ရတနသုတ် — ဝေသာလီ ဘေးရန်ငြိမ်းခြင်း

အခဏ်း-၂၂

ဝေသာလီပြည် တည်ခြင်းအကြောင်း

ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီမင်း၏ အဂ္ဂမဟေသီ မိဖုရားခေါင်ကြီးဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေလေ၏။ မိဖုရားကြီးသည် ထိုအကြောင်းကိုသိ၍ မင်းကြီးအား ကြားလျှောက်လေ၏။ မင်းကြီးသည် သန္ဓေတော် အစောင့်အရှောက်များကို မိဖုရားကြီးအား ပေးသနားလေ၏။ မိဖုရားကြီးသည် မင်းကြီးပေးသော အစောင့်အရှောက်ဖြင့် မပင်မပန်း ချမ်းချမ်းသာသာ သန္ဓေတော်ကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့၍ သန္ဓေတော် ရင့်ကျက်သောအခါ၌ သားဖွားရာတိုက်ခန်းသို့ ဝင်လေ၏။

ဘုန်းကံကြီးသော အမျိုးသမီး မင်းမိန်းမတို့သည် မိုးသောက်အားကြီး လင်းခါနီး၌ မီးရှူးသန့်စင် သားဖွားမြင်ကြမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်လေသည်။

မိဖုရားကြီးသည်လည်း ဘုန်းကံကြီးသော အမျိုးသမီး မင်းမိန်းမတို့တွင် တယောက်အပါအဝင် ဖြစ်ရကား မိုးသောက်အားကြီး လင်းခါနီးအချိန်၌ ချိပ်ခဲအဆင်း, လယ်ခေါင်ရန်းပန်း အဆင်းကဲ့သို့ ခြင်းခြင်းနီမြန်းသော သားတစ်စိုင်ကို ဖွားမြင်လေ၏။ ထိုအခါ၌ မိဖုရားကြီးသည် “တပါးသော မိဖုရားတို့ကား ရွှေစင်ရုပ်တုနှင့်တူသော သား တို့ကို ဖွားမြင်ကုန်၏။ အဂ္ဂမဟေသီ = မိဖုရားခေါင်ကြီးသည်ကား သားတစ်ကို ဖွားမြင်ဘိ၏”ဟူ၍ မင်းကြီး၏ရှေ့မှောက်၌ ငါ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့သည် ဖြစ်လေရာ၏”ဟု ကြံစည်စဉ်းစားမိ၍ ထိုဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ မကောင်းသတင်း ဖြစ်မည့်အခင်းမှ ကြောက်ရွံ့လှသဖြင့် ထိုသားတစ်စိုင်ကို ဖလားခွက်တခု၌ ထည့်၍ အခြားဖလားတခုဖြင့် ဖုံးအုပ်ပြီးလျှင် မင်းတံဆိပ် ခတ်နှိပ်ကာ ဂင်္ဂါမြစ်ရေအယဉ်၌ ပစ်ချမျောလွှင့်စေလေ၏။

ထူးခြားချက်ကား လူတို့လက်မှ စွန့်ပစ်လိုက်လျှင်ပင် နတ်တို့သည် အစောင့်အရှောက်ကို စီမံကြလေကုန်၏၊ ထို့ပြင်လည်း

ရွှေပြား၌ ဟင်းသပြဒါးစစ်ဖြင့် “ဗာရာဏသီမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ = မိဖုရားခေါင်ကြီးမှ ဖွားမြင်သောသားတော်များဖြစ်သည်”ဟူ၍ ရေးသားပြီးလျှင် ထိုရွှေပြားကို ဖလားခွက်၌ ဖွဲ့ချည်လိုက်ကြကုန်၏။

ထိုသို့ နတ်တို့ စီမံ စောင့်ရှောက်ချက်အရ ထိုဖလားခွက်သည် လှိုင်းတံပိုးဘေး- စသည်တို့ဖြင့် အနှိပ်အစက်မခံရပဲ ဂင်္ဂါမြစ်ရေကျော မျောလေ၏။

ထိုအခါ ရသေ့တဦးသည် နွားကျောင်းသားရွာတခုကို အမှီဂေါစရဂံပြု၍ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းအနီး၌ နေထိုင်ဆဲရှိလေသည်။ ထိုရသေ့သည် နံနက်စောစော ဂင်္ဂါမြစ်သို့ သက်ဆင်းလတ်သော် ဖလားခွက် မျောလာသည်ကို တွေ့မြင်ရ၍ ပံသုကူအမှတ်ဖြင့် ဆယ်ယူလေ၏။ ထို့နောင်မှ ထိုဖလားခွက်၌ ဖွဲ့ချည်လိုက်သော ရွှေပြား (ရွှေပေလွှာ)နှင့် မင်းတံဆိပ်ကို မြင်၍ အဖုံးကို ဖွင့်လှပ်လိုက်သော် ထိုသားတစ်ကို တွေ့မြင်ရလေ၏။ ထိုသို့ တွေ့မြင်ရလျှင်ပင် ရှင်ရသေ့၏ စိတ်သန္တာန်၌ “ဤသားတစ်စိုင်ကား ကိုယ်ဝန်သား ဖြစ်ပေလိမ့်မည်၊ ထိုသို့ ကိုယ်ဝန်သားဖြစ်သောကြောင့်သာ ဤသားတစ်စိုင်အား ရနံ့မကောင်းခြင်း, ပုပ်ခြင်း အလျှင်းမရှိ”ဟူ၍ ဆင်ခြင်စဉ်းစားပြီးလျှင် ထိုသားတစ်စိုင်ကို သင်္ခမ်းကျောင်းသို့ ယူဆောင်ပြီးလျှင် စင်ကြယ်သောအရပ်၌ ထားရှိလေ၏။

ထို့နောက် လဝက် (=၁၅-ရက်) လွန်သောအခါ မူလ သားတစ်စိုင် တခုတည်းမှ အံ့ဩဖွယ်ရာ သားတစ်စိုင်နှစ်ခုတို့ ဖြစ်၍လာကုန်၏။ ရှင်ရသေ့သည် ထိုအံ့ဖွယ်ကို မြင်ရ၍ ရှေးကထက် ကောင်းမွန်စွာ ထားရှိလေ၏။ ထို့နောက် တဖန် လဝက် (=၁၅-ရက်) လွန်ပြန်သောအခါ သားတစ်စိုင် တခုတခုမှ လက်နှစ်ဖက် ခြေနှစ်ဖက် ဦးခေါင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ရန် အဖုလေး ငါးခုစီ (= ခက်မငါးဖြာ)တို့ အံ့ဩဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေါ်လာကြပြန်လေသည်။ ရှင်ရသေ့သည် ထိုအံ့ဖွယ်ကို မြင်ရပြန်၍ တဖန် ရှေးကထက် ကောင်းမွန်စွာ ထားရှိလေ၏။ ထို့နောက် လဝက် (=၁၅-ရက်) လွန်မြောက်သောအခါ တခုသော သားတစ်စိုင်သည် ရွှေစင်ရုပ်တုနှင့်တူသော

သူငယ်ကလေးဖြစ်၍ လာလေ၏။ အခြား သားတစ်စိုင်တခုသည် ရွှေစင်ရုပ်တုနှင့်တူသော သူငယ်မကလေးဖြစ်၍ လာလေ၏။

ထိုသတို့သားငယ် သတို့သမီးငယ်တို့အပေါ်၌ ရှင်ရသေ့၏ သားသမီးဟူသော ချစ်ခြင်းသည် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်၍လာလေ၏။ သို့ရကား ရှင်ရသေ့၏ လက်မနှစ်ဖက်တို့မှ နို့ရည်များ ဖြစ်ပွါးလာလေသည်။ ထိုအခါမှ အစပြု၍ (သူငယ် သူငယ်မတို့၏ ဘုန်းကံနှိုးပင့်ချက်အရ) နွားနို့နှင့်ရောသော ဆွမ်းကိုလည်း ဆွမ်းခံရွာ (=နွားကျောင်းသားရွာ)မှ ရရှိလေ၏။ ရှင်ရသေ့သည် ဆွမ်းကို ကိုယ်တိုင်စားပြီးလျှင် နို့ရည်ကိုကား သူငယ်တို့၏ခံတွင်း၌ သွန်းလောင်း ထည့်ပေးလေ၏။ ထိုသူငယ် သူငယ်မတို့၏ ဝမ်းတွင်းသို့ ဝင်ဝင်သမျှသော အရာဝတ္ထုကို ဖလ်ပေါင်းချောင်အတွင်းသို့ဝင်သော အရာဝတ္ထုကဲ့သို့ အပြင်မှ မြင်ရလေသည်။ ထိုသို့ နူးညံ့ပါးလျသော အရေရှိမှုကို အစွဲပြု၍ ထိုသူငယ် သူငယ်မတို့သည် လိစ္ဆဝီဟူသော အမည်ကို ရရှိကြလေကုန်သည်။

(နိ=ပါးလျနူးညံ့သော + ဆဝိ=အရေရှိသောသူများ = နိစ္ဆဝိ = ပါးလျနူးညံ့သော အရေရှိသောသူများဟု ဆိုလိုလျက် (န) အက္ခရာမှ (လ) အက္ခရာသို့ ပြောင်းလွဲကာ လိစ္ဆဝီဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေသည်။ ။ဤကား လိစ္ဆဝိမည်ခြင်း အကြောင်းရင်းတည်း)။

ရှင်ရသေ့သည် ကလေးများကို မွေးကျွေး သုတ်သင်ပေးနေရသဖြင့် အလွန်နေမြင့်မှ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်ရလေသည်။ အလွန်ကြီးနေမြင့်မှ ဆွမ်းခံရွာမှ အရေးတကြီး ပြန်လည်ဖဲခွါရလေသည်။ ရှင်ရသေ့၏ ထိုကြောင့်ကြဗျာပါရကို သိရှိကြ၍ နွားကျောင်းသားတို့သည် “အရှင်ဘုရား.. သူငယ်ကလေးကို မွေးမြူနေရခြင်းသည် ရသေ့ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ရဟန်းတရား အားမထုတ်နိုင်အောင် နှောက်ယှက်တားမြစ်မှု = ပလိဗောဓကြီးတခုပင် ဖြစ်ချေသည်။ ထို့ကြောင့် ကလေးများကို တပည့်တော်တို့အား ပေးကြပါကုန်။ တပည့်တော်တို့သည်ပင် ထိုကလေးများကို ကျွေးမွေး

သုတ်သင်ကြပါမည်၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် မိမိ၏ ရဟန်းအလုပ်ကိုသာ အားထုတ် ပြုကျင့်တော်မူကြပါကုန်”ဟူ၍ လျှောက်ထားကြလေသော် ရှင်ရသေ့သည် “ကောင်းပြီ ဒါယကာတို့..”ဟူ၍ သဘောတူ ဝန်ခံစကား မိန့်ကြားလေ၏။

နွားကျောင်းသားတို့သည် ဒုတိယနေ့ (=နောက်တနေ့)၌ လမ်းခရီးကို ညီညွတ်စွာ သုတ်သင်ပြီးလျှင် ပန်းများဖြင့် ကြဲဖြန့်၍ တံခွန်ကုက္ကားများကို စိုက်ထူကြပြီးနောက် တူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီးမှုတ်ကြကုန်လျက် ရှင်ရသေ့၏ သင်္ခမ်းကျောင်းသို့ လာရောက် စုဝေးကြလေကုန်၏။ ရှင်ရသေ့သည် “ဒါယကာတို့.. ကလေးများသည် ဘုန်းကံကြီးမားသောသူများ ဖြစ်ကြလေသည်၊ မမေ့မလျော့ မပေါ့မတန် အရွယ်ရောက်အောင် မွေးမြူကြကုန်လော့၊ မွေးမြူကြပြီးလျှင် အရွယ်သို့ရောက်က အချင်းချင်း လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကို ပြုကြကုန်လော့၊ နို့ရည်, နို့ဓမ်း = နွားနို့ခဲ, ထောပတ်, ရက်တက်, ဆီဦး တည်းဟူသော ဂေါရသငါးမျိုးဖြင့် ဗာရာဏသီမင်းကို နှစ်သိမ့်စေကြပြီးလျှင် မြို့တည်ရန် မြေအဖို့ကို မင်းကြီးထံမှ တောင်းခံရယူကြ၍ မြို့သစ် တည်ကြကုန်လော့၊ ထိုမြို့သစ်၌ သတို့သားကို ရာဇအဘိသိက် သွန်းလောင်းကာ မင်းမြှောက်ကြကုန်လော့”ဟူ၍ စကားအပြည့်အစုံ မှာကြားပြောဆိုပြီးလျှင် ထိုကလေးနှစ်ယောက်တို့ကို နွားကျောင်းသားတို့အား ပေးအပ်လိုက်လေ၏။ နွားကျောင်းသားတို့သည် “ကောင်းပါပြီ ရှင်ရသေ့..”ဟူ၍ ဝန်ခံစကား ပြောကြားကြပြီးလျှင် ကလေးနှစ်ယောက်တို့ကို နွားကျောင်းသားရွာသို့ ယူဆောင်ခဲ့ကြ၍ ရှင်ရသေ့မှာလိုက်သည့်အတိုင်း မွေးမြူကြလေကုန်၏။

ကလေးနှစ်ယောက်သည် ကြီးပြင်းခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်လတ်သော် အခြားကလေးများနှင့် အတူတကွ ကစားကြသည်တွင် ငြင်းခုံမှုဖြစ်ရာဌာနတို့၌ အခြား နွားကျောင်းသား ကလေးသူငယ်များကို လက်ခြေတို့ဖြင့် ပုတ်ခတ် ကန်ကျောက်ကြကုန်၏။ ထိုအခြား နွားကျောင်းသား ကလေးသူငယ်များတို့ ငိုကြွေးကြသောအခါ အမိအဖတို့က “အဘယ့်ကြောင့် သင်တို့ ငိုကြွေးကြသနည်း”ဟု

မေးမြန်းအပ်ကုန်သည်ရှိသော် “မိဖမဲ့ဖြစ်ကြသော ရသေ့မွေးသည့် ဤကလေးနှစ်ယောက်တို့သည် ငါတို့ကို အလွန်လျှင် လက်ခြေတို့ဖြင့် ပုတ်ခတ် ကန်ကျောက်ကြကုန်၏”ဟူ၍ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုရသေ့မွေးသည့် ကလေးနှစ်ယောက်တို့ကို ကျွေးမွေး သုတ်သင်ကြသည့် မိခင်ဖခင်တို့ကသော်မှလည်း “ဤကလေးနှစ်ယောက်တို့သည် အခြားကလေးများကို ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်ကြကုန်၏၊ ဒုက္ခပေးကြကုန်၏၊ ဤမောင်နှမနှစ်ယောက်ကို မချီးမြှောက်သင့်ကုန်၊ ဤမောင်နှမ နှစ်ယောက်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ကုန်၏”ဟူ၍ ရေရွတ်စကား အပြစ်တင်စကား ပြောကြားကြကုန်၏။ ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ အတိုင်းအရှည်အားဖြင့် ယူဇနာ သုံးရာမျှရှိသော ထိုအရပ်ကို “ဝဇ္ဇီ”အရပ်ဟူ၍ ခေါ်စမှတ် ပြုကြလေကုန်၏။

(အခြားကလေးများ၏ မိဖများနှင့်တကွ ထိုရသေ့မွေးသည့် ကလေးနှစ်ယောက်တို့ကို ကျွေးမွေးသုတ်သင် ပြုစုကြသည့် (=ပေါသာဝနိက) မိဖတို့က “ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ ဣမေ = ဤမောင်နှမ နှစ်ယောက်တို့ကို ရှောင်ကြဉ် သင့်ကုန်၏”ဟူ၍ ရေရွတ်ပြောဆိုကြသော စကားကို အစွဲပြု၍ ထိုအရပ်ကား “ဝဇ္ဇီ”တိုင်းဟု တွင်လေသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ယူဇနာ သုံးရာမျှ ကျယ်ဝန်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်)။

ထို့နောက် ထိုမြေအရပ်ကို နွားကျောင်းသားတို့သည် ရှင်ရသေ့ မှာတမ်းလိုက်သည့်အတိုင်း မင်းကြီးကို ဂေါရသငါးပါးဖြင့် နှစ်သိမ့်စေကြပြီးလျှင် တောင်းယူကြပြီးနောက် ထိုအရပ်၌ မြို့သစ်တည်ပြီးလျှင် တဆယ့်ခြောက်နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ပြီဖြစ်သော သတို့သားကို အဘိသိက်ရေချမ်း သွန်းဖျန်းကြ၍ မင်းမြှောက်ကြလေကုန်၏။ မင်းမြှောက်ကြပြီးနောက် ထိုသတို့သမီးနှင့်ပင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာမှု ပြုကြပြီးလျှင် “အပြင်အပ တိုင်းတပါးမှ သတို့သမီးများကို မိဖုရားမြှောက်ရန် မယူဆောင်အပ်ကုန်၊ ဤငါတို့ပြည်မှ သတို့သမီးကိုလည်း တိုင်းတပါးသား မည်သူအားမျှ မပေးအပ် = မပေးစတမ်း”ဟူ၍ ကတိကဝတ် ထားခြင်းအမှု ပြုကြလေကုန်၏။

ထိုသို့ အဘိသိက်သွန်းဖျန်း ထိမ်းမြားလက်ထပ် မင်းအဖြစ်သို့ တင်မြှောက်အပ်သော မင်းမိဖုရားတို့၏ ဆက်ဆံပေါင်းသင်း ချစ်တင်းနှီးနှောခြင်းဖြင့် သမီးတော်တပါး သားတော်တပါး ပဌမအကြိမ် ထွန်းကားခဲ့လေသည်။ ဤနည်းနှင်နှင် တဆယ့်ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် သားတော် သမီးတော် အစုံအစုံ ထွန်းကားခဲ့ လေသည်။ ထိုသားသမီးတို့ အရွယ်ရောက်ကြသောအခါ၌လည်း မိဖတို့နည်းတူ လက်ထပ်ထိမ်းမြားကြပြန်လျှင် ရှေးနည်းအတူပင် သမီးတော် သားတော် အစုံအစုံ တဆယ့်ခြောက်ကြိမ်စီ ဖွားမြင်ကြသဖြင့် မင်းသမီးမင်းသားတို့ လွန်စွာ တိုးပွါး စည်ကား ဖြစ်ထွန်းကြလေကုန်၏။

ထို့နောက် အစဉ်သဖြင့် ကြီးပွါးတိုးတက် စည်ကား၍လာကြသော ထိုမင်းသမီး မင်းသားတို့အတွက် အရာမ်ဥယျာဉ် နေထိုင်ရန် နန်းအိမ် စည်းစိမ်အခြံအရံ မြေနေရာအရပ်ကို မြို့တွင်း၌ ယူရန် မလောက်နိုင်ရကား မူလမြို့တော်ရင်းကို ဗဟိုပြု၍ မူလမြို့တော်၏ အရပ်လေးမျက်နှာဝယ် တဂါဝုတ်စီ လှည့်ပတ်၍ မြို့ရိုး တထပ် တိုးချဲ့ကာ တည်ရပြန်လေ၏။

ထို့နောက် တဖန် မြင့်ရှည်ပြန်လျှင် ရှေးနည်းတူပင် သားသမီး အခြံအရံ အဆောင်အယောင် အခမ်းအနား မြို့မဆန့်အောင်ပင် တိုးပွါးစည်ပင်ပြန်သဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် အရပ်လေးမျက်နှာဝယ် တဂါဝုတ်စီ လှည့်ပတ်၍ မြို့ရိုးတထပ် တိုးချဲ့ကာ တည်ရပြန်လေ၏။

ထို့နောက် တဖန် မြင့်ရှည်ပြန်လျှင် ရှေးနည်းအတူပင် တိုးပွါးစည်ပင်ပြန်သဖြင့် တတိယအကြိမ် အရပ်လေးမျက်နှာဝယ် တဂါဝုတ်စီ လှည့်ပတ်၍ မြို့ရိုးတထပ် တိုးချဲ့ကာ တည်ရပြန်လေ၏။

ဤသို့လျှင် သားသမီး အခြံအရံ အဆောင်အယောင် အခမ်းအနား မြို့မဆန့်အောင်ပင် တိုးပွါးစည်ပင်သဖြင့် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် မူလမြို့တော်၏ အရပ်လေးမျက်နှာဝယ် တဂါဝုတ်ခြား တဂါဝုတ်ခြား လှည့်ပတ်၍ မြို့ရိုးအထပ်ထပ် တိုးပွါးစေခြင်းဖြင့် တစထက်တစ ကျယ်ပြန့်သည်ဖြစ်ရကား ထိုမြို့၏အမည်မှာ “ဝေသာလီ”ပြည်ဟူ၍ ဇမ္ဗူဒိပ်အပြင်ဝယ် ထင်ရှားလေတော့သတည်း။

ဤကား လိစ္ဆဝီမင်းများဟု မည်ခြင်းအကြောင်း, ဝဇ္ဇီတိုင်းဟု မည်ခြင်းအကြောင်း, ဝေသာလီပြည် မည်ခြင်းအကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြချက်တည်း။ (ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ မျက်နှာ-၁၃၃ (နှင့်) သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၊ ဒုတိယအုပ် မျက်နှာ ၁၆၉-မှ)

ဝေသာလီပြည် တည်ခြင်းအကြောင်း ပြီး၏။

**********

ဝေသာလီပြည်၌ ဘေးကြီးသုံးပါး ဖြစ်ပွါးသည်ကို မြတ်စွာဘုရားရှင် ရတနသုတ်တရားတော်ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေတော်မူခြင်း

ဤဖော်ပြရာပါ ဝေသာလီပြည်သည်လည်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည်, သာဝတ္ထိပြည်တို့ နည်းတူပင် မြတ်စွာဘုရားသခင် ပွင့်ထွန်း ဖြစ်ပေါ်တော်မူသောအခါ၌ လွန်စွာ ပြည့်စုံစည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ မှန်၏- ထိုဝေသာလီပြည်၌ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်ထွန်းတော်မူသော အခါဝယ် ဘုရင်ထီးဆောင်း မင်းအပေါင်းတို့သည်ပင် (၇၇၀၇) ခုနစ်ထောင် ခုနစ်ရာ ခုနစ်ယောက် ရှိကြလေသည်။ ထို့အတူ အိမ်ရှေ့မင်းသားပေါင်း, စစ်သေနာပတိပေါင်း, ဘဏ္ဍာစိုး အစရှိသော အရာရှိမင်း အပေါင်းတို့သည်လည်း (၇၇၀၇) ခုနစ်ထောင် ခုနစ်ရာ ခုနစ်ဦးစီပင် ရှိကြသဖြင့် ထိုမင်းတို့ နေထိုင်သုံးစွဲရာ ပြာသာဒ်ရှည်ပေါင်း ခုနစ်ထောင် ခုနစ်ရာ ခုနစ်, ထိုမျှလောက်သော တရားလွှတ်ရုံး, ထိုမျှလောက်သော စုလစ်မွန်ချွန် အထွတ်တင်သည့် ခန်းမဆောင်များ, ထိုမျှလောက်သော အရာမ်ဥယျာဉ် ရေကန်များလည်း ထင်ရှားရှိကုန်၏။ လူနေစည်ကား အစာအာဟာရလည်း ပေါများဝပြောလှပေ၏။

ထိုဝေသာလီပြည်သည် နောက်တချိန်၌ အပရိဟာနိယတရား ပျက်ပြားသဖြင့် မိုးရေဆွံ့ရှား ကောက်ပဲစပါးတို့လည်း သီးနှံမထွက် ရိုးတံချက်မျှသာဖြစ်လျက် အစာအာဟာရ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်ကြီး ဆိုက်ရောက်လေ၏။

(ဤကား ပဌမဘေးတည်း။)

ယင်းသို့ ဒုဗ္ဘိက္ခဘေး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသောသူတို့ ရှေးဦးစွာ အသေအပျောက် များကြလေသည်။ ထိုသူသေကောင်တို့ကို မြို့၏ပြင်ပ၌ ဖြစ်ကတတ်ဆန်း စွန့်ပစ်ကြရကုန်၏။ ထိုသူသေကောင်တို့၏ စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အနံ့ကြောင့် ဘီလူးတို့သည် မြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြကာ လူတို့ကို ပူးဝင်နှိပ်စက်မှု ပြုကြပြန်လေသည်။

(ဤကား ဒုတိယဘေးတည်း။)

ယင်း ဒုဗ္ဘိက္ခဘေး, ဘီလူးဘေး ရောထွေး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ရှေးကထက်တိုး၍ လူများ သေကြေပျက်စီးကြပြန်ကုန်၏။ ထိုဘေးနှစ်ပါးကြောင့် လူအများ တိုး၍ သေကြေပျက်စီးသောအခါ “မြွေပူရာ ကင်းမှောင့်သည်” ဟူသကဲ့သို့ နှလုံးထိတ်လန့် စိတ်မသန့်ကြရကား အဟိဝါတရောဂါခေါ်သော ကူးနာ (=ယဉ်းနာ) ရောဂါဆိုက်ရောက်၍ သတ္တဝါတို့ ရှေးကထက်တိုး၍ သေကြေပျက်စီးကြကုန်၏။

(ဤကား တတိယဘေးတည်း။)

ဤသို့လျှင် ဝေသာလီပြည်အရပ်၌ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဘေး, ဘီလူးဖမ်းစား နှိပ်စက်ခြင်းဘေး, အဟိဝါတရောဂါဘေး တည်းဟူသော ဘေးဆိုးကြီးသုံးပါးတို့ဖြင့် ဖိစီး နှိပ်စက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်ရကား ဝေသာလီပြည်သူပြည်သား လူအများတို့သည် ဘုရင်မင်းမြတ် ထံတော်မှောက်သို့ သွားရောက် ချဉ်းကပ်ကြကုန်၍ မင်းကြီးကို-

“မြတ်သောမင်းကြီး.. ဤဝေသာလီပြည်အရပ်၌ ဘေးကြီးသုံးပါး ဖြစ်ပွါး၍နေပါသည်။ ဤအခါမှ ရှေးအထက် မင်းခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် ဤသို့သဘောရှိသော ဘေးဆိုးကြီးများ မဖြစ်ပွါးခဲ့စဘူးပါ၊ ယခုအခါ၌ အရှင်မင်းမြတ်တို့ တရား မစောင့်ရှောက်ခြင်းကြောင့် ထိုဘေးကြီးသုံးပါး ဖြစ်ပွါးလာသည်ဟု အောက်မေ့ကြပါကုန်သည်ဘုရား”-

ဟူ၍ လျှောက်ထားကြလေကုန်၏။ မင်းကြီးသည် အလုံးစုံသော လူအပေါင်းတို့ကို တရားလွှတ်ရုံး၌ စုရုံးစည်းဝေးစေပြီးလျှင် “အို လူအပေါင်းတို့.. ငါ၏ တရားမစောင့်သောအချက်ကို စိစစ်ကြကုန်လော့”ဟူ၍ ပြောဆိုလေသော် လူများအပေါင်းသည် ပြည့်ရှင်မင်းကြီး၏ အလုံးစုံသော နေ့စဉ်လုပ်ငန်းရပ် အစဉ်အဆက်ကို စိစစ်ကြသည်တွင် အနည်းငယ် စိုးစဉ်းမျှပင် မင်းကြီး၏အပြစ်ကို မတွေ့မမြင်ကြရကုန်။ ထို့နောင် မင်းကြီး၏အပြစ်ကို မတွေ့ရ၍ “ငါတို့၏ပြည်ဝယ် ယခု ဖြစ်ပွါးဆိုက်ရောက်နေသော ဘေးကြီးသုံးပါးသည် အဘယ်နည်းဖြင့် ငြိမ်းအေးပါမည်နည်း”ဟူ၍ ကြံစည် တိုင်ပင်ကြကုန်၏။

ထိုလူများအပေါင်းတွင် အချို့သော (တိတ္ထိတပည့်) လူများက “တိတ္ထိဆရာကြီး ခြောက်ဦးတို့ ငါတို့ဝေသာလီပြည်သို့ သက်ဝင်မိလျှင်ပင် ဘေးကြီးသုံးပါး ငြိမ်းအေးပေလိမ့်မည်”ဟူ၍ ညွှန်ကြား ပြောဆိုကြလေကုန်၏။ အချို့သော (ရတနာသုံးပါးကို ကြည်ညိုကြသူ) လူအများကမူ-

“အို အချင်းတို့.. လောက၌ မြတ်စွာဘုရားသခင် ပွင့်ထွန်းတော်မူပြီတဲ့၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့ အစီးအပွါး ဖြစ်စိမ့်သောငှါ တရားဟောတော်မူသတဲ့၊ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမြတ်တော်မူလှသတဲ့။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီး ငါတို့နေရာ ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွရောက် သက်ဝင်တော်မူမိလျှင်ပင် ဘေးခပ်သိမ်းတို့ ငြိမ်းအေးကုန်လေရာ၏”-

ဟူ၍ ပြောဆိုကြလေကုန်၏။ ထိုသို့ တင်ပြပြောဆိုချက်ဖြင့် လူများအပေါင်းသည် နှစ်ထောင်းအားရ သဘောတူညီကြကာ “ယခုအခါ ထိုမြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်မြတ်သည် အဘယ်အရပ်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူသနည်း၊ ငါတို့က ပင့်လျှောက်စေကာမူ မကြွရောက်ပဲများ ရှိတော်မူမည်လား”ဟူ၍ ယုံမှားသံသယရှိသောစကား တချို့က ပြောကြားကြလေသော် အမြော်အမြင် ပညာရှိသူ အချို့လူများက-

“မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့မည်သည် သတ္တလောကကို သနားစောင့်ရှောက်တော်မူကြကုန်၏။ အဘယ့်ကြောင့် မကြွရောက်ပဲ ရှိပါကုန်အံ့နည်း၊ အထူးကား (=အထူး စဉ်းစားရန်က-တော့) ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ယခုအခါ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူဆဲ ရှိပေသည်။ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ဗိမ္ဗိသာရ (သောတာပန် ကျောင်းဒါယကာ) မင်းကြီးသည် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် လိုလေသေးမရှိရအောင် ပြုစုနေဆဲဖြစ်ပေသည်၊ ထိုဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကသာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွလာရန်အခွင့်ကို မပေးသော်မူ မပေးပဲ ရှိလေရာ၏”-

ဟူ၍ ရှင်းလင်းတင်ပြ ပြောဆိုကြလေကုန်၏။ ထိုတင်ပြပြောဆိုချက်ကို အားလုံး သဘောတူညီကြကာ “ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ငါတို့သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ဗိမ္ဗိသာရ မင်းတရားကို အကြောင်းအကျိုး ခွင့်ပြုနိုင်လောက်အောင် ပြောဆိုပန်ကြား သိစေပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ငါတို့နေရာ ဝေသာလီပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ကြကုန်အံ့”ဟု တညီတညွတ်တည်း စည်းဝေးတိုင်ပင် ဆုံးဖြတ်ကြပြီးလျှင် “ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားကို ခွင့်ပြုနိုင်လောက်အောင် ပြောဆိုပန်ကြား အကြောင်းအကျိုးကို သိစေပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြကုန်လော့”ဟူ၍ အမှာစကား ပြောကြားကြ၍ လိစ္ဆဝီမင်းနှစ်ဦးတို့ကို များစွာသော စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ များစွာသော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို အပ်နှင်းပေးလိုက်၍ ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားထံသို့ စေလွှတ်လိုက်လေကုန်၏။

ထိုလိစ္ဆဝီမင်း နှစ်ဦးတို့သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ သွားရောက်ကြ၍ ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရား လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ပေးအပ် ဆက်သကြပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းဖြစ်ရပ် အလုံးစုံကို ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးအား ပြောကြားသိစေကြပြီးနောက် “မြတ်သောမင်းကြီး.. မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို အကျွန်ုပ်တို့၏နေရာ ဝေသာလီပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ပေးစေချင်ပါသည်”ဟူ၍ ပြောဆိုကြလေသော် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးသည် ထိုမင်းနှစ်ဦးတို့ ပြောဆိုချက်ကို

လက်မခံ (တာဝန်မယူ)ပဲ “အမောင်တို့သည်ပင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွလို မကြွလိုသည်ကို သိအောင် စုံစမ်းကြစေချင်ပါသည်”ဟု ပြောဆိုလေ၏။

ထိုလိစ္ဆဝီမင်း နှစ်ဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှောက် သွားရောက်ဝပ်လျှိုး ရှိခိုးကြပြီးလျှင် “ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား.. တပည့်တော်တို့၏နေရာ ဝေသာလီပြည်အရပ်၌ ဘေးကြီးသုံးမျိုးတို့ လွှမ်းမိုးဖြစ်ပွါး ရှိနေကြပါကုန်သည်၊ အကယ်၍ မြတ်စွာဘုရား သနားသဖြင့် ကြွလာတော်မူပါလျှင် အကျွန်ုပ်တို့၏ ဝေသာလီ ပြည်သူပြည်သား လူများအဖို့ရာ ချမ်းသာသုခ ဖြစ်ပွါးပါလိမ့်မည်”ဟူ၍ လျှောက်ထားကြလေကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဆင်ခြင် စဉ်းစားတော်မူလတ်သော် “ဝေသာလီပြည်၌ ငါဘုရား ရတနသုတ်ကို ဟောကြားအပ်သည်ရှိသော် ထိုအစောင့်အရှောက် အရံအတားသည် စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင် ပြန့်နှံ့ပေလိမ့်မည်၊ ရတနသုတ်တရား ဟောကြား ပြီးဆုံးသောအခါ၌ သတ္တဝါပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့ သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်”ဟု ပိုင်းခြား သိမြင်တော်မူရကား ထိုလိစ္ဆဝီမင်းနှစ်ဦးတို့ လျှောက်ထားပင့်ဖိတ်ချက်ကို လက်ခံ သာယာတော်မူလိုက်လေ၏။

ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရား အခမ်းအနားစီမံခြင်း

ထိုအခါ ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားသည် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဝေသာလီပြည်သို့ ပင့်လျှောက်ချက်ကို လက်ခံတော်မူကြောင်း သတင်းစကားကို ကြားသိလေလျှင် “အို လူအပေါင်းတို့.. မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွရောက်ရန် လက်ခံတော်မူအပ်ပြီ”ဟု မြို့တော်အတွင်း၌ ကြွေးကြော်စည်လည်မှု ပြုစေတော်မူပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင် ထံတော်မှောက်သို့ သွားရောက်ဆည်းကပ်၍ “ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူရန် လက်ခံတော်မူလိုက်ပါသလော”ဟု

မေးလျှောက်လေ၏။ “အိမ်း.. လက်ခံလိုက်သည် မြတ်သောမင်းကြီး..”ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားက ပြန်ကြား မိန့်ဆိုတော်မူလေသော် ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားသည် “ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ကြွတော်မူရန် လမ်းခရီးကို စီမံပြုပြင်၍ မပြီးမီ စောင့်ဆိုင်း ငံ့လင့်တော်မူပါဦးဘုရား”ဟူ၍ လျှောက်ထားလေ၏။

ထိုအခါ ဗိမ္ဗိသာရ မင်းတရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်၏အကြား ငါးယူဇနာ အလျားရှိသော မြေအရပ်ကို ညီညွတ်အောင် ပြုပြီးလျှင် တယူဇနာ တယူဇနာ၌ စံကျောင်းတော် တဆောင် တဆောင် ဆောက်လုပ်စေပြီးမှ မြတ်စွာဘုရားအား ကြွရောက်တော်မူရန် အခါကြား လျှောက်ထားလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းငါးရာ ခြံရံအပ်လျက် ခရီးထွက်ကြွတော်မူလေ၏။

ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားသည် ငါးယူဇနာရှည်သော လမ်းခရီးကို အဆင်းငါးမျိုးရှိသော ပန်းတို့ဖြင့် ပုဆစ်ဒူးမြုပ်မျှ ကြဲဖြန့်စေ၍ တံခွန်, ကုက္ကား, ရေပြည့်အိုး, ငှက်ပျောပင်ရှင် စသည်တို့ကို စိုက်ထောင် တည်ထားစေလျက် မြတ်စွာဘုရားရှင်အတွက် ထီးဖြူတော် (ဝဲ-ယာ) နှစ်လက်တို့ကို၎င်း, ရဟန်းတော် တပါးတပါးအတွက် ထီးဖြူတော် တလက်စီ တလက်စီကို၎င်း ဆောင်းမိုးစေ၍ မိမိ၏ ဗိုလ်ပါပရိသတ် အခြံအရံနှင့်တကွ ပန်းနံ့သာ စသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်မှုကိုပြုလျက် စံကျောင်းတော် တဆောင် တဆောင်၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ခရီးပန်းဖြေ နားနေတော်မူစေ၍ အလှူကြီးများကို ပေးလှူ၍ ငါးရက်ခရီးဖြင့် သက်သက်သာသာ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ ရောက်အောင် ပင့်ဆောင်လေ၏။

ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ အလုံးစုံသော အဆင်တန်ဆာတို့ဖြင့် မင်္ဂလာလှေဖောင်တော်ကို တန်းဆာဆင်နေစဉ်ပင် ဝေသာလီမင်းများထံသို့ “မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွလာတော်မူပါပြီ၊ လမ်းခရီးကို ပြုပြင် တန်းဆာဆင်ကြပြီးလျှင် လိစ္ဆဝီမင်းအားလုံးတို့ပင် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား ကြိုဆိုမှု ပြုလုပ်ကြစေချင်သည်”ဟူ၍ သတင်းစကား

သဝဏ်လွှာ ပါးလိုက်လေ၏။ လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် ထိုသတင်းကို ကြားသိရ၍ “ငါတို့သည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားထက် နှစ်ဆတိုး ပူဇော်မှုကို ပြုကုန်အံ့”ဟု တိုင်ပင်ညီညွတ်ကြကာ ဝေသာလီပြည်နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်၏အကြား သုံးယူဇနာ အလျားရှိသော မြေအရပ်ကို ညီညွတ်အောင် ပြုကြပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်အတွက် ထီးဖြူတော်လေးလက်, ရဟန်းတော် တပါးတပါးအတွက် ထီးဖြူတော် နှစ်လက်စီ နှစ်လက်စီတို့ကို စီမံကြ၍ ပူဇော်သဘင်ပွဲကြီးယင်လျက် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ လာရောက်ကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကြိုဆို စောင့်တည် နေကြလေကုန်၏။

ထိုအခါ ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားသည် လှေကြီးနှစ်စင်းကို ပေါင်းစပ် (ပေါင်းကူး)၍ ထိုအထက်ဝယ် မဏ္ဍပ်ကို ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် ပန်းဆိုင်း နံ့သာဆိုင်း ကြာယပ် စသည်တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်ပြီးနောက် ထိုလှေဖောင်တော်၌ အလုံးစုံသော ရတနာခုနစ်ပါးဖြင့်ပြီးသော ဘုရားနေရာ ရတနာပလ္လင်တော်ကို ခင်းထား၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရတနာပလ္လင်ထက်၌ ထိုင်နေတော်မူ၏။ ရဟန်းတော် ငါးရာတို့သည်လည်း လှေဖောင်တော်သို့ တက်ပြီးလျှင် သင့်လျော်ရာ မိမိတို့နေရာ၌ နေထိုင်ကြကုန်၏။

ဗိမ္ဗိသာရ မင်းတရားသည် လှေဖောင်တော် ထွက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို လိုက်ပါပို့ဆောင်လတ်သည်ရှိသော် လည်မျိုပမာဏ နက်ဝှမ်းသော ရေအရပ်သို့တိုင်အောင် သက်ဆင်းလိုက်ပါ၍ “ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား.. မြတ်စွာဘုရား ပြန်ကြွတော်မူလာသည်တိုင်အောင် တပည့်တော်သည် ဤဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ စောင့်မျှော်နေပါမည်ဘုရား”ဟူ၍ လျှောက်ထားပြီးမှ လှေဖောင်တော်ကို လွှတ်လိုက်၍ ကမ်းသို့ ပြန်နစ်လေသည်။

အထက်ကောင်းကင်၌ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် အကနိဋ္ဌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် ပူဇော်မှု ပြုကြလေသည်၊ အောက်အရပ်၌ ဂင်္ဂါမြစ်ဝယ် နေကြသည့် ကမ္ဗလနဂါးမင်း, အဿတရနဂါးမင်း အစရှိကုန်သော နဂါးမင်းတို့သည် ပူဇော်မှု ပြုကြလေကုန်သည်။

ဤသို့လျှင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှစွာသော အပူဇော်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်း တယူဇနာမျှသော ခရီးကို ကြွသွားတော်မူ၍ ဝေသာလီမင်းတို့၏ နယ်အတွင်းသို့ သက်ဝင်တော်မူမိလေ၏။

လိစ္ဆဝီမင်းတို့ နှစ်ဆတက် ပူဇော်ကြခြင်း

ထိုအခါ၌ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းဝယ် အသင့်စောင့်ကြိုလျက် ရှိနေကြသော လိစ္ဆဝီမင်းအပေါင်းတို့သည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရား ပြုလုပ်အပ်သော ပူဇော်မှုထက် နှစ်ဆတိုး ပူဇော်မှုကို ပြုကြကုန်လျက် လည်မျိုပမာဏ နက်ဝှမ်းလှသော ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်း သက်ဆင်းကြကာ မြတ်စွာဘုရားကို ကြိုဆိုကြလေသည်။

ပေါက္ခရဝဿမိုး ရွာသွန်းခြင်း

ထိုသို့ မြတ်စွာဘုရားရှင် စီးနင်းလိုက်ပါလာသော လှေဖောင်တော် ဝေသာလီပြည်ဖက် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ ဆိုက်ရောက်သော ခဏမှာပင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ တဂျုန်းဂျုန်း ထစ်ချုန်းလျက် လျှပ်စစ်လျှပ်ပန်းများ ပြက်သန်းထွက်ပေါ်ကာ ကောင်းကင်အပြည့် အမိုက်မှောင်အတိဖြစ်အောင် မြှေးယှက်ညိုမှောင် မိုးတိမ် တောင်တိမ်လိပ်တို့ တရိပ်ရိပ်ထလျက် ကြီးစွာသောမိုးကြီး တက်၍လာလေ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ပဌမလက်ျာခြေတော်ကို ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ ချအပ်လျှင်ပင် ပေါက္ခရ၀ဿမိုးကြီး ရွာသွန်းလေသည်၊ မိုးရေစိုစွတ်လိုသော သူများသာလျှင် မိုးစွတ်ကြ၍ မစိုစွတ်လိုသောသူများ မိုးတပေါက်မျှ မစိုစွတ်ကြကုန်။ ဝေသာလီပြည်အလုံး၌ အချို့နေရာဝယ် ပုဆစ်ဒူးဝန်းနစ်လုမျှ, အချို့နေရာဝယ် ပေါင်လည်မျှ, အချို့နေရာဝယ် ခါးနစ်လုမျှ, အချို့နေရာဝယ် လည်မျိုနစ်မျှ မိုးရေအယဉ်ကြီး တသွင်သွင် စီးသွားလေ၏။ ထိုမိုးရေအယဉ်သည် ပင်ကိုယ်ပကတိက မသိမ်းနိုင် မဆည်းနိုင်ပဲ ထိုထိုအရပ်ဝယ် စွန့်ပစ်အပ်သော သူသေကောင်ပုပ်များကို ဂင်္ဂါမြစ်ရေအယဉ်အတွင်းသို့ ပို့သွင်း တိုက်မျှောအပ်ကုန်၏။ သို့ရကား ဝေသာလီပြည် မြေတပြင်လုံး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ သွားလေသည်။

လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် ဝေသာလီပြည်အကြား သုံးယူဇနာ ဝေးကွာသော ခရီးဝယ် တယူဇနာ တယူဇနာ၌ အသင့်ဆောက်လုပ်ပြီးရှိနှင့်သော စံကျောင်းတော်များတွင် တညဉ့်တည့်စီ ကိန်းစက်တော်မူစေပြီးလျှင် ကြီးစွာသော အလှူကြီးများကို ပေးလှူကြ၍ နှစ်ဆတက် ပူဇော်ကြကာ သုံးရက်ခရီးဖြင့် ဝေသာလီပြည်သို့အရောက် ပင့်ဆောင်ကြလေကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ဝေသာလီပြည်သို့ ရောက်တော်မူလျှင်ပင် သိကြားနတ်မင်းသည် နတ်အပေါင်းခြံရံအပ်လျက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ရှိရာ ဝေသာလီပြည်သို့ သက်ဆင်း လာရောက်လေသည်။ သိကြားနတ်မင်း အမှူးပြုသော တန်ခိုးကြီးမြတ်သည့် နတ်အပေါင်းတို့ ဝေသာလီပြည်ဝယ် စည်းဝေးမိကြသဖြင့် (နဂိုရ်က ဝေသာလီပြည်ဝယ် ဖမ်းစား နှောက်ယှက်နေကြသော) ဘီလူးတို့သည် များသောအားဖြင့် ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ကြကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဝေသာလီပြည် တံခါးဝ၌ ရပ်တည်တော်မူ၍ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကို-

“ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဤရတနသုတ္တန်ကို သင်ချစ်သား သင်ကြားပြီးလျှင် ဗလိနတ်စာ ပူဇော်ဖွယ်ရာများကို အသီးသီး ယူဆောင်စေလျက် လိစ္ဆဝီမင်းသားတို့နှင့် အတူတကွ ဝေသာလီပြည်၏ တံတိုင်းသုံးထပ်အကြား၌ လှည့်လည်၍ ပရိတ်အရံအတားကို ပြုလုပ်ရမည်”-

ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူပြီးလျှင် ရတနသုတ္တန်ကို ဟောကြားတော်မူလေ၏။

အရှင်အာနန္ဒာမထေရ် ပရိတ်အရံအတား ပြုတော်မူခြင်း

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဝေသာလီပြည်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူသော နေ့၌ပင် ဝေသာလီပြည်တံခါးဝယ် ဘေးကြီးသုံးပါးတို့ကို ပယ်ရှားနိုင်ရန် ဟောကြားတော်မူအပ်သော

ဤရတနသုတ်ကို သင်ကြားတော်မူပြီးလျှင် အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် ပရိတ်အရံအတားအလို့ငှါ နှုတ်တော်ရွရွ ဌာန်ကရိုဏ်းပီသစွာ ရွတ်ဆိုတော်မူလျက် မြတ်စွာဘုရား၏ သပိတ်တော်ဖြင့် ရေအပြည့်ထည့်ကာ ယူဆောင်တော်မူပြီးလျှင် ဝေသာလီပြည်အလုံးကို ရေစင်ရေပေါက်များ ကြဲဖျန်းတော်မူလျက် လှည့်လည်တော်မူလေ၏။

အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်သူမြတ်က “ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ”ဟူ၍ ပဌမဂါထာပိုဒ်ကို စ၍ရွတ်လိုက်လျှင်ပင် ရှေးက ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်မှု မပြုမိကြပဲ အမှိုက်ပုံ နံရံအရပ် စသည်တို့၌ မှီတွယ်ကပ်ယပ်နေကြသော ဘီလူး သဘက် ဘုတ် ပြိတ် တစ္ဆေတို့သည်လည်း မြို့တံခါးလေးပေါက်မှ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ကြလေကုန်၏။ တံခါးလေးပေါက် မဆန့်သဖြင့် အချို့မှာ တံတိုင်းကို ချိုးဖောက်၍ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ကြကုန်၏။ ဘီလူး သဘက် ဘုတ် ပြိတ် တစ္ဆေတို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ကြလျှင်ပင် (နဂိုရ်က ရောဂါကပ်ငြိနေသော) လူတို့၏ကိုယ်၌ အနာရောဂါသည် ငြိမ်းအေးလေတော့၏။ ထိုလူအများသည် မိမိတိုအိမ်မှ ထွက်ကြ၍ အလုံးစုံသော ပန်းနံ့သာ စသည်တို့ဖြင့် အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကို ပူဇော်ကြလေကုန်၏။

မြို့လယ်ခန်းမဆောင်၌ မြတ်စွာဘုရားရှင် ရတနသုတ်ကို ဟောတော်မူခြင်း

မင်းနှင့်တကွသော ဝေသာလီ ပြည်သူပြည်သား လူအများသည် မြို့တော်အလယ် လွှတ်ရုံးခန်းမဆောင်ကို နံ့သာမျိုးတို့ဖြင့် အထုံအခိုး မွမ်းမံ လိမ်းကျံကြပြီးလျှင် ဗိတာန်မျက်နှာကြက် ကြက်ကြ၍ တန်းဆာမျိုးစုံ ဆင်ယင်ကြပြီးနောက် ထိုခန်းမဆောင်၌ ဘုရားနေရာ ဗုဒ္ဓါသန ဓမ္မပလ္လင်ကို ခင်းထားကြပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မြို့လယ် လွှတ်ရုံးခန်းမဆောင်သို့ ဝင်တော်မူ၍ ခင်းထားအပ်သော ဗုဒ္ဓါသန ဓမ္မပလ္လင်၌ ထိုင်နေတော်မူ၏၊ ရဟန်းသံဃာ အပေါင်းသည်၎င်း, မင်းတို့သည်၎င်း, တိုင်းသားပြည်သူ လူအပေါင်းတို့သည်၎င်း မိမိတို့နှင့် သင့်လျော်ရာ သင့်လျော်ရာ နေရာအသီးသီး၌

ထိုင်နေကြလေကုန်၏။ သိကြားနတ်မင်းသည်လည်း စတုမဟာရာဇ်နှင့် တာဝတိံသာ နတ်နှစ်ရွာမှ နတ်ပရိသတ်အပေါင်းနှင့်တကွ ဆည်းကပ်လာလေ၏။ အခြားသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဆည်းကပ်လာကြကုန်၏။

အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်သည်လည်း ဝေသာလီ တပြည်လုံးကို လှည့်လည်တော်မူကာ ပရိတ်အရံအတားကို ပြုတော်မူပြီးလျှင် ဝေသာလီ ပြည်သူပြည်သား လူအများတို့နှင့်တကွ ကြွလာတော်မူ၍ သင့်လျော်ရာ အရပ်၌ ထိုင်နေတော်မူလေ၏။

ထိုပရိသတ်အစည်းအဝေး၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ခပ်သိမ်းသော လူနတ်တို့အား ထို (အရှင်အာနန္ဒာအား သင်ကြား ဟောပြတော်မူအပ်သည့်) ရတနသုတ်တော်^*မြတ်ကိုပင် ဟောကြားတော်မူလေ၏။

ယနေ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်တို့ ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်၌ တွေ့မြင်နေရသော ရတနသုတ်ပါဠိတွင် “ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ”မှ စ၍ “ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ”တိုင်အောင်သော စကားရပ်စုကား ရှေးဆရာတို့ ရေးသားတော်မူအပ်သော (အမွှန်း) စုဏ္ဏိယနှင့် နှစ်ဂါထာတို့ ဖြစ်သည်။ “ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ” ဂါထာမှစ၍ “ခီဏံ ပုရာဏံ နဝ နတ္ထိ သမ္ဘဝံ” ဂါထာတိုင်အောင်သော ၁၅-ဂါထာတို့သည် ဘုရားဟော ဂါထာတို့ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး “ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ”စသော ၃-ဂါထာတို့ကား ထိုတရားပွဲ၌ သိကြားနတ်မင်း ရွတ်ဆိုသော ဂါထာတို့ ဖြစ်ကုန်သည်။

ပဌမနေ့ ရတနသုတ္တန် ဒေသနာတရား ဟောကြားပြီးဆုံး နိဂုံးသတ်သောအခါ ဝေသာလီပြည် လိစ္ဆဝီမင်း အပေါင်း၏ တိုင်းသားပြည်သူ ဗိုလ်လူတိုနှင့်တကွ ဆင်းရဲလွတ်ကင်း

* ဤရတနသုတ်တော်အတွက် နာပျော်ကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ပါဠိအနက်ကို အထက် ဓမ္မရတနာအခဏ်း၌ ဖော်ပြထားပါသည်။

ချမ်းသာခြင်းသည် ဖြစ်လေ၏၊ အလုံးစုံသော ဘေးရန် ဥပဒ်တို့သည်လည်း ငြိမ်းအေးကြပေကုန်၏၊ သတ္တဝါပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့၏ သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ခြင်းသည်လည်း ဖြစ်လေ၏။

ထိုအခါ သိကြားနတ်မင်းသည် “မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် ရတနာသုံးပါး၏ ကျေးဇူးဂုဏ်ကို အမှီပြု၍ သစ္စာစကား ဟောကြား မိန့်ဆိုတော်မူသဖြင့် တိုင်းသားပြည်သူ ဗိုလ်လူအပေါင်း ချမ်းသာကြောင်းကို ကောင်းစွာ ပြုတော်မူအပ်လေပြီ။ ငါသည်လည်း တိုင်းသားပြည်သူ ဗိုလ်လူအပေါင်း ချမ်းသာကြောင်းအနေဖြင့် ရတနာသုံးပါး၏ ကျေးဇူးဂုဏ်ကို အမှီပြု၍ တစုံတခု ရွတ်ဆိုမှုကို ပြုသင့်လှပေ၏”ဟု ကြံစည်၍ အဆုံး၌(လာသည့်) “ယာနီဓ ဘူတာနိ” အစရှိသော ၃-ဂါထာကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် ရတနသုတ်တရားကို ဟောကြားတော်မူခြင်း

ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောအတိုင်း သိကြားမင်းသည် ဂါထာ ၃-ခုတို့ကို ရွတ်ဆိုပြီးသောအခါ မြတ်စွာဘုရားကို လက်ျာရစ် လှည့်လည်ရှိခိုး၍ နတ်ပရိသတ်နှင့်တကွ နတ်ပြည်သို့သာလျှင် ပြန်သွားလေ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်ကား ထိုရတနသုတ်ကိုပင် ဒုတိယနေ့၌လည်း ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုအခါ တဖန် သတ္တဝါပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့၏ သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ခြင်းသည် ဖြစ်ပြန်၏။ ဤနည်းအတူ ခုနစ်ရက်မြောက် နေ့တိုင်အောင် ရတနသုတ်ကိုပင် ဟောတော်မူ၏။ နေ့တိုင်း နေ့တိုင်းပင် ပဌမနေ့ ဒုတိယနေ့တို့အတူ သတ္တဝါပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင် ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့ သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ကြလေသည်။

(ဤနေရာ၌။ ။သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ကြသော သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရှစ်သောင်းလေးထောင် ခုနစ်လီဖြစ်၍ (၈၄၀၀၀ x ၇ = ၅၈၈ဝဝဝ) ငါးသိန်း ရှစ်သောင်း ရှစ်ထောင် အရေအတွက်ရှိ၏ဟု အပေါင်းသင်္ချာကို မှတ်ယူရာ၏)။

ပရိတ်ရွတ်ခြင်း အစီအရင်အကြောင်း

ပရိတ် ဟူသည်ကား.. ထက်ဝန်းကျင်မှ ဘေးရန် အန္တရာယ် အသွယ်သွယ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်သော ဘုရားစကားတော်မြတ်များ ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ဆဲ ဘေးရန်အန္တရာယ်, ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့သော ဘေးရန်အန္တရာယ်တို့ကို ငြိမ်းစဲပပျောက် မဖြစ် မရောက်အောင် စောင့်ရှောက် ကာကွယ်တတ်သော ဘုရားစကား သုတ္တန်များသည် “ပရိတ်”မည်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

[ပရိ = သမန္တတော ဘယံ တာယတိ = ရက္ခတီတိ ပရိတ္တံ၊ ပရိ = သမန္တတော = ထက်ဝန်းကျင်မှ။ ဘယံ = ဘေးအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်ကို။ တာယတိ = ရက္ခတိ = ငြိမ်းစဲပပျောက် မဖြစ် မရောက်အောင် စောင့်ရှောက်ကာကွယ်တတ်၏။ ဣတိ = ထို့ကြောင့်။ ပရိတ္တံ = ပရိတ္တမည်၏။ (ပရိတ္တဟူသော ပါဠိမှ ပရိတ်ဟူသော မြန်မာစကား ဖြစ်ပွါးလာလေသည်)။]

မင်္ဂလသုတ်, ရတနသုတ် အစရှိသော ဘုရားဟောသုတ်တော်များသည် ထိုသုတ်တော်များကို ရွတ်ဖတ်သည်ရှိသော် ရွတ်ဖတ်သောသူ, ကြားနာသောသူ နှစ်ဦးလုံးအားပင် မဖြစ်သေးသော (ဖြစ်လတ္တံ့သော) ဘေးအန္တရာယ်တို့ကို မဖြစ်ပေါ်ရအောင် ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ခြင်း, ဖြစ်ပေါ် ရောက်ရှိနေဆဲဖြစ်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့ကို ငြိမ်းစဲပပျောက်အောင် စောင့်ရှောက် ကာကွယ်ခြင်း, ကောင်းကျိုးချမ်းသာ မင်္ဂလာ ကျက်သရေတို့ကို ဖြစ်ပွါးစေခြင်းစသော ဂုဏ်ကျေးဇူး အထူးရှိကြသောကြောင့် (ပရိတ္တ-ဟူ၍) “ပရိတ်”ဟူ၍ အမည်ထူးကို ရရှိသည်။

ထိုပရိတ်တော်များကို ရွတ်ဖတ်ရာ၌ ဖော်ပြရာပါ အကျိုးအာနိသင်တို့ကို ရရှိခြင်းမှာ (က) ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏

အင်္ဂါ ၃-ပါး (သို့မဟုတ်) ၄-ပါး၊ (ခ) ပရိတ်နာယူသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါ ၃-ပါး (သို့မဟုတ်) ၄-ပါး၊ ဤသို့ နှစ်ဖက်အင်္ဂါ ၃-ချက်စီ ၄-ချက်စီ ညီညွတ်မှ ပြည့်စုံရရှိနိုင်ရာသည်။

(က) ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါများ

ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါတို့မှာ ၃-ပါး (တနည်း) ၄-ပါးတို့ ရှိလေသည်။ ထိုတွင်-

(၁) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာကို ကျနမှန်ကန်စွာ ရွတ်ဆိုနိုင်ခြင်း၊

(၂) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို တိကျမှန်ကန်စွာ သိခြင်း၊

(၃) လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို မငဲ့ကွက်ပဲ မေတ္တာကရုဏာတရားကို ရှေ့သွားပြုကာ စင်ကြယ်စွာသော စိတ်ဖြင့် ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်ခြင်း-

ဤသည်တို့ကား ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါ ၃-ပါးတို့တည်း။

တနည်းသော်ကား ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါတို့မှာ-

(၁) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာကို ကျနမှန်ကန်စွာ ရွတ်ဆိုနိုင်ခြင်း၊ (၂) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို တိကျမှန်ကန်စွာ သိခြင်း၊ (၃) လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို ငဲ့ကွက်သောစိတ် မရှိခြင်း၊ (၄) မေတ္တာကရုဏာတရားကို ရှေ့သွားပြုကာ စင်ကြယ်စွာသောစိတ်ဖြင့် ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်ခြင်း-

ဤသို့အားဖြင့် ၄-ပါးရှိ၏ ဟူ၍လည်း ဆိုသင့်ပေ၏။

အကျဉ်းမှတ်ရန် လင်္ကာကား-

က။ (၁) သဒ္ဒါလည်းစင်၊ (၂) အနက်ထင် (၃) သက်ဝင် မေတ္တာထား။

ခ။ ရွတ်ဖတ်သူမှာ၊ အင်သုံးဖြာ၊ မှတ်ပါ ကျမ်းစကား။

ဂ။ (၄) လာဘ်မငဲ့ကွက်၊ ထည့်ကာစွက်၊ မှတ်ချက် အင်လေးပါး။

ဤသို့လျှင် ဖော်ပြရာပါ အင်္ဂါ ၃-ပါး, အင်္ဂါ ၄-ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံစွာ ရွတ်ဖတ်မှသာလျှင် ပရိတ်တော်၏ တန်ခိုးအာနုဘော်မှာ လွန်စွာကြီးမား၍ နာကြားသောသူတို့၏ မျက်မှောက် ပစ္စက္ခဝယ် ဘေးအန္တရာယ် ငြိမ်းပြယ် ကင်းပျောက်လျက် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်နိုင်၏။ ထိုပြဆိုခဲ့ပြီးသော အင်္ဂါ ၃-ပါး, ၄-ပါးတို့နှင့် မပြည့်စုံလျှင် အလိုရှိအပ်သော အကျိုးများ မပြီးစီးနိုင်ဟူ၍ မှတ်ယူသင့်သည်။

[ဤဆိုအပ်ပြီးသော စကားရပ်များ၏ မှီရာကား.. သုဂ္ဂဟိတာတိ အတ္ထဉ္စ ဗျဉ္ဇနဉ္စ ပရိသောဓေတွာ သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂဟိတာ။ သမတ္တာ ပရိယာပုတာတိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ အဟာပေတွာ ပရိပုဏ္ဏံ ဥဂ္ဂဟိတာ၊ အတ္ထမ္ပိ ပါဠိမ္ပိ ဝိသံဝါဒေတွာ သဗ္ဗသော ဝါ ပန အပ္ပဂုဏံ ကတွာ ဘဏန္တဿ ဟိ ပရိတ္တံ တေဇဝန္တံ န ဟောတိ၊ သဗ္ဗသော ပဂုဏံ ကတွာ ဘဏန္တဿေဝ တေဇဝန္တံ ဟောတိ။ လာဘဟေတု ဥဂ္ဂဟေတွာ ဘဏန္တဿာပိ အတ္ထံ န သာဓေတိ၊ နိဿရဏပက္ခေ ဌတွာ မေတ္တံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ ဘဏန္တဿေဝ အတ္ထာယ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ။(ဒီဋ္ဌ ၃၊ ၁၄၉, ၁၅ဝ-မှ)

သုဂ္ဂဟိတာ- ဟူသည်မှာ ပါဠိတော်၏ အနက်ကို၎င်း, ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာကို၎င်း အဖန်ဖန် သုတ်သင်ပြီးလျှင် ကောင်းစွာ သင်ယူအပ်ကုန်၏။ သမတ္တာ ပရိယာပုတာ- ဟူသည်မှာ ပုဒ်အက္ခရာတို့ကို မယုတ်စေမူ၍ ပြည့်စုံစွာ သင်ယူအပ်ကုန်၏၊ မှန်ပါသည်- အနက်ကို၎င်း, ပါဠိကို၎င်း ချွတ်ယွင်းစေ၍ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) လုံးဝ မလေ့လာ မနိုင်နင်းမှုကို ပြု၍ဖြစ်စေ ရွတ်ဖတ်သောသူ၏ ပရိတ်သည် တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသည် မဖြစ်နိုင် (=တန်ခိုးမရှိနိုင်)၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာဖြင့် လေ့လာ နိုင်နင်းအောင်ပြု၍ ရွတ်ဖတ်သောသူ၏ ပရိတ်သည်သာလျှင် တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသည် ဖြစ်နိုင်၏ (=တန်ခိုးရှိ၏)။ လာဘ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်ယူ၍ ရွတ်ဖတ်သူ၏ ပရိတ်သည်လည်း အလိုရှိအပ်သောအကျိုးကို မပြီးစေနိုင်၊ သံသရာဝဋ်မှ ကျွတ်လွတ်ကြောင်းအဖို့၌ တည်၍ မေတ္တာတရား ရှေ့သွားပြုကာ ရွတ်ဖတ်သူ၏ ပရိတ်သာလျှင်

အကျိုးရှိဖို့ရန် ဖြစ်၏၊ ဤအနက်ကို “သုဂ္ဂဟိတာ သမတ္တာ ပရိယာပုတာ” ပုဒ်တို့ဖြင့် ပြ၏။ ။(ဤကား အဋ္ဌကထာ၏ မြန်မာပြန်တည်း)။

မှတ်ချက်။ ။ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပရိတ်ပါဠိတော်ကို အဖွင့်အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ဆရာ၏အထံ၌ ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ကျနမှန်ကန်အောင် ကောင်းစွာ သင်ယူလျက် ရွတ်ပုံရွတ်နည်းပါ လေ့လာပြီးလျှင် ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ဖောက်ပြန်ချွတ်ယွင်း ကျပျောက်ခြင်း အလျှင်းမရှိစေပဲ သဒ္ဒါ,အနက် နှစ်ပါးကို ပိုင်းခြားသိမြင်ကာ ရွတ်ဆိုမှသာ ပရိတ်တော်၏ တန်ခိုးအာနုဘော် ရှိသည်ဖြစ်၍ အလိုရှိအပ်သော ဘေးအန္တရာယ် ကင်းငြိမ်းခြင်းစသော အကျိုးကို မချွတ်ပြီးစေနိုင်၏။

ရွတ်ဆိုသောအခါ ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ချွတ်ယွင်းကျပျောက်ခြင်း, သဒ္ဒါအနက်ကို မသိခြင်း, လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို ငဲ့ကွက်ခြင်းများ ရှိခဲ့ပါမူ ပရိတ်တော်၏ တန်ခိုးအာနုဘော် နည်းပါးသည်ဖြစ်၍ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းငြိမ်းခြင်းစသော အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို ပြီးစေနိုင်မည်မဟုတ်။

စင်စစ်အားဖြင့် သံသရာဝဋ်မှ ကျွတ်လွတ်ထွက်မြောက်ရန် ရည်သန်တောင့်တလျက် မေတ္တာကရုဏာတရား ရှေ့သွားပြုသော စိတ်ကိုထား၍ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို မငဲ့ကွက်ပဲ ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုမှသာ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမြတ်သည်ဖြစ်၍ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းငြိမ်းခြင်းစသော အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို ပြီးစေနိုင်သည်ဟူ၍ မှတ်ယူသင့်သည်၊ ထို့ကြောင့် ပရိတ်ရွတ်ဆိုသောသူသည် လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို မငဲ့ကွက်ပဲ သံသရာဝဋ်မှ ကျွတ်လွတ်ရန် ရည်သန်တောင့်တသော သဘော၌သာ တည်၍ မေတ္တာကရုဏာပြဋ္ဌာန်းသော မဟာကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ကျနမှန်ကန်စွာနှင့် သဒ္ဒါအနက်ကိုလည်း ကောင်းစွာသိရှိကာ ရွတ်ဆိုအပ်ပေ၏။]

ပရိတ်ရွတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပတ္တိ,သမ္ပတ္တိတို့ကို ပြဆိုခြင်း

ပရိတ်ရွတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပျက်စီးခြင်း (=ဝိပတ္တိ)သည်-

(၁) ပယောဂဝိပတ္တိ၊

(၂) အဇ္ဈာသယဝိပတ္တိ-

ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင်-

(၁) ပယောဂဝိပတ္တိဟူသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပျက်စီး ဖောက်ပြန်ခြင်းတည်း။ ပရိတ်ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို မသိခြင်း, ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ကျနမှန်ကန်စွာ မရွတ်ဆိုနိုင်ခြင်းများသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပျက်စီး ဖောက်ပြန်ခြင်း (=ပယောဂဝိပတ္တိ) မည်၏။

(၂) အဇ္ဈာသယဝိပတ္တိဟူသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပျက်စီး ဖောက်ပြန်မှုတည်း။ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို လိုလားတပ်မက် ငဲ့ကွက်လျက် ရွတ်ဆိုခြင်းသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပျက်စီးဖောက်ပြန်မှု (=အဇ္ဈာသယဝိပတ္တိ) မည်၏။

ပရိတ်ရွတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်း (=သမ္ပတ္တိ)သည်-

(၁) ပယောဂသမ္ပတ္တိ၊

(၂) အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိ-

ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင်-

(၁) ပယောဂသမ္ပတ္တိဟူသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပြည့်စုံခြင်းတည်း။ ပရိတ်ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိခြင်း, ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ကျနမှန်ကန်စွာ ရွတ်နိုင်ခြင်းများသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပြည့်စုံခြင်း (=ပယောဂသမ္ပတ္တိ) မည်၏။

(၂) အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိဟူသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပြည့်စုံမှုတည်း။ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို လိုလားတပ်မက် ငဲ့ကွက်ခြင်းမရှိပဲ သံသရာဝဋ်မှ ကျွတ်လွတ်ထွက်မြောက်ကြောင်း အဖို့၌တည်၍ မေတ္တာကရုဏာပြဋ္ဌာန်းသော မဟာကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်းသည် (=အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိ) မည်၏။

[ဤဝိပတ္တိ, သမ္ပတ္တိတို့ကို အာဋာနာဋိယသုတ်ဋီကာမှ ထုတ်နုတ်ဖော်ပြသည်။

မှတ်ချက်။ ။ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဖော်ပြရာပါ ဝိပတ္တိနှစ်ပါးကို ပယ်ရှားစွန့်ပစ်၍ သမ္ပတ္တိနှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံညီညွတ်စွာ ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ ရွတ်ဆိုမှသာလျှင် ပရိတ်တော်တန်ခိုး

အကျိုးအာနိသင်ကို နာယူသောသူတို့ မချွတ် ရရှိနိုင်၏ဟု မှတ်ယူရာ၏။]

အကျဉ်းမှတ်ရန် လင်္ကာ

(၁) သဒ္ဒါအနက်၊ ယိုယွင်းကွက်၊ ပျက်ဘိ ပယောဂ။

(၂) စိတ်နေယွင်းကွက်၊ လာဘ်ကိုမက်၊ ပျက်ဘိ အာသယ။

(၃) သဒ္ဒါနက်ပုံ၊ နှုတ်အာဂုံ၊ ပြည့်စုံ ပယောဂ။

(၄) လာဘ်မငဲ့တုံ၊ မေတ္တာထုံ၊ ပြည့်စုံ အာသယ။

(၅) ပရိတ်ရွတ်သူ၊ အင်္ဂါဟူ၊ မှတ်ယူ ပဏ္ဍိတ။

ပရိတ်ရွတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏အင်္ဂါ ပြီး၏။

**********

(ခ) ပရိတ်နာယူသောပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါများ

ပရိတ်နာယူသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါတို့မှာ ၃-ပါး (တနည်း) ၄-ပါးတို့ ရှိလေသည်၊ ထိုတွင်-

(၁) ပဉ္စာနန္တရိယကံ ငါးပါးတည်းဟူသော ကမ္မန္တရာယ် မရှိခြင်း၊

(၂) နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တည်းဟူသော ကိလေသန္တရာယ် မရှိခြင်း၊

(၃) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံခြင်း-

ဤသည်တို့ကား ပရိတ်နာယူသောပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါ ၃-ပါးတို့တည်း။

တနည်းကား ပရိတ်နာယူသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါတို့မှာ-

(၁) ပဉ္စာနန္တရိယကံငါးပါး တည်းဟူသော ကမ္မန္တရာယ် မရှိခြင်း၊

(၂) နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တည်းဟူသော ကိလေသန္တရာယ် မရှိခြင်း၊

(၃) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊

(၄) ပရိတ်ပါဠိတော်ကို ရိုသေလေးစားစွာ နာယူခြင်း-

ဤသို့အားဖြင့် ၄-ပါးရှိ၏ဟူ၍လည်း ဆိုသင့်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော် (မေဏ္ဍကပဉှခန်း) စာမျက်နှာ ၁၅၅၊ မစ္စုပါသမုတ္တိပဉှခန်း၌-

တီဟိ မဟာရာဇ ကာရဏေဟိ ပရိတ္တံ န ရက္ခတိ ကမ္မာဝရဏေန ကိလေသာဝရဏေန အသဒ္ဒဟနတာယ = မြတ်သောမင်းကြီး.. (၁) ပဉ္စာနန္တရိယကံ တည်းဟူသော ကမ္မန္တရာယ်၏ တားမြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၂) နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တည်းဟူသော ကိလေသန္တရာယ်၏ တားမြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၃) ပရိတ်တရားတော်၌ မယုံကြည်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ ဤအကြောင်းသုံးပါးတို့ကြောင့် ရွတ်ဆိုအပ်သော ပရိတ်တော်သည် နာယူသူတို့အား ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရန် မစောင့်ရှောက်နိုင်ချေ-

ဟူ၍ အရှင်နာဂသေနမထေရ် ဟောကြားတော်မူအပ်လေသည်။ ဤပါဠိတော်ကိုထောက်၍ ထိုပါဠိတော်လာ အကြောင်းသုံးပါးမှ လွတ်ကင်းသောသူတို့အား ပရိတ်တော်သည် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်၏ဟူ၍ မှတ်ယူရာ၏။

အကျဉ်းမှတ်ရန် လင်္ကာ-

(၁) အာနန္တရိ၊ ကံပဉ္စိ၊ မရှိ တအင်္ဂါ။

(၂) နိယတဒိဋ္ဌိ၊ ကိလေသိ၊ မရှိ တအင်္ဂါ။

(၃) သဒ္ဓါတရား၊ ပြည့်စုံငြား၊ မှတ်သား တအင်္ဂါ။

(၄) ရိုသေလေးစား၊ နာယူငြား၊ မှတ်သား တအင်္ဂါ။

(၅) ဤသည့်လေးပါး၊ ပြည့်စုံငြား၊ နာကြား ဘေးကင်းစွာ။

ပရိတ်နာယူသောပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပတ္တိ,သမ္ပတ္တိတို့ကို ပြဆိုခြင်း

ပရိတ်နာယူသောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပျက်စီးခြင်း (=ဝိပတ္တိ)သည်-

(၁) ပယောဂဝိပတ္တိ၊

(၂) အဇ္ဈာသယဝိပတ္တိ-

ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊ ထိုတွင်-

(၁) ပယောဂဝိပတ္တိဟူသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပျက်စီးခြင်းပင်တည်း။ ပရိတ်ပါဠိတော်ကို ရိုသေလေးမြတ်စွာ လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးမှုပြုကာ မနာယူခြင်း, ပရိတ်အာရုံမှတပါး အခြားအာရုံသို့ မိမိစိတ်ကို မသွားစေပဲ ကောင်းမွန် တည်ကြည် ငြိမ်သက်စွာ မနာယူခြင်းများသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပျက်စီးခြင်း (=ပယောဂဝိပတ္တိ) မည်၏။

(၂) အဇ္ဈာသယဝိပတ္တိဟူသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပျက်စီးဖောက်ပြန်မှုတည်း။ ပရိတ်တော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး တန်ခိုးအာနုဘော်တို့ကို မယုံကြည်ခြင်း, ပရိတ်တရားတော်နာ ဖိတ်ကြားလာသူ၏ မျက်နှာကိုသာ ငဲ့ကွက်ထောက်ထားကာ နာယူခြင်းများသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပျက်စီးဖောက်ပြန်မှု (=အဇ္ဈာသယဝိပတ္တိ) မည်၏။

ပရိတ်နာယူသောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်း (=သမ္ပတ္တိ)သည်—

(၁) ပယောဂသမ္ပတ္တိ၊

(၂) အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိ-

ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊ ထိုတွင်-

(၁) ပယောဂသမ္ပတ္တိဟူသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပြည့်စုံခြင်းပင်တည်း။ ပရိတ်ပါဠိတော်ကို ရိုသေလေးမြတ်စွာ လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးကာ နာယူခြင်း, ပရိတ်အာရုံမှတပါး အခြားအာရုံသို့ မိမိစိတ်ကို မသွားစေပဲ ကောင်းမွန်တည်ကြည် ငြိမ်သက်စွာ နာယူခြင်းများသည် လုံ့လအားထုတ်မှု၏ ပြည့်စုံခြင်း (=ပယောဂသမ္ပတ္တိ) မည်၏။

(၂) အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိဟူသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပြည့်စုံမှုတည်း။ ပရိတ်တော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး တန်ခိုးအာနုဘော်တို့ကို ယုံကြည်ခြင်း, ပရိတ်တရားတော်နာ ဖိတ်ကြားလာသောသူ၏ မျက်နှာကို ငဲ့ကွက်ထောက်ထား၍ မဟုတ်ပဲ ကောင်းမွန်သော ကုသိုလ်သမ္မာဆန္ဒဖြင့် နာယူခြင်းများသည် အလိုဆန္ဒ၏ ပြည့်စုံမှု (=အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိ) မည်၏။

ပရိတ်တရားတော်ကို နာယူသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ရှေးဖော်ပြရာပါ ဝိပတ္တိနှစ်ပါးကို ပယ်စွန့်ပစ်၍ သမ္ပတ္တိ နှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံညီညွတ်စွာ နာယူအပ်၏၊ ထိုသို့ နာယူမှသာလျှင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းခြင်း အစရှိသော ပရိတ်တော်၏ အကျိုးအာနိသင်ကို မချွတ် ရရှိနိုင်ရာ၏ဟု မှတ်ယူရာ၏။

ပရိတ်ရွတ်ဖတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဝိပတ္တိနှစ်ပါးနှင့် သမ္ပတ္တိနှစ်ပါး ဖြစ်ခြင်းကို ရနိုင်ဘိသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပရိတ်နာယူသော ပုဂ္ဂိုလ်၌လည်း ဝိပတ္တိနှစ်ပါးနှင့် သမ္ပတ္တိနှစ်ပါး ဖြစ်ခြင်းကို ရနိုင်၏။

ပရိတ်ရွတ်ခြင်း အစီအရင်အကြောင်း ပြီး၏။

**********

အာဏာတန်ခိုး ထူးခြားထက်မြက်သော ပရိတ်တော်များ

(၁) ရတနသုတ် ပရိတ်တော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့လျက် တရားနာယူသူ နတ်လူဗြဟ္မာ ပရိသတ်ပေါင်း ငါးသိန်း ရှစ်သောင်း ရှစ်ထောင်တို့ကို မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ ရစေ ရောက်စေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤရတနသုတ် ပရိတ်တော်မှာ လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

(၂) မင်္ဂလသုတ်ပရိတ်တော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့လျက် မရေမတွက်နိုင်လောက်အောင် များပြားလှစွာသော တရားနာယူသူ နတ်လူဗြဟ္မာအပေါင်းကို မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ ရစေ ရောက်စေ၏။

ထို့ကြောင့် ဤမင်္ဂလသုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

(၃) မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင်ပင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့လျက် တောကျောင်းနေ ရဟန်းငါးရာတို့ကို အာသဝေါကုန်ခန်း ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရစေ ရောက်စေ၏။ မေတ္တသုတ်အတွင်း၌ ပါဝင်သည့် (၁၆) တဆယ့်ခြောက်ပါး ကျင့်ဝတ်များကို ပြည့်စုံအောင် ကျင့်ခဲ့ပါလျှင် မချွတ်ပင် မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို ရရှိနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ဤမေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

(၄) ခန္ဓသုတ် ပရိတ်တော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင်ပင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့လျက် အလုံးစုံသော အဆိပ်အမျိုးမျိုးနှင့် ဘေးရန်ဥပဒ်အန္တရာယ်ကို အခါခပ်သိမ်း ပယ်ရှားတားမြစ်နိုင်၏။ ထိုခန္ဓသုတ်အတွင်း၌ ဘုရားဂုဏ်, တရားဂုဏ်, သံဃဂုဏ် မေတ္တာတရားများလည်း ပါဝင်နေသဖြင့် ထူးကဲမြင့်မြတ် လှပေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤခန္ဓသုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

(၅) ဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင်ပင် အာဏာစက် ပြန့်နှံလျက် ဘေးရန်အန္တရာယ်မှ လွတ်ကင်းစေနိုင်၏။ ဓဇဂ္ဂသုတ်အတွင်း၌ ပါဝင်သော ဘုရားဂုဏ်, တရားဂုဏ်, သံဃဂုဏ်တော်များကို အာရုံပြု၍ အောက်မေ့ပွါးများလျှင် စိတ်ဉာဏ်ကြီးထွားခြင်း, နတ်ပြည်မှာ ကမ္ဘာသုံးသောင်း ဖြစ်ရခြင်း, သိကြားနတ်မင်း အကြိမ်ပေါင်းရှစ်ဆယ် ဖြစ်ရခြင်း, စကြဝတေးမင်း အကြိမ်တထောင် ဖြစ်ရခြင်း, ပဒေသရာဇ်မင်း ဧကရာဇ်မင်း အကြိမ်ပေါင်း မရေတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်ရခြင်း, ဖြစ်လေရာဘဝတို့၌ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝချမ်းသာလျက် ရရှိပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာများ မပျက်စီးနိုင်ခြင်း, ကမ္ဘာတသိန်းတိုင်တိုင်

အပါယ်လေးပါးသို့ မလားမရောက်ရခြင်း, နောက်ဆုံး ပစ္ဆိမဘဝ၌ အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်မြောက်အောင် ရောက်ရခြင်း, ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့မှု မဖြစ်ခြင်း, ကိုယ်တုန်လှုပ်မှု မဖြစ်ခြင်း, မွှေးညှင်းရွှင်ပျ ကြက်သီးထမှု မဖြစ်ခြင်းစသော အကျိုးများကို ပေးစွမ်းနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဤဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

(၆) ဗောဇ္ဈင်သုတ် ပရိတ်တော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင်ပင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့လျက် ဘေးရန်အန္တရာယ်များကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။ ဗောဇ္ဈင်သုတ်အတွင်း၌ ပါဝင်သော ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး တရားတို့ကို ပြည့်စုံအောင် ထူထောင်ပွါးများခဲ့လျှင် ယခုဘဝမှာပင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ ရနိုင်ရောက်နိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဤဗောဇ္ဈင်သုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

(၇) အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီး လေးပါးတို့ကိုယ်တိုင် အာဋာနာဋ-မည်သော နတ်မြို့တော်၌ စည်းဝေးကြလျက် ခုနစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့၏ ကျေးဇူးဂုဏ်ကို အာရုံပြု၍ ရှိခိုးပြီးမှ ဤအာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်ကို ဆိုကြပြီးလျှင် “မြတ်စွာဘုရား၏ ဓမ္မစက်, ငါတို့၏ အာဏာစက်ကို မနာယူကုန်သော နတ်ဆိုးနတ်ကြမ်းတို့အား ဤမည်ဤမည်သော နတ်တို့၏ အပြစ်ဒဏ်ထားမှုကို ပြုကုန်အံ့”ဟူ၍ ရာဇအမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရား ထံတော်မှောက်သို့ ကြီးစွာသော အစောင့်အရှောက် နတ်စစ်သည် ဗိုလ်ပါတို့ဖြင့် လာရောက်ကြလျက် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား အပ်နှင်းအပ်သည့် နတ်မင်းကြီးလေးပါး၏ တရားမန္တာန်ဖြစ်သည့်အပြင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ရဟန်းတို့အား တဖန်ပြန်ကြား ဟောဆိုအပ်သည့် ကြီးစွာသော အရံအတား ပရိတ်တော် မြတ် ဖြစ်လေသည်။ တန်ခိုးအာဏာလည်း ကြီးမား ပြင်းထန်လှသည်၊ ထို့ကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာ၌ ဤဆိုလတ္တံ့သောအတိုင်း

အာဋာနာဋိယသုတ်ကို ရွတ်ဆိုရမည့် အစီအရင်ကို ဖော်ပြထားလေသည်။ ၎င်းမှာ-

ဘုတ်ပြိတ်နတ်ကြမ်း ဖမ်းစားထားသူ လူနာအတွက် အစဦးစွာ အာဋာနာဋိယသုတ်ကို မရွတ်ဆိုရ၊ မေတ္တသုတ်, ဓဇဂ္ဂသုတ်, ရတနသုတ် ဤသုတ်တို့ကို ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် ရွတ်ဆိုရမည်၊ ထိုသို့ ရွတ်ဆိုသဖြင့် အဖမ်းအစားမှုမှ လွတ်လျှင်လည်း အပြစ်မရှိ ကောင်းမြတ်လှ၏၊ အာဋာနာဋိယသုတ်ကို ရွတ်ဖွယ်မလို။

မေတ္တသုတ်, ဓဇဂ္ဂသုတ်, ရတနသုတ်တို့ကို ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် ရွတ်ဆို၍မှ မလွတ်သော်သာ အာဋာနာဋိယသုတ်ကို ရွတ်ဆိုရမည်။ ထိုအာဋာနာဋိယသုတ်ကို ရွတ်ဆိုမည့် ရဟန်းသည် မုံ့ညက်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော မုံ့ကို၎င်း, သားငါးကို၎င်း မစားရ၊ သုသာန်၌ မနေရ၊ အကြောင်းကား ထိုသို့ မုံ့ညက်မုံ့ကို စားလျှင်၎င်း, သားငါးကို စားလျှင်၎င်း, သုသာန်၌ နေလျှင်၎င်း ဘုတ် ပြိတ် နတ်ကြမ်းတို့ ထိုရဟန်းကိုပင် ပူးဝင်ခွင့်ရမည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ပရိတ်ရွတ်ရမည့်နေရာကို နနွင်းဖြင့် လိမ်းပြီးလျှင် နေရာထိုင်ခင်း သန့်ပြန့်စွာ ခင်းထားရမည်။

ပရိတ်ရွတ်မည့်ရဟန်းကို ကျောင်းမှ အိမ်သို့ပင့်ဆောင်သော လူများသည် လေးမြား ကာ လက်နက် ဓားလှံတို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက် ပင့်ဆောင်ရမည်။ (အိမ်သို့ ရောက်သောအခါ ပရိတ်ရွတ်သော ရဟန်းသည်) ဟင်းလင်းအပြင် လွင်တီးခေါင်၌နေ၍ ပရိတ်မရွတ်ရ၊ ဝင်တံခါး လေသာတံခါးများကို ပိတ်၍ ထိုင်နေလျက် လက်နက်စွဲကိုင်သော သူများဖြင့် ဝန်းရံအပ်လျက် မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ကို ရှေ့သွားပြုပြီးလျှင် ပရိတ်ကို ရွတ်ရမည်။ အစီအစဉ်မှာ..

ရှေးဦးစွာ မကျန်းမာသူကို သိက္ခာပုဒ်များကို ဆောက်တည်စေ၍ သီလ၌တည်ပြီးသော သူနာအား ပရိတ်အရံအတားကို

ပြုရမည် (=ပရိတ်ရွတ်ပေးရမည်)။ ဤနည်းဖြင့်လည်း ဘုတ်ပြိတ်နတ်ကြမ်း ဖမ်းစားသူကို လွတ်စေရန် မတတ်နိုင်က မကျန်းမာသူကို ကျောင်းတိုက်သို့ ယူဆောင်သွားပြီး စေတီတော်ယင်ပြင်၌ လျောင်းစေရမည်၊ စေတီတော်အား နေရာတော်ဖြင့် ပူဇော်ခြင်း, ဆီမီးညှိထွန်း ပူဇော်ခြင်း, စေတီတော်ယင်ပြင်ကို တံမြက်လှည်းခြင်း အမှုများ ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ရှေးဦးစွာ “ဒိဝါ တပတိ အာဒိစ္စော” အစရှိသည့် သဗ္ဗမင်္ဂလိကဂါထာ- အစရှိသော မင်္ဂလာရှိသည့် တရားဂါထာ, စုဏ္ဏိယများကို ရွတ်ဆိုရမည်။ သံဃာတော်အားလုံး စည်းဝေးညီမူမိကြောင်း ကြွေးကြော်ရမည်။

ကျောင်းတိုက်၏ အနီးရှိ တောအုပ်၌ အကြီးအကဲသစ်ပင် (=တောစိုးသစ်ပင်) ရှိလိမ့်မည်။ ထိုတောစိုးသစ်ပင်သို့ သွားရောက်၍ “ရဟန်းသံဃာတော်သည် သင် ရုက္ခစိုးနတ်မင်းတို့၏ လာရောက်ခြင်းကို တောင့်တနေပေ၏”ဟူ၍ ပြောဆို ဖိတ်ခေါ်ရမည်၊ (ခပ်သိမ်းသော ရဟန်းတို့ စည်းဝေးရာအရပ်၌ မလာရောက်ပဲ မနေနိုင်)။

ထို့နောင်မှ ဘုတ်ပြိတ် ဖမ်းစားအပ်သော သူနာကို “သင်သည် အဘယ်အမည် ရှိသူနည်း”ဟူ၍ မေးရမည်။ အမည်ကို ဖြေကြား ပြောဆိုအပ်သည်ရှိသော် ချင်းပြောသောအမည်ဖြင့်ပင် ခေါ်ဝေါ်ကာ (ဥပမာ ပူးဝင်သူ နတ်ကြမ်းသည် နရဒေဝ-အမည်ရှိသူ ဖြစ်ခဲ့လျှင်)-

“အချင်းနရဒေ၀.. သင့်အား ပန်းနံ့သာ ပူဇော်ခြင်းစသော ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖို့, နေရာတော်ပူဇော်ခြင်း ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖို့, ဆွမ်းလှူခြင်း ကောင်းမှုကုသိုလ် အဖို့များကို ပေးအပ်၏၊ ရဟန်းသံဃာတော်များက သင့်အား တရားလက်ဆောင်အလို့ငှါ မင်္ဂလာတရားစကားများ ဟောကြား ရွတ်ဆိုအပ်လေပြီ၊ ရဟန်းသံဃာတော်၌

ရိုသေလေးစားသောအားဖြင့် သင်သည် ဤသူနာကို လွှတ်လော့”-

ဟူ၍ မေတ္တာရပ်ခံကာ လွှတ်စေရမည်၊ ဤနည်းဖြင့်မှ မလွှတ်ခဲ့သော် သမ္မာဒေ၀ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များအား “အသင် သမ္မာဒေဝ နတ်မင်းများ အသိဖြစ်ကုန်၏၊ ဤနတ်ကြမ်းသည် ငါတို့၏ မေတ္တာစကား ပြောကြားသည်ကို မလိုက်နာ၊ သို့အတွက် ငါတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အာဏာတော်မြတ်ကို ပြုကြရတော့မည်”ဟု တိုင်ကြား ပြောဆိုပြီးလျှင် အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုရမည်။

ဤဆိုအပ်ပြီးသည်ကား လူတို့အတွက် အစီအရင်ဖြစ်သည်။ ဘီလူးနတ်ကြမ်း အဖမ်းခံရသောသူသည် အကယ်၍ ရဟန်းဖြစ်ခဲ့လျှင် နေရာများကို ဆေးကြောသုတ်သင် စင်ကြယ်အောင် ပြုပြီးလျှင် ရဟန်းသံဃာတော်အားလုံး စည်းဝေးညီမူရန် ဖိတ်မန်ကြွေးကြော်၍ နံ့သာပန်း ပူဇော်ခြင်းအစရှိသော ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖို့ကို အမျှပေးဝေပြီးလျှင် ရှေးနည်းအတူ အာဋာနာဋိယပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုရမည်။ ဤကား ရဟန်းလူနာတို့အတွက် အစီအရင်တည်း။

ဤဆိုအပ်ပြီးသည့်အတိုင်း အာဋာနာဋိယသုတ် အဋ္ဌကထာ၌ ပရိကံအစီအရင်ကို ခမ်းနား ကျယ်ပြန့်စွာ ဖော်ပြထားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤအာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်မှာလည်း လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားလှသော ပရိတ်တော်ဖြစ်၏။

ထို့အတူ ကြွင်းကျန်သောသုတ်ပရိတ်တော်များမှာလည်း အသီးအသီး လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားကြကုန်၏။ ဤအရာ၌ အချုပ်အားဖြင့် ရေးသားဖော်ပြရလျှင် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သည့် နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်စကားတော်သည် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းတိုင်အောင်

အာဏာစက် ပြန့်နှံ့လျက် လောကီ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသော အကျိုးကို ပွါးတိုးစည်ပင်စေနိုင်၏။ ဘေးရန်အန္တရာယ်များကို ပယ်ရှားတားမြစ်နိုင်၏၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်အောင် ကျေးဇူးပြုနိုင်သဖြင့် စကားတကာတို့ထက် အမြတ်ဆုံးလည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်စကားတော်မှာ လွန်စွာ အာဏာတန်ခိုး ထက်မြက်ထူးခြား ကြီးမားတော်မူ၏ဟု မမှိတ်မသုန် ယုံကြည်မှတ်သားရာ၏။

ယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘာသတေ ဝါစံ၊

ခေမံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ။

ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ၊

သာ ဝေ ဝါစာနမုတ္တမာ။

ဗုဒ္ဓေါ = သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ အမည်ရသည့် လောကထွတ်ထား မြတ်စွာဘုရားသည်။ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ = နိဗ္ဗာန်ထုတ်ချောက် ရောက်စိမ့်သောငှါ။ ဒုက္ခဿ = စက်သံသာရ ဝဋ်ဒုက္ခ၏။ အန္တကိရိယာယ = ကမ္ပတ်ပိတ်ဖုံး အဆုံးကိုပြုခြင်းငှါ။ ခေမံ = ဘေးနှင့်မစပ် ဥပဒ်ကင်းစင်သော။ ဝါစံ = နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်တွင်ခေါ် အကြင် စကားတော်ကို။ ဘာသတေ = ကရုဏာရှေ့ထား ဟောကြားတော်မူ၏။ သာ ဝါစာ = ပိဋကသုံးသွယ် နိကာယ်ငါးပါး ထိုဘုရားစကားတော်သည်။ ဝေ = စင်စစ်။ ဝါစာနံ = စကားတကာတို့ထက်။ ဥတ္တမာ = အပြစ်ကင်းလတ် ချီးမွမ်းအပ်၍ မြတ်ထွတ်လှပါပေ၏။ ။(သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ မျက်နှာ ၁၉၁-မှ)။

အလောင်းတော် သင်္ခပုဏ္ဏားဝတ္ထုကို ဟောတော်မူခြင်း

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် လဝက် (=တဆယ့်ငါးရက်)ပတ်လုံး ဝေသာလီပြည်၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူပြီးနောက် လိစ္ဆဝီမင်းအပေါင်းတို့အား “ငါတို့ သွားတော့ကုန်အံ့”ဟူ၍

ခွင့်ပန်စကား မိန့်ကြား သိစေတော်မူလေ၏။ ထိုအခါ လိစ္ဆဝီမင်းအပေါင်းတို့သည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းတရားထက် နှစ်ဆတက်လွန်ကဲသော ပူဇော်သက္ကာရမှုဖြင့် တဖန် သုံးရက်ခရီးဖြင့်ပင် မြတ်စွာဘုရားကို ဂင်္ဂါမြစ်ဆိပ်သို့အရောက် ပင့်ဆောင်ကြလေကုန်၏။

ထိုအခါ ဂင်္ဂါမြစ်၌ ဖြစ်ပွါးနေထိုင်ကြကုန်သော နတ်နဂါးမင်းတို့သည် “လူတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ကြီးစွာသော ပူဇော်သက္ကာရမှုကို ပြုကြကုန်၏၊ ငါတို့သည် အဘယ့်ကြောင့် မပြုလုပ်ပဲ ရှိကုန်အံ့နည်း၊ ပြုလုပ်ကြကုန်အံ့သည်သာ”ဟု ကြံစည် တိုင်ပင်ကြကုန်လျက် ရွှေလှေ ငွေလှေ ပတ္တမြားလှေတို့ကို ဖန်ဆင်းကြပြီးလျှင် ထိုလှေတို့၌ ရွှေပလ္လင် ငွေပလ္လင် ပတ္တမြားပလ္လင်တို့ကို ခင်းထားကြ၍ ဂင်္ဂါမြစ်ရေ တပြင်လုံးကို အဆင်းငါးပါးရှိသော ကြာမျိုးတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသည်ကို ပြုကြပြီးနောက် “ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား.. တပည့်တော်တို့အား သနားချီးမြှောက်မှု ပြုတော်မူပါကုန်ဘုရား”ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားကို လျှောက်ထား တောင်းပန်ကြလေကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နဂါးမင်းတို့ လျှောက်ထား တောင်းပန်ချက်ကို လက်ခံတော်မူပြီးလျှင် နဂါးမင်းတို့ ဖန်ဆင်းအပ်သော ရတနာလှေတော်ထက်သို့ တက်တော်မူလေ၏၊ ရဟန်းငါးရာတို့သည်လည်း ရတနာလှေ ငါးရာထက်သို့ အသီးအသီး တက်စီးတော်မူကြလေကုန်၏။ နဂါးမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရဟန်းသံဃာနှင့်တကွ နဂါးပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ကြလေကုန်၏။ ထိုနဂါးပြည် ဘုံဗိမာန်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ညဉ့်သုံးယံပတ်လုံး နဂါးပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူ၏။ နောက်တနေ့၌ နဂါးမင်းတို့သည် နတ်၌ဖြစ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ဖြင့် ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာအား ကြီးစွာသော အလှူဒါနကို ပေးလှူကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အနုမောဒနာတရား ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် နဂါးပြည်မှ ထွက်ကြွတော်မူခဲ့လေ၏။

ဘုမ္မဇိုဝ်းနတ်တို့သည် “လူတို့သည်၎င်း, နဂါးတို့သည်၎င်း မြတ်စွာဘုရားအား ကြီးစွာသော ပူဇော်သက္ကာရမှုကို ပြုကြကုန်၏။

ငါတို့သည် အဘယ့်ကြောင့် မပြုလုပ်ပဲ ရှိကုန်အံ့နည်း၊ ပြုလုပ်ကြကုန်အံ့သည်သာ”ဟု ကြံစည် တိုင်ပင်ကြကုန်လျက် တောအုပ် သစ်ပင် တောင် စသည်တို့၌ အလွန့်အလွန် ကောင်းမွန်သော ထီးတို့ကို စိုက်ထောင်လွှင့်ထူကာ ပူဇော်ကြလေကုန်၏။ ဤနည်းဖြင့်ပင် အကနိဋ္ဌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် ကြီးစွာသော ပူဇော်သက္ကာရအထူးသည် ဖြစ်လေ၏။ ဗိမ္ဗိသာရ မင်းတရားသည်လည်း လိစ္ဆဝီမင်းတို့က မြတ်စွာဘုရား ပြန်ကြွတော်မူသောအခါ ပြုလုပ်အပ်သော ပူဇော်သက္ကာရထက် နှစ်ဆတက် ပြုလုပ်ပူဇော်ကာ ရှေး ဆိုအပ်ပြီးနည်းအတိုင်း ငါးရက်ခရီးဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်သို့အရောက် ပင့်ဆောင်လေ၏။

(ဤ၌။ ။ရာဇဂြိုဟ်မှ ဂင်္ဂါမြစ်သို့အရောက် ၅-ယူဇနာ, ဂင်္ဂါမြစ်ရေပြင် ၁-ယူဇနာ, ဂင်္ဂါမြစ်မှ ဝေသာလီပြည်သို့အရောက် ၃-ယူဇနာ = ပေါင်းလျှင် ၉-ယူဇနာခရီး ရှိသည်ကို သတိပြု မှတ်သားထားရာ၏)။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်သို့ ရောက်တော်မူလတ်သည်ရှိသော် နေလွဲအခါ၌ ညီမူရာ တန်ဆောင်းဝန်း (=ခန်းမဆောင်)၌ စည်းဝေးညီမူကြသော ရဟန်းတို့၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းစကား အကြားအကြား၌-

“ငါ့ရှင်တို့.. ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ အာနုဘော်တော်ကား အံ့ဖွယ်ရှိပါပေစွာ့၊ ယင်းသည့် မြတ်စွာဘုရားကို ရည်ညွှန်း၍ ဂင်္ဂါမြစ်၏ ဤမှာဖက်ကမ်း ငါးယူဇနာ, ထိုမှာဖက်ကမ်း သုံးယူဇနာ ဤသို့ ရှစ်ယူဇနာရှိသော မြေအဖို့ကို နိမ့်ရာအရပ် မြင့်ရာအရပ် နှစ်ရပ်လုံး ညီညွတ်အောင်ပြု၍ သဲဖြူခင်းထားပြီးလျှင် ပန်းများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်ပေ၏။ ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်း၌လည်း တယူဇနာ ပမာဏရှိသော ရေအပြင်ကို အဆင်းငါးပါးရှိသော ကြာပန်းတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်ပေ၏၊ အကနိဋ္ဌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် အလွန့်အလွန် ကောင်းမွန်သော နတ်ထီးဖြူ ဗြဟ္မာ့ထီးဖြူတို့ကို စိုက်ထောင် လွှင့်ထူအပ်ပေကုန်၏”-

ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမှုနှင့်စပ်သော ကျေးဇူးစကား ဖြစ်ပွါးခဲ့လေသည်။ (ကမ္မဋ္ဌာန်းစကား၏ အကြားအကြား၌ ရဟန်းတော်များသည် ဆိုအပ်ပြီးသည့်အတိုင်း မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး စကားကို ပြောကြားနေကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်)။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူ၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်တော်မှ ထွက်ကြွတော်မူကာ ထို ခဏအား လျော်စွာသော တန်ခိုးပြာဋိဟာဖြင့် ညီမူရာ တန်ဆောင်းဝန်း (=ခန်းမဆောင်)အတွင်း အသင့်ခင်းထားအပ်သော ဘုရားနေရာတော်၌ ထိုင်နေတော်မူပြီးလျှင် “ချစ်သားရဟန်းတို့.. သင်ချစ်သားတို့သည် ယခု ငါဘုရား ကြွလာသောအခါ၌ အဘယ်မည်သော စကားဖြင့် စည်းဝေးညီမူ၍ နေကြကုန်သနည်း”ဟူ၍ မေးတော်မူလေ၏။ ရဟန်းများက အကြောင်းအလုံးစုံကို ပြန်ကြား လျှောက်ထားကြသောအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်-

“ချစ်သားရဟန်းတို့.. ဤပူဇော်သက္ကာရမှုအထူးသည် ငါဘုရား၏ ဗုဒ္ဓအာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ နဂါး, နတ်, ဗြဟ္မာတို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား ရှေးအတိတ်အခါ၌ အနည်းငယ်မျှ စွန့်ကြဲလှူဒါန်းခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏”-

ဟူ၍ အရိပ်အမြွက်စကား မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ရဟန်းတော်များက “ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား.. တပည့်တော်တို့သည် ထိုအနည်းငယ်မျှ စွန့်ကြဲလှူဒါန်းခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မသိကြပါကုန်၊ ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား.. တပည့်တော်များ တောင်းပန်ပါကုန်၏။ ဘုန်းတော်သခင် ရှင်တော်ဘုရားသည် တပည့်တော်တို့အား ထိုအကြောင်းကို ကွဲကွဲပြားပြား ပိုင်းခြားသိနိုင်အောင် ဟောကြားတော်မူပါလော့”ဟူ၍ တောင်းပန်စကား လျှောက်ထားသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဆိုလတ္တံ့သောအတိုင်း အတိတ်ဝတ္ထုကို ဟောကြားတော်မူ၏-

ရဟန်းတို့.. ရှေး၌ဖြစ်ဘူး အကြောင်းထူးကား တက္ကသိုလ်ပြည်၌ သင်္ခအမည်ရှိသော ပုဏ္ဏားတဦးသည် ရှိ၏။ ထိုသင်္ခပုဏ္ဏား၏ အရွယ်အားဖြင့် တဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ်ရှိသော သုသီမမည်သော သားလုလင် တယောက်သည် ရှိ၏။ ထိုသုသီမမည်သော သားသည် တနေ့သ၌ ဖခင်ထံသို့ ကပ်ရောက်ပြီးလျှင် ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးရပ်တည်လေ၏။ ထိုသုသီမသားကို ဖခင် သင်္ခပုဏ္ဏားက “ချစ်သားသုသီမ.. အကြောင်းထူး အသို့ ရှိသနည်း”ဟု မေးမြန်းလတ်သော် သုသီမသားလုလင်သည် “အို ဖခင်.. အကျွန်ုပ်သည် ဗာရာဏသီပြည်သို့သွား၍ အတတ်ပညာများကို သင်ကြားလိုပါသည်”ဟု ပြန်ကြား ပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါ ဖခင်သင်္ခပုဏ္ဏားသည် “ချစ်သားသုသီမ.. ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့လျှင် ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဤအမည်ရှိသော ပါမောက္ခ ပုဏ္ဏားဆရာကြီးသည် ငါ၏သူငယ်ချင်း ဖြစ်ပေသည်၊ ထိုပါမောက္ခ ပုဏ္ဏားဆရာကြီးထံသို့ သွားရောက်၍ အတတ်ပညာများကို သင်ကြားလော့”ဟု ပြောဆို၍ သုသီမ သားလုလင်အား အသပြာတထောင်ကို ပေးအပ်လိုက်လေသည်။

သုသီမလုလင်သည် ထိုအသပြာတထောင်ကို ယူဆောင်ပြီးလျှင် မိဖနှစ်ပါးကို ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးခဲ့၍ အစဉ်သဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ဗာရာဏသီပြည်သို့ရောက်၍ ဆရာ့ထံပါး ခစားဆည်းကပ်သူတို့ လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် အစီအရင်အတိုင်း ပါမောက္ခ ပုဏ္ဏားဆရာကြီးထံသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို (တက္ကသိုလ်ပြည်မှ သင်္ခပုဏ္ဏား၏ သားဖြစ်ကြောင်း) ပြောကြား အပ်နှင်းလေ၏။ ပါမောက္ခဆရာကြီးသည် “ငါ့သူငယ်ချင်း၏ သားပေတကား”ဟု သုသီမလုလင်ကို လက်ခံပြီးလျှင် အလုံးစုံသော ဧည့်သည်ဝတ်ကို ပြုလုပ်ဧည့်ခံလေ၏။

သုသီမလုလင်သည် ခရီးပန်းခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ပြီးလျှင် ပါလာသော ငွေအသပြာ တထောင်ကို ပါမောက္ခဆရာကြီး၏ ခြေရင်း၌ ချထား၍ အတတ်ပညာများ သင်ကြားရန်အခွင့်ကို တောင်းခံလေ၏။ ဆရာကြီးသည် အခွင့်ပြုကာ

အတတ်ပညာများကို သင်ကြားစေ၏။ သုသီမလုလင်သည် ပါရမီရှင်ပီပီ လျင်မြန်စွာလည်း သင်ယူလျက်, များများလည်း သင်ယူလျက်, သင်ယူပြီးတိုင်းသော အတတ်ပညာများကိုလည်း ရွှေခွက်၌ထည့်အပ်သော ခြင်္သေ့ဆီပမာ မပျောက်မပျက်ရအောင် ဆောင်ယူလျက် (သူတပါးတို့) ဆယ့်နှစ်နှစ်ကြာအောင် သင်ယူရသော အတတ်ပညာများကို နှစ်လ သုံးလဖြင့်ပင် ပြီးဆုံးတတ်မြောက်အောင် သင်ကြားလေ၏။

သုသီမလုလင်သည် ဝေဒကျမ်းများကို ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်မှု ပြုလတ်သည်ရှိသော် အစနှင့် အလယ်ကိုသာ တွေ့မြင်ရ၍ အဆုံးကိုကား မတွေ့မြင်ရပဲ ရှိလေသည်။ ထိုအခါ ပါမောက္ခဆရာကြီးထံသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် “အို ဆရာကြီး.. ဤဝေဒကျမ်းလာ အတတ်ပညာ၏ အစနှင့် အလယ်ကိုသာ အကျွန်ုပ် တွေ့မြင်ရပါသည်၊ အဆုံးကို မကွေ့မြင်ရပါ”ဟူ၍ ပြောဆိုလေသော် ပါမောက္ခ ဆရာကြီးကလည်း “ချစ်သား.. ငါသည်လည်း သင်ကဲ့သို့ပင် အစနှင့် အလယ်ကိုသာ တွေ့မြင်ရ၍ အဆုံးကိုကား မတွေ့မြင်ရပါ”ဟူ၍ ပြန်ကြားပြောဆိုလေ၏။ “ဆရာကြီး.. ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့လျှင် အဘယ်သူသည် ဤအတတ်ပညာ၏ အဆုံးကို သိမြင်ပါသနည်း”ဟူ၍ သုသီမလုလင်က တဖန် ပြန်၍မေးလေသော် ပါမောက္ခ ဆရာကြီးသည်လည်း “ချစ်သားသုသီမ.. ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ ရှိနေကြသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် ဤအတတ်ပညာ၏ အဆုံးကို သိတော်မူကြကုန်လေရာ၏ = သိတော်မူကြလိမ့်မည် ထင်ပါ၏”ဟူ၍ ဖြေကြားပြောဆိုလေသည်။ သုသီမလုလင်က “ဆရာကြီး.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့ကို ချဉ်းကပ်၍ အကျွန်ုပ် မေးလျှောက်ပါရစေ”ဟူ၍ ခွင့်ပန်စကား ပြောကြားလတ်သော် ပါမောက္ခဆရာကြီးသည်လည်း “ချစ်သားသုသီမ.. အမောင်အလိုရှိတိုင်း ချမ်းသာသလို မေးလျှောက်ပါလေ”ဟူ၍ ခွင့်ပြုစကား ပြောကြားလေ၏။

သုသီမလုလင် ပါရမီရှင်သည် ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တောသို့ သွားရောက်ကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့ထံ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရားတို့သည် အစ အလယ် အဆုံးကို

သိတော်မူကြပါကုန်သလော”ဟု မေးလျှောက်လေသော် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် “အိမ်း.. သိကြကုန်၏ ဒါယကာ သုသီမ..”ဟူ၍ မိန့်ကြားကုန်၏။ “အဆုံးကို သိနိုင်သည့် ထိုအတတ်ပညာကို တပည့်တော်ကိုလည်း သင်ကြားပေးတော်မူကြပါကုန်”ဟူ၍ သုသီမလုလင်က လျှောက်ဆိုလတ်သည်တွင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် “ဒါယကာသုသီမ.. ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့လျှင် သင်သည် ရဟန်းပြုလော့၊ ရဟန်းမဟုတ်သောသူသည် ထိုအတတ်ပညာကို မသင်ယူနိုင်”ဟူ၍ မိန့်ဆိုတော်မူကြလေကုန်၏။ “ကောင်းပါပြီ အရှင်ဘုရားတို့.. တပည့်တော်ကို ရဟန်းပြုလိုလျှင်လည်း ပြုပေးတော်မူကြပါကုန်၊ ရဟန်းပြုရုံတွင်မက အရှင်ဘုရားတို့ အလိုရှိရာကို ပြုတော်မူကြပြီးလျှင် အဆုံးကိုသာ သိအောင် သင်ကြား ပေးသနားတော်မူကြပါကုန်လော့”ဟူ၍ သုသီမလုလင် ပါရမီရှင်က လျှောက်ဆိုလတ်သော် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသခင် အရှင်မြတ်တို့သည် သုသီမလုလင်ကို ရဟန်းပြုပေးကြပြီးလျှင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအမှု၌ ယှဉ်စေခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ကုန်ရကား (=ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများသည် သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရားများကဲ့သို့ သူတပါးတို့ကို ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း ဤသို့ စီးဖြန်းရမည်ဟု ညွှန်ကြားဟောပြခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ကြကုန်၊ သို့ရကား) “သင်သည် သင်းပိုင်ကို ဤသို့ အဝန်းညီစွာ ဝတ်ရမည်၊ သင်သည် အပေါ်ရုံ ကိုယ်ဝတ်သင်္ကန်းကို ဤသို့ အဝန်းညီစွာ ရုံရမည်” ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် တည်းဟူသော အာဘိသမာစာရိက သီလကိုသာ သင်ကြား ညွှန်ပြကြလေကုန်သည်။

သုသီမလုလင် ရဟန်းသစ်သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်တို့ သင်ကြား ညွှန်ပြအပ်သည့်အတိုင်း အာဘိသမာစာရိကသီလကို ကျနစွာ ဖြည့်ကျင့်လတ်သည်ရှိသော် ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ရင့်သန်စေကြောင်း ရှေးကောင်းမှု ဥပနိဿယည်းနှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်သောကြောင့် မကြာမြင့်မီပင် ပစ္စေကဗောဓိခေါ်သည့် မဂ်ဉာဏ်လေးပါးသို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူလေ၏ (=ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်တော်မူလေ၏)။ ဗာရာဏသီ တပြည်လုံး၌ သုသီမပစ္စေကဗုဒ္ဓါဟူ၍

ထင်ရှား ကျော်ကြားပြီးလျှင် အခြံအရံ တပည့်ပရိသတ်နှင့် ပြည့်စုံကာ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရ ကျော်စောခြင်း အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလေ၏။ ထိုသုသီမပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်သည် အသက်တိုစေတတ်သည့် မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံကို ရှေးက ပြုအပ်ခဲ့လေသောကြောင့် မကြာမြင့်မီပင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူလေ၏။ ထိုသုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်ကို မြို့သူမြို့သားတို့နှင့်တကွ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် ဖုတ်ကျည်းသင်္ဂြိုဟ်မှု ပြုလုပ်ကြပြီးလျှင် ဓာတ်တော်များကို ကောက်ယူကြကာ ဗာရာဏသီမြို့တံခါး အနီး၌ ဓာတ်တော်များကို သွင်းထားဌာပနာ၍ စေတီတည်ထား ကိုးကွယ်ကြလေကုန်၏။

ထိုအခါ ဖခင်ဖြစ်သော သင်္ခပုဏ္ဏားကြီးသည် “ငါ့သားသုသီမ သွားသည်မှာ ကြာလှပြီ၊ ထိုသား၏ သတင်းစကားကိုလည်း မကြားမသိရ”ဟူ၍ ကြံစည်စဉ်းစားကာ သားကို တွေ့မြင်လိုသည်ဖြစ်၍ တက္ကသိုလ်ပြည်မှ ထွက်ခဲ့ပြီးလျှင် အစဉ်သဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်သို့ရောက်၍ (သုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ အရိုးအိုးစေတီတော်အနီး၌) လူအများ စုရုံး စည်းဝေးနေသည်ကို မြင်လတ်၍“မချွတ်ပင် များစွာသော လူတို့အနက် တယောက်ယောက်သည် ငါ့သား၏ ဖြစ်ပုံအခင်း သတင်းကို သိပေလိမ့်မည်”ဟု ကြံစည်စဉ်းစားကာ ထိုလူများ စည်းဝေးရာအရပ်သို့ ချဉ်းကပ်သွားရောက်၍ “အရှင်တို့.. ဤဗာရာဏသီပြည်အရပ်သို့ (ပညာသင်ကြားရန်) လာရောက်သည့် သုသီမအမည်ရှိသော လုလင်ငယ်တယောက် ရှိပါသည်။ အရှင်တို့သည် ထိုသုသီမလုလင်ငယ်၏ ဖြစ်ပုံသတင်းကို သိကြပါသလော”ဟူ၍ မေးမြန်းလေသော် များ စွာသောလူတို့က-

“အိမ်း.. သိကြပါသည် ဆရာပုဏ္ဏားကြီး..၊ (သုသီမ လုလင်ငယ်သည်) ဤဗာရာဏသီပြည်၌ ပါမောက္ခ ပုဏ္ဏားဆရာကြီး၏အထံ၌ ဝေဒကျမ်း သုံးပုံတို့၏ အဆုံးရောက် တတ်မြောက်သူဖြစ်ပြီးလျှင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏အထံ၌ ရဟန်းပြုပြီးနောက် ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်

ပေါက်ရောက်ကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ (=ဘုရားငယ်တဆူ) ဖြစ်တော်မူပြီးလျှင် အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံချုပ်ငြိမ်းလေပြီ၊ (စေတီကို လက်ညှိုးညွှန်ပြကုန်လျက်) ဤစေတီသည်ကား ထိုသုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်၏ ဓာတ်တော်များ သွင်းနှံရာ စေတီတော်ဖြစ်သည်”-

ဟူ၍ ပြောဆိုကြလေကုန်၏။

ဖခင် သင်္ခပုဏ္ဏားကြီးသည် ထိုစကားကို ကြားရလျှင် မြေကို လက်ဖြင့် ပုတ်ကာပုတ်ကာ သည်းစွာ ငိုကြွေး မြည်းတမ်းလေသည်။ အားရအောင် ငိုကြွေးမြည်းတမ်းပြီးမှ ထိုစေတီတော်ယင်ပြင်သို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် မြက်ပင်များကို ပယ်နုတ်၍ အပေါ်ရုံ စုလျားတဘက်ဖြင့် သဲဖြူများကို ဆောင်ယူခဲ့ပြီးလျှင် စေတီတော်ယင်ပြင်၌ ကြဲဖြန့်လေသည်၊ မြူမှုန်မထရန် ကရားမှရေဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မြေကို ဆွတ်ဖျန်းလေသည်၊ ထို့နောက် ရသမျှသော တောပန်းတို့ဖြင့် စေတီတော်အား တင်လှူပူဇော်ပြန်လေသည်၊ မိမိ၌ပါလာသော အပေါ်ရုံ စုလျားတဘက်ဖြင့် တံခွန်ပြုလုပ် လွှင့်ထူကာ စေတီတော်၏အထက်၌ မိမိ၏ထီးကို ဖွဲ့ချည်တင်လှူပြီးလျှင် ဖဲသွားလေ၏။

ဤသို့ မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်အကြောင်းကို အကျယ် ဟောပြီးနောက် အတိတ်ဖြစ်ရပ် ထိုသည့်ဇာတ်ကို ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုနှင့် ဆက်စပ်ပြတော်မူလိုသည်ဖြစ်၍ ရဟန်းတော်တို့အား ဆိုလတ္တံ့သောအတိုင်း တရားစကား ဟောကြားတော်မူလေသည်-

“ရဟန်းတို့.. သင်တို့၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ် ‘ထိုစဉ်အခါ အခြားတပါးသောသူသည် သင်္ခပုဏ္ဏား ဖြစ်ခဲ့လေသလော’ဟူ၍ အကြံအစည် ဖြစ်လေရာ၏။ ဤအကြောင်းကို ဤသို့ မမှတ်အပ်ချေ၊ ငါဘုရားသည်ပင် ထိုစဉ်အခါ သင်္ခပုဏ္ဏား ဖြစ်ခဲ့လေပြီ။ (၁) ငါဘုရားအလောင်းသည် သုသီမပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ စေတီယင်ပြင်၌ မြက်များကို ပယ်ရှားနုတ်ထွင်

သုတ်သင်အပ်ခဲ့လေပြီ။ ငါဘုရားအလောင်းတော်၏ ထိုသို့ စေတီယင်ပြင်ဝယ် မြက်သုတ်သင်ခဲ့ခြင်းဟူသော ကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ယခုအခါ လူများအပေါင်းတို့သည် ဂင်္ဂါမြစ်၏ ဤမှာဖက်၌ ငါးယူဇနာ, ထိုမှာဖက်၌ သုံးယူဇနာ = ဤသို့ ရှစ်ယူဇနာရှိသော လမ်းခရီးကို သစ်ငုတ်ဆူးငြောင့် ကင်းရှင်းအောင် ပြုလုပ်ကြကာ ညီညွတ်သန့်စင်အောင် ပြုလုပ်ကြလေပြီ၊

(၂) ငါဘုရားအလောင်းသည် ထိုသုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ စေတီယင်ပြင်၌ သဲဖြူအပြည့် ခင်းခဲ့လေပြီ၊ ထို ကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဖော်ပြရာပါ ရှစ်ယူဇနာရှိသော လမ်းခရီး၌ လူများအပေါင်းတို့ သဲဖြူကို ခင်းကြလေပြီ၊

(၃) ငါဘုရားအလောင်းသည် ထိုသုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ စေတီ၌ ရကတတ်ဆန်း တောပန်းများဖြင့် ပူဇော်မှု ပြုအပ်ခဲ့လေပြီ၊ ငါ၏ ထိုကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ကိုးယူဇနာရှိသော ခရီး၌ ကြည်းကုန်း၌၎င်း, ရေ၌၎င်း လူနတ်အပေါင်းတို့သည် ပန်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ပန်းမွေ့ရာ ကြဲကြ ခင်းကြလေကုန်ပြီ၊

(၄) ဘုရားအလောင်းသည် ထိုသုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ စေတီယင်ပြင်၌ (မြူမှုန်မထစေရန်) ကရားမှရေဖြင့် မြေအပြင်ကို သွန်းလောင်း ပက်ဖျန်းအပ်ခဲ့လေပြီ၊ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ယခုအခါ ဝေသာလီပြည်အရပ်သို့ ငါဘုရား၏ဖဝါးတော် ချလျှင်ချခြင်း ပေါက္ခရဝဿမိုး (=ကြာရွက်မျှသော တိမ်တိုက်မှ တခဏချင်းကြီးပွါးကာ ရွာသွန်းသည့်မိုး) ဖြိုးဖြိုးရွာသွန်းခဲ့လေပြီ၊

(၅) ငါဘုရားအလောင်းသည် ထိုသုသီမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ စေတီ၌ တံခွန်ပြားကို တင်လှူအပ်ခဲ့လေပြီ၊

ထီးကိုလည်း ဖွဲ့ချည်အပ်ခဲ့လေပြီ။ ထိုသို့ ငါပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ယခုအခါ အကနိဋ္ဌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် တံခွန်တို့ကိုလည်း စိုက်ထောင် တင်လှူအပ်ကြလေပြီ၊ လူ့ထီးဖြူ နတ်ထီးဖြူ ဗြဟ္မာ့ထီးဖြူတို့ကိုလည်း လူနတ်ဗြဟ္မာတို့ အဆင့်ဆင့် စိုက်ထူ ဆောင်းမိုးအပ်ကြလေကုန်ပြီ၊

ရဟန်းတို့.. ဤသို့လျှင် ဤပူဇော်သက္ကာရမှု အထူးသည် ငါဘုရား၏ ဗုဒ္ဓအာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ နဂါး နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား (ဆိုအပ်ပြီးသည့်အတိုင်း ငါဘုရားအလောင်းတော်သည် သင်္ခပုဏ္ဏားဖြစ်စဉ်အခါ၌) အနည်းငယ်မျှ စွန့်ကြဲလှူဒါန်းခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏”-

ဟူ၍ တရားစကား ဟောကြားတော်မူပြီးသည်၏အဆုံး၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို ဟောကြားတော်မူပြန်၏-

မတ္တာသုခပရိစ္စာဂါ၊

ပဿေ စေ ဝိပုလံ သုခံ။

စဇေ မတ္တာသုခံ ဓီရော၊

သမ္ပဿံ ဝိပုလံ သုခံ။

ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတော်များ အို ချစ်သားတို့..။ မတ္တာသုခပရိစ္စာဂါ = အနည်းငယ်မျှ ခံစံရမည့် သုခချမ်းသာ ဝေဒနာကို အာသာမကွက် ရက်ရက်ကြည်ဖြူ စွန့်လှူလိုက်ခြင်းကြောင့်။ ဝိပုလံ သုခံ = ပြန့်ပြောကြီးကျယ်လှစွာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို။ စေ ပဿေ = ရလိမ့်ဧကန် စင်စစ်မှန်ဟု ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့် တိတိထင်ထင် အကယ်၍ သိမြင်ငြားအံ့။ ဝိပုလံ သုခံ = ပြန့်ပြောကြီးကျယ်လှစွာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို။ သမ္ပဿံ- သမ္ပဿန္တော = ကောင်းစွာထင်ထင်

ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် သိမြင်သော။ ဓီရော = ပညာရှိသည်။ မတ္တာသုခံ = အနည်းငယ်မျှ ခံစံရမည့် သုခချမ်းသော ဝေဒနာကို။ စဇေ–စဇေယျ = အာသာမကွက် ရက်ရက်ကြည်ဖြူ စွန့်လှူရာ၏။

ဒေသနာနိဂုံး ဆုံးလတ်သောအခါ များစွာသော သတ္တဝါတို့ သောတာပတ္တိဖိုလ် အစရှိသည်တို့သို့ ဆိုက်ရောက်ကြလေကုန်၏။

အလောင်းတော်သင်္ခပုဏ္ဏားဝတ္ထုကို ဟောတော်မူခြင်းအကြောင်းပြီး၏။

**********

The Founding of Vesālī

A long time ago, ¹ the Chief Queen of the King of Bārāṇasī conceived a child. The queen brought this news to the king and he appointed a sufficient number of maids of honour to attend on the queen for the duration of her pregnancy. The queen lived in ease and comfort, carefully tending the embryo in her womb, and entered the maternity chamber in due time. It is taken to be a natural fact that ladies of high social status, enjoying the fruits of past meritorious deeds, usually give birth to children at early dawn in the morning.

¹ The following account is based on the commentary to the Short Readings (Khuddaka-pāṭha) on the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) and the Light on the Essence of Meaning (Sārattha-dīpanī).

The queen, being one such lady of the elite class, gave birth at early dawn, to a lump of flesh as red as a hibiscus flower or as red as lac. The queen thought to herself: “The king will surely remark: ‘Other queens give birth to children who resemble golden statues; but this Chief Queen of mine gave birth to a lump of flesh,’ and I shall lose favour and fall down in disgrace before the king.” Wishing to avoid disgrace by losing favour and dignity, she had the lump of flesh put into a vase covered by another vase and caused it to be thrown into the current of the river Ganges.

Miraculous events took place: The moment the vase containing the lump of flesh left human hands, it was taken charge of by the Devas who placed it securely in a vase, on which were inscribed in vermilion the words: “These are the sons born of the Chief Queen of the King of Bārāṇasī.” Protected by the guardian Devas, the cup floated along smoothly with the current, undisturbed by billows and swelling tides.

At that time, a recluse was residing close by the river Ganges depending on a village of cowherds for alms food. When he went to the river early one morning, he saw a vase floating down the stream and recovered it as an object discarded by someone up stream. He saw the royal insignia stamped on the vase and discovered the gold lettered plate and the lump of flesh on opening the vase. As soon as the recluse saw the lump of flesh, he opined that the lump of flesh must be in embryo stage since it raised no foul odour. He brought it to his hut and kept it in a clean corner.

After a lapse of fifteen days, the lump of flesh was seen to have divided into two separate units. The recluse took great care of the object on seeing these strange developments. In another fortnight’s time, each lump was found to have bulged in five places where the head, two arms and two legs would appear. The recluse attended to them with greater care than before. In another fifteen days time, one was transformed into a boy with golden body and the other into a girl with a golden body.

The love developed by the recluse for the infant boy and girl was so intense that it was like that of a parent for his own offspring. The two thumbs of the recluse turned into fountains from which milk gushed out. From then onwards, the recluse received gruel cooked with milk from the village of the cowherds by virtue of the babies’ merit. The recluse ate the solid portion of the gruel and fed the babies with the fluid that remained. Whatever went inside their bodies could be seen like objects going through a glass vessel. They were therefore named “Licchavī” after their soft, delicate, thin skin.

Licchavī, derived from nicchavī; ni, “soft, thin;” chavi, “having skin,” therefore one having delicate, thin skin. Ni is changed into li to form Licchavī.

Having to attend to the babies, the recluse could go to the village for alms round only very late in the morning and he had to return to his hermitage in a hurry. When the villagers came to know about his worries, they addressed the recluse: “Venerable sir, looking after babies is a great hindrance to the observance of the precepts incumbent upon recluses. May you hand the babies over to our care. We will relieve you of the burden of looking after them, then you could attend to your Dhamma practice without [533] any obstruction.” The recluse agreed to their request, saying: “Yes, you may.”

On the following day, the villagers made the roads smooth, level and clean, scattered flowers on them and, after planting streamers and banners on the sides of the road, gathered at the hermitage playing various kinds of musical instruments, to receive the children from the recluse. The recluse then gave them words of advice: “Lay devotees, these babies are of great power and glory because of their great accumulation of past merits. Bring them up with much care, attention and heed till they come of age; and arrange for their matrimonial ceremony when they come of age. Go to the King of Bārāṇasī and having paid him tributes of the five kinds of produce of the cow (go-rasa): milk, curds, ghee, butter milk and butter, make a request to him to grant you some land for the founding of a city. Then having circumambulated the city, appoint this young man your king, holding the coronation ceremony in the new city.” With this advice the recluse handed over the babies to the care of the villagers. After giving him a promise that they would follow his advice, the villagers took away the babies and brought them up in accordance with the instructions given by the recluse.

When they grew up, they played together with the children of the cowherds. But whenever there was a dispute while at play, they beat and kicked their playmates. When the parents saw their children crying, they asked them why they were crying. The children would reply: “The two orphans, cared for by the recluse, beat and kicked us.” Even the adopted parents of the two children, along with other villagers, rebuked them, making remarks, such as: “These two children bully our children; they are too troublesome. We should not gratify them; we should avoid the pair of them (vajjetabbā ime), brother and sister.” Ever since that time, the region measuring 30 leagues where the cowherds’ village was situated was known as the Avoidance (Vajjī) country.”

In due time, the cowherds approached the king, as instructed by the recluse, with offerings consisting of the five kinds of produce of the cow (go-rasa) and requested the allotment of a place and founded a city there. As the boy had reached the age of sixteen, he was crowned king of the region. This was followed by a matrimonial ceremony in honour of the two youths. The people of the region agreed then to make a ruling that no woman from another place should be made their queen, and none of their women should be given away in marriage to those outside of their country.

The crowned king and the queen produced their offspring in due time, the queen giving birth to a pair of twins, one male and one female. The queen gave birth to twins in like manner sixteen times in all. When those children came of age, they in turn gave birth to twins sixteen times each.

The population of the city grew rapidly, so much so, that there was no longer sufficient land in the city to accommodate all the princes and princesses with their palaces, pleasure parks and their large retinues. Therefore, the city had to be extended by one mile each on all four sides, entailing the construction of a second wall to enclose the whole city.

After a long time, the growth of the city, in like manner, demanded further extension to meet the requirements of the increasing number of royal families. As before, it was extended again by one mile each on all four sides with the construction of another wall round the entire city. As years rolled by, the city had to be extended again by one mile on all four sides in the same way for the third time. Thus the city grew and flourished with the march of time. It came to be known far and wide as the city of Vesālī, the Big City, throughout the southern sphere of the universe, Jambudīpa.

This is an account of the origin of the nomenclatures, such as Licchavī, the Vajjī country and the city of Vesālī. [534]

The Background to the Discourse

Vesālī city was thriving and prosperous, like its contemporaries Rājagaha and Sāvatthī, in the time of Buddha Gotama. At that time, the city was inhabited by 7,707 reigning monarchs, each with their crown princes, army generals, finance ministers, and various officials, each of them numbering 7,707. For their accommodation, there were 7,000 palaces and mansions with decorated terraced roofing and an equal number of law courts, Assembly Halls, gardens, pleasure parks and lakes. The city was thickly populated and food was abundant.

As years rolled by, the rulers and the ruled of the city failed to observe their bounden duties (aparihāniya-dhamma), and they eventually fell victims to disaster, such as drought, poor harvest, shortage of food, famine, etc.

Factors of non-decline (aparihāniya dhamma), part of a discourse taught to the Vajjī princes by the Buddha in order to maintain their prosperity and welfare. For full particulars refrence may be made to the Long Discourse about the Emancipation (Mahā-paribbāna-sutta, DN 16).

The first disaster caused a great number of deaths amongst the poor people. Dead bodies, thrown everywhere out of the city, were soon found in various stages of decomposition and letting off a foul odour. Such a condition gave the opportunity for the Yakkhas to enter the city and play havoc with the people.

The second disaster was a famine, and together with the evil influence of the Yakkhas, it brought about more deaths and suffering. To make matters worse, there occurred a third disaster, an epidemic of an infectious disease known as snake-wind sickness (ahi-vāta-roga), which shook the morale of the people and took an even heavier toll than before.

The citizens, reeling under the continuous shocks of the three disasters: the famine disaster, the havoc caused by the evil spirits and the outbreak of the epidemic, went to the king and made the following address: “Your majesty, the city of Vesālī is facing three kinds of scourges; no such disaster ever occurred during the reigns of the past seven kings. The consensus of opinion now is that such disasters are brought about by the negligence of duty on the part of the sovereign rulers.”

The king then caused all the citizens to assemble at the court of law and addressed them: “Citizens, you may hold an inquest to find out if there were any failures on my part in the discharge of my royal duties towards my people.” On systematic inquiry of all the daily performances of the king, people found that there was nothing wanting on the part of his majesty, in the discharge of his duties towards his people. They then put their heads together to find a way to overcome the disasters that had fallen on them.

The disciples of the six teachers of the heretical sects suggested that the city of Vesālī would be rid of the three scourges as soon as the six heretic teachers set foot in the city. But some of the citizens who had faith in the Three Treasures said: “Friends, it is said that a Buddha has appeared in the world. He is said to have expounded Dhamma for the welfare and prosperity of all beings. He is powerful and glorious. Our city may be free from all disasters once he is in our city.”

All the people were delighted with the proposal. But some people wanted to know the whereabouts of the Buddha and expressed their doubt: “He may not care to come here even if we invite him.”

Whereupon, some intelligent persons expressed the optimistic view: “Buddhas are always helpful and have compassion for sentient beings; so why wouldn’t he come if we invite him? There is however, one thing to note. The [535] Buddha is now residing in Rājagaha; King Bimbisāra, a Stream-enterer (Sotāpanna) and supporter of the monastery, is attending upon him, providing him with the four requisites. He might stand in the way of the Buddha coming to our city.”

The people unanimously decided that they should approach King Bimbisāra and acquaint him with the circumstances they were faced with and with his approval should request the Buddha to make a visit to Vesālī. Accordingly, they sent two Licchavī princes to Rājagaha with the responsibility of meeting King Bimbisāra of Rājagaha, carrying with them numerous gifts for him and accompanied by armed guards and troops.

The two princes arrived at Rājagaha and having presented valuable gifts to King Bimbisāra, they then told him the situation in their city and the reason why they had been sent to Rājagaha, and then made the request: “May your Majesty present this request, on our behalf, for the Buddha to visit Vesālī.” The King did not comply with their request, but advised them: “You should approach the Buddha yourself and enquire as to the Buddha’s intention.”

The two Licchavī princes then went to the Buddha and addressed him with profound respect: “Exalted Buddha, our city of Vesālī is being visited by three calamities. If, out of compassion, you would kindly make a visit to Vesālī, it will be a blessing to all of us, the citizens of Vesālī.”

Upon kind consideration of their request, the Buddha perceived: “The recitation and teaching of the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta, Khp 6; Snp 2:1) in Vesālī would bring 1,000 billion universes under protection against diseases; and at the end of the discourse, 84,000 sentient beings would be emancipated through realization of the four noble truths.” He therefore accepted the reverential invitation of the two Licchavī princes.

A Ceremonial Departure

On hearing the news of the acceptance by the Buddha of the invitation to visit Vesālī, King Bimbisāra caused it to be proclaimed all over the city: “Know ye, all men, the Buddha has accepted the invitation to visit the city of Vesālī.”

He then went to the Buddha and asked: “Most exalted Buddha, have you accepted the invitation of the citizens of Vesālī?” the Buddha replied: “Yes, I have accepted, your Majesty.” –“If that be so, may the Buddha wait till all necessary preparations for a ceremonial send-off are complete.”

Then King Bimbisāra caused the road between Rājagaha and the river Ganges which was five leagues in length, to be levelled and made even, and temporary pavilions were set up at every league along the route. When the Buddha was informed that everything was set, he started the journey in the company of 500 monastics.

The five-league long route was strewn with flowers of five different colours up to knee height, colourful streamers were erected along the route, pots filled with water and plantain trees were placed in order on either side of the road. Two white umbrellas protected the Buddha from the weather; likewise every monastic was protected by a white umbrella each. The king and his retinue of courtiers and army made offerings with flowers and scents along the route and at every stop, giving the Buddha and the company of monastics enough time to take rest. After a comfortable journey of five days, the whole procession reached the bank of the Ganges.

While the royal barge was in the process of being decorated, King Bimbisāra sent a written intimation to the Licchavī rulers, saying: “The Buddha is on the way to Vesālī; necessary arrangements should be made to keep the roads in a good state of preservation, for a grand reception of the Buddha and his monastics by all the Licchavī rulers.”

When the members of the Licchavī clan received the good news, they unanimously made the decision to organise a welcoming ceremony which would be twice as grand as the reverence shown by King Bimbisāra. They levelled the roads between Vesālī and the bank of the river Ganges which was three leagues. They kept four white umbrellas for the Buddha and two white umbrellas each for every monastic accompanying the Buddha. The whole city came out in a grand procession to the bank of the river Ganges to await the arrival of the [536] Buddha.

In the meantime, King Bimbisāra caused two big boats to be kept side by side and firmly tied together to form a huge barge. On the top of it was erected a pavilion, which was decorated profusely with bouquets of flowers and scents, suspended wreaths of flowers fashioned like a fan; inside the pavilion was installed the throne for the Buddha. It was studded with the seven kinds of precious jewels. On arrival at the bank of the river Ganges, the Buddha and his monastics went aboard the royal barge; the Buddha took his seat on the throne and the monastics took their seats at appropriate places.

After conducting the Buddha and his monastics to the barge, King Bimbisāra went into the river Ganges up to his neck, and holding the barge, addressed the Buddha: “Exalted Buddha, I will be waiting for your return, on the bank of the river Ganges,” and he gently released the royal barge from his hand as he came out of water.

Celestial beings of the Deva realm, including the Brahmas of the Akaniṭṭha realm, paid honour to the Buddha. Similarly, beings from the lower planes, such as Kambala Nāga King and Assatara Nāga King, also paid homage to the Buddha.

Thus, amidst great festive celebrations, Devas and humans vied with one another in paying honour to the Buddha while he was being conducted across the Ganges, which measured one league from bank to bank, until eventually he entered the territory of the Vesālī rulers.

The Buddha was received on the opposite bank of Ganges by the Licchavīs who were ready waiting for his arrival. They honoured the Buddha twice as much as King Bimbisāra had shown, going down the river deep up to their neck to welcome him with profound respect.

The Lotus Rain

As soon as the royal barge carrying the Buddha reached the opposite bank of the river, wave after wave of dark rain clouds gathered from all sides, accompanied by flashes of lightning and the deafening roar of thunder, presaging a violent thunderstorm. The setting of the Buddha’s right foot on the bank of the river was marked by a falling of a torrential lotus rain (pokkhara-vassa) which wetted those who wished to get wet, leaving alone those not wanting to get wet. Streams of rain water with varying depths, ranging from the depth of the knee to the waist, the chest and to the neck, rushed all over the city of Vesālī, washing away the decaying dead bodies which were left unattended, as they flowed into the river Ganges. The whole city became clean once again, free from rubbish of all kinds and descriptions.

The Licchavīs conducted the Buddha from the river bank to Vesālī, three leagues away, amidst enthusiastic festivities, stopping one night at every pavilion which had been constructed at one league intervals. On the way, offerings were made which were twice as much as those given by King Bimbisāra. Finally the Buddha arrived at Vesālī after three days.

When the Buddha arrived at Vesālī, Sakka accompanied by Devas came down from their celestial planes to pay homage to him. The congregation of powerful Devas at Vesālī caused most of the Yakkhas, who had hitherto played havoc with the citizens, to flee the city.

The Buddha stood at the city gate and gave instructions to Ven. Ānanda: “Dear Ānanda, after learning this the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) from me, you should recite it within the three walls of the city as a protective measure (paritta), going round the city accompanied by the Licchavī princes who should be instructed to carry offerings in their hands.”

Having learned the Discourse about the Treasures from the Buddha at the gate of Vesālī on the very day of arrival, Ven. Ānanda went round within the three walls of the city reciting it rhythmically, with correct intonation, pronunciation, accent and punctuation. He took with him as he went round the Buddha’s alms bowl filled with water which he sprinkled all over the city.

The Discourse

[The following translation has been moved here from the section on the Dhamma Jewel, as it is needed to complete the story.]

The Pāḷi text of the Treasures Discourse (Ratana-sutta) is included with this English translation. The very elaborate and ornate Myanmar style of the translation is reduced to simple English prose with care being taken to include its essential features.

Reflecting on the many noble qualities of the Buddha such as: The ten kinds of perfection (pāramī) of three grades: ten perfections in the ordinary degree, [1172] the higher degree, and the superlative degree; the five kinds of self-sacrificing charity (mahā-pariccāga); the three types of good conduct (cariyā): conduct aimed at the welfare of the world, conduct aimed at the welfare of kinsmen, and conduct aimed at becoming a Buddha – all of which the Bodhisatta had taken upon himself since the day he wished to become a Buddha and received the assurance of being a Bodhisatta from the mouth of Buddha Dīpaṅkara, who was the fourth Buddha to arise in the aeon in which four Buddhas appeared.

Reflecting on the memorable events of the Bodhisatta’s conception in his last existence, his birth in Lumbinī Park, his great renunciation, his great endeavour involving six years of self-mortification, his noble victory over the five kinds of deaths (māra) and his Perfect Self-Awakening as the Buddha, having attained the all-knowing wisdom seated on his throne of victory at the foot of the Bodhi tree, his delivering of the Dhamma Wheel (Dhamma-cakka) discourse at the Deer Park, and the nine supermundane states (dhamma).

Establishing a compassionate mind towards all beings in trouble, like the mind of Ven. Ānanda when reciting the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) around the three walls that guarded the city of Vesālī through the three watches of the night.

Let us recite the Discourse about the Treasures, whose benign authority all the Devas living in the million world-elements gladly acknowledge; and the recital of which alone had the immediate effect of stamping out the three scourges of the plague, demons and famine in the city of Vesālī.

This is the prelude to the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta). The first part in Pāḷi prose beginning with: Yānīdha, is found in the commentary on the Dhammapada (DhpA XXI.1), variously called the Story of One’s Previous Deeds (Attano-pubba-kamma-vatthu) and the Story about the Arising of the Ganges (Gaṅgārohaṇa-vatthu). The second part concerning the Discourse about the Treasures is in two verses composed by ancient teachers. The sutta as uttered by the Buddha began from the verse beginning with: Yānīdha bhūtani, “May all the Devas belonging to the earth” Note that the last three verses were uttered by Sakka, the Lord of the Devas.

1. Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe; Sabbeva bhūtā sumanā bhavantu, athopi sakkacca suṇantu bhāsitaṁ.

May all the Devas belonging to the earth and to the celestial realms, who are assembled here, be happy. Moreover, let them listen to this discourse respectfully.

2. Tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbe, mettaṁ karotha mānusiyā pajāya; Divā ca ratto ca haranti ye baliṁ, tasmā hi ne rakkhatha appamattā.

Devas! All of you who have assembled here to hear the discourse, pay attention to what I am going to say, bestow your loving-kindness on human beings. By day or by night, they bring offerings to you. Therefore, protect them without remiss.

3. Yaṁ kiñci vittaṁ idha vā huraṁ vā, saggesu vā yaṁ ratanaṁ paṇītaṁ; Na no samaṁ atthi tathāgatena, idampi buddhe ratanaṁ paṇītaṁ; Etena saccena suvatthi hotu.

Whatever treasure there be, either in this human world or in the worlds of Nāgas or Garuḷas, or the celestial worlds, there is no treasure that can equal the Realised One. This is the incomparable quality in the Buddha that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter.

4. Khayaṁ virāgaṁ amataṁ paṇītaṁ, yadajjhagā sakyamunī samāhito; Na tena dhammena samatthi kiñci, idampi dhamme ratanaṁ paṇītaṁ; Etena saccena suvatthi hotu.

The great Sakyan sage, with the tranquillity, which is the outcome of the noble path, has comprehended Nibbāna, the element of the extinction of the defilements, the end of attachment, the deathless. This is the incomparable quality in Nibbāna that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

5. Yaṁ buddhaseṭṭho parivaṇṇayī suciṁ, samādhimānantarikaññamāhu; Samādhinā tena samo na vijjati, idampi dhamme ratanaṁ paṇītaṁ; Etena saccena suvatthi hotu.

The Perfectly Self-Awakened One, the Supreme Buddha, extolled the concentration that is the outcome of the noble path. This concentration has been declared by the Buddhas as instantly beneficial. There is an incomparable quality in the concentration associated with the noble path since it is by far superior to the concentration pertaining to the fine-material absorption (jhāna) or the non-material absorption (jhāna). By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

6. Ye puggalā aṭṭha sataṁ pasatthā, cattāri etāni yugāni honti; Te dakkhiṇeyyā sugatassa sāvakā, etesu dinnāni mahapphalāni; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

There are these eight individuals whom the noble ones (ariya) praise. They are the four pairs of noble ones (ariya) at the four stages of path-knowledge, each with path and fruition knowledges. These noble disciples of the Buddha deserve choicest offerings by those aspiring to Awakening. Such offerings made to them yield abundant fruit. This is the incomparable quality in the Saṅgha consisting of these eight pairs of noble ones (ariya) that excel [1173] all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

[There was a long explanation of the 108 types of noble ones inserted here. I have removed it to the Further Explanations, as that is more suitable.]

7. Ye suppayuttā manasā daḷhena, nikkāmino gotamasāsanamhi; Te pattipattā amataṁ vigayha, laddhā mudhā nibbutiṁ bhuñjamānā; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

Those noble Arahats, who strive with steadfast minds under Buddha Gotama’s teaching, are released from the defilements. They have their mind well settled on [1174] Nibbāna, the deathless element. Having become Arahats, they enjoy the bliss of Nibbāna without having to incur any expense. This is the incomparable quality in the Arahat that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

8. Yathindakhīlo pathavissito siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo; Tathūpamaṁ sappurisaṁ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passati; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

Just as a pillar at the city gate, firmly fixed in the ground, is unshaken by the fierce winds from the four quarters, even so do I declare that the noble one (ariya) who perceives the four noble truths through his first path-knowledge is unshakable under all worldly conditions. This is the incomparable quality in the Stream-enterer that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

9. Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni; Kiñcāpi te honti bhusaṁ pamattā, na te bhavaṁ aṭṭhamamādiyanti; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

Those Stream-enterers have perceived the noble truths clearly, being well-taught by the Buddha, the possessor of most profound knowledge. However exceedingly forgetful they might be, they do not take birth for an eighth time. This is the incomparable quality in the Stream-enterer that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

10. Sahāvassa dassanasampadāya, tayassu dhammā jahitā bhavanti; Sakkāyadiṭṭhī vicikicchitañca, sīlabbataṁ vāpi yadatthi kiñci. Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

At the instant of the arising of Stream-entry knowledge, the three defilements of wrong view concerning this body of five aggregates, which arises in 20 ways; eight kinds of doubts and sixteen kinds of uncertainty; and the wrong belief in misguided practices outside the noble path, should there be any, are discarded once and for all.

11. Catūhapāyehi ca vippamutto, chaccābhiṭhānāni abhabba kātuṁ ; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

Although certain defilements still remain in him, he is absolutely freed from the four lower worlds (apāya). He is also incapable of committing the six gross evil deeds: the five evil deeds and following teachers other than the Buddha. This is the incomparable quality in the Stream-enterer that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

12. Kiñcāpi so kamma karoti pāpakaṁ, kāyena vācā uda cetasā vā; Abhabba so tassa paṭicchadāya, abhabbatā diṭṭhapadassa vuttā; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

In case, through being heedless, the Stream-enterer commits an evil action by deed, word or thought, he is incapable of concealing it. That quality of being incapable of concealing any misdeed, the Stream-enterer, who has seen Nibbāna, becomes endowed with. This has been pointed out by the Buddha. This is the incomparable quality in the Stream-enterer that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

13. Vanappagumbe yatha phussitagge, gimhānamāse paṭhamasmiṁ gimhe; Tathūpamaṁ dhammavaraṁ adesayi, nibbānagāmiṁ paramaṁ hitāya; Idampi buddhe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

Just like the forest in spring time, the first month of the hot season has its tree tops ablaze with blossoms, is a scene of delight, so also the doctrine, delightful in word and in meaning, leading to Nibbāna, has been delivered by the Buddha for the highest benefit of Nibbāna. This is the incomparable quality in the doctrine that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

14. Varo varaññū varado varāharo, anuttaro dhammavaraṁ adesayi; Idampi buddhe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

The excellent one, the knower of the excellent element of Nibbāna, the bestower of the supermundane to the three spheres, the one who has embraced the old path of the eight constituents, the peerless Buddha, has explained the excellent doctrine comprising ten stages. This is the incomparable quality in the Buddha that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

15. Khīṇaṁ purāṇaṁ nava natthi sambhavaṁ, virattacittāyatike bhavasmiṁ; Te khīṇabījā avirūḷhichandā, nibbanti dhīrā yathāyaṁ padīpo; Idampi saṅghe ratanaṁ paṇītaṁ, etena saccena suvatthi hotu.

To Arahats, the old deeds (kamma) are extinct beyond the present existence, no new deeds are created. Their mind is not attached to any future existences. They have completely destroyed the seeds of existence. They do not hanker after continued existence. Just as the lamp is extinguished, these wise ones have their aggregates extinguished. This is the incomparable quality in the Arahat that excels all worldly treasures. By this truth, may all beings be well and happy, both here and in the hereafter!

The following is spoken by Sakka, Lord of the Gods:

16. Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe; Tathāgataṁ devamanussapūjitaṁ, buddhaṁ namassāma suvatthi hotu.

Devas belonging to the earth and to the celestial realms are assembled here. We all pay our homage to the Buddha whose coming to the world is most auspicious. May this good deed bring peace and happiness to all beings.

17. Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe; Tathāgataṁ devamanussapūjitaṁ, dhammaṁ namassāma suvatthi hotu.

Devas belonging to the earth and to the celestial realms are assembled here. We all pay our homage to the Dhamma whose proclamation in the world is most auspicious. May [1175] this good deed bring peace and happiness to all beings.

18. Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe; Tathāgataṁ devamanussapūjitaṁ, saṅghaṁ namassāma suvatthi hotūti.

Devas belonging to the earth and to the celestial realms are assembled here. We all pay our homage to the Saṅgha whose presence in the world is most auspicious. May this good deed bring peace and happiness to all beings.

That concludes the Discourse about the Treasures, but the author adds the following encouraging verse, which is an earnest wish:

Let the devotees recite the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) beginning with: May all the Devas, up to this verse, which is an earnest wish, and the three scourges will be kept at bay as in ancient Vesālī. This discourse, uttered by the Buddha himself, will prove efficacious to those who recite it with due faith. Accordingly, may those wishing to be free from all troubles recite Treasure Discourse, which is most excellent. [1176]

As soon as Ven. Ānanda started reciting the first verse of the sutta with the words: [537] Yaṁ kiñci vittaṁ … those Yakkhas, ghosts, ghouls, goblins and demons who had not yet fled the city but had remained taking shelter under the garbage dumps or clinging to the walls, etc., made off in great haste through the four city gates. As the gates were jammed with fleeing evil spirits, some of them were forced to break through the walls of the city. With the fleeing of beings from the city, those who suffered from their evil influence regained their health and the pestilences disappeared. The citizens came out from their homes with bunches of flowers and scents and paid homage to Ven. Ānanda.

The Buddha Recites the Discourse about the Treasures

The king and the citizens decorated the legislative Assembly Hall in the heart of the city with garlands of flowers and scents, setting up a canopied ceiling with studded ornaments. Then they installed the throne for the Buddha in a proper place and conducted him to the hall. The Buddha took his seat on the throne while the monastics, kings and princes, and citizens sat at appropriate places. Then Sakka, accompanied by the Devas of the two celestial realms of Catumahārājika and Tāvatiṁsa as well as Brahmas and other Devas, also arrived to pay homage to the Buddha.

Ven. Ānanda, having taken preventive measures by reciting the protection (paritta) all over Vesālī, arrived at the city hall with the crowd of citizens and they all took seats at suitable places. At this huge gathering of humans, Devas and Brahmas, the Buddha recited the same discourse (Ratana-sutta), which he had taught Ānanda.

The Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) text which the Buddhist public see, read and study nowadays is made up of three sections: 1) The portion beginning with: Paṇidhānato paṭṭhāya … up to: Parittaṁ taṁ bhaṇāmahe … is the preface in prose and verse composed by scholars of the past; 2) the fifteen verses, beginning from: Yānīdha bhūtāni samāgatāni … to: Khīnaṁ purānaṁ nava natthi sambhavaṁ … are the original Pāḷi text expounded by the Buddha; 3) the last three, Yānīdha bhūtāni samāgatāni … etc. were uttered by Sakka to the congregation at the end of the recital.

At the conclusion of the discourse on the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) on the first day, the Licchavī royal families together with all the citizens of Vesālī were freed from suffering and gained happiness; all kinds of dangers and pestilence were removed and peace was restored. 84,000 sentient beings were emancipated through realizing the four noble truths.

It dawned upon Sakka then that: “The Buddha has brought happiness and prosperity to the people of Vesālī by speaking words of truth about the attributes of the Three Treasures, I should also utter words of truth concerning the virtues of the Three Treasures for the welfare of the citizens of Vesālī.” He therefore rose to recite the three verses: Yānīdha bhūtāni samāgatāni … etc. which appear at the end of the discourse.

After reciting the three verses, Sakka paid homage to the Buddha by circumambulating him three times and left for the world of the Devas accompanied by his celestial followers. But the Buddha went on expounding the discourse on the second day when 84,000 sentient beings were again emancipated through realizing the four noble truths. In this way, the Buddha continued to expound the same discourse for seven days in succession, emancipating 84,000 sentient beings on each day.

A total of 84,000 x 7 days = 588,000, this is the amount of beings who were emancipated through realization of the four noble truths. [538]

The Fundamental Principles of Protection Recitation

Protection recitations (paritta) are the Buddha’s word, otherwise known as discourses (sutta), which serve as a protective measure, dispelling all forms of danger from all quarters: pacifying and making those dangers presently arising, cease and disappear and preventing the impending dangers from arising at all.

The discourse on the Blessings (Maṅgala-sutta, Khp 5, Snp 2.4) the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta, Khp 6, Snp 2.1), etc. are discourses taught by the Buddha, and they are powerful enough to protect both the reciter and the listener from impending danger, and also to repel or disperse the danger presently operating. They have the special attributes of bringing well-being and prosperity; hence they have the special name of protective (paritta) discourses.

In order to bring about such beneficial effects, it is necessary that the reciter should have the four accomplishments and the listener should also possess four accomplishments as set out below:

The Four Accomplishments of a Reciter ²

² The author gave two versions, one having three accomplishments and another having four. As the second version includes the first version also, we translate only the second version of the four accomplishments.

1. The reciter must be capable of reciting passages, phrases, syllables of the Pāḷi text with the correct mode of articulation, enunciation, and accent.

2. He must have full and exact understanding of the Pāḷi text he is reciting.

3. The reciter should chant the protection (paritta) without expectation of gifts or presents.

4. The protection (paritta) should be recited with a pure heart full of loving-kindness and compassion.

The protection (paritta) should be recited only with the fulfilment of these conditions so as to be really effective in warding off and dispelling the impending dangers to the listener. Unless these conditions are fulfilled by the reciter, no beneficial results will accrue and no advantages gained as intended by the reciting of the protection (paritta).

The above modes of reciting and listening to the protection (paritta) are prescribed on the lines laid down in the Collection of the Long Discourses (Dīgha-nikāya) commentary. Systematic study and scrutiny of words and phrases should be made, proper attention being paid to the understanding of Pāḷi terms employed. Unless proper attention is paid to study correct enunciation and meaning of the Pāḷi text, the chances of securing the desired result are remote. Only recitation by those who have carefully studied the modes of reciting will bear powerful effects. Recitation of protections (paritta) by those with intention to receive gifts or offerings will not produce any real result. Recitation of protections by those with hearts full of loving-kindness and compassion and with an inclination towards freedom from the cycle of suffering will be advantageous.

Therefore, one who administers protection (paritta) must first and foremost study the Pāḷi text, together with the relevant commentaries, under a qualified teacher, special attention being paid to the mode of enunciation, accent and punctuation. Any omission or deletion of words or phrases from the Pāḷi text may render the recitation altogether meaningless. The correct mode of recitation, with full understanding of its meaning, are the vital forces of the protection which will bring about the desired result.

Mistakes in the way of administration, lack of correct enunciation and understanding of its true meaning, coupled with a desire to receive something in return, will undermine the strength of the protection and no desirable result will be obtained.

It must, therefore, be emphasised that it is necessary to administer the protection according to the conditions laid down, with a heart full of loving-kindness, and compassion and resolute inclination towards release from Saṁsāra and curbing one’s desire to receive offerings.

Failure and Success of the Reciter

Failure of one who administers protection (paritta) arises from two causes, namely: a failure in the undertaking (payoga-vipatti) and a failure through wrong determination (ajjhāsaya-vipatti).

1. The inability to express words and phrases of the text with accuracy and exactness and with full understanding of their meaning, through a lack of effort and [539] diligence (payoga-vipatti).

2. Administration of protection (paritta) with a desire for gains and fame (ajjhāsaya-vipatti).

The success of one who administers protection arises from two causes, namely: success in the undertaking (payoga-sampatti) and success through right determination (ajjhāsaya-sampatti).

1. Proficiency in administering protection through diligence, through learning the correct modes of enunciation and with full understanding of the meaning (payoga-sampatti)

2. Proficiency in administering protection through loving-kindness, compassion with an inclination towards emancipation and without a selfish motive looking for rewards (ajjhāsaya-sampatti).

This section on failure and success are excerpts from the sub-commentary to the Āṭānāṭiya discourse (Āṭānāṭiya-sutta, DN 32).

The Four Accomplishments of a Listener

1. The listener should be free from the guilt of the five grave transgressions which bring immediate retribution (pañcānantarīya-kamma): killing his father, killing his mother, killing an Arahat, causing bleeding in an attempt on the Buddha’s life, causing schism amongst the disciples of a Buddha.

2. The listener should be free from wrong views with a fixed destiny (niyata-micchā-diṭṭhi). ³

³ The views of the uncausedness of existence (ahetuka-diṭṭhi); of the inefficacy of action (akiriya-diṭṭhi); and nihilism (natthika-diṭṭhi); see the Buddhist Dictionary by Ven. Ñāṇatiloka).

3. The listener should possess unshakable faith in the efficacy and beneficial results of the protection.

4. The listener should listen to the protection recitation with due diligence, full attention and profound respect.

These are the qualifications which should be possessed by a listener to the protection recitations (paritta); in the Questions to Milinda (Milinda-pañhā), in the chapters on the Question about the Ram (Meṇḍaka-pañhā), and the Question on becoming free from the Snare (Pāsamutti-pañhā) the first three accomplishments are mentioned as follows: “Your majesty, hindrances, such as the five grave transgressions, wrong views or heretical beliefs and a lack of confidence in the protection, cannot serve as a means of protection against dangers.” These are the words of Ven. Nāgasena spoken to King Milinda. In view of this, it must be concluded that only those who are free from the three hindrances, stand to enjoy the benefit of the protection.

Failure and Success of the Listener

The failure of one who listens to the protection arises from two causes, namely: a failure in the undertaking (payoga-vipatti) and a failure through wrong determination (ajjhāsaya-vipatti).

1. Failure to listen to the protection recitation with due respect, raising the palms together; with one’s mind fixed on the protection without any distractions, through lack of diligence and effort (payoga-vipatti).

2. Listening to the protection half-heartedly, without confidence in the efficacy and the beneficial result of the protection; listening to the protection just to oblige and please the person who invites one to the protection ceremony (ajjhāsaya-vipatti).

Success of one who listens to the protection arises from two causes, namely: success in the undertaking (payoga-sampatti) and success through right determination (ajjhāsaya-sampatti).

1. Making the necessary effort in listening to the protection recitation by raising the hands with palms together having profound respect and with one’s mind fixed [540] on the protection without any distractions (payoga-sampatti).

2. Listening to the protection wholeheartedly, with full confidence in the efficacy and beneficial result of listening to the protection, not just to oblige and please the person who invites one to listen to the protection but with wholesome desire to gain merit (ajjāsaya-sampatti).

Listeners of the protection (paritta) should abandon the two factors of failure as mentioned above and strive to be accomplished in the two successes, so as to secure the true benefit of protection from impending dangers.

Just as the protection reciter has to abandon the two factors of failure and become accomplished in the two factors of success, so also the listener has to do likewise.

Protection Discourses That Possess Unique Power

1.The Discourse about the Treasures (Ratana-sutta, Khp 6, Snp 2.1) is possessed of a power which extends over 1,000 billion world-elements. It has brought about the realization of the paths and fruitions and the attainment of Nibbāna by 588,000 humans, Devas and Brahmas. It is therefore a ward-rune or protection (paritta) of great authority or influence.

2. The Discourse on the Blessings (Maṅgala-sutta, Khp 5, Snp 2.4) is also possessed of a power which extends over 1,000 billion world-elements. An innumerable number of humans, Devas and Brahmas have realised the paths and fruitions and attained Nibbāna through listening to this discourse.

3. The Discourse on Friendliness Meditation (Metta-sutta or Karaṇīyametta-sutta, Khp 9, Snp 1.8) is a well known discourse of great power. Its authority extends over 1,000 billion world-elements. It had helped forest dwelling monastics become Arahats, through extinction of the pollutants (āsava). By assiduously and fully cultivating the moral instructions laid down in this discourse, one can assuredly gain the path to emancipation. It is also a powerful protection (paritta).

4. The Discourse about the Constituents of Mind & Body (Khandha-sutta, AN 4:67) is another powerful discourse, the authority of which extends over 1,000 billion world-elements. It has the power to ward off dangers from various poisons at all times. This discourse contains certain portions that describe the virtues and glories of the Buddha, the Dhamma and the Saṅgha and also the good effects of loving-kindness (mettā). Thus it is a powerful protection (paritta) which can bring about unique beneficial results.

5. The Discourse about the Top of a Banner (Dhajagga-sutta, SN 11:3) is also a discourse of great power which extends over 1,000 billion world-elements. The contemplation of the virtues of the Buddha, the Dhamma and the Saṅgha extolled in this discourse is a means to strengthen one’s intellectual power, to enjoy celestial bliss for 3,000 aeons, to be reborn as Sakka for 80 times, as a Universal Monarch for 1,000 times, as an ordinary king or emperor for a countless number of times; to be always rich and prosperous in every existence, when the property he possesses cannot be lost, stolen or destroyed. For 100,000 aeons, he would not be reborn in the planes of woe nor would he be disturbed or shaken through fright which causes the hair to stand on end and goose flesh to appear. Such is the immense power of this discourse which will ultimately lead one to Awakening.

6. The Discourses on the Factors of Awakening (Bojjhaṅga-sutta, SN 46:14-16) wield great authority which extends over 1,000 billion world-elements, possessing the power to ward off danger and ailments. A complete cultivation of the seven factors of awakening contained in this discourse leads to Nibbāna in this very life through realization of the paths and fruitions.

7. The Āṭānāṭiya Discourse (Āṭānāṭiya-sutta, DN 32) was originally composed by the Four Great Kings (Catu-mahā-rājika), having gathered together in the celestial city of Āṭānāṭā. They first paid homage to the seven Buddhas, praising their virtues and attributes. They then composed this discourse and made a proclamation: “Those unruly wild celestial beings such as Yakkhas, who are not amenable to the instructions of the Buddha, nor to the code of conduct laid down by ourselves, will be punished according to the celestial laws.” The guardian Devas then went to the Buddha, accompanied by a great number of celestial guards and troops, and presented to him this powerful discourse, which they had [541] composed. The Buddha taught this discourse to the monastics which thus became a powerful authoritative, protective word-rune, or protection (paritta).

The relevant commentary lays down the method of administering the protection as follows: In the case of those possessed by demons, Petas and unruly beings, the Āṭānāṭiya Discourse (Āṭānāṭiya-sutta) should not be administered initially. For seven days continuously, the Discourse on Friendliness Meditation (Metta-sutta), the Discourse through the Top of a Banner (Dhajagga-sutta) and the Discourse about the Treasures (Ratana-sutta) should be recited first. Should the possessed person become normal after these recitations, there is no need for administering the Āṭānāṭiya Discourse (Āṭānāṭiya-sutta).

Only when the desired result is not achieved after reciting continuously for seven days of the first three discourses, should the Āṭānāṭiya Discourse (Āṭānāṭiya-sutta) be recited. The monastic who recites the Āṭānāṭiya Discourse (Āṭānāṭiya-sutta) should not eat cakes made of flour, meat and fish; nor should he reside in a cemetery. This is because if such a monastic eats flour cakes, meat or fish or resides in a cemetery, he is liable to be possessed by evil spirits. The place chosen for recitation of the protection should be kept clean and tidy and besmeared with turmeric power.

The monastic who would administer the protection should be conducted from the monastery to the house, surrounded by a security guard of men armed with bows and arrows, shields, swords and spears. The monastic should not recite the protection in the open; the gate door, windows and doors of the house should be securely closed and the monastic should sit down closely surrounded by the armed guard. Then with a heart full of loving-kindness he should administer the protection according to the following guide lines: it is essential that the afflicted person should be first established in morality (sīla) by observance of the precepts and then this is followed by the recitation of the protection.

Should such measures fail to drive away the evil ones, the possessed person should be taken to the monastery and kept lying on the relic shrine (stūpa) platform. The shrine platform should be swept clean and offerings of light should be made; then Pāḷi prose and verses, such as: Divā tapati ādicco … (Dhp 387) etc., which generally bring auspiciousness, should be chanted. An announcement should then be made to the effect that all monastics have gathered together at that place.

Then someone should go to the nearby forest grove where there would be a tree which is conspicuous by special features, such as size, height, etc., and invite the guardian dryad, saying: “All the monastics are desirous of your coming to the gathering.” Such an invitation by the monastics can never be refused.

Then the person possessed should be asked: “What is your name?” Should it be Naradeva, for instance, he should be addressed by that name: “Naradeva, you have been given a share of merits gained from provision of accommodation to the Saṅgha, the share of merits gained from the offerings of scents and flowers, from the offering of meals to the Saṅgha; the monastics have also recited auspicious discourses, such as The Discourse on the Blessings (Maṅgala-sutta), as a gift of Dhamma to you. So out of consideration for these deeds of kindness and out of respect to the Saṅgha, we pray that you release this patient.”

Should such measures fail to secure the release of the demoniacal possession, the situation should be made known to the benevolent Devas: “Good Devas, you are fully aware that this unruly evil spirit does not take notice of our request made with loving-kindness. We have no alternative but to have recourse and invoke the authority of the Buddha.” So saying, the Āṭānāṭiya Discourse (Āṭānāṭiya-sutta) should be recited.

The above method is applicable only to lay people. For the monastic who is possessed by demons, Petas and unruly beings, his room should be swept clean and made tidy, then all the Saṅgha should be invited to assemble there. After sharing the merits gained from offerings of flowers, scents, etc., the Āṭānāṭiya Discourse should be recited as described before.

Thus the administration of the Āṭānāṭiya Discourse is elaborately described in the commentary on the Discourse. When recited systematically as laid down in the commentary, the Āṭānāṭiya Discourse is of immense authority, wielding great power and influence.

Likewise, the other protections are also of great power and influence in their own way. In short, the words of the Buddha, such as the Basket of Discourses (Sutta-piṭaka) consisting of the five Collections (Nikāya), are of great authority, its influence pervading over 1,000 billion world-element, promoting welfare and prosperity both in mundane and supermundane spheres. It wards [542] off all kinds of dangers and paves the way to the attainment of Nibbāna through realization of the paths and fruitions. These words of the Buddha, enshrined in the Collections are the noblest of all the spoken words and it should thus be confidently taken to be of immense authority, wielding great power and influence in accordance with this saying (SN 8.6):

Yaṁ Buddho bhāsate vācaṁ, khemaṁ Nibbāna-pattiyā, dukkhassanta-kiriyāya, sā ve vācānam-uttamā.

The Fully-Self Awakened Buddha has expounded out of great compassion the Five Collections with the object of attainment of Nibbāna, which is the cessation of all sufferings. The words spoken by the Buddha, as contained in the Collections, excel all other words, free of any fault and conducive to peace and happiness.

Leaving Vesālī

After a fortnight’s stay in the city of Vesālī, the Buddha told the Licchavī princes: “We are leaving,” by way of farewell. Whereupon the Licchavīs honoured the Buddha as much as twice that of King Bimbisāra and in three days they conducted him to the bank of the Ganges.

The Nāgas in the region of the Ganges agreed amongst themselves saying: “Men have made homage to the Buddha on a lavish scale and why should we not do likewise? We will do likewise.” They proceeded to create golden boats, silver boats, and emerald boats mounted with golden, silver and emerald thrones, and covering the entire surface of the Ganges with a blanket of five different species of lily. They then approached the Buddha and made the solemn request: “Most exalted Buddha, may you grant us a favour by gratifying our wish out of compassion for us?”

The Buddha conceded to their request and went aboard the boats which were created by the Nāgas with jewel ornamentations. Each of the 500 monastics also occupied a jewelled boat. Whereupon, the Nāga kings conducted the Buddha and his 500 monastics to the Nāga realm, and the Buddha spent the whole night expounding discourses for the benefit of the Nāgas. The next morning, a great offering of celestial food was made to the Buddha and his monastics by the Nāga kings. After teaching a discourse in appreciation of the offerings, the Buddha made his departure from the land of the Nāgas.

Devas, who had dominion over that region of the earth (bhumma-devā), also agreed amongst themselves, saying: “Humans and Nāgas have made great homage to the Buddha, why should we not do likewise? We shall follow suit.” They proceeded to do honour to the Buddha by setting up excellent umbrellas all over the hills, forest and trees. In this manner similar offerings were made right up to the Brahma realm of Akaniṭṭha.

King Bimbisāra, making great homage twice as much as that of the Licchavīs, conducted the Buddha and his monastics to Veḷuvana monastery, Rājagaha, making the whole journey as before, in five days.

The Life of the Bodhisatta Saṅkha

After the arrival of the Buddha at Veḷuvana monastery, the monastics assembled at the main hall in the afternoon to discuss matters relating to meditation. Their discussion was often interrupted by conversations, such as: “The glories of the Buddha are really wonderful. The stretch of land on this side of the Ganges is five leagues and on the other side of the Ganges it is three leagues, a total of eight leagues; the surface of the land on both sides was without bumps or hollows at any place. It had an even surface all over and was strewn with white sand and flowers. The surface of the river Ganges, with a width of one league, was covered by a blanket of five-hued species of flowers. The whole region was decorated with white umbrellas right up to the Akaniṭṭha Brahma realm.” Their discussion on [543] meditation was often interrupted by such words of praise in honour of the Buddha.

Aware of what was happening, the Buddha left the scented chamber and went to the Assembly Hall. He sat on the reserved seat. He then asked the monastics: “Monastics, what is the subject of your discussion at this moment?”

When it was explained what it was, he said: “Such a wonderful manner of paying respects is not attributable to my glories as a Buddha, nor to the powers of the Nāgas, Devas and Brahmas. It should be attributed to the beneficial results which accrue from a small deed of mine done in the past.”

When the Buddha had given such a hint, the monastics approached him with the request: “Most exalted Buddha, we do not have any knowledge of that small deed of generosity done in the past. Most exalted Buddha, we pray that we may be enlightened so as to know about it fully.”

The Buddha, thereupon, proceeded: Monastics, what happened in the past was this: There was a Brahmin in the city of Takkasilā by the name of Saṅkha. He had a son named Susīma, who was sixteen years old. One day, Susīma approached his father with great respect and his father asked him: “My dear son, what is the matter with you?” Then the lad replied: “Father, I would like to go to Bārāṇasī to acquire an education.” His father said: “My dear son, there is a Brahmin teacher in Bārāṇasī. He is my childhood friend, you might go to him and receive your share of education.” He then gave his son a sum of 1,000 pieces of money for his necessary expenditure.

Susīma paid due respect to his parents and taking the money, set out on his journey and arrived at Bārāṇasī in due time. He approached the teacher with profound respect and in a customary way. He told the teacher that he was the son of the Brahmin Saṅkha of Takkasilā. The teacher gave him a warm reception making the remark: “So you are a son of my friend.”

After a moment of rest, Susīma went again to the Brahmin, and placing the sum of money at his feet, requested him for permission to acquire education under his care. The permission was willingly granted. He took pains in learning, so that, in a very short time, he added everything to the fount of his knowledge, just like the precious grease of lions is retained in a gold cup for the sake of security. As he was endowed with the perfections (pāramī), he completed the full course of learning in a few months instead of the twelve years an average pupil would have to spend.

As Susīma was in the middle of studying a Veda text, he discovered that the treatise contained only the beginning and middle of the subject they treated; the final section was not to be found therein. He brought the matter to the notice of the Brahmin, saying: “Great Brahmin, this Veda text deals only with the beginning and middle of the subject, the final portion is not found in it.” Whereupon, the Brahmin also admitted that he too did not find it. Susīma then asked the Brahmin: “Is there anyone who knows all about the subject from beginning to end.” The Brahmin replied: “My dear son Susīma, those Paccekabuddhas who live in the forest of the Deer Park at Isipatana, may possibly know.” – “If so, may I have your kind permission to go and ask those Paccekabuddhas about it,” requested the youth Susīma. The Brahmin granted his permission, saying: “My dear son Susīma, you may go as you like.”

Susīma, who was accomplished in the perfections (pāramī), went to the forest of the Deer Park at Isipatana, approached the Paccekabuddhas with due respect and asked: “Venerable sirs, do you know the subjects in the Vedas from beginning to end?” – “Yes, we do, lay devotee Susīma,” was their reply. Then he requested them: “Kindly teach me the last part of the knowledge which is missing in the Veda.” The Paccekabuddhas told him: “Lay devotee Susīma, you will have to renounce the world and become a recluse. No one other than a monastic could learn that.” Susīma agreed and gave his word: “Very well, venerable sirs, please ordain me as a monastic. You may direct me to do anything that is necessary so long as it helps me learn the last portion of Veda knowledge.”

He was ordained as a monastic as requested and was taught how [544] to wear the robes properly such as keeping the borders of both the upper and lower robes in a tidy circular fashion. They could teach him only the precepts of good conduct (abhisamācārika-sīla), and not any meditation, because unlike omniscient Buddhas, they had not the ability to give instructions on how to practise insight meditation (vipassanā).

The newly ordained monastic Susīma devoted himself earnestly to the observance of the precepts of good conduct as instructed by the Paccekabuddhas, Having performed deeds of merit in the past which formed sufficing conditions (upanissaya) for the attainment of Paccekabuddha knowledge (Pacceka-buddha-ñāṇa), after a brief period of practice, he became a Paccekabuddha. He was soon held in high repute and reached the height of his glory acquiring great fame and gains and a large number of followers and disciples. But because of his past misdeeds, which prohibited longevity, he did not live long and passed away while still young. His remains were cremated by the Paccekabuddhas and the citizens of Bārāṇasī. The relics of his body were placed in a relic shrine (stūpa) built near the gate of the city.

The old Brahmin father, Saṅkha, thought of his son one day: “My son had been gone for a long time now and no news had been received from him.” So he left Takkasilā with a longing to see his son and eventually reached the gate of the city of Bārāṇasī. He saw quite a number of people gathered together near the shrine there; and thinking someone from amongst the crowd would perhaps know something about his son, he approached them and enquired: “Friends, there is a young man by the name of Susīma who came to Bārāṇasī to study; perhaps some of you might know something about him.”

“Yes we do, old Brahmin. That young man Susīma, after acquiring the complete knowledge of the Vedas under the care of the Brahmin of Bārāṇasī, received ordination at the place of the Paccekabuddhas, and eventually became a Paccekabuddha through realization of Paccekabuddha knowledge (Pacceka-buddha-ñāṇa). He has passed away now, attaining Nibbāna with no residue remaining (anupādisesa-nibbāna). This is the shrine where his relics are enshrined.”

After hearing this shocking news, the poor old Brahmin wept most hopelessly, beating the earth with his palm many times. After mourning the loss of his dear son to his heart’s content, he went into the precincts of the shrine and removed grass, and spread white sand which he had brought from a nearby place with his shoulder towel. He poured water from his jug all over the place to keep the dust from arising; then he collected as many wild flowers as possible and offered them to the shrine. He put his shoulder towel into the shape of a streamer and wrapping it around his umbrella, he placed it high above the shrine, tying them tight to the shrine. Then he departed.

Having thus told the story of the past, the Buddha correlated the events of the past with those of the present by giving the following discourse: “Monastics, you might be wondering who the Brahmin Saṅkha of this story could be. You need not ponder any more about it. The Brahmin Saṅkha was none other than myself.

I, who was a Bodhisatta then, cleaned the precincts of the shrine containing the relics of the Paccekabuddha Susīma, removing the grass roots, stump, etc. As a beneficial result of this act of merit, the people made the road clean and free of tree stumps and levelled it for a stretch of five leagues on this side of the Ganges and three leagues on the far bank.

I, then a Bodhisatta, spread white sand in the precincts of the Paccekabuddha shrine. As a benefit accruing from this act of merit, people spread white sand all along the route measuring eight leagues.

I, then a Bodhisatta, had collected as many wild flowers as I could and placed them in the shrine. This meritorious deed of mine resulted in Devas and humans strewing various kinds of flowers on land and the river, covering a distance of nine leagues. [545]

I, then a Bodhisatta, sprinkled the precincts of the Paccekabuddha shrine with water from my jug to prevent the dust from arising. As a result of this act of merit of mine the lotus rain (pokkhara-vassa) from a cloud bank the size of a lily leaf fell the moment I set foot on the land of Vesālī.

I, then a Bodhisatta, set up a streamer at the shrine of the Paccekabuddha and erected an umbrella on top of it. For that act of merit, streamers were set up all the way to the Akaniṭṭha Brahma realm and white umbrellas were erected all over the regions.

Monastics, making homage to me in such wonderful manner is not attributable to my glories as a Buddha, nor to the powers of Nāga, Devas and Brahmas. It should be attributed to the beneficial results which accrue from a small deed of merit done by me as a Bodhisatta in my existence as Brahmin Saṅkha.” The Buddha summed up the discourse by expounding the following verse (Dhp 290:

Mattā-sukha-pariccāgā, passe ce vipulaṁ sukhaṁ, caje mattā sukhaṁ dhīro, sampassaṁ vipulaṁ sukhaṁ.

When it is known with certainty that a generous abandoning by way of sacrifice of pleasurable sensations, which gives a small amount of happiness, will bring a vast amount of reward such as the happiness of Nibbāna, then surely a wise person should forego such an insignificant reward of a small pleasure in favour of the great reward of Nibbāna.

At the conclusion of the exposition, many sentient beings attained the Stream-entry path and fruit, etc.