracles. So he said: “Venerable sir, if that is the case, I will now vanish in your presence. I am going to perform the sort of miracle whereby I become invisible to you. You just watch me.” The Buddha said: “Brahma Baka, you are not able to do so. If you indeed have such a power, then vanish before me now.”

Brahmas have two kinds of body, a natural body and an artificial or created body. The natural body which originates at the time of birth is so subtle that it cannot be seen by other Brahmas. So to make it visible, they take the form of a created gross body.

Therefore when Brahma Baka received consent, he bent his mind on changing his created gross body into the natural, subtle body. The Buddha knew his intention and resolved that his body should remain unchanged in its gross form. So Brahma Baka could not change his body into its natural, subtle form and there was no vanishing of his body.

Unable to change his body, Brahma Baka again tried to create darkness that might envelope his present body. But by means of his supernormal power, the Buddha dispelled [840] the darkness created by the Brahma. So Baka was unable to hide himself.

Being unable to hide by changing his body or by creating darkness, Brahma Baka desperately entered his mansion and hid there. He hid under the wish-fulfilling tree. He squat down furtively. Then hosts of Brahmas burst into laughter and jeered, saying: “This Brahma Baka is now hiding in the mansion. Now he is hiding under the wish-fulfilling tree, squatting furtively. O Brahma Baka what a pity that you think you have hidden yourself.” Being thus jeered at by other Brahmas, Brahma Baka wore a displeased face. Hence it is said in brief in the text: “Monks, though Brahma Baka said: ‘I will hide myself in the presence of the monk Gotama,’ he was unable to do so.”

To the Brahma who was unable to hide himself, the Buddha said: “Brahma Baka, if you cannot hide yourself, I will hide myself in your presence now. I am going to perform a miracle so that you cannot see me.” Then Brahma Baka replied to the Buddha: “Venerable sir, hide yourself in my presence now if you can.”

Then the Buddha first entered upon the fourth absorption (jhāna), the foundation of his resolve; then rising from that meditation, he resolved that the Mahā Brahma, the assembly of Brahmas and the young attendant Brahmas could only hear his voice but not see his body; then he entered upon the fourth absorption (jhāna), the foundation of his psychic power; when he rose from that meditation, a process of psychic power occurred in his mind; as soon as he felt that mental process but once, the Buddha’s body vanished and not a single Brahma could see him. To make them know that he was still with them though he had vanished, the Buddha uttered this verse:

Bhavevāhaṁ bhayaṁ disvā, bhavañ-ca vibhavesinaṁ, bhavaṁ nābhivadiṁ kiñci, nandiñ-ca na upādiyiṁ.

Brahmas who have assembled here! Because I have seen clearly with my eye of wisdom, the dangers of birth, old age, and sickness on the three planes of existence such as the sense worlds (kāma-loka), the form worlds (rūpa-loka) and the formless worlds (arūpa-loka), and the endless arising of beings like Brahma Baka, who have gone astray in their search of Nibbāna that is non-existence, I no longer cling to any existence as permanent, constant, eternal, etc., under the power of craving and wrong view. I am entirely free from craving for existence as I have rooted it out and cut it off four times with the axe-like wisdom of the fourfold path-knowledge.

In this verse, by the word existence (bhava) is indicated the truth of suffering, by craving for existence (bhava-taṇhā) is indicated the truth of the cause of suffering, by non-existence (vibhava) is indicated the truth of the cessation of suffering, by I have no craving for existence (nandiñ ca na upādiyiṁ) is indicated the truth of the path leading to the cessation of suffering.

Thus the Buddha taught the four truths in detail to the Brahmas according to their dispositions and led them to insight (vipassanā) and concluded his teaching with the Arahat fruition as its apex. At the end of the discourse, the Brahmas, reflectively following the discourse, were steeped in the essence of insight at various stages, some attaining Stream-entry (Sotāpatti-phala), some Once-returning (Sakadāgāmi-phala), some Non-returning (Anāgāmi-phala) and the rest became Arahats. Then the Brahmas rejoiced, marvelled and extolled the Buddha.

Hence it is said in the text: “Monks, then the Brahma, his followers and attendants were filled with great wonder, saying: ‘Friends, wonderful indeed is the great power and the great might of the monk Gotama! Never have we seen or heard any ascetic or Brahmin who is so powerful and mighty as the monk Gotama, a Sakyan Prince and an ascetic [841] of the Sakyan royal family. Indeed, the monk Gotama can remove the roots of existence, ignorance and craving from all beings who take delight in existence, who take pleasure in existence and who arise in existence.’ ”

Molestation by Māra

Then Māra reflected and came to know in anger thus: “While I am moving about the monk Gotama has taught 10,000 Brahmas and set themselves free from my dominion.” So furious was he that he once again possessed a young attendant Brahma.

Herein, how did Māra know that the 10,000 Brahmas had become noble ones (ariya)? He knew this by inference (nayaggāha or anumāna). He knew that when the Buddha taught to worthy beings, he pointed out the ills of Saṁsāra and the bliss of Nibbāna so that the listening beings would discern Nibbāna; that all his sermons were beneficial and effective like the thunderbolt (vajira) weapon hurled by Sakka; and that Devas and humans who were established in his teaching became invisible in Saṁsāra.

Having possessed the young Brahma, Māra spoke to the Buddha, disturbing him. This is mentioned in the text in the following manner: “Monks, at that time the wicked Māra possessed a young attendant Brahma and said to me thus: ‘Venerable sir, if you know the four truths analytically thus, if you know them by your omniscience, do not convey this doctrine to your disciples. Do not convey them to recluses and wandering ascetics. Do not preach to your disciples. Do not preach to recluses and wandering ascetics. Have no greed for your disciples. Have no greed for recluses and wandering ascetics.

Monk, there were ascetics and Brahmins who lived before you and who claimed to be Arahats or who claimed to have destroyed the enemy in the form of moral defilements, or who claimed to be Sammāsambuddhas, those who claimed to know all the doctrines by themselves. They conveyed their doctrines to their disciples and recluses and wandering ascetics. They taught to their disciples and recluses and wandering ascetics. They had greed for them and on the dissolution of their bodies at death they landed in the low suffering states.

Monk, there were in this world ascetics and Brahmins who lived before you and who claimed to be Arahats or who claimed to have destroyed the enemy in the form of moral defilements, or who claimed to be Sammāsambuddhas, those who claimed to know all the doctrines by themselves. They did not convey their doctrines to their disciples. They did not preach to their disciples and recluses and wandering ascetics. They had no greed for them and on the dissolution on their bodies at death they landed in the high Brahma worlds.

Therefore, monk, I would like to tell you thus: “Venerable sir, I urge you. Live in comfort, live without any bother. Sir, non-teaching is good. Do not exhort others.” I would like to tell you thus.’

Monks, when Māra the Wicked One said this, I spoke to him as follows: ‘Wicked Māra, I know you. Do not think that I do not know you. You are Māra the Wicked One, you have spoken thus not because you desire my welfare but because you desire my loss. You fear that those who follow my teaching will overcome the three kinds of existence that lie within your domain.

Wicked Māra, ascetics and Brahmins whom you speak of claimed to be Sammāsambuddhas without actually being Sammāsambuddhas. But I truly claim to be Sammāsambuddha, who know all the doctrines myself.

Wicked Māra, whether the Buddha preaches to his disciples or not, he has neither love nor hate; he is endowed with the attributes of being undisturbed (tādi). Why? Wicked Māra, the Buddha has abandoned the pollutants (āsava) that lead [842] to anxiety, rebirth, anguish and suffering, later on causing rebirth, old age and death. He has cut off their latent (anusaya) roots. He has made them like an uprooted palm tree. He has made it impossible for them to arise again. So, for the Buddha, there is absolutely no revival of those pollutants (āsava).

Wicked Māra, as a palm tree cut off at its neck, cannot thrive, so the Buddha has abandoned the pollutants that lead to anxiety, rebirth, anguish and suffering, later on causing rebirth, old age, and death. He has rooted them out. He has made them like an uprooted palm tree. He has made it impossible for them to arise again. So, for the Buddha, there is absolutely no possibility of the resurgence of those pollutants.”

Thus the Buddha taught this discourse to silence Māra and imparted special knowledge to the Brahma. Hence this discourse is called the Discourse about the Invitation of Brahmā (MN 49, Brahma-nimantanika-sutta).

Cūḷa Subhaddā and Ugga

[The following is based on the Dhamma Verses (Dhp 304) and its commentary.]

While the Buddha was residing at Jetavana in the good city of Sāvatthī, he gave a discourse beginning with (Dhp 304): Dūre santo pakāsenti, “though people may stay many leagues away,” in connection with the merchant Anāthapiṇḍika’s daughter, Cūḷa Subhaddā.

The details are as follows: Ugga, who was another merchant, a citizen of Ugga city, was the childhood friend of the merchant, Anāthapiṇḍika. While they were educated by the same teacher, they promised to each other that when they grew up and had children, one who had a daughter should give her in marriage to a son of the other, who wanted her to be his daughter-in-law.

The two friends grew up and became great merchants in their respective cities. One day, the merchant, Ugga, went to the house of Anāthapiṇḍika in Sāvatthī with 500 carts to do business. Anāthapiṇḍika called his daughter, Cūḷa Subhaddā, and assigned a duty to her, saying: “Dear daughter, your would-be father-in-law Ugga the merchant has come. Do all that is necessary for him.”

“Very well,” said Cūḷa Subhaddā and from the day of Ugga’s arrival, she prepared and cooked the food personally for him. She put on flowers, perfumes and unguents, etc. While the merchant was being fed, she got the bath-water ready and after he had taken his bath, she personally supervised all the needful for him, and all was done with respect.

Observing she had the character of a good housewife, the merchant Ugga was pleased with Cūḷa Subhaddā. Then one day, while conversing cordially with Anāthapiṇḍika, he reminded his friend saying: “Friend, when we were young we made such and such a pledge to each other,” and then asked for Cūḷa Subhaddā for his son. But Ugga was a heretic. So Anāthapiṇḍika did not make any decision on his own but reported the matter to the Buddha, who seeing Ugga’s former good deeds that would contribute to his attainment of Stream-entry (Sotāpatti-magga) approved. He then discussed with his wife, Puññālakkhaṇa Devī, and they agreed to his friend’s proposal. He fixed the date and arranged an elaborate wedding ceremony, and when he sent Cūḷa Subhaddā away in marriage, he called his daughter and gave ten pieces of advice which were the same as those given to Visākhā by her father, Dhanañjaya.

My dear daughter, a woman who lives in the house of her parents-in-law:

1. She should not take the fire inside her house outside. That is, she should not tell people in other houses about the faults of her parents-in-law and husband.

2. She should not bring into her house the fire from outside. That is, when the neighbours speak ill of her parents-in-law and husband, she should not report it to them.

3. She should give only those who give back. That is, she should lend only to those who punctually return what they have borrowed from her house.

4. She should not give to those who do not give back. That is, she should not give another loan to those who do not punctually return what they have borrowed from her house. [843]

5. She should give to others whether they give her or not. That is, when poor relatives come to her house, she should give them whether they can afford to give or not.

6. She should sit well. That is, she should stand up first at the sight of her parents-in-law and husband. It is not proper for her to remain sitting when she should stand up.

7. She should eat well. That is, she should not eat before her parents-in-law and husband but she should serve them and eat only after making sure everybody has his or her food.

8. She should sleep well. That is, she should not sleep in her bed before her parents-in-law and husband. She should sleep only after doing her duties towards them.

9. She should serve the fire respectfully. That is, she should regard her parents-in-laws and husband as a great mass of fire or a poisonous serpent Nāga King and look at them respectfully. She should not look at them disrespectfully by casting a side glance or frowning upon them.

10. She should worship the Devas in the house. That is, she should show respect to her parents-in-law and husband, regarding them as the Devas occupying the foremost or the most sacred place in the house.

These were the ten pieces of advice which Anāthapiṇḍika gave to his daughter as did the merchant Dhanañjaya to his daughter Visākhā (see chapter 45b.2). He also sent eight wise men as guarantors along with his daughter with these instructions: “Whenever a problem crops up for my daughter Cūḷa Subhaddā you must solve it lawfully.”

The day of her departure saw him giving alms lavishly to the Saṅgha headed by the Buddha. Then he sent his daughter to the merchant Ugga’s house with great pomp and ceremony as though he exhibited the magnificent fruition of the good deeds which Cūḷa Subhaddā had done in her previous lives.

Arriving at Ugga city, she was welcomed by the merchant’s family and hosts of the citizens. Like Visākhā, she entered the city standing in her chariot, and impressing the people much with her glory and splendour. She accepted the presents sent by the citizens and sent in return gifts appropriate to their distinguished status and thus by virtue of her wisdom she endeared herself to the whole city.

When her heretical father-in-law honoured the naked ascetics (acelaka) on auspicious occasions at his house, he sent for her as he wanted her to come and pay respect to his teachers. But she refused to go to the place where they were being honoured because she was so shy to see the unclothed teachers.

The merchant Ugga sent for her repeatedly but Cūḷa Subhaddā remained adamant in her refusal. So the merchant became angry and ordered her to be turned out of the house. She refused to take such unreasonable treatment. Instead she called in the eight wise men, her guarantors, and stated her case openly. They decided that she had no fault and informed the merchant accordingly.

The merchant told his wife that Cūḷa Subhaddā did not pay respect to his teachers, saying that they had no sense of shame. The merchant’s wife wondered what kind of monks were the teachers of her daughter-in-law whom she extolled so excessively. So she summoned Cūḷa Subhaddā and asked her (DhpA, PTS 3.467):

Kīdisā samaṇā tuyhaṁ, bāḷhaṁ kho ne pasaṁsasi, kiṁ-sīlā kiṁ-samācārā, taṁ me akkhāhi pucchitā.

Our daughter-in-law Subhaddā! How are your teachers and monks possessed of noble qualities? You do praise them highly. Those teachers of yours, the monk Gotama and his disciples, what kind of distinction do they have? What kind of good conduct do they show? As you are asked, tell me [844] truthfully about that.

Then Cūḷa Subhaddā, desiring to talk to the wife of the wealthy merchant about the qualities of the Buddha and his disciples, uttered the following verse:

Santindriyā santa-mānasā, santaṁ tesaṁ gataṁ ṭhitaṁ, okkhitta-cakkhū mitabhāṇī, tādisā samaṇā mama.

Madam, those monks of mine, comprising the Fortunate One and his disciples, in contrast to the fickle and self-indulgent behaviour of your teachers, are mentally serene, being free from the heat of all defilements. Therefore, their walking with their steps like lotus flowers or their standing with their twin golden feet is so calm that the faith of the beholders increases. They have their eyes downcast and never look beyond the length of a yoke. They speak moderately and with what is in accordance with time and place. My teacher, the Fortunate One, and his disciples possess such impressive attributes.

Kāya-kammaṁ suci nesaṁ, vācā-kammaṁ anāvilaṁ, mano-kammaṁ suvisuddhaṁ, tādisā samaṇā mama.

Madam, all the physical behaviour of my teacher, the Fortunate One, and his disciples, is clear of unwholesomeness and pure; their verbal behaviour is serene by nature without the dust and mud of unwholesomeness, all their mental behaviour is free from the stain of evil character. They possess such impressive attributes.

Vimalā saṅkha-muttābhā, suddhā antara-bāhirā, puṇṇā suddhehi dhammehi, tādisā samaṇā mama.

Madam, my teacher, the Fortunate One, and his disciples, are free from moral defilements like a conch-shell or a pearl necklace. They are pure both inside and out, having no dust of fault at all. They are fully endowed with the three kinds of pure training. They possess such impressive attributes.

Lābhena unnato loko, alābhena ca onato, lābhālābhena ekaṭṭhā, tādisā samaṇā mama.

Madam, in the world, people become puffed up with pride when they acquire many things owing to their possession of effort now (payoga-sampatti) and their good deeds in the past. They become depressed when they do not acquire anything owing to their lack of effort now and their evil deeds in the past. But my teacher, the Fortunate One, and his disciples, are not affected by the acquisition, nor by the non-acquisition of things, but remain calm and tranquil. They possess such impressive attributes.

Yasena unnato loko, ayasena ca onato, yasāyasena ekaṭṭhā, [845] tādisā samaṇā mama.

Madam, in this world people became puffed up with pride when they become famous and have many followers owing to their possession of effort now and good deeds in the past. They become depressed when they cease to become famous and have fewer followers owing to their lack of effort now and their evil deeds in the past. But, my teacher, the Fortunate One, and his monastic disciples are not affected by having fame or not having fame and by having only a few followers, but remain calm and tranquil. They possess such impressive attributes.

Pasaṁsāyunnato loko, nindāyāpi ca onato, samā nindā-pasaṁsāsu, tādisā samaṇā mama.

Madam, in this world people become puffed up with pride when they are praised owing to their effort now and good deeds in the past. They are depressed when they are dispraised owing to their lack of effort now and their evil deeds in the past. But my teacher, the Fortunate One, and his monastic disciples are not affected by praise or by dispraise, but remain calm and tranquil. They possess such impressive attributes.

Sukhena unnato loko, dukkhenāpi ca onato, akampā sukha-dukkhesu, tādisā samaṇā mama.

Madam, in this world, people become puffed up with pride when they are affluent owing to their effort now and good deeds in the past. They become depressed when they are poor owing to their lack of effort now and their evil deeds in the past. But my teacher, the Fortunate One, and his monastic disciples, are not affected by affluence, but remain calm and tranquil. They possess such impressive attributes.

Thus, Cūḷa Subhaddā, the wise daughter-in-law, pleased her mother-in-law, by extolling the Fortunate One and his disciples. The merchant’s wife asked her whether she would be able to show them her teacher, the Fortunate One and his disciples, and Cūḷa Subhaddā said she could do so. Then her mother-in-law told her to make an arrangement so that they could see her teacher and all.

Having promised thus, Cūḷa Subhaddā prepared a great offering for the Buddha and the Saṅgha, and on the top of the mansion, facing towards the Jetavana monastery, she paid respects to the Buddha and contemplated his attributes. Then honouring the Buddha with sweet smelling flowers, and perfumes, she resolved thus: “Exalted Buddha, I invite the Saṅgha headed by the Fortunate One to an alms giving at my house. May the Fortunate One, the teacher of Devas and humans, know my invitation well through these jasmine flowers which I am now sending.”

After extending her invitation, she threw up eight handfuls of jasmine flowers into the air. Like small butterflies, the flowers travelled in the air and became a flower-canopy above the Buddha, while he was teaching amongst the four assemblies of people in the Jetavana monastery.

At that moment the merchant Anāthapiṇḍika, who had heard the Dhamma, invited the Buddha to his house the next day to his good deeds. The Buddha replied that he had already accepted the invitation to the meal offering by another supporter. The merchant said: “There is no one who has come and invited the exalted Buddha before me. Whose meal-offering have you accepted?” The Buddha replied that he had already been invited by [846] Cūḷa Subhaddā. The merchant said: “But, exalted Buddha, is not my daughter Cūḷa Subhaddā living in Ugga which is 120 leagues away from this city of Sāvatthī?”

The Buddha replied: “You are right, merchant, but good people can manifest as if they were standing before me even though they may be living in a place that is many leagues away.” Then the Buddha uttered the following verse (Dhp 304):

Dūre santo pakāsenti, himavanto va pabbato, asantettha na dissanti, rattiṁ khittā yathā sarā.

Merchant Anāthapiṇḍika, supporter of Jetavana! Though people, pure at heart and doers of good deeds, may stay many leagues away, they manifest themselves to my knowledge as does the Himavanta forest. Though foolish monks and lay persons exist near me, they never manifest themselves in the neighbourhood of my vision like the arrows shot in the darkness of four characteristics: midnight, moonless, in the heart of the forest and under an all cloudy sky.

By the end of the discourse, many people attained the fruition of Sotāpatti.

Knowing that the Buddha had accepted Cūḷa Subhaddā’s invitation, Sakka told Vissakamma to create 500 turreted flying vehicles in which the Buddha and his monks were to be taken to Ugga the next day. The next day, Vissakamma stood at the gate of the Jetavana monastery, after creating 500 flying vehicles. The Buddha took a batch of 500 choice Arahats as his entourage, and they, one seated in each vehicle, travelled by air to Ugga city.

Looking forward with his followers to the Buddha’s arrival, as instructed by his wise daughter-in-law Cūḷa Subhaddā, Ugga saw the Buddha coming with great glory. Overwhelmed by devotion, he welcomed and honoured the Buddha with flowers, scents, etc. After performing the alms giving, he invited the Buddha now and then and repeated his great offering for seven days.

The Buddha taught a Dhamma teaching that was suitable for Ugga. As a result, he and his wife, together with 84,000 beings, realized the four truths and became liberated.

In order to show his appreciation to Cūḷa Subhaddā, the Buddha told Ven. Anuruddha to stay behind in Ugga and he himself and the rest of the Arahats returned to Sāvatthī. From that day onwards the city of Ugga became a great centre of the faith and a city devoted to the Three Treasures.