သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (သုတ္တမာလာ)
ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။
ပါဠိ မူရင်းသာ — မြန်မာပြန်နှင့် English ဘာသာပြန် မတင်ရသေးပါ။
၆၆၂။ သမယေ ကရဏောပယောဂဘုမ္မဝစနာနိပိဋကက္ကမေန။ ဝိနယပိဋကာဒီနံ တိဏ္ဏံပိဋကာနံ ကမေန သမယေ ကရဏဝစနံ ဥပယောဂဝစနံဘုမ္မဝစနဉ္စ ဟောတိ။ တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတိ နဠေရုပုစိမန္ဒမူလေ [ဝိ ၁-၁]။ ဣဒံ ဝိနယေ ကရဏဝစနံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါအန္တရာ စ ရာဇဂဟံ အန္တရာ စ နာဠန္ဒံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နောဟောတိ [ဒီ ၁-၁]။ ဣဒံ သုတ္တေ ဥပယောဂဝစနံ။ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံဟောတိ [အဘိ ၁-၁၇]။ ဣဒံ အဘိဓမ္မေ ဘုမ္မဝစနံ။
(စာ-၁၇၀) ဧတ္ထာဟ "ကသ္မာ တီသု ပိဋကေသု သမယဿကရဏဝစနာဒိဝသေန ဝိသဒိသနိဒ္ဒေသော ကတော"တိ? ပကာသေတဗ္ဗဿ တဿ တဿ အတ္ထဝိသေသဿသမ္ဘဝတော။ ကထံ? ဝိနယေ တာဝ ဟေတုအတ္ထောစ ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ။ ယော ဟိ သော သိက္ခာပဒပညတ္တိသမယောသာရိပုတ္တာဒီဟိပိ ဒုဗ္ဗိညေယျော၊ တေန သမယေနဟေတုဘူတေန ကရဏဘူတေန စ သိက္ခာပဒါနိ ပညာပယန္တောသိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဉ္စ အပေက္ခမာနော ဘဂဝါတတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာသိ၊ တသ္မာ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ ဝိနယေကရဏဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတော။ သုတ္တန္တေ စ အစ္စန္တသံယောဂတ္ထောသမ္ဘဝတိ။ ယဥှိ သမယံ ဘဂဝါ ဗြဟ္မဇာလာဒီနိသုတ္တန္တာနိ ဒေသေသိ၊ အစ္စန္တမေဝ တံ သမယံ ကရုဏာဝိဟာရေနဝိဟာသိ၊ တသ္မာ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ တတ္ထ ဥပယောဂနိဒ္ဒေသောကတော။ အဘိဓမ္မေ ပန အဓိကရဏတ္ထော ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏတ္ထောစ သမ္ဘဝတိ။ အဓိကရဏဥှိ ကာလတ္ထော စ သမူဟတ္ထောစ သမယော တတ္ထ ဝုတ္တာနံ ဖဿာဒိဓမ္မာနံ ခဏသမဝါယဟေတုသင်္ခါတဿစ သမယဿ ဘာဝေန တေသံ ဘာဝေါ လက္ခိယတိ၊ တသ္မာတဒတ္ထဇောတနတ္ထံ တတ္ထ ဘုမ္မဝစနေန နိဒ္ဒေသောကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဟောတိ စေတ္ထ -
"တံ တံ အတ္ထမပေက္ခိတွာ၊သမယော ဝိနယာဒိသု။ ကရဏေနုပယောဂေန၊ ဘုမ္မေန စ ပကာသိတော"တိ။
ပေါရာဏာ ပန ဝဏ္ဏယန္တိ "တံ သမယန္တိ ဝါ တသ္မိံ သမယေတိ ဝါ တေနသမယေနာတိ ဝါ အဘိလာပမတ္တဘေဒေါ ဧသ၊ သဗ္ဗတ္ထဘုမ္မမေဝ အတ္ထော"တိ၊ တသ္မာ တေသံ လဒ္ဓိယာ "တေန သမယေနာ"တိ [ဝိ ၁-၁။] ဝုတ္တေပိ တသ္မိံ သမယေတိ အတ္ထော၊ "ဧကံ သမယ"န္တိ [ဒီ ၁-၁။] ဝုတ္တေပိ ဧကသ္မိံ သမယေတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။
(စာ-၁၇၁) ဧတ္ထ ဌတွာ ကရဏဘေဒံ ဝဒါမ -- ယထာ ဟိ လောဘာဒယော အလောဘာဒယော စဟေတုဟေတူ နာမ ဘဝန္တိ၊ တတော အညေ ပစ္စယဘူတာဓမ္မာ ပစ္စယဟေတူ နာမ ဘဝန္တိ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၃၄၂]။ ဧဝမေတံ ကရဏေ ပဝတ္တံကရဏဝစနံ ကရဏကရဏံ နာမ ဟောတိ။ ကတ္တာဒီသု ပဝတ္တဉ္စ ကတ္တုကရဏံ, ဟေတုကရဏန္တိအာဒိကံ နာမံ ဣမသ္မိံပကရဏေ လဗ္ဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဉ တွာ ပုနဥဒါဟရဏေန သဒ္ဓိံ တံ နာမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ [ဒီ ၂-၂၆၉]။ ဣဒံ ကရဏကရဏံ။ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော [ဒီ ၂-၈၀]။ ဣဒံ ကတ္တုကရဏံ။ သာရိပုတ္တောတိ နာမေန ဝိဿုတော [ခု ၃-၂၅]။ ဣဒံ ဝိသေသနကရဏံ။ အန္နေန ဝသတိ [ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၁]။ ဣဒံ ဟေတုကရဏံ၊ ဘိန္နေန သီသေန အာဂတော [မ ၁-၁၇၇]။ ဣဒံ ဣတ္ထမ္ဘူတကရဏံ။ ဘုဉ္ဇ ပုတ္တေဟိ ခတ္တိယ [ခု ၆-၃၆၀]။ ဣဒံ သဟတ္ထကရဏံ။ မဏိနာ မေ အတ္ထော [ဝိ ၁-၂၂၁]။ ဣဒံ ပစ္စတ္တကရဏံ။ သံဝိဘဇေထ နော ရဇ္ဇေန [ဒီ ၂-၁၈၈]။ ဣဒံ ကမ္မကရဏံ။ သုမုတ္တာ မယံ တေန မဟာသမဏေန [ဝိ ၄-၂၈၄]။ ဣဒံ နိဿက္ကကရဏံ။ တေန ခေါ ပန သမယေန [ဝိ ၁-၁]။ ဣဒံ ဘုမ္မကရဏံ။ ပကတိယာ အဘိရူပေါ၊ ယေဘုယျေန စမ္ပေယျကာဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ [ဒီ ၁-၁၀၅]။ ဣစ္စေဝမာဒိ တဒညကရဏံ။ ဧဝံ ဧကာဒသဝိဓံ ကရဏံ ဘဝတိ။တံ ပန တဒညကရဏံ ဘေဒိတံ အနေကဝိဓံ ဟောတိ၊နိပါတယောဂကရဏံ ပဋိက္ခေပကရဏံ ကုစ္ဆိတင်္ဂကရဏံကြိယာပဝဂ္ဂကရဏံ ကာလဒ္ဓါနကရဏံ မဏ္ဍိတုဿုက္ကကရဏံသဟာဒိယောဂကရဏံ ပုဗ္ဗသဒိသသမူနကလဟနိပုဏမိဿကသခိလာဒိယောဂကရဏံအယောဂကရဏန္တိ ဧဝမနေကဝိဓံ တဒညကရဏံ ဟောတီတိဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
၆၆၃။ သင်္ချာလိင်္ဂတ္ထာဝိကရဏတ္ထမုပ္ပတ္တိဝိဘတ္တီနံ။ သင်္ချာဝိကရဏတ္ထံ လိင်္ဂတ္ထာဝိကရဏတ္ထဉ္စဝိဘတ္တီနမုပ္ပတ္တိ ဟောတိ။ ပုရိသော တိဋ္ဌတိ၊ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ။ ဧကံ၊ ဒွေ၊ တီဏိ။
(စာ-၁၇၂) ၆၆၄။ ဧကမှိ ဧကဝစနံ။ ဧကမှိ အတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေဧကဝစနံ ဟောတိ။ ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော၊ စိတ္တံ။
၆၆၅။ ဧကမှိ ဝိယ ဗဟုမှိပိ။ ဧကသ္မိံ အတ္ထေ ဝိယ ဗဟုမှိပိ အတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေဧကဝစနံ ဟောတိ။ သာ သေနာ မဟတီ အာသိ [ခု ၆-၃၇၁]။ ဗဟုဇ္ဇနော ပသန္နောသိ [ခု ၆-၃၁၁]။ မဟာဇနော၊ ဘိက္ခုသံဃော၊ မစ္ဆဃဋာဣစ္စေဝမာဒိ။
၆၆၆။ ဗဟုမှိ ဗဟုဝစနံ။ ဗဟုမှိ အတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗဟုဝစနံ ဟောတိ။ဣတ္ထိယော၊ ပုရိသာ၊ စိတ္တာနိ။
၆၆၇။ ဗဟုမှိ ဝိယ ဧကမှိပိ။ ဗဟုမှိ အတ္ထေ ဝိယ ဧကမှိပိ အတ္ထေ ဗဟုဝစနံဟောတိ၊ အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၄။] ဣစ္စေဝမာဒိ။
၆၆၈။ သမုဒါယဇာတိနိဿယေကတ္တလက္ခဏေသွေကဝစနံ။ သမုဒါယေ ဇာတိယံ နိဿယဝသေနောပစာရိတနိဿိတေဧကတ္တလက္ခဏေ စ ဧကဝစနံ ဟောတိ။ သမုဒါယေ တာဝ -- ဒေဝသံဃော၊ သဗ္ဗော ဇနော ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဇာတိယံ -- သဉ္စိစ္စ ပါဏော ဇီဝိတာ န ဝေါရောပေတဗ္ဗော [ဝိ ၃-၁၃၄]။ သဿော သမ္ပန္နော ဣစ္စေဝမာဒိ။ နိဿယဝသေနောပစာရိတနိဿိတေ -- သာဝတ္ထိ သဒ္ဓါ အဟောသိ ပသန္နာ၊ အယံဘန္တေ နာဠန္ဒာ ဣဒ္ဓါ စေဝ ဖီတာ စ ဗဟုဇနာ အာကိဏ္ဏမနုဿာဘဂဝတိ အဘိပ္ပသန္နာ [ဒီ ၁-၂၀၅။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ သာဝတ္ထိဝါသိနောသဒ္ဓါ ပသန္နာ အဟေသုန္တိအာဒိနာ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော။ ဧကတ္တလက္ခဏေ -- ကုသလာကုသလံ၊ သမထဝိပဿနံ၊ တိလက္ခဏံ၊ စုတူပပါတော၊အာဂတိဂတိ [မ ၃-၃၁၀။ သံ ၂-၂၈၄။ ခု ၁-၁၇၉။] ဣစ္စေဝမာဒိ။
၆၆၉။ ဗဟုမှိ သမုဒါယေဗဟုဝစနံ။ ဗဟူသု သမုဒါယေသု ဗဟုဝစနံ ဟောတိ။ ပူဇိတာဉာတိသံဃေဟိ [ခု ၆-၇၀]။ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ [ဒီ ၂-၂၀၃]။ သဋ္ဌေတေ ဒေဝနိကာယာ [ဒီ ၂-၂၀၉။] ဣစ္စေဝမာဒိ။
(စာ-၁၇၃) ၆၇၀။ ကွစိ ဇာတိအတ္တဂရူသု စ။ ဇာတိအတ္တဂရူသု စ ကွစိ ဗဟုဝစနံ ဟောတိ။သမိဒ္ဓါ ယဝါ၊ သမိဒ္ဓေါ ယဝေါ။ သမ္ပန္နာ ဝီဟယော၊သမ္ပန္နော ဝီဟိ။ အမှာကံ ပကတိ [ခု ၁-၁၀၈]။ မမ ပကတိ။ အဗ္ဘာဂတာနာ'သနကံ အဒါသိံ [ခု ၂-၂]။ အဟံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတဿ ဘိက္ခုနောအာသနံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော။
၆၇၁။ အပရိစ္ဆေဒမာတိကာနုသန္ဓိနယပုစ္ဆာနုသန္ဓိနယပုစ္ဆာသဘာဂပုထုစိတ္တသမာယောဂ-ပုထုအာရမ္မဏတန္နိဝါသတံပုတ္တေကာဘိဓာနတန္နိဿိတာပေက္ခာရမ္မဏကိစ္စဘေဒေသုစ။ အပရိစ္ဆေဒေ မာတိကာနုသန္ဓိနယေပုစ္ဆာနုသန္ဓိနယေ ပုစ္ဆာသဘာဂေ ပုထုစိတ္တသမာယောဂေပုထုအာရမ္မဏေ တန္နိဝါသေ တံပုတ္တေ ဧကာဘိဓာနေတန္နိဿိတာပေက္ခေ အာရမ္မဏဘေဒေ ကိစ္စဘေဒေ စဗဟုဝစနံ ဟောတိ။ အပရိစ္ဆေဒေ တာဝ -- အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ၊ အသင်္ခတာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၄]။ အနိယမိတသင်္ချာဝသေန ဗဟုဝစနံဝါ ဧတံ။ မာတိကာနုသန္ဓိနယေ -- ကတမေ ဓမ္မာ အပ္ပစ္စယာ [အဘိ ၁-၂၁၉။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိနယေ -- ဣမေ ဓမ္မာ အပ္ပစ္စယာ [အဘိ ၁-၂၁၉။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ပုစ္ဆာသဘာဂေ -- ကတမေ ဓမ္မာ နောပရာမာသာ၊ တေ ဓမ္မေ ဌပေတွာအဝသေသာ ကုသလာကုသလာဗျာကတာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၂၃၇။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ပုထုစိတ္တသမာယောဂေ ပုထုအာရမ္မဏေ -- အတ္ထိ ဘိက္ခေဝ အညေဝ ဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ ဒုဒ္ဒသာ [ဒီ ၁-၁၁။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ တန္နိဝါသေ -- သက္ကေသု ဝိဟရတိ [ဒီ ၂-၂၀၃။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ တံပုတ္တေ -- သန္တိ ပုတ္တာ ဝိဒေဟာနံ [ခု ၆-၁၇၂။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဧကာဘိဓာနေ -- ဂစ္ဆထ တုမှေ သာရိပုတ္တာ [ဝိ ၁-၂၇၆။] ဧထ ဗျဂါ္ဃ နိဝတ္တဝှေါ [ခု ၅-၈၀။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ တန္နိဿိတာပေက္ခေ -- မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တိ ဣစ္စေဝမာဒိ။ အာရမ္မဏဘေဒေ -- စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ [အဘိ ၂-၂၁၀]။ ကိစ္စဘေဒေ -- စတ္တာရာ သမ္မပ္ပဓာနာတိ [အဘိ ၂-၂၁၆။ ခု ၇-၃၆၂။ ခု ၈-၂၁၁]။
(စာ-၁၇၄) ၆၇၂။ လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝစနကာလပုရိသက္ခရာနံဝိပလ္လာသော။ ဣမသ္မိံ ပါဝစနေ ကတ္ထစိလိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ဝစနဝိပလ္လာသောကာလဝိပလ္လာသော ပုရိသဝိပလ္လာသော အက္ခရဝိပလ္လာသောတိဆဗ္ဗိဓော ဝိပလ္လာသော ဘဝတိ။ တတ္ထ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော တာဝ -- သိဝိပုတ္တာနိ စာဝှယ [ခု ၆-၃၆၀]။ ဧဝံ ဓမ္မာနိ သုတွာန၊ ဝိပ္ပသီဒန္တိပဏ္ဍိတာ [သံံ ၁-၂၄၀။ ခု ၁-၂၅။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော အနေကေဟိ လက္ခဏေဟိ ဝိဘာဝိတောဝ။ ဧဝံ သန္တေပိသမ္မုယှိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ သောတူနမသမ္မောဟတ္ထံ ပုနဝိသေသတော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသံ ကထယာမ။ သေယျထိဒံ? အယံ ပုရိသော မမ အတ္ထကာမော၊ ယော မံဂဟေတွာန ဒကာယ နေတိ [ခု ၅-၁၄၉]။ အပ္ပေါ သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတိ [ခု ၁-၃၉]။ အယံ ဒုတိယတ္ထေ စတုတ္ထီ၊ ဒကံ နေတိ၊ သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော သမ္ပဋိပါဒေတဗ္ဗော။အသက္ကတာ စသ္မ ဓနဉ္စယာယာတိ [ခု ၅-၁၀၇]။ အယံ တတိယတ္ထေ စတုတ္ထီ၊ ဓနဉ္စယေနာတိ အတ္ထော။
ပုညာယ သုဂတိံ ယန္တိ၊ စာဂါယ ဝိပုလံဓနံ။ အယမ္ပိ တတိယတ္ထေ စတုတ္ထီ၊ ပုညေန စာဂေနာတိ အတ္ထော။ သော စ ခေါ ပုညေနဟေတုဘူတေန၊ စာဂေန ဟေတုဘူတေနာတိ ဟေတုတ္ထဝသေနေဝဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ စ ပုညာယာတိ ဣဒံ နပုံသကရူပံ, န ဣတ္ထိလိင်္ဂရူပံ၊ စာဂါယာတိ ဣဒံ ပန ပုလ္လိင်္ဂရူပံ။ဂရူ ပန "ပုညာယ စာဂါယာ"တိ ဣဒံ ပဒဒွယံ ဣတ္ထိလိင်္ဂအာပစ္စယန္တံ ပဉ္စမိယန္တဉ္စ ဣစ္ဆန္တိ။ဧဝဥှိ သတိ "ဒကာယ နေတိ, အပ္ပေါ သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတိ, အသက္ကတာ စသ္မ ဓနဉ္စယာယာ"တိ ဧတ္ထာပိ "ဒကာယ သဂ္ဂါယ ဓနဉ္စယာယာ"တိ ပဒတ္တယမ္ပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ အာပစ္စယန္တံ သိယာ။ န ဟေတံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, န စ အာပစ္စယန္တံ သိယာ၊ အထ ခေါ ယထာက္ကမံ နပုံသကလိင်္ဂပုလ္လိင်္ဂံစတုတ္ထေကဝစနဿ အာယာဒေသေန သမ္ဘူတရူပံ သောတူနံ အတိဝိမှာပနကရံသဒ္ဒသတ္ထေဟိ အသာဓာရဏံ
(စာ-၁၇၅) သာသနေ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတရူပံ။ တထာ ဟိ သဒ္ဒသတ္ထနယနိဿိတံ "နမော ဗုဒ္ဒါယာ"တိ စတုတ္ထီရူပံ သာသနံ ပတွာ "နမော ဗုဒ္ဓဿာ"တိ [ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၂-၂၈၄-၅။] ရူပမေဝ ဘဝတိ၊ အဋ္ဌကထာစရိယာပိ ပါဠိအနုရူပံဧတာဒိသံ ရူပမေဝ သဒ္ဒရစနာဝိသယေ ဌပေန္တိ၊ "နမော ဗုဒ္ဒါယာ"တိ ရူပသဒိသံ ပန ရူပံ သာသနသ္မိံ တဒတ္ထတုမတ္ထဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေယေဝဒိဿတိ, နဒါနနမောယောဂါဒီသူတိအယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘာဝိတောဝ။
ဝိရမထာယသ္မန္တော မမ ဝစနာယ [ဝိ ၁-၂၇၁။]။ အယံ ပဉ္စမိယတ္ထေ စတုတ္ထီ၊ မမ ဝစနတောတိ အတ္ထော။ "ဘိယျောသော မတ္တာယာ"တိ [ဝိ ၄-၃၄၆။ သံ-ဋ္ဌ ၁-၂၉၃။ သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၀။] ဧတ္ထ ပန မတ္တသဒ္ဒေါ နပုံသကလိင်္ဂေါဝ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသဝသေနစတုတ္ထေကဝစနဿ အာယာဒေသဝသေန စ ပဉ္စမိယတ္ထေ စတုတ္ထီ။ ယဒိ "မတ္တာ သုခပရိစ္စာဂါ"တိ [ခု ၁-၅၅။] ဧတ္ထ ဝိယ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ၊ တဒါ ပဉ္စမိယတ္ထေယေဝပဉ္စမီတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမကိစ္စံ နတ္ထိ။ "မတ္တာယာ"တိ ဧတဿ ပဉ္စမိယတ္ထတာ "တိဏာ ဘိယျော န မညတီ"တိ [ဒီ ၃-၁၅၁။] ဧတ္ထ ဝိယ ဘိယျသဒ္ဒယောဂတော ပါကဋာဝ၊ ဘိယျောသော မတ္တာယ၊မတ္တတော ဘိယျောတိ အတ္ထော။ ဣတိ ပဉ္စမိယတ္ထံဉတွာ တတိယတ္ထဝသေန အတ္ထော သမ္ပဋိပါဒေတဗ္ဗော "အတိရေကပ္ပမာဏေနာ"တိ။ မဟာဂဏာယ ဘတ္တာ မေ [ခု ၆-၉၁]။ အယံ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ စတုတ္ထီ၊ ဂဏဿ ဘတ္တာတိ အတ္ထော။ "ကော နု ခေါ ဘန္တေ ဟေတု, ကော ပစ္စယော ဘဂဝတော သိတဿ ပါတုကမ္မာယာ"တိ [မ ၂-၂၆၂။] အယံ သတ္တမိယတ္ထေ စတုတ္ထီ၊ သိတဿ ပါတုကရဏေတိ အတ္ထော၊ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ ဝါ စတုတ္ထီ၊ သိတပါတုကမ္မဿ ကော ဟေတု ကော ပစ္စယောတိအတ္ထော။ သာ နုန ကပဏာ အမ္မာ၊ စိရရတ္တာယ ရုစ္စတိ [ခု ၆-၁၇၆]။ အယံ အစ္စန္တသံယောဂဒုတိယတ္ထေ၊စတုတ္ထီ စိရရတ္တံ
(စာ-၁၇၆) စိရကာလန္တိ ဟိ အတ္ထော။ ဣတိ ပုန္နပုံသကလိင်္ဂဝသေနစတုတ္ထေကဝစနဿ အာယာဒေသသဟိတော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ဝိသေသတောဒဋ္ဌဗ္ဗော။ "မာ ဣတိ ကိရာယ [အံ ၁-၁၈၉]။ သမမေဿန္တိ စိရာယ သုဗ္ဗတာ [အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ-၃၉]။ စိရဿံ ဝတ ပဿာမီ"တိ [သံ ၁-၁။ ခု ၅-၁၅၃၊ ၃၅၀။] အာဒီသု ပန ကိရာယာတိ အာဒီနိ ဝိဘတျန္တပတိရူပကာနိအဗျယပဒါနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ န ဟေတေသု ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသနယောစိန္တေတဗ္ဗော ကိရစိရသဒ္ဒါနံ အဗျတ္တလိင်္ဂတ္တာ။
ဝစနဝိပလ္လာသော ယထာ --
နဂါ နဂဂ္ဂေသု သုသံဝိရူဠှာ၊ ဥဒဂ္ဂမေဃေန နဝေန သိတ္တာ။
ဝိဝေကကာမဿ အရညသညိနော၊ ဇနေတိ ဘိယျော ဥသဘဿ ကလျတံ [ခု ၂-၂၄၃]။
ဇနေတီတိ ဇနေန္တိ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဧတ္ထေကေ ဝဒေယျုံ "ယဒိ ဇနေန္တီတိ ဗဟုဝစနပါဌန္တရံဒိဿတိ၊ တဒေဝ ပမာဏံ ကတွာ ဇနေန္တိ ဘိယျောဥသဘဿ ကလျတန္တိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ [ထေရဂါထာ-ဋ္ဌ ၁-၂၇၇။] ဝတ္တဗ္ဗ"န္တိ? သစ္စံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ "ဇနေတီ"တိ ဧကဝစနပါဌန္တရဿပိ ဒဿနတော ဒုဇ္ဇာနတ္တာစ ပါဠိနယဿ သဒ္ဓမ္မေ ဂါရဝဝသေန ဣဒံ အယုတ္တန္တိအဝတွာ "ဇနေန္တီ"တိ ဝစနဝိပလ္လာသနယော အဋ္ဌကထာစရိယေဟိဒဿိတော။ နဇ္ဇော စ အနုပရိယာတိ၊ နာနာပုပ္ဖဒုမာယုတာ [ခု ၆-၁၉၈]။ အယမ္ပိ ဝစနဝိပလ္လာသော။ တတ္ထ နဇ္ဇောတိ ဧကာ နဒီ [ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၁၅၂]။
ကာလဝိပလ္လာသော -- ဆဗ္ဗဿာနိ နာမ မုဂ္ဂယူသကုလတ္ထယူသကလာယယူသဟရေဏုယူသာဒီနံပသဋပသဋမတ္တေန ယာပေဿတိ [မ-ဋ္ဌ ၁-၃၀၈။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ တတ္ထ ယာပေဿတိ နာမာတိ
(စာ-၁၇၇) နာမသဒ္ဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော၊ နာမသဒ္ဒယောဂေန ဟိ အနာဂတဿ ဝိယ ပယောဂေါ၊ယာပေသိ ဣစ္စေဝတ္ထော၊ ပုရိသဝိပလ္လာသော -- ပုတ္တံ လဘေထ ဝရဒံ [ခု ၆-၃၁၂။] ဣစ္စာဒိ။ တတ္ထ လဘေထာတိ လဘေယျံ။ အပရော နယော၊ မာတွံ ဘာယိ မဟာရာဇ [ခု ၆-၂၁၂။] ဣစ္စာဒိ ဝိဘတ္တိပုရိသဝိပလ္လာသော၊မာ ဘာယဿူတိ ဟိ အတ္ထော။
အက္ခရဝိပလ္လာသော ပါဠိယံ ဂါထာသုယေဝ လဗ္ဘတိ, န စုဏ္ဏိယပဒေသု၊ သော စ ခေါ ဣတ္ထိလိင်္ဂေဣဝဏ္ဏဝိသယေယေဝ၊ အဋ္ဌကထာသု ပန ကတ္ထစိ စုဏ္ဏိယပဒေသုပိလဗ္ဘတိ။ အတြာယံ ပါဠိ --
"ယထာ ဗလာကယောနိမှိ၊ နဝိဇ္ဇတိ ပုမော သဒါ"တိ [ခု ၃-၄၆။] စ။ "ကုသာဝတိမှိ နဂရေ၊ ယဒါ အာသိ မဟီပတီ"တိ [ခု ၄-၃၈၇။] စ။
တတ္ထ ဗလာကယောနိမှီတိ ဗလာကယောနိယံ။ ကုသာဝတိမှီတိ ကုသာဝတိယံ။ မှိကာရော ဟိ ပုံနပုံသကလိင်္ဂေသွေဝဒိဿတိ စုဏ္ဏိယပဒေသု စ ဂါထာသု စ၊ တထာ ယံကာရော ဣတ္ထိလိင်္ဂေယေဝ။ "ယထာ ဗလာကယောနိမှီ"တိအာဒီသု အယံ မှိကာရော ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဒိဿတိ၊ ကိံနု ခေါ ကာရဏန္တိ စိန္တာယံ စုဏ္ဏိယပဒပါဠီသုအဒဿနတော အက္ခရဝိပလ္လာသေ မှိကာရော ဝတ္တတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိသာသနယုတ္တိဝသေန။ အဋ္ဌကထာသု ပန "ဒွိဓာ သန္ဓိမှိ ဝတ္တတီ"တိ [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၁၅၂။ ဝိသုဒ္ဓိ ၂-၁၈၄။] ဂါထံ ဝတွာ စုဏ္ဏိယပဒဋ္ဌာနေပိ "သန္ဓိမှီ"တိ မှိကာရပါဌော ဒိဿတိ။ အတြိမာနိလက္ခဏာနိ --
၆၇၃။ ဂါထာသု ဣတ္ထိယံ မှိကာရော။ ပါဠိယဉ္စေဝ အဋ္ဌကထာသု စ ဂါထာဝိသယေ ဣတ္ထိလိင်္ဂဋ္ဌာနေ မှိကာရော ဒဿတိ။ ကုသာဝတိမှိနဂရေ၊ ဒွိဓာ သန္ဓိမှိ ဝတ္တတိ။
(စာ-၁၇၈) ၆၇၄။ ကွစိ အဋ္ဌကထာသု စုဏ္ဏိယပဒေ။ အဋ္ဌကထာသု ကွစိ စုဏ္ဏိယပဒေ ဣတ္ထိလိင်္ဂဋ္ဌာနေ မှိကာရော ဒိဿတိ။ သန္ဓိမှိ၊ပဋိသန္ဓိမှိ။ ကွစီတိ ကိ? သန္ဓိယံ၊ ပဋိသန္ဓိယံ။ သုဂတိယံ၊ဒုဂ္ဂတိယံ။
ဣတိ ဝုတ္တံ သသမ္ဗန္ဓံ၊ သဝိဘတ္တာဒိနိစ္ဆယံ။
ကာရကံ ဧတ္ထ ယုဉ္ဇန္တု၊ ကာရကာ ပရိယတ္တိယာ။
ယုဉ္ဇတိ ယော ဣဓ ဉာဏီ၊ ကုသလော သဒ္ဒေသု ဘဝတိ သတ္ထေသုစ။
ပါဝစနမှိ တဒုဘယေ၊ ကုသလာကုသလာဝ သနန္တနာ။
ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေကာရကဝိဘာဂေါ နာမ ဗာဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ။
၄-သမာသကပ္ပ
ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ၊ သမာသေန ဟိတာဝဟံ။
သမာသမတ္ထသဒ္ဒါနံ၊ သမာသပရိဒီပနံ။
တတ္ထ ဒုဝိဓံ သမသနံ သဒ္ဒသမသနံ အတ္ထသမသနဉ္စ။ တေသု သဒ္ဒသမသနံ လုတ္တသမာသေ လဗ္ဘတိ "သမဏဗြာဟ္မဏာ"တိအာဒီသု။ အတ္ထသမသနံ အလုတ္တသမာသေ "ဒူရေနိဒါနံ၊ ဂဝံပတိ၊ ဥရသိလောမော၊ဒေဝါနံပိယတိဿော"တိအာဒီသု၊ တဒုဘယမ္ပိ ဝါ လုတ္တသမာသေ လဗ္ဘတိ "သဟာယော တေ မဟာရာဇ၊ မဟာရာဇာ မရုပ္ပိယော"တိ [မဟာဝံသ ၁၇၊ ၁၁။] အာဒီသု။ ဧတ္ထ စ မရုပ္ပိယောတိ ဒေဝါနံပိယတိဿော။
၆၇၅။ နာမောပသဂ္ဂနိပါတာနံယုတ္တတ္ထော သမာသော။ တေသံ နာမောပသဂ္ဂနိပါတာနံ ပယုဇ္ဇမာနပဒတ္ထာနံယော
(စာ-၁၇၉) ယုတ္တတ္ထော၊ သော သမာသသညော ဟောတိ။ ကထိနဿဒုဿံ ကထိနဒုဿံ [ဝိ ၃-၃၅၂။] ဣစ္စာဒိ။ နာမောပသဂ္ဂနိပါတာနန္တိ ကိမတ္ထံ? "ဒေဝဒတ္တော ပစတီ"တိအာဒီသု အာချာတေန သမာသော န ဟောတီတိဒဿနတ္ထံ။ ယုတ္တတ္ထောတိ ကိမတ္ထံ? "ဘဋော ရညော၊ ပုတ္တောဒေဝဒတ္တဿာ"တိအာဒီသု အညမညာနပေက္ခေသု, "ဗကဿ သေတာနိ ပတ္တာနီ"တိအာဒီသု အညသာပေက္ခေသု အယုတ္တတ္ထတာယသမာသော န ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ။ သမာသဣစ္စနေန ကွတ္ထော? သမာသန္တဂတာနမန္တော ကွစတ္တံ။
ဧတ္ထ စာချာတဂ္ဂဟဏံ ကသ္မာ န ကတံ၊နနု အာချာတသ္မိမ္ပိ သမာသော ဒိဿတိ "ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တံ မောက္ခေတိအာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟိ မောစေတီတိ ပါတိမောက္ခော"တိ [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၁၆။ ကင်္ခါ-ဋ္ဌ-၈၄။ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၀၁။] သနိဗ္ဗစနဿ ပဒဿ ဒဿနတောတိ? တန္န, တသ္မိဥှိ နိဗ္ဗစနေ "ပါတိမောက္ခော"တိ ပဒံ တဒ္ဓိတဝသေန သိဇ္ဈတိ၊ န သမာသဝသေန "ဧဟိပဿိကော"တိ [ဒီ ၂-၈၀။] ပဒမိဝါတိ။ နနု စ ဘော "ဧဟိပဿိကော"တိ ဧတ္ထ "ဧဟိ ပဿာတိ ဣမံ ဝိဓိံ အရဟတီ"တိ [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၉။] အတ္ထေ တဒ္ဓိတော ဏိကပစ္စယော ဒိဿတိ "ပါတိမောက္ခော"တိ ဧတ္ထ ပန တဒ္ဓိတော ပစ္စယော န ဒိဿတီတိ? ဒိဿတိ ဧဝ "ပါတိမောက္ခော"တိ ဧတ္ထ သကတ္ထေ ဏပစ္စယော ဘဝတီတိ။ နနု စ ဘော ဏပစ္စယော အပစ္စေယေဝ ဒိဿတီတိ? န အပစ္စေယေဝ, "တေန ရတ္တ"မိစ္စာဒီသွတ္ထေသုပိဒိဿနတော။ "ဏ ရာဂါ တဿေဒမညတ္ထေသုစာ"တိ ဟိ လက္ခဏံ ဝုတ္တန္တိ။ ဧဝံ ဟောတု၊နနု စ ဘော "အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယ"န္တိ [အဘိ ၁-၇၂။ အဘိ ၂-၁၂၈။ ဒီ ၃-၁၈၃။] ဧတ္ထ အာချာတေန သမာသောဒိဿတီတိ? သစ္စံ၊ ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ အာချာတပဒံဒိဿတိ၊ တထာပိ ဣတိသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ တံ ပဒံ နိပါတပက္ခိကံဟုတွာ သမာသပဒတ္တမုပဂစ္ဆတီတိ။
(စာ-၁၈၀)၆၇၆။ ကွစိ ဝိဘတ္တိလောပံ။ တေသံ ယုတ္တတ္ထာနံ သမာသာရဟာနံ နာမောပသဂ္ဂနိပါတာနံဝိဘတ္တိယော ကွစိ လောပမာပဇ္ဇန္တိ။ ကထိနဒုဿံ၊အာဂန္တုကဘတ္တံ၊ ပဘင်္ကရော [သံ ၁-၄၉။ ခု ၁-၄၃၀]။
၆၇၇။ သမာသတဒ္ဓိတာချာတကိတကာနံပစ္စယ ပဒက္ခရာဂမာ စ။ န ကေဝလံ ဝိဘတ္တိယောယေဝ၊ အထ ခေါ သမာသတဒ္ဓိတာချာတကိတကာနံပစ္စယပဒက္ခရာဂမာ စ ကွစိ လောပမာပဇ္ဇန္တိ။ ဝသိဋ္ဌဿအပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌော၊ ဝိနတာယ အပစ္စံ ဝေနတေယျော၊ဟိမဝန္တပဿံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၆၇၈။ န ပဒါနံ ဝိပ္ပကတေနုတ္တရေနသမာသော။ ပဒါနံ ဝိပ္ပကတဝစနဘူတေနဥတ္တရပဒေန သဟ သမာသော န ဟောတိ။ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော၊ဓမ္မံ သုဏမာနော၊ ဓမ္မံ စရန္တော ဣစ္စာဒိ။ ဝိပ္ပကတေနာတိ ကိံ? အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော [ဒီ ၁-၁]။ ဂုဏမဟန္တော။ ဧတ္ထ စ ဂစ္ဆန္တာဒီနံဝိပ္ပကတဝစနတာ "ဂစ္ဆန္တော သော ဘာရဒွါဇော၊ အဒ္ဒသ အဇ္ဇုကံဣသိ"န္တိ [ခု ၆-၃၄၂။] အာဒိကာဟိ ပါဠီဟိ ဝိညာယတိ။
၆၇၉။ တွာပစ္စယန္တာဒီဟိစ။ တွာပစ္စယန္တာဒီဟိ စ ဝိပ္ပကတဝစနဘူတေဟိ ဥတ္တရပဒေဟိသဟ ပဒါနံ သမာသော န ဟောတိ။ အကတွာ၊ သင်္ဂါမံဩတရိတွာန၊ သီဟနာဒံ နဒီကုသော [ခု ၆-၇၃]။ ဒါနာနိ ဒါတုံ [အံ ၂-၂၈။] ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရပဒေဟီတိ ကိံ? ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ ဥပါဒါယရူပံ၊ဂန္တုကာမော၊ ဒါတုကာမော။
၆၈၀။ အာနတတဝန္တုတာဝီဟိစ။ အာန တ တဝန္တု တာဝီပစ္စယန္တေဟိ စ သဟ ပဒါနံ သမာသော န ဟောတိ။ရထံ ကုဗ္ဗာနော၊ ကမ္မံ ကရာနော၊ ဩဒနံ ဘုတ္တော၊ဘတ္တံ ဘုတ္တဝါ၊ ဘတ္တံ ဘုတ္တာဝီ။
(စာ-၁၈၁) ၆၈၁။ အသုခုစ္စာရဏေ အဝိဒိတတ္ထေ စဝါကျမေဝ။ ယတ္ထ သမာသေ ကယိရမာနေပဒံ သုခုစ္စာရဏံ န ဘဝတိ၊ အတ္ထော စ ဝိဒိတောန ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဌာနေ ဝါကျမေဝ ဟောတိ, န သမာသော။ ကာကေဟိ ပါတဗ္ဗာ [ဂဝေသိတဗ္ဗံ]။ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ [အဘိ ၁-၂]။ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော [အံ ၁-၂၄။] ဣစ္စာဒိ။
၆၈၂။ ဥပပဒေ ဓာတုမယာနံနိစ္စံ သမာသော။ ဥပပဒေ ဌိတာနံ ဓာတုမယာနံပဒါနံ ပုဗ္ဗပဒေဟိ သဟ နိစ္စံ သမာသော ဟောတိ။ကမ္မံ ကရောတီတိ ကမ္မကာရော။ အတ္တတော ဇာတောအတ္တဇော ဣစ္စာဒိ။
၆၈၃။ တွာပစ္စယန္တာဒီဟိစ ပုဗ္ဗေဟိ။ တွာပစ္စယန္တာဒီဟိ စ ပုဗ္ဗပဒေဟိ သဟပဒါနံ နိစ္စံ သမာသော ဟောတိ။ မဟာဘူတာနိဥပါဒါယ ပဝတ္တံ ရူပံ ဥပါဒါယရူပံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၃၃၉]။ ဥပါဒါရူပံ ဝါ ယကာရလောပဝသေန။ အညမညံ ပဋိစ္စ သဟိတေဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတီတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ [ဝိသုဒ္ဓိ ၂-၁၅၁]။ ကဋတ္တာ ကတကာရဏာ ပဝတ္တံရူပံ ကဋတ္တာရူပံ၊ ကမ္မဇရူပံ ဝုစ္စတိ။ အညာနိပိယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၆၈၄။ ဣတိနာ စ။ ဣတိသဒ္ဒေန စ ပုဗ္ဗပဒဘူတေနသဟ ပဒါနံ သမာသော ဟောတိ။ အနညာတညဿာမီတိဧဝံ ပဋိပန္နဿ ပဝတ္တံ ဣန္ဒြိယံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ၊ဇောတိပါလော ဣတိ နာမံ ဇောတိပါလောတိနာမံ [မ ၂-၂၃၇။] ဣစ္စာဒိ။
၆၈၅။ လုတ္တီတိနာချာတေနစ။ လုတ္တဣတိသဒ္ဒေန အာချာတေန ပုဗ္ဗပဒဘူတေန သဟ ပဒါနံသမာသော ဟောတိ။ ဧဟိဥပသမ္ပဒါ ဣစ္စာဒိ။ "ဧဟိသာဂတဝါဒီ"တိ [ဝိ ၁-၂၇၅။] ဧတ္ထ ပန သာဂတသဒ္ဒေနေဝ သဟ သမာသော, န ဧဟိသဒ္ဒေန။ ဧဟိသဒ္ဒေါ ဟိ ဝါကျာဝယဝေ ဝတ္တတိ ဧဟိသာဂတံဣတိ ဝဒနသီလောတိ ဧဟိသာဂတဝါဒီတိ သမာသော။ လုတ္တီတိနာချာတေနာတိ ကိံ? ဒေဝဒတ္တော ဂတော။
(စာ-၁၈၂) ၆၈၆။ အလုတ္တဝိဘတ္တိကေန ပဒါနဉ္စ။ အလုတ္တဝိဘတ္တိကေန ပဒေန သဟ ပဒါနံ သမာသောဟောတိ။ ဒေဝါနံပိယတိဿော၊ မနသိကာရော၊ ကဏ္ဌေကာဠော [ကာသိကာ၊ ၆၊ ၃၊ ၁၂]။ ကုတောဇော [ခု ၁-၃၂၀]။ တတောဇော [သံ ၂-၇၉]။ ဣတောဇော [ခု ၁-၃၂၀]။ ဣတောနိဒါနော [ခု ၁-၃၂၀]။ ဝနေဇော။ "ယံ ဝနေဇော ဝနေဇဿ၊ ဝဉ္စေယျ ကပိနော ကပီ"တိ [ခု ၅-၉၁။] ပါဠိ။
၆၈၇။ ရူဠီနာမေဟိ စ။ ရူဠှီနာမေဟိ စ သဟ ပဒါနံ သမာသော ဟောတိ။ယေဝါပနကဓမ္မော၊ ယေဝါပနကဓမ္မာ။ ယံဝါပနကရူပံ၊ဂစ္ဆတိဓာတု၊ ပစတိဓာတု၊ ကရောတိဓာတု၊ဂမိဓာတု၊ ဂမုဓာတု၊ ကရဓာတု၊ သိဝိဘတ္တိ၊အာပစ္စယော ဣစ္စာဒိ။
၆၈၈။ အယုတ္တတ္ထော ယုတ္တတ္ထောဝဝိသေသနီယဝိသေသနေ။ သဒ္ဒန္တရိကဝသေန ယော အယုတ္တတ္ထော၊ သော ဝိသေသနီယဿဝိသေသနေ သတိ ယုတ္တတ္ထော ဣဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သေယျထာပိဘိက္ခဝေ နိက္ခံ ဇမ္ဗောနဒံ ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ။ပ။ တပတေ ဘာသတေ ဝိရောစတိ စ [မ ၃-၁၄၃။] ဧတ္ထာယံ သမာသဝိဓိ၊ သုကုသလေနသမ္မာ ပဟဋ္ဌံ သုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ၊ ဥက္ကာမုခေ သုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ၊ ဒက္ခော ကမ္မရပုတ္တောဒက္ခကမ္မာရပုတ္တော၊ ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တေန ဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံဒက္ခကမ္မာရပုတ္တဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ၊ဒက္ခေန သုကုသလေန ကမ္မာရပုတ္တေန ဥက္ကာမုခေပစိတွာ သမ္ပဟဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ပန သမာသဘာဝေနဧကပဒတ္တေပိ အတ္ထဝသေန အန္တရန္တရာ ဥဒ္ဓရိတွာဥဒ္ဓရိတွာ ပဒယောဇနာ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ကတာတိဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိစိတြနယဥှိ သတ္ထု ပါဝစနံ။
(စာ-၁၈၃) ၆၈၉။ သတွာသတွမတိစ္စ ဘာဝနိသေဓေစ။ သတွံ ဝုစ္စတိ ဒဗ္ဗံ၊ အသတွံ ဝုစ္စတိ အဒဗ္ဗံ၊ ဘာဝေါ ဝုစ္စတိ ကြိယာ၊ တီသု ပဒေသု ပဌမဒုတိယပဒါနံဝသေန ယော အယုတ္တတ္ထော၊ သော သတွံ ဝါ အသတွံဝါ အတိက္ကမိတွာ ဘာဝနိသေဓေ သတိ ယုတ္တတ္ထောဣဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အသူရိယပဿာနိ မုခါနိ၊ အစန္ဒမုလ္လောကိကာနိမုခါနိ၊ အသဒ္ဓဘောဇိ၊ အလဝဏဘောဇိ၊ အပုနဂေယျာဂါထာ [မဟာဘာဿ၊ ၂၊ ၁၊ ၁။ (မူလဋီ ၂-၆၇။ သာရတ္ထ ၁-၃၅၂။ အံ-ဋီ ၂-၂၈။ အံ-ဋီ ၃-၂၁၆-ပိဋ္ဌေသုပိ ပဿိတဗ္ဗံ)]။
၆၉၀။ အန္တရိကသာပေက္ခဿအဂမကတ္တာ နာနန္တရေန သမာသော။ တီသု ပဒေသု အန္တရိကဿ သာပေက္ခပဒဿ အတ္တနာဉာပေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အဂမကတ္တာ အနန္တရပဒေန သဟ သမာသောန ဟောတိ။ ဒေဝဒတ္တဿ ကဏှာ ဒန္တာ၊ ဗကဿ သေတာနိပတ္တာနိ။
၆၉၁။ ဒွီဟိ သမပဒေဟိ ဝိသိဋ္ဌေကတ္ထေဂမကတ္တာ သမာသော နိစ္စံ။ ပုန သမာသဂ္ဂဟဏံ ပဋိသေဓဿ နိဝတ္တနတ္ထံ၊ တီသု ပဒေသုဒွီဟိ သဒိသပဒေဟိ ဝိသေသိတေ ဧကသ္မိံ အတ္ထေဝတ္တဗ္ဗေ အန္တရိကဿာပိ သတော သာပေက္ခပဒဿ အတ္တနာဉာပေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ ဂမကတ္တာ အနန္တရပဒေန သဟ သမာသောနိစ္စံ။ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝေါ၊ ရာဇူနံ ရာဇတေဇော။အတြ ပနာယံ ပါဠိ "အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော လောကေ ပါတုရဟောတိအတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝ"န္တိ [ဝိ ၃-၁၇]။
၆၉၂။ ကွစာနန္တရိကဿုတ္တရေန။ တီသု ပဒေသု အနန္တရိကဿ သာပေက္ခသဒ္ဒဿ ဂမကတ္တာဥတ္တရပဒေန သဟ ကွစိ သမာသော ဟောတိ။ ရညော ဒါသိပုတ္တော၊ရညော ဒါသိယာ ပုတ္တော ဝါ။ တတ္ထ သမာသောတိ သမသနံသမာသော၊ ပဒသင်္ခေပေါ။ အထ ဝါ သမသိယတိ သဒ္ဒဝသေနဝါ
(စာ-၁၈၄) အတ္ထဝသေန ဝါ ဝိဘတ္တိလောပံ ကတွာ ဝါ အကတွာဝါ ဧကပဒတ္တကရဏေန သင်္ခိပိယတီတိ သမာသော၊ သမဿိတပဒံ။နာနာပဒါနမေကပဒတ္တုပဂမနံ သမာသလက္ခဏံ။ ကေစိ ပန "ဘိန္နတ္ထာနမေကတ္ထိဘာဝေါ သမာသလက္ခဏ"န္တိ ဝဒန္တိ၊ သော စ သမာသော ကိစ္စဝသေနလုတ္တသမာသော အလုတ္တသမာသောတိ ဒုဝိဓော၊ တထာသဘာဝတော နိစ္စသမာသော အနိစ္စသမာသောတိ ဒုဝိဓော။သညာဝသေန အဗျယီဘာဝေါ ကမ္မဓာရယော ဒိဂု တပ္ပုရိသောဗဟုဗ္ဗီဟိ ဒွန္ဒော စာတိ ဆဗ္ဗိဓော။ ပဘေဒဝသေနသတ္တဝီသတိဝိဓော အဋ္ဌဝီသတိဝိဓော ဘဝတိ။ တေသံပန သမာသာနံ ဒွေ ပယောဇနာနိ ဧကပဒတ္တမေကဝိဘတ္တိတာစာတိ။
၆၉၃။ ဝိဘတ္တိလောပေ သရန္တဿလိင်္ဂဿ ပကတိ။ ဗျာသပဒါနံ ဝိဘတ္တိလောပေကတေ သရန္တဿ လိင်္ဂဿ ပကတိရူပံ ဟောတိ။ စက္ခုသောတံ၊ရာဇပုတ္တော။ ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၅၅။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပကတိရူပံနာမ လုတ္တသရဿ ပုနာနယနဝသေန စ ကတိမာဒေသဿ ဣဒံသဒ္ဒဿ ပုန အတ္တနော ပကတိယံ ဌိတဘာဝေနစ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၆၉၄။ ကွစိ ဗျဉ္ဇနန္တဿ။ ဝိဘတ္တိလောပေ ကတေ ဗျဉ္ဇနန္တဿ လိင်္ဂဿ ကွစိပကတိရူပံ ဟောတိ။ ကော သမုဒယော ဧတဿာတိ ကိံသမုဒယော [ခု ၇-၁၉၈]။ ကွစီတိ ကိံ? ကောနာမောယံ ဘန္တေ ဓမ္မပရိယာယော [မ ၁-၁၆၁]။ ဧတ္ထ စ ကိံ နာမံ ဧတဿာတိ ကောနာမောတိဝိဂ္ဂဟော။ ဧတ္ထ တု ကိံသဒ္ဒဿ ကောဣစ္စာဒေသဝသေန ပကတိရူပံန ဘဝတိ။ အတြာယံ အတ္ထုဒ္ဓါရော -- ကော ဣတိသဒ္ဒေါ "ကော ပုရိသော"တိအာဒီသု ပစ္စတ္တဝစနတ္ထေ ပုစ္ဆာသဗ္ဗနာမံဟုတွာ ဝတ္တတိ။ "ကော တေ ဗလံ မဟာရာဇာ"တိ [ခု ၆-၃၃၀။] အာဒီသု ကွသဒ္ဒတ္ထဝသေန သတ္တမီယတ္ထေ ပုစ္ဆာသဗ္ဗနာမံဟုတွာ ဝတ္တတိ။ "ကောနာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော"တိ [ဝိ ၃-၁၃၁။] အာဒီသု သမာသပဒါဝယဝဘာဝေန ပုစ္ဆတ္ထောဟုတွာ ဝတ္တတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
(စာ-၁၈၅) ၆၉၅။ ဥပသဂ္ဂနိပါတာ အဗျယာ။ ဥပသဂ္ဂနိပါတာ ဝိနာ ဧကစ္စံ သန္ဓိကိစ္စံသမာသကိစ္စံ တဒ္ဓိတကိစ္စဉ္စ သဗ္ဗေသုပိ လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝစနေသုအဝိတထတ္တာ ဝိနာသာဘာဝေန အဗျယသညာ ဟောန္တိ။တေသံ သရူပဝိတ္ထာရော ပဒဝိဘာဂေ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ဣမာနိ ပနတေသံ သန္ဓိကိစ္စာဒီသု ဗျယီဘာဝဂမနေ ပယောဂါနိ၊သေယျထိဒံ? စက္ခုံ ဘိက္ခဝေ အဒ္ဓဘူတံ [သံ ၂-၂၅၂]။ နာမံ သဗ္ဗံ အဒ္ဓဘဝိ [သံ ၁-၃၆]။ အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ [ခု ၄-၃၃၀]။ ဩဝဒေတိ မဟာမုနိ [ခု ၄-၃၂၁]။ ကဒန္နံ၊ ကာပုရိသော၊ ပါတယာဂု၊ပါတရာသော၊ အာဝုသဝါဒေါ၊ အာဝုသောဝါဒေါ၊အာဘိဓမ္မိကော၊ မုသာဝါဒိနော ဣဒန္တိ မောသဝဇ္ဇံ၊ မုသာဝါဒေါတိ အတ္ထောဣစ္စေဝမာဒီနိ။
ဗျယော တီသု စ လိင်္ဂေသု၊ သဗ္ဗာသုစ ဝိဘတ္တိသု။ ယေသံ နတ္ထိ ပဒါနန္တု၊ တာနိ ဝုစ္စန္တိ အဗျယာ [ကာသိကာ၊ ၁၊ ၁၊ ၃၇]။
၆၉၆။ အဗျယပုဗ္ဗကော အဗျယီဘာဝေါ။ အဗျယပုရေစရော အဗျယပ္ပဓာနော သမာသောအဗျယီဘာဝသမာသော ဟောတိ။ အဗျယာနံ အတ္ထံ ဘာဝေတိဝိဘာဝေတိ ပကာသေတီတိ အဗျယီဘာဝေါ။ အယဥှိ သမာသော ယသ္မာ "ဥပနဂရ"န္တိအာဒီသု နဂရသဒ္ဒါဒီဟိ ယုတ္တာနံ အဗျယသညာနံ ဥပသဂ္ဂနိပါတာနံအတ္ထံ ဝိဘာဝယတိ၊ တသ္မာ "အဗျယီဘာဝေါ"တိ ဝုစ္စတိ။ တထာ ဟိ ဥပနဂရန္တိ ပဒဿ နဂရသမီပန္တိ အတ္ထောဟောတိ။ "သယံကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလ"န္တိ [ခု ၁-၆၃။] ဧတ္ထ ပန ပဒပဋိပါဋိယာ အတ္ထဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာအဗျယတ္ထဝိဘာဝနာ နတ္ထီတိ သယံကတန္တိ သမာသောအဗျယီဘာဝေါ န ဟောတိ။ တထာ ဟိ အဗျယတ္ထပဓာနောအဗျယီဘာဝေါ။ ကေစိ ပန "အဗျယတ္ထပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ အနဗျယံ အဗျယံဘဝတီတိ အဗျယီဘာဝေါ"တိပိ ဝဒန္တိ၊ အယံ ပန အသ္မာကံ ရုစိ -- အဗျယတ္ထပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ အနဗျယမ္ပိပဒံ ဧကဒေသေန အဗျယံ ဘဝတိ ဧတ္ထာတိ အဗျယီဘာဝေါတိ။ဧတ္ထ စ ဧကဒေသဂ္ဂဟဏံ "ကောယံ မဇ္ဈေသမုဒ္ဒသ္မိ"န္တိ [ခု ၆-၁၅၉။] ဣမံ ပါဠိံ
(စာ-၁၈၆) သမတ္ထေတိ၊ သမုဒ္ဒဿ မဇ္ဈေ မဇ္ဈေသမုဒ္ဒံ၊ တသ္မိံမဇ္ဈေသမုဒ္ဒသ္မိန္တိ ဟိ ဝိဂ္ဂဟော၊ အတ္ထော ပနသမုဒ္ဒဿ မဇ္ဈေ ဣစ္စေဝ ယောဇေတဗ္ဗော။
ဣဒါနိ သောတူနမသမ္မောဟတ္ထံ သဝိနိစ္ဆယာနိအဗျယတ္ထဇောတကာနိ ဥဒါဟရဏာနိ ကထယာမ၊ နဂရဿသမီပံ ဥပနဂရံ။ အညပဒေန ဝိဂ္ဂဟောယံ၊ ဥပသဒ္ဒတော ပဌမေကဝစနံ၊ နဂရသဒ္ဒတော ဆဋ္ဌေကဝစနံ၊ ဝိဘတ္တီသုလုတ္တာသု ပဒန္တေ ပဌမေကဝစနံ ဘဝတိ။ ကေသဉ္စိဂရူနံ မတေန နဂရသဒ္ဒသမီပသဒ္ဒေဟိ ယထာက္ကမံဆဋ္ဌီပဌမေကဝစနာနိ ဘဝန္တိ၊ တတော ဝိဘတ္တိလောပေကတေ "နဂရသမီပ"ဣတိ ပဒံ ဘဝတိ၊ တတော သမီပသဒ္ဒဿ ဌာနေ သမီပတ္ထဝါစကော ဥပဣတိ ဥပသဂ္ဂေါ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ "နဂရဥပ"ဣတိ ဌိတဿ ပဒဿ ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ဝဏ္ဏပရိယာယောဒိသာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
အဘာဝေ -- ဒရထဿ အဘာဝေါ နိဒ္ဒရထံ၊ မသကာနံ အဘာဝေါနိမ္မသကံ။ ဧတ္ထ စ နတ္ထိ ဒရထော ဧတဿာတိ နိဒ္ဒရထော၊ပုရိသော။ နတ္ထိ မသကာ ဧတ္ထာတိ နိမ္မသကံ၊ ဌာနန္တိအညပဒတ္ထသမာသောပိ လဗ္ဘတိ။ နိဒ္ဒရော ဟောတိနိပ္ပါပေါ [ခု ၁-၄၃]။ နိမ္မလော ဓမ္မော၊ နိမ္မက္ခိကံမဓုပဋလန္တိ [ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၂၈၀။] အညပဒတ္ထဝိသယဿ ဒဿနတော။ ကေစိ ပန မက္ခိကာနံအဘာဝေါ နိမ္မက္ခိကံ၊ မဓုပဋလန္တိ ဧဝံ အဘာဝဝစနမတ္တေနပိဒဗ္ဗဝါစကတ္တမိစ္ဆန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ။ ယထာ ဟိ "သမဏဿ ဘာဝေါ သာမည"န္တိ [ဥဒါန-ဋ္ဌ ၂၃၆။] ဘာဝဝစနေန သမဏော န ဝုစ္စတိ၊ တထာအဘာဝဝစနေနပိ တံ တံ ဒဗ္ဗံ န ဝုစ္စတိ။
ပစ္ဆာအတ္ထေ -- ရထဿ ပစ္ဆာ အနုရထံ၊ ဧဝံ အနုဝါတံ။ ယောဂျတာယံ -- ရူပဿ ယောဂ္ဂံ အနုရူပံ၊ ရူပယောဂ္ဂန္တိ အတ္ထော။ ဝိစ္ဆာယံ -- အတ္တာနံ အတ္တာနံ ပတိ ပစ္စတ္တံ၊ အဒ္ဓမာသံအဒ္ဓမာသံ အနု အနွဒ္ဓမာသံ၊ ဧဝံ အနုသရံ၊ ဣဒံအက္ခရစိန္တကာနံ
(စာ-၁၈၇) မတံ၊ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ မတဝသေန ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ပတိ ပတိ အတ္တာနံ ပစ္စတ္တံ၊ အနု အနု အဒ္ဓမာသံအနွဒ္ဓမာသံ [ဝိ ၂-၁၉၀]။ အနု အနု ဃရံ အနုဃရံ၊ ဃရပဋိပါဋီတိဝုတ္တံ ဟောတိ။ အနုပုဗ္ဗိယံ -- ဇေဋ္ဌာနံ အနုပုဗ္ဗော အနုဇေဋ္ဌံ။ ပဋိလောမေ -- သောတဿ ပဋိလောမံ ပဋိသောတံ။ ဧတ္ထ စ နိဝတ္တိတွာဥဒ္ဓါဘိမုခတာ ပဋိလောမန္တိ ဝုစ္စတိ။ တထာ ဟိ ပတိဣတိ အယမုပသဂ္ဂေါ နိဝတ္တနတ္ထေဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ပဋိပထံ၊ ပဋိသောတံ။
အဓိကစ္စ ပဝတ္တိယံ -- အတ္တာနံ အဓိကစ္စ ပဝတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၈၈]၊ စက္ခာဒိ။ စိတ္တမဓိကစ္စ ပဝတ္တံ ဓမ္မဇာတံအဓိစိတ္တံ။ သာမညနိဒ္ဒေသောပိ သမာဓိယေဝ ဝုစ္စတိသင်္ကေတဝသေန အတ္ထဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ, "သာမညဇောတနာ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီ"တိ [သာမညစောဒနာ တု ဝိသေသေသွဝတိဋ္ဌန္တေ (မဟာဘာဿ၊ ၄၊ ၁၊ ၉၂)။] ဝစနတော စ။ အထ ဝါ အဓိကံစိတ္တံ အဓိစိတ္တန္တိ ကမ္မဓာရယသမာသဝသေနပိ သမာဓိယေဝ ဝုစ္စတိစိတ္တသီသေန တဿေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ တိဿော ဟိ သိက္ခာအဓိသီလံ အဓိစိတ္တံ အဓိပညန္တိ။ ကေစိ ပန ဂရူအဓိစိတ္တန္တိ ဣဒံ သမာဓိံ သန္ဓာယ ဝုစ္စမာနံအဗျယီဘာဝေါ န ဘဝတိ။ ယဒိ အဗျယီဘာဝေါ ဘဝေယျ။စိတ္တမဓိကစ္စ ပဝတ္တံ အဓိစိတ္တန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါဘဝေယျ။ ဧဝဉ္စ သတိ အဓိကစ္စတ္ထမေဝ စိတ္တသဒ္ဒဿ အတ္ထော န ဘဝတိ၊ အဓိစိတ္တသုတ္တာဒီသု စိတ္တသီသေနသမာဓိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော အဓိကံ စိတ္တံ အဓိစိတ္တန္တိဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ အဗျယီဘာဝံ ကတွာ သာဓေတုကာမေနအတ္ထော ဂဝေသိတဗ္ဗောတိ အညဿ အတ္ထဿ ဂဝေသနံ ဣစ္ဆန္တိ။
ဧတ္ထ ကိံ အညဿ အတ္ထဿ ဂဝေသနေန စိတ္တမဓိကစ္စပဝတ္တံ အဓိစိတ္တန္တိ နိဗ္ဗစနဿေဝ အညေနာကာရေနသမာဓိဿ ဒီပနတော။ တထာ ဟိ "စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ"န္တိ [သံ ၁-၁၃၊ ၁၆၇။ ခု ၁၀-၁၉၇။ ခု ၁၁-၃၃။] ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထံဝဒန္တေဟိ ဂရူဟိ သမာဓိဉ္စေဝ ဝိပဿနဉ္စ
(စာ-၁၈၈) ဘာဝယမာနော။ စိတ္တသီသေန ဟေတ္ထ သမာဓိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိအတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ကထာ၊ ဋီကာကာရကော [ဝိသုဒ္ဓိ-ဋီ ၁-၁၄။] ပန စိတ္တသဒ္ဒဿ သမာဓိဝါစကတ္တံယေဝ ဣစ္ဆန္တော "စိန္တေတိ အာရမ္မဏံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိစိတ္တံ၊ သမာဓီ"တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နိဗ္ဗစနာနိ ဝတွာ ဝိနာပိပရောပဒေသေနဿ စိတ္တပရိယာယော လဗ္ဘတေဝ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန စိတ္တသဒ္ဒေါ ဝိညာဏေ နိရူဠှောတိကတွာ ဝုတ္တံ "စိတ္တသီသေန ဟေတ္ထ သမာဓိနိဒ္ဒိဋ္ဌော"တိ အာဟ။ တထာ ဟိ ဂရူ "ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌ"န္တိ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၃၄။ မ-ဋ္ဌ ၁-၁၁။ အံ-ဋ္ဌ ၁-၁၀။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၃။ ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၅။ ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၉၁။ ဗုဒ္ဓဝံသ-ဋ္ဌ-၅၁။] ဧတ္ထာပိ ဝစနသဒ္ဒေန ဝစနံ ဂဟေတွာ ပုန အတ္ထောဂဟိတော၊ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ၊ အတ္ထော။ ဘဂဝါတိ အတ္ထော သေဋ္ဌောတိအတ္ထံ ဝဒန္တိ [ဝိသုဒ္ဓိ-ဋီ ၁-၂၅၁]။ ဧဝံ ဉတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဒွါဓိပ္ပါယိကာဒိဝသေနဂဟေတဗ္ဗေသု ပါဌေသု ဝိဝါဒေါ န ကာတဗ္ဗော။ယော ယော ယုဇ္ဇတိ၊ သော သော အတ္ထော နယညူဟိ ဂဟေတဗ္ဗော။ ကစ္စာယနေ ပန စိတ္တမဓိကစ္စ ပဝတ္တန္တိဓမ္မာ အဓိစိတ္တန္တိ ဗဟုဝစနဿ ဝစနံ သသမ္ပယုတ္တံသမာဓိံ သန္ဓာယ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
မရိယာဒါဘိဝိဓီသု -- အာပါဏကောဋိယာ အာပါဏကောဋိယံ၊ ကပစ္စယဿ ယကာရာဒေသော။ အာကောမာရာ ယသော ကစ္စာယနဿအာကောမာရံ။ သမိဒ္ဓိယံ -- ဘိက္ခာနံ သမိဒ္ဓိ သုဘိက္ခံ။ အသမိဒ္ဓိယံ -- ဘိက္ခာနံ အသမိဒ္ဓိ ဒုဗ္ဘိက္ခံ။ သမီပတ္ထေ -- နဒိယာ အာသန္နံ အနုနဒံ။ဂင်္ဂါယ သမီပံ ဥပဂင်္ဂံ။ မဏိကာယ သမီပံ ဥပမဏိကံ။ဝဓုယာ သမီပံ ဥပဝဓု။ ဂုန္နံ သမီပံ ဥပဂု။ အဓိကတတ္ထေ -- ဣတ္ထီသု ဧကံ အဓိကစ္စ ကထာ ပဝတ္တတိ သာ ကထာအဓိတ္ထိ [ကာသိကာ၊ ၁၁၊ ၁၊၆။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၃၄၄။ အံ-ဋီ ၁-၂၆၆]။ ဧဝံ အဓိကုမာရိ၊ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ဧဝံ ဥပသဂ္ဂပုဗ္ဗကော အဗျယီဘာဝသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
(စာ-၁၈၉) နိပါတပုဗ္ဗကော ယထာ? ပဋိပါဋိဝိစ္ဆာသု -- ဝုဍ္ဎာနံ ပဋိပါဋိ ယထာဝုဍ္ဎံ။ ယေ ယေဝုဍ္ဎာ ယထာဝုဍ္ဎံ၊ ဧဝံ ယထာဘိရူပံ။ ကေစိ ပန "ယထာသဒ္ဒေါ အသဒိသဘာဝေအဗျယီဘာဝသညော ဟောတိ။ ယေ ယေ ဝုဍ္ဎာ ယထာဝုဍ္ဎံ၊ယေ ယေ အဘိရူပါ ယထာဘိရူပံ။ အသဒိသေတိ ကိံ? ယထာ ဒေဝဒတ္တော ယထာ ယညဒတ္တော"တိ ဝဒန္တိ။ တထာ ကေစိ "ဝုဒ္ဓါနံ ယာဒိသော အနုက္ကမော၊ တာဒိသောယထာဝုဍ္ဎန္တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာတိ ဟိ အယံ နိပါတော သဒိသတ္ထေပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋီတိ ဝုစ္စတီ"တိ ဝဒန္တိ။ မယံ ပန ယထာသဒ္ဒေါ ပဋိပါဋိဝါစကောတိ စ ယံသဗ္ဗနာမတ္ထဝါစကောဝိစ္ဆာယံ ပဝတ္တသဒ္ဒေါတိ စ ဝဒါမ။ ပဒတ္ထာနတိက္ကမေ -- ကမံ အနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနံ ယထာက္ကမံ၊ ဧဝံ ယထာသတ္တိ၊ယထာဗလံ [ခု ၄-၂၄၄]။ တထာ ဟိ ယထာဗလံ ကရောတီတိ ဗလံ အနတိက္ကမိတွာကရောတီတိ အတ္ထော။ ပရိစ္ဆေဒေ -- ဇီဝဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝဇီဝံ၊ဧဝံ ယာဝတာယုကံ။ ပရဘာဂေ -- ပဗ္ဗတဿ တိရော တိရောပဗ္ဗတံ၊ ဧဝံ တိရောပါကာရံ။တိရောကုဋ္ဋံ [ဒီ ၁-၇၄]။ ပါသာဒဿ အန္တော အန္တောပါသာဒံ၊ ဧဝံ အန္တောနဂရံ။အန္တောဝဿံ။ နဂရတော ဗဟိ ဗဟိနဂရံ။ ပါသာဒဿဥပရိ ဥပရိပါသာဒံ။ မဉ္စဿ ဟေဋ္ဌာ ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ၊ဧဝံ ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ။ ဘတ္တဿ ပုရေ ပုရေဘတ္တံ။ဧဝံ ပစ္ဆာဘတ္တံ။ သာကလ္လတ္ထေ -- မက္ခိကာယ ဘဟ သမက္ခိကံ။ ဧဝံ သတိဏံ။တတ္ထ သမက္ခိကံ အဇ္ဈောဟရတိ၊ န ကိဉ္စိ ပရိဝဇ္ဇေတီတိအတ္ထော။ ဧဝံ "သတိဏံ အဇ္ဈောဟရတီ"တိ ဧတ္ထာပိ။ ဂင်္ဂါယ ဩရံ ဩရဂင်္ဂံ၊ သမုဒ္ဒဿမဇ္ဈေ မဇ္ဈေသမုဒ္ဒံ။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ဧဝံ နိပါတပုဗ္ဗကော အဗျယီဘာဝသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
၆၉၇။ တံသဒိသော စ။ တဂ္ဂတိကတ္တာ တေန အဗျယီဘာဝသမာသေန သဒိသောစ သမာသော အဗျယီဘာဝသညော
(စာ-၁၉၀) ဟောတိ။ တိဋ္ဌဂု၊ ဝဟဂု။ ခလေယဝံ ဣစ္စာဒိ။ အဗျယီဘာဝဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အကာရန္တော အဗျယီဘာဝါ ဝိဘတ္တီနမံ။
၆၉၈။ နပုံသကောဝ သော။ သော အဗျယီဘာဝသမာသော နပုံသကလိင်္ဂေါဝဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အဓိကုမာရိ။ ဥပဂင်္ဂံ။ မဇ္ဈေသမုဒ္ဒံ။ဥပဂု။
၆၉၉။ ဧကတ္တံ ဒိဂုဿ။ ဒိဂုဿ သမာသဿ ဧကတ္တံ ဟောတိ နပုံသကလိင်္ဂတ္ထဉ္စ။တယော လောကာ တိလောကံ။ တိနယနံ။ စတုဒ္ဒိသံ။ဒသဒိသံ။ ပဉ္စိန္ဒြိယံ။
၇၀၀။ ဒွန္ဒေ ပါဏိတူရိယယောဂ္ဂသေနင်္ဂခုဒ္ဒဇန္တုကဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓဝိသဘာဂတ္ထာဒီနဉ္စ။ ဒွန္ဒသမာသေ ပါဏိတူရိယယောဂ္ဂသေနင်္ဂခုဒ္ဒဇန္တုကဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓဝိသဘာဂတ္ထာဒီနဉ္စဧကတ္တံ ဟောတိ နပုံသကလိင်္ဂတ္တဉ္စ။ စက္ခု စ သောတဉ္စစက္ခုသောတံ။ မုခနာသိကံ၊ ဆဝိမံသလောဟိတံ၊ဧဝံ ပါဏိယင်္ဂတ္ထေ။ သင်္ခပဏဝံ၊ ဂီတဝါဒိတံ၊ ဒဒ္ဒရိဒိန္ဒိမံ၊ဧဝံ တူရိယင်္ဂတ္ထေ။ ဖာလပါစနံ [သံ ၁-၁၇၅။ ခု ၁-၂၉၁]၊ ယုဂနင်္ဂလံ [သံ ၁-၁၇၅။ ခု ၁-၂၉၁]။ ဧဝံ ယောဂ္ဂင်္ဂတ္ထေ။ အသိစမ္မံ [မ ၁-၁၂၁]။ ဓနုကလာပံ၊ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တိကံ၊ ဧဝံ သေနင်္ဂတ္ထေ။ ဍံသမကသံ၊ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ [ခု ၁-၃၇၄။ ဝိ ၃-၁၃၄]။ ကီဋသရီသပံ၊ ဧဝံ ခုဒ္ဒဇန္တုကတ္ထေ။ အဟိနကုလံ၊ ဗိဠာရမူသိကံ၊ ကာကောလူကံ၊ကုသလာကုသလံ၊ ဧဝံ ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓတ္ထေ။ သီလဉ္စ ပညာဏဉ္စ သီလပညာဏံ။ "တထာ ဟိ ဘန္တေ ဘဂဝတော သီလပညာဏံ [အံ ၂-၂၆]။ သာဓု ပညာဏဝါ နရော"တိ [ခု ၆-၄၅။] စ ဒွေ ပါဠိယော ပညာဏသဒ္ဒဿ အတ္ထိဘာဝေ နိဒဿနာနိ ဘဝန္တိ။ သမထဝိပဿနံ၊ဝိဇ္ဇာစရဏံ [ခု ၁-၃၂၃]။ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနံ သာဝကယုဂံ [ဒီ ၂-၄၅။ သံ ၁-၃၉၈]။ ဧဝံ ဝိဝိဓဝိသဘာဂတ္ထေ။ အာဒိသဒ္ဒေန ဒါသိဒါသံ၊ ဣတ္ထိပုမံ၊ပတ္တစီဝရံ၊ တိကစတုက္ကံ၊ ဝေဏရထကာရံ၊ သာကုဏိကမာဂဝိကံ၊ဒီဃမဇ္ဈိမံ ဣစ္စေဝမာဒီနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ။
(စာ-၁၉၁) ၇၀၁။ ရုက္ခတိဏပသုဓနဓညဇနပဒါဒီနဉ္စဝိဘာသာ။ ရုက္ခတိဏပသုဓနဓညဇနပဒဣစ္စေဝမာဒီနံ ဝိဘာသာ ဧကတ္တဉ္စ ဟောတိ နပုံသကလိင်္ဂတ္တဉ္စဒွန္ဒေ သမာသေ။ အဿတ္ထကပိတ္ထနံ၊ အဿတ္ထကပိတ္ထနာဝါ။ ဥသီရဗီရဏံ၊ ဥသီရဗီရဏာ ဝါ။ အဇေဠကံ၊အဇေဠကာ ဝါ၊ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာ ဝါ။သာလိယဝံ၊ သာလိယဝါ ဝါ။ ကာသိကောသလံ၊ ကာသိကောသလာဝါ။ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ၊ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ ဝါ။ ဟီနပဏီတံ၊ဟီနပဏီတာ ဝါ။ ကဏှသုက္ကံ၊ ကဏှသုက္ကာ ဝါ။
၇၀၂။ ဒွေ ပဒါနိ သမသိယန္တိတုလျာဓိကရဏာနိ၊ သော ကမ္မဓာရယော။ ယသ္မိံ ပယောဂေ တုလျာဓိကရဏာနိ ဒွေ ပဒါနိသမသိယန္တိ၊ တသ္မိံ ပယောဂေ သော သမာသော ကမ္မဓာရယသညောဟောတိ။ ဘိန္နပဝတ္တိနိမိတ္တာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေန ဧကသ္မိံ အတ္ထေ ပဝတ္တိ တုလျာဓိကရဏတာ။ ကမ္မမိဝ ဒွယံ ဓာရေတီတိ ကမ္မဓာရယော၊ ယထာ ကမ္မံ ကြိယဉ္စ ပယောဇနဉ္စဒွယံ ဓာရယတိ ကမ္မေ သတိ ကြိယာယ ပယောဇနဿ စသမ္ဘဝတော၊ တထာ အယံ သမာသော ဧကဿ အတ္ထဿ ဒွေ နာမာနိဓာရယတိ အသ္မိံ သမာသေ သတိ ဧကတ္ထဇောတကဿ နာမဒွယဿသမ္ဘဝတော၊ ဣတိ "ကမ္မမိဝ ဒွယံ ဓာရေတီတိ ကမ္မဓာရယော"တိ ဝုစ္စတိ။ သော နဝဝိဓော ဝိသေသနပုဗ္ဗပဒေါဝိသေသနုတ္တရပဒေါ ဝိသေသနောဘယပဒေါ ဥပမာနုတ္တရပဒေါသမ္ဘာဝနာပုဗ္ဗပဒေါ အဝဓာရဏပုဗ္ဗပဒေါ နနိပါတပုဗ္ဗပဒေါ ကုပုဗ္ဗပဒေါ ပါဒိပုဗ္ဗပဒေါ စာတိ။
တတ္ထ ဝိသေသနပုဗ္ဗပဒေါ တာဝ -- မဟာပုရိသော၊ နီလုပ္ပလံဣစ္စေဝမာဒိ။ ဝိသေသနုတ္တရပဒေါ ယထာ? သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ ဗုဒ္ဓဃောသာစရိယော [ဝဇိရဗုဒ္ဓိ-၁]။ အာစရိယဂုတ္တိလောတိ [ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၂၃၀။] ဝါ၊
(စာ-၁၉၂) မဟောသဓပဏ္ဍိတော [ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၁၇၉။] သတ္တဝိသေသော ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဝိသေသနောဘယပဒေါ ယထာ? ဂိလာနော စ သော ဝုဋ္ဌိတော စာတိဂိလာနဝုဋ္ဌိတော [အံ ၁-၂၂၀]၊ ဂိလာနော ဟုတွာ ဂေလညာ ဝုဋ္ဌိတောတိအတ္ထော၊ သိတ္တဉ္စ တံ သမ္မဋ္ဌဉ္စာတိ သိတ္တသမ္မဋ္ဌံ၊ဌာနံ၊ ဧဝံ အန္ဓဗဓိရော၊ ခဉ္ဇခုဇ္ဇော ဣစ္စေဝမာဒိ။
ဥပမာနုတ္တရပဒေါ ယထာ? သီဟော ဝိယ သီဟော၊ ဗုဒ္ဓေါစ သော သီဟော စာတိ ဗုဒ္ဓသီဟော ဣစ္စေဝမာဒိ။ သမ္ဘာဝနာပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ? ဓမ္မောတိ ဗုဒ္ဓိ ဓမ္မဗုဒ္ဓိ၊ဧဝံ ဓမ္မသညာ ဣစ္စေဝမာဒိ။ အဝဓာရဏပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ? ဗုဒ္ဓေါ ဧဝ ဝရော ဗုဒ္ဓဝရော၊ဗုဒ္ဓေါ စ သော ဝရော စာတိ ဗုဒ္ဓဝရောတိ ဝိသေသနုတ္တရပဒေါပိဘဝတိ။ ပဇ္ဇောတော ဝိယာတိ ပဇ္ဇောတော၊ ပညာဧဝ ပဇ္ဇောတော ပညာပဇ္ဇောတော [အဘိ ၁-၂၀]။ ဧဝံ ပညာပါသာဒေါ [အဘိ ၁-၂၀]။ ဓနယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဓနံ ဝိယာတိဓနံ၊ သဒ္ဓါ ဧဝ ဓနံ သဒ္ဓါဓနံ [အံ ၂-၃၉၈၊ ၄၀၀]။ ဓနယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဓနံ ဝိယာတိဓနံ၊ သဒ္ဓါ ဧဝ ဓနံ သဒ္ဓါဓနံ [အံ ၂-၃၉၈၊ ၄၀၀]။ ဧဝံ သီလဓနံ [အံ ၂-၃၉၈၊ ၄၀၀။] ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဂရူ ပန "စက္ခု ဧဝ ဣန္ဒြိယံ စက္ခုန္ဒြိယ"န္တိ သာဝဓာရဏံ နိဗ္ဗစနံ ဝဒန္တိ၊ တံသောတာဒီနံ အညေသံ ဣန္ဒြိယဘာဝနိသေဓနံ ကတံဝိယ ဟောတီတိ၊ နနု စ သော "သဒ္ဓါ ဧဝ ဓနံ သဒ္ဒါဓန"န္တိအာဒီသုပိ အယမေဝ ဒေါသောတိ? န ဒေါသော၊ သဒ္ဓါ ဧဝ အရိယာနံ ဓနံ, န ဟိရညသုဝဏ္ဏဝတ္ထာဒိကံ၊ သီလမေဝ အရိယာနံဓနံ, န ဟိရညသုဝဏ္ဏဝတ္ထာဒိကန္တိ လောကိယမဟာဇနေနသမ္မတဿ ဓနဿ အဝဓာရဏေန နိသေဓိတတ္တာတိ။
နနိပါတပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ? န ဗြာဟ္မဏော အဗြာဟ္မဏော၊ဧဝံ အမနုဿော၊ အလောဘော၊ အမိတ္တော၊ အကုသလာဓမ္မာ [အဘိ ၁-၁]။ အဗျာကတာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၁]။ အပုနဂေယျာ ဂါထာ၊ အသူရိယပဿာ ရာဇဒါရာ၊အစန္ဒမုလ္လောကိကာနိ မုခါနိ ဣစ္စေဝမာဒိ။ ကုပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ? ကုစ္ဆိတာ ဒိဋ္ဌိ ကုဒိဋ္ဌိ၊ ဧဝံကဒန္နံ၊ ကာပုရိသော၊ အပ္ပကံ လဝဏံ ကာလဝဏံဣစ္စေဝမာဒိ။ ဧတ္ထ စ
(စာ-၁၉၃) နိစ္စသမာသတ္တာ အသပဒဝိဂ္ဂဟော၊ ပါဒိပုဗ္ဗပဒေါ စ နိစ္စသမာသောဝ၊ပဓာနံ ဝစနံ ပါဝစနံ၊ ဘုသံ ဝဍ္ဎံ ပဝဍ္ဎံ၊ သရီရံ၊သမံ, သမ္မာ ဝါ အာဓာနံ သမာဓာနံ၊ ဝိဝိဓာမတိ ဝိမတိ၊ ဝိဝိဓော ကပ္ပေါ ဝိကပ္ပေါ၊ ဝိသိဋ္ဌောဝါ ကပ္ပေါ ဝိကပ္ပေါ၊ အတိရေကော အဓိကော ဝါဓမ္မော အဘိဓမ္မောတိ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၃။] ဓမ္မာတိရေကဓမ္မဝိသေသဋ္ဌေန ဟိ "အဘိဓမ္မော"တိ ဝုစ္စတိ၊ အတိရေကော ဒေဝေါ အတိဒေဝေါ၊ဧဝံ အဓိဒေဝေါ [ခု ၁-၄၅၀]။ အဓိသီလံ၊ သောဘနောပုရိသော သပ္ပုရိသောတိ။
ဧတ္ထ စ သံသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဧဝံ အတ္ထော ဝုစ္စတိ။ဧတ္ထ ဟိ နိဂ္ဂဟီတံ ပကာရေ ပရေ ပကာရတ္တမာပဇ္ဇတိ "စိရပ္ပဝါသိံ [ခု ၁-၄၅]၊ ဟတ္ထိပ္ပဘိန္နံ ဝိယ အင်္ကုသဂ္ဂဟော"တိ [ခု ၁-၆၀။] ပါဌေသု ဝိယ။ ယထာ ပန "သဒ္ဓါ သဒ္ဒဟနာ"တိ [အဘိ ၁-၁၉။] အာဒီသု နိဂ္ဂဟီတံ ဓကာရဒကာရေသု ပရေသု ဒကာရတ္တမာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ "သပ္ပုရိသော"တိ ဧတ္ထာပိ နိဂ္ဂဟီတံ ပကာရေ ပကာရတ္တမာပဇ္ဇတိ အထ ဝါ သန္တော ပုရိသော သပ္ပုရိသော၊သန္တစိတ္တော ပုရိသောတိ ဂုဏလိင်္ဂဝသေန အတ္ထောယုဇ္ဇတိ "သန္တော ဒန္တော နိယတော ဗြဟ္မစာရီ"တိ [ခု ၁-၃၄။] ဧကဝစနပါဌဿ ဒဿနတော။ အဘိဓေယျလိင်္ဂဝသေနပန အတ္ထကထနံ န ယုဇ္ဇတိ "သန္တော သပ္ပုရိသာ လောကေ [ခု ၅-၂]။ သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ"တိ [သံ ၁-၇၁။ ခု ၁-၃၆။ ခု ၆-၁၃၆၊ ၁၄၁။] ဗဟုဝစနပါဌဿ ဒဿနတော။ သောဘနံ ကတံ သုကတံ၊သုဋ္ဌု ဝါ ကတံ သုကတံ၊ အသောဘနံ ကတံ ဒုက္ကဋံ၊ဒုဋ္ဌု ဝါ ကတံ ဒုက္ကဋံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
ဣဒါနိ ဒွါဓိပ္ပါယိကမ္ပိ သမာသံဝဒါမ၊ သီတဉ္စ တံ ဥဏှဉ္စာတိ သီတုဏှံ၊ ဘတ္တံ၊အထ ဝါ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ သီတုဏှံ၊ "သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟနတီ"တိ [ဝိ ၄-၂၄၁။] ဧတ္ထ ဝိယ သီတဂုဏော ဥဏှဂုဏောစ။ "ကတာကတ" [ခု ၁-၂၀။] မိစ္စာဒီသုပိ ကမ္မဓာရယဒွန္ဒဝသေနဝိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော။
(စာ-၁၉၄) ကုစ္ဆိတာ ဒါရာ ကုဒါရာ၊ ဧဝံ ကုပုတ္တာ၊ကုဒါသာ၊ ဒုပုတ္တာ။ အထ ဝါ ကုစ္ဆိတာ ဒါရာ ယေသန္တေကုဒါရာ ဣစ္စေဝမာဒိ။ အပ္ပကံ လဝဏံ ကာလဝဏံ၊ဧဝံ ကာပုပ္ဖံ၊ အထ ဝါ အပ္ပကံ လဝဏံ ဧတ္ထာတိ ကာလဝဏံ၊ဗျဉ္ဇနံ။ အပ္ပကံ ပုပ္ဖံ ဧတ္ထာတိ ကာပုပ္ဖံ၊ဝနံ။ ဣမသ္မိံ သမာသေ ယော ယော ပုဗ္ဗပက္ခော၊ သောသော အဓိပ္ပေတော။ "ပကာရော၊ ပရာဘဝေါ၊ ဝိဟာရော၊ အာဟာရော၊ဥပဟာရော"ဣစ္စေဝမာဒယောပိ ကမ္မဓာရယသမာသာဘဝန္တိ။ ဂရူ ပန အညေပိ ဥဒါဟရိံသု၊ တံ ယထာ? ဒိဋ္ဌော ပုဗ္ဗန္တိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော တထာဂတံ၊ဧဝံ သုတပုဗ္ဗော ဓမ္မံ၊ ဂတပုဗ္ဗော သဂ္ဂံ၊ ကမ္မနိ -- ဒိဋ္ဌာ ပုဗ္ဗန္တိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ဒေဝါ တေနဧဝံ သုတပုဗ္ဗာ၊ ဂတပုဗ္ဗာ ဒိသာတိ။ ဣမေသံပန တုလျာဓိကရဏတ္တံ န ဒိဿတိ၊ ကေနိမေ ကာရဏေနကမ္မဓာရယသမာသာ ဟောန္တီတိ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ။
၇၀၃။ သင်္ချာပုဗ္ဗော ဒိဂု။ သင်္ချာပုဗ္ဗော ကမ္မဓာရယသမာသော ဒိဂုသညောဟောတိ။ ဒွေ ဂါဝေါ ဒိဂု၊ ဒိဂုသဒိသတ္တာ အယံ သမာသော "ဒိဂူ"တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ ဒိဂုသဒ္ဒေါ သင်္ချာပုဗ္ဗော စေဝ ဟောတိနပုံသကေကဝစနော စ၊ ဧဝမေဝ အယမ္ပိ သမာသောသင်္ချာပုဗ္ဗော စေဝ ဟောတိ ယေဘုယျေန နပုံသကေကဝစနောစ၊ တသ္မာ ဒိဂုသဒိသတ္တာ "ဒိဂူ"တိ ဝုစ္စတိ။ ယေဘုယျေနာတိ ကိမတ္ထံ? တိဘဝေါ ခါယတေ တဒါ"တိ [သစ္စသံခေပေ၊ ၃၃၈-ဂါထာ။] "ဗုဒ္ဓံ နမိတွာ တိဘဝေသု အဂ္ဂံ"န္တိ စ ကဝိသမယေ ပုလ္လိင်္ဂေကဝစနနပုံသကလိင်္ဂဗဟုဝစနောစ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ။ အထ ဝါ ဒွီဟိ လက္ခဏေဟိဂတော အဝဂတော ဉာတောတိ ဒိဂု။ ဒိဂုနော ဟိ ဒွေ လက္ခဏာနိသင်္ချာပုဗ္ဗတာ ဧကံ လက္ခဏံ, နပုံသကေကဝစနတာ ဧကန္တိ၊ ဣမိနာ ယံလက္ခဏဒွယေန ဂတောတိ "ဒိဂူ"တိ ဝုစ္စတိ။ ဒွီဟိ ဝါ လက္ခဏေဟိဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဒိဂု၊ ပုဗ္ဗပဒတ္ထပ္ပဓာနောဒိဂု၊ သော ဒုဝိဓော သမာဟာရာသမာဟာရဒိဂုဝသေန။တတ္ထ သမာဟာရဒိဂု တာဝ --
(စာ-၁၉၅) စတ္တာရိ သစ္စာနိ သမာဟဋာနိ စတုသစ္စံ [မူလဋီ ၂-၁]။ ဧဝံ ဒွိပဒံ၊ တိမလံ၊ တိဒဏ္ဍံ၊ တိဖလံ၊ တိကဋုကံ၊ စတုဒ္ဒိသံ၊ပဉ္စိန္ဒြိယံ၊ ပဉ္စဂဝံ၊ သတ္တ ဂေါဒါဝရိယောသမာဟဋာ သတ္တဂေါဒါဝရံ ဣစ္စာဒိ။ အသမာဟာရဒိဂု ယထာ? ဧကပုဂ္ဂလော၊ တိဘဝါ၊ စတုဒ္ဒိသာ၊ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠာနိဣစ္စာဒိ။
၇၀၄။ အမာဒယော သမသိယန္တိပရပဒေဘိ၊ သော တပ္ပုရိသော။ အမာဒယော သဒ္ဒါ ယတ္ထ ပရပဒေဟိ သဒ္ဓိံ သမသိယန္တိ၊တသ္မိံ ပယောဂေ သော သမာသော တပ္ပုရိသသညော ဟောတိ။တဿ ပုရိသော တပ္ပုရိသော၊ တပ္ပုရိသသဒိသတ္တာ အယမ္ပိ သမာသော "တပ္ပုရိသော"တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ တပ္ပုရိသသဒ္ဒေါ ဂုဏမတိဝတ္တော၊ တထာသကလောပါယံ သမာသော ဂုဏမတိဝတ္တော။ တသ္မာ "တပ္ပုရိသော"တိ ဝုစ္စတိ၊ ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနော ဟိတပ္ပုရိသော၊ သော စ ဒုတိယာတပ္ပုရိသာဒိဝသေနဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ။ ဘူမိံ ဂတော ဘူမိဂတော [သံ ၁-၁၀၂]။ ဧဝံ အရညဂတော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၆၂။] ဣစ္စာဒိ။ ကတ္ထစိ ဒုတိယာန ဘဝတိ၊ သရဏံ ဣတိ ဂတော သရဏဂတော [ခု ၁-၄၂]။ "ဣဓ မဟာနာမ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံဂတာ ဟောတီ"တိ [သံ ၃-၃၄၄။] ဧတ္ထ ဟိ ဗုဒ္ဓန္တိ ကမ္မနိဒ္ဒေသော။ သရဏံ ဂတောတိ သရဏံ ဣတိ ဂတော သရဏံဂတောတိ ဣတိသဒ္ဒလောပဝသေန "သရဏ"န္တိ ပဒံ ပစ္စတ္တဝစနံဟောတိ။ တေန ဟိ ဣတိသဒ္ဒေန သဟ ဂတသဒ္ဒေါ သမသိယတိ။ ယဒိ ပနေတ္ထ "သရဏ"န္တိ ပဒံ ပစ္စတ္တဝစနံဘဝတိ၊ ကထံ? "ဥပဂစ္ဆုံ သရဏံ တဿ၊ ဒီပင်္ကရဿသတ္ထုနော"တိ [ခု ၄-၃၂၁။] စ, "သဒ္ဓါ မာတာ ပိတာ မယှံ၊ ဗုဒ္ဓဿ သရဏံ ဂတာ"တိ [ခု ၄-၈၀။] စ ဥပယောဂဝစနံ ဒိဿတီတိ? န ဥပယောဂဝစနံ၊ "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ"တိ [ခု ၁-၁။] အာဒီသု ဝိယ ဣတိသဒ္ဒလောပဝိသယေ ပစ္စတ္တဝစနမေဝ။ဝိဘတ္တိဝိပရိဏတဝသေန ဟိ တံ ဒီပင်္ကရံ သတ္ထာရံသရဏန္တိ ဥပဂစ္ဆုံ၊ ဗုဒ္ဓွံ သရဏန္တိ
(စာ-၁၉၆) ဂတာတိ အတ္ထော။ "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ, ဥပေမိ သရဏံ ဗုဒ္ဓံ [ခု ၂-၄၀၇၊ ၄၁၂။] ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ"တိ [ဒီ ၂-၂၀၄။ သံ ၁-၂၅။] အာဒီသု ဟိ သတိပိ သကမ္မကဓာတုဝိသယေ "သရဏ"န္တိ ပဒဿ ပစ္စတ္တဝစနတာ "သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာတီ"တိ [ခု ၁-၃၆၈။] အာဒီသု ဣတိသဒ္ဒလောပဿ ဒဿနတော, အာစရိယေဟိ ဝုတ္တဝစနတော စ ဝိညာယတိဓမ္မနိဿိတော၊ ဘဝါတီတော၊ ပမာဏာတိက္ကန္တံ၊သုခပ္ပတ္တော၊ သောတာပန္နော နိရောဓသမာပန္နော၊မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော၊ ရထာရူဠှော၊ သဗ္ဗရတ္တိသောဘနော၊မုဟုတ္တသုခံ ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဥပပဒသမာသေ နိစ္စမေဝ သမာသဝိဓိ, န ဝါကျံ။ တံ ယထာ? ကမ္မံ ကရောတီတိ ကမ္မကာရော၊ ဧဝံ ကုမ္ဘကာရော၊အတ္ထကာမော၊ ဓမ္မဓရော၊ ဓမ္မံ စရဏသီလော ဓမ္မစာရီ၊အထ ဝါ ဓမ္မံ စရိတုံ သီလမဿာတိ ဓမ္မစာရီ ဣစ္စာဒိ။ဒုတိယာတပ္ပုရိသောယံ။
ဣဿရကတံ၊ သလ္လဝိဒ္ဓေါ၊ ဂုဠေနသံသဋ္ဌော ဩဒနော ဂုဠောဒနော၊ ဧဝံ ခီရောဒနော၊အဿေန ယုတ္တော ရထော အဿရထော [ခု ၆-၁၆၄]။ ဧဝံ အာဇညရထော [မ ၂-၂၆၆-၇]။ မဂ္ဂေန သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံမဂ္ဂစိတ္တံ၊ ဇမ္ဗူယာ ပညာတော ဒီပေါ ဇမ္ဗုဒီပေါ၊တုမှေန ယောဂေါ တယျောဂေါ၊ ဧဝံ မယျောဂေါ၊ဧကေန အဓိကာ ဒသ ဧကာဒသ ဣစ္စာဒိ။ အယံ တတိယာတပ္ပုရိသော။
ကထိနဿ ဒုဿံ ကထိနဒုဿံ [ဝိ ၃-၃၅၂]၊ ကထိနာယ ဒုဿန္တိ အတ္ထော၊ကထိနစီဝရတ္ထာယ ပဋိယတ္တံ, အာဘဋံ ဝါ ဒုဿန္တိ အဓိပ္ပါယော။ စီဝရာယဒုဿံ စီဝရဒုဿံ။ ဧဝံ စီဝရမူလျံ၊ သံဃဘတ္တံ [ဝိ ၃-၁၃၃]။ ပါသာဒဒဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေကထိနာယ ဒုဿန္တိ အာဒိဝါကျဿ ယုတ္တိ၊ ဓမ္မာယဝိနယော ဓမ္မဝိနယော [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၃၁၂]။ အနဝဇ္ဇဓမ္မတ္ထေဥှသ ဝိနယော၊ န ဘဝဘောဂါဒိအတ္ထန္တိအဋ္ဌကထာစရိယာနံ တဒတ္ထဝသေန နိဗ္ဗစနံ သာဓေတိ။ဣဒါနိ တဒတ္ထဿ ပါကဋီကရဏတ္ထံ ဗဟုဝစနေကဝစနဝသေနဝတ္တဗ္ဗေ အတ္ထေ ဆဋ္ဌီစတုတ္ထီဝသေန ကထယာမ။ တထာဟိ အာဂန္တုကာနံ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ [ဝိ ၃-၁၃၃]။
(စာ-၁၉၇) ယာဂုယာ ဘတ္တံ ယာဂုဘတ္တန္တိ စတုတ္ထီဝသေနေသအတ္ထော၊ ဧဝံ အာဂန္တုကာနံ အတ္ထာယ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ၊ယာဂုယာ အတ္ထာယ တဏ္ဍုလာ ယာဂုတဏ္ဍုလာတိ ယထာက္ကမံဆဋ္ဌီစတုတ္ထီဝသေနေဝ ဧကေကဿ သမာသပဒဿ အတ္ထောဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဧဝံ "ဘတ္တတဏ္ဍုလာ၊ ဂမိကဘတ္တ"န္တိအာဒီသုပိ။ အယံ စတုတ္ထီတပ္ပုရိသော။
မေထုနသ္မာ အပေတော မေထုနာပေတော၊ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော [ဒီ ၂-၁]။ ရာဇတော ဥပ္ပန္နံ ဘယံ ရာဇဘယံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၄၈၄]။ ဧဝံ စောရဘယံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၄၈၄။] ဣစ္စာဒိ။ ရာဇတောတိ စ ဟေတုအတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ၊ဧသ နယော ဣတရတြာပိ။ တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိဟေတုအတ္ထံ စေတသိ သန္နိဓာယ ဣစ္စတ္ထဝိဝရဏံ ကတံ။ဇာတိဘယန္တိ ဇာတိံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၄၈၄]။ ဧသ နယော ရာဇဘယာဒီသုပီတိ စ။ အတ္တာနုဝါဒဘယန္တိအတ္တာနံ အနုဝဒန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ, ပရာနုဝါဒဘယန္တိ ပရဿ အနုဝါဒတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယန္တိ [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၄၈၄။] စ ဧဝံ အာစရိယေဟိ ကတေ ဝိဝရဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကသဒ္ဒေန ဘယပ္ပယောဂေ အပါဒါနဿဝိသယော ဥပါတေယျော ကြိယာဝိသေသော တေဟိ အာစရိယာသဘေဟိဒဿိတောတိ၊ မယမ္ပိ "ရာဇတော ဥပ္ပန္နံ ဘယံ ရာဇဘယ"န္တိ ဝဒါမ၊ ရာဇာနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံဘယန္တိ အတ္ထော၊ ဧသ နယော စောရဘယာဒီသုပိ။အယံ ပဉ္စမီတပ္ပုရိသော။
ရညော ပုတ္တော ရာဇပုတ္တော၊ ဧဝံရာဇပုရိသော။ ရညော ဒါသော ရာဇဒါသော၊ ရာဇဒါသဿပုတ္တော ရာဇဒါသပုတ္တော၊ ဧဝံ "ရာဇဒါသပုတ္တဓနံ"ဣစ္စာဒိ ကေဝလသမ္ဗန္ဓဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ "အာစရိယပူဇကော၊ မရဏဿတိ"ဣစ္စာဒိ ကမ္မသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "ကာယလဟုတာ"ဣစ္စာဒိ ဘာဝသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "ဗုဒ္ဓရူပံ၊ ဓညရာသိ"ဣစ္စာဒိ တံနိဿိတသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "ရုက္ခသာခါ ရုက္ခမူလံ"ဣစ္စာဒိ အဝယဝသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "အယောပတ္တော၊ သုဝဏ္ဏကဋာဟံ"ဣစ္စာဒိ ဝိကာရသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "တေလကုမ္ဘော၊
(စာ-၁၉၈) သပ္ပိကုမ္ဘော [ခု ၅-၃၆၁။] ဣစ္ဆာဒိ တတြဋ္ဌကသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "သသဝိသာဏံ၊ ဥဒုမ္ဗရပုပ္ဖံ၊ ဝဉ္ဈာပုတ္တော"ဣစ္စာဒိ တဒ္ဓမ္မသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "ခံပုပ္ဖံ နတ္ထိယာ ဘာဝေါ"ဣစ္စာဒိ အသဘာဝမတ္တသမ္ဗန္ဓဝသေန၊ "အတ္ထိယာ ဘာဝေါ"ဣစ္စာဒိ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထသမ္ဗန္ဓဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ဧတ္ထ စ အဋ္ဌကထာနယေန ရာဇဝိဓေယျော ပုရိသောရာဇပုရိသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ "ဥပါဒါနဝိဓေယျာ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ယထာ ရာဇပုရိသော"တိ [ပဋိသံ-ဋ္ဌ ၁-၁၀၃]။ သတ္ထုနော ဒဿနံ သတ္ထာရဒဿနံ [ခု ၄-၃၁၁]။ ကတ္တုနော နိဒ္ဒေသော ကတ္တာရနိဒ္ဒေသော [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၉။ ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၈၇။ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၁၃]။ ဧဝံ သတ္ထာရနိဒ္ဒေသော။ သကျဿ ဘဂဝတောဓီတာ သကျဓီတရာ [ဝိ ၂-၂၇၇]။ မာတာပိတူသု သံဝဍ္ဎော မာတာပိတရသံဝဍ္ဎော [ခု ၅-၂၈]။ မာတာပိတူနံ သန္တိကေ သံဝဍ္ဎောတိအတ္ထော။ ဒုက္ကရမဂ္ဂေါ နာမ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော သမတ္တော။
ကာယဿ ပုဗ္ဗံ ပုရိမော ဘာဂေါ ပုဗ္ဗကာယော၊ဧဝံ ပစ္ဆာကာယော။ အယံ ဥတ္တရပဒဿ ပုဗ္ဗနိပါတဘာဝေနဝုတ္တော ဒုရာဇာနမဂ္ဂေါ နာမ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသောတိဝေဒိတဗ္ဗော၊ အဒက္ခီတိ ဒိဋ္ဌော၊ ကိံ ဒိဋ္ဌော? ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံအတ္ထဇာတံ ဝါ၊ ကဒါ ဒိဋ္ဌောတိ? ပုဗ္ဗေ၊ ဣတိ ဣမံ အတ္ထသမ္ဗန္ဓံ ဉတွာ "ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော တထာဂတ"န္တိ အာဒိဒဿနတော ဧဝံ သမာသဝိဂ္ဂဟောကာတဗ္ဗော "ပုဗ္ဗေ ဒိဋ္ဌော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော"တိအာဒိနာ။ တထာဂတံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော အယံပုရိသော၊ တထာဂတံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ အယံ ဣတ္ထီ၊ တထာဂတံဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဣဒံ ကုလံ။ ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌသဒ္ဒေါ "တဿ ဒိန္နော မယာ ပုတ္တော"တိ [ခု ၆-၃၆၂။] အာဒီသု ဒိန္နသဒ္ဒေါ ဝိယ ယေဘုယျေန ကမ္မနိဝတ္တတိ။ အပ္ပေကဒါ ပန "ဒါနံ ဒိန္နော ဒေဝဒတ္တော"တိ ဧတ္ထ ဒိန္နသဒ္ဒေါ ဝိယ ကတ္တရိပိ ဝတ္တတိ။ တထာ ဟေသ
(စာ-၁၉၉)"ယေဟိ ထေရေဟိ သင်္ဂီတာ၊ သင်္ဂီတေသု စ ဝိဿုတာ။
သဗ္ဗကာမီ စ သာဠှော စ၊ ရေဝတောခုဇ္ဇသောဘိတော။
ယသော စ သာဏသမ္ဘူတော၊ ဧတေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ။
ထေရာ အာနန္ဒထေရဿ၊ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာတထာဂတ"န္တိ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၂၇။]
ဧတ္ထ ကတ္တရိ ဒိဿတိ၊ ဧဝံ ဓမ္မံ သုတပုဗ္ဗော၊သဂ္ဂံ ဂတပုဗ္ဗော။ ကမ္မနိ -- ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ဒေဝါ ပုရိသေန၊ သုတပုဗ္ဗောဓမ္မော တေန၊ ဂတပုဗ္ဗာ ဒိသာ တေန။ ဧတ္ထ စ "သစိတ္တမနုရက္ခေ၊ ပတ္ထယာနော ဒိသံအဂတပုဗ္ဗ"န္တိ [ခု ၅-၂၂။] အာဟစ္စဘာသိတေန ဂတသဒ္ဒဿ ကမ္မနိ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ဒုရာဇာနမဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော သမတ္တော။
ရူပေ သညာ ရူပသညာ [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၃၂၂]။ ဧဝံ သံသာရဒုက္ခံ၊ဝနပုပ္ဖံ၊ အာတပသုက္ခံ၊ အင်္ဂါရပက္ကံ၊ စာရကဗဒ္ဓေါဣစ္စေဝမာဒိ။ သတ္တမီတပ္ပုရိသောယံ။
၇၀၅။ ဣတိလောပေ ပဌမာ ပဌမာယ။ ဣတိသဒ္ဒဿ လောပဋ္ဌာနေ ပဌမာဝိဘတ္တိယန္တံပဒံ ပဌမာဝိဘတ္တိယန္တေန သမသိယတိ၊ သောပိ သမာသောတပ္ပုရိသသညော ဟောတိ။ သော ဗုဒ္ဓံ သရဏဂတော။အတြာယံ သမာသပဒစ္ဆေဒေါ "သရဏံ ဣတိ ဂတော"တိ။ ဗုဒ္ဓံ "အယံ ဘဂဝါ မမ သရဏ"န္တိ ဂတော၊ ဘဇိ သေဝိ ဗုဇ္ဈီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ယထာ "အာဇညေန ယုတ္တော ရထော အာဇညရထော"တိ [မ ၂-၂၆၆-၇။] စ "ပူတိမုတ္တေန ပရိဘာဝိတံ ဘေသဇ္ဇံပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇ"န္တိ [ဝိ ၃-၁၃၃။ ခု ၁-၂၆၅။] စ ဥတ္တရပဒလောပေန တတိယာတပ္ပုရိသောဘဝတိ၊ ဧဝံ "သရဏံ ဣတိ ဂတော သရဏဂတော"တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ပဌမာတပ္ပုရိသောဘဝတိ။ န ဟေတ္ထ ဒုတိယာတပ္ပုရိသာဝကာသော ဝိဇ္ဇတိ "အဇံ ဂါမံ နေတီ"တိအာဒီသု အသမာနာဓိကရဏဋ္ဌာနေသုဝိယ ဒွိကမ္မိကဿ ပယောဂဿ အနိစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ စ, "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ"တိ ဧတ္ထ "ဗုဒ္ဓေါ မေ သရဏ"န္တိ ဧဝံ
(စာ-၂၀၀) သမာနာဓိကရဏဘာဝေန အနဓိပ္ပေတဿ ဥတ္တရပဒဿကမ္မဝါစကဘာဝေန အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အနဓိပ္ပေတတ္တာစာတိ။
၇၀၆။ မတန္တရေ ပဌမာ ဆဋ္ဌိယာစ။ ပုန ပဌမဂ္ဂဟဏံ ဣတိလောပဂ္ဂဟဏဿ နိဝတ္တနတ္ထံ။ ဂရူနံမတန္တရေ ပဌမန္တပဒံ ဆဋ္ဌိယန္တေန သမသိယတိ၊ သောသမာသော တပ္ပုရိသသညော ဟောတိ။ အဍ္ဎံ ဝိပ္ပလိယာအဍ္ဎပိပ္ပလိ၊ အဍ္ဎံ ကောသာတကိယာ အဍ္ဎကောသာတကီ၊ပုဗ္ဗံ ကာယဿ ပုဗ္ဗကာယော။ အယံ ပဌမာတပ္ပုရိသော။ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ "ယဇ္ဇေဝရူပေါ ပဌမာတပ္ပုရိသော သိယာ၊ 'သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကော'တိ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၇။] အယမ္ပိ ပဌမာတပ္ပုရိသောသိယာ"တိ? န သိယာ၊ အညပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တာ ပန ဗဟုဗ္ဗီဟိယေဝဘဝတိ, န တပ္ပုရိသော။ ဧတ္ထ ဟိ အညပဒတ္ထောပဓာနော "သဟ ဒေဝေဟိ ယော လောကောသောယံ သဒေဝကော"တိ။ ဧတ္ထ "အဍ္ဎပိပ္ပလီ"တိအာဒီသု ပိပ္ပလိယာ အဍ္ဎံ အဍ္ဎပိပ္ပလီတိအာဒိနာဂဟဏေ သတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော ဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။နနွေဝံ သတိ "သဒေဝကော လောကော"တိ အယမ္ပိ "ဒေဝေဟိ သဟ သဒေဝကော"တိ ဂဟဏေ သတိ တတိယာတပ္ပုရိသော သိယာတိ? န သိယာ။ အယဥှိ ဒေဝေဟိ သဟ ယော လောကောသောယံ သဒေဝကောတိ ဧဝံ အညပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တာ ဗဟုဗ္ဗီဟိယေဝဘဝတိ, န တပ္ပုရိသော။ တထာ "ပါသာဒဿ အန္တော အန္တောပါသာဒံ၊ နဂရဿသမီပံ ဥပနဂရံ"ဣစ္စာဒိပိ အဗျယတ္ထပ္ပဓာနတ္တာ အဗျယီဘာဝေါဘဝတိ, န တပ္ပုရိသော။
၇၀၇။ တေ စုဘော။ တေ စ ဥဘော ဒိဂုကမ္မဓာရယသမာသာ တပ္ပုရိသသညာဟောန္တိ။ အပဉ္စဝဿံ၊ အသတ္တဂေါဒါဝရံ၊ အပဉ္စပုလိ၊အဗြာဟ္မဏော၊ အဝသလော၊ အသကျဓီတရာ [ဝိ ၂-၂၇၇]၊ မာတာပိတရသံဝဍ္ဎော [ခု ၅-၂၈]။ ဧတ္ထစ "န သကျဓီတရာ အသကျဓီတရာ"တိ ဝါ "န သကျဓီတာ အသကျဓီတရာ"တိ ဝါ
(စာ-၂၀၁) နိဗ္ဗစနီယံ။ ဣမေ စ သမာသကမ္မဓာရယဘာဝေ ဒိဂုဘာဝေဌိတာယေဝ နဿ ပဒဿ ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနတာ ဇောတကဘာဝေနတပ္ပုရိသေကဒေသတ္တာ "တပ္ပုရိသာ"တိ ဝုတ္တာ၊ န "ရာဇပူဇိတော"တိအာဒယော ဝိယ ဂုဏာတိဝတ္တနဝသေန။ကေစိ ပန ဣမံ သမာသံ ဥဘယတပ္ပုရိသောတိ နာမံ ကတွာ ဣမိနာသဒ္ဓိံ ဒုတိယာတပ္ပုရိသာဒယော သတ္တ တပ္ပုရိသေဣစ္ဆန္တိ။ ဣဓ ဧကေကဿ သမာသဿ ဥဘယတပ္ပုရိသဘာဝါဘာဝတောတံ နာမံ နုပပဇ္ဇတိ၊ အယံ ပန အသ္မာကံ ရုစိ -- သင်္ခေပတော သုဒ္ဓတပ္ပုရိသော ကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသောဒိဂုတပ္ပုရိသောတိ တယော တပ္ပုရိသာ။ ဝိတ္ထာရတော ပန ပဌမာတပ္ပုရိသော ဒုတိယာတပ္ပုရိသာဒယောဆ စာတိ သတ္တ တပ္ပုရိသာ ဘဝန္တိ။ တပ္ပုရိသဣစ္စနေန ကွတ္ထော? နဿတ္တံ တပ္ပုရိသဗဟုဗ္ဗီဟီသု။
၇၀၈။ ဗဟုဗ္ဗီဟညပဒတ္ထေ။ သမသိယမာနပဒတော အညေသံ ပဌမာဒိဝိဘတ္တိယန္တာနံပဒါနမတ္ထေ နာမာနိ သမသိယန္တိ၊ သော သမာသောဗဟုဗ္ဗီဟိသညော ဟောတိ။ ဗဟဝေါ ဝီဟယော ယဿာတိ ဗဟုဗ္ဗီဟိ၊ ဗဟုဗ္ဗီဟိသဒိသတ္တာအယမ္ပိ သမာသော "ဗဟုဗ္ဗီဟီ"တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ ဗဟုဗ္ဗီဟိသဒ္ဒေါ ဂုဏိနိ ဌိတော၊တထာ သကလောပါယံ သမာသော ဂုဏိနိ ဌိတော၊ တေနဗဟုဗ္ဗီဟိသဒိသတ္တာ "ဗဟုဗ္ဗီဟီ"တိ ဝုစ္စတိ။ အညပဒတ္ထပဓာနောတိ ဗဟုဗ္ဗီဟိ။ သောစ နဝဝိဓော ဒွိပဒေါ ဘိန္နာဓိကရဏော တိပဒေါ နနိပါတပုဗ္ဗပဒေါ သဟပုဗ္ဗပဒေါ ဥပမာနပုဗ္ဗပဒေါ သင်္ချောဘယပဒေါဒိသန္တရာဠတ္ထော ဗျတိဟာရလက္ခဏာ စာတိ။
တတ္ထ ဒွိပဒေါ ဗဟုဗ္ဗီဟိ ကမ္မာဒီသု ဆသု ဝိဘတ္တိယတ္ထေသုဘဝတိ။ တေသု ကမ္မတ္ထေ တာဝ -- အာဂတာ သမဏာ ဣမံ သံဃာရာမံသောယံ အာဂတသမဏော၊ သံဃာရာမော၊ ဧဝံ အာဂတသမဏာသာဝတ္ထိ၊ အာဂတသမဏံ ဇေတဝနံ၊ အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောယံဗဟုဗ္ဗီဟိ။ တထာ ဟိ ဒုဝိဓော
(စာ-၂၀၂) ဗဟုဗ္ဗီဟိ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောစာတိ။ တေသု ယတ္ထ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒယောသမာသတ္ထော၊ သော တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော နာမ၊ ယထာ "လမ္ဗကဏ္ဏော"တိ, ယထာ စ "သမလာ အကုသလာ ဓမ္မာ"တိ။ ယတ္ထ ပန သမုဒါယေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယောသမာသတ္ထော၊ သော အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော နာမ။ ယထာ "ပဗ္ဗတာဒီနိ ခေတ္တာနီ"တိ, ယထာ စ "ဗဟုဓနော"တိ, ယထာစ "အမလော လောကုတ္တရဓမ္မော"တိ။ အပရော နယော -- ယတ္ထ ဝိသေသနဘူတော အတ္ထော အညပဒတ္ထေနသဒ္ဓိံ ဂယှတိ၊ သော တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော၊ ယထာ "လမ္ဗကဏ္ဏမာနယာ"တိ, ယထာ စ "သမလေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဇဟတီ"တိ။ ယတ္ထ ပန အညပဒတ္ထော ဝိသေသနတ္ထပရိစ္စာဂေနကေဝလော ဂယှတိ၊ သော အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော၊ ယထာ "ပဗ္ဗတာဒီနိ ခေတ္တာနိ ကဿတီ"တိ, ယထာ စ "ဗဟုဓနမာနယာ"တိ, ယထာ စ "အမလံ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆာကာသီ"တိ။
ကေစိ ပန နိမ္မလဘာဝေန သဟ ဇာနိတဗ္ဗောလောကုတ္တရဓမ္မောတိ မညမာနော "ဓမ္မမမလ"န္တိ ဧတ္ထ "အမလ"န္တိ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောတိ ဝဒန္တိ၊တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ရာဂါဒိမလာနံ လောကုတ္တရဓမ္မဿအဝယဝဘာဝါဘာဝတော။ သစေ ပန နိမ္မလဘာဝေန သဟဝတ္တတီတိ သနိမ္မလဘာဝေါ လောကုတ္တရဓမ္မောတိပယောဂေါ သိယာ၊ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ဇိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနေန သမဏေန သောယံ ဇိတိန္ဒြိယော [ဝိမာန-ဋ္ဌ-၂၆၁]၊ သမဏော၊ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏောယံ ဗဟုဗ္ဗီဟိအဝယဝဘူတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သဟေဝ သမဏသင်္ခါတဿဒဗ္ဗဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ၊ ဣန္ဒြိယာဒယော ဓမ္မေ ဥပါဒါယ "သမဏော" ဣစ္စာဒိ ပညတ္တိ ဟောတိ။ သုခေါ သံဝါသောဧတေနာတိ သုခသံဝါသော [ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၂-၁၇၆]၊ ဓီရော။ ဒိန္နသုင်္ကော ရာဇာ။ နိဂ္ဂတဇနော
(စာ-၂၀၃) ဂါမော။ ဆိန္နဟတ္ထော ပုရိသော ဟတ္ထစ္ဆိန္နောဝါ။ သမ္ပန္နသဿော ဇနပဒေါ။ အညေပိ ဒုတိယာဒိအတ္ထေသုဗဟုဗ္ဗီဟိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ဣတိ သမာသတော ဒွိပဒေါဗဟုဗ္ဗီဟိ ဝိဘာဝိတော။
ဘိန္နာဓိကရဏော ယထာ? ဧကရတ္တိံ ဝါသော အဿာတိ ဧကရတ္တိဝါသော [သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၂၈]။ သမာနေန သဒ္ဓိံ ဝါသော အဿာတိ သမာနဝါသော [သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၂၆]၊ ပုရိသော။ ဥဘတော ဗျဉ္ဇနမဿ အတ္ထီတိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော [ဝိ-ဋ္ဌ ၃-၃၈၆]။ ခဏေ ကိစ္စံ ယဿ လောကဿသော ခဏကိစ္စော [အံ-ဋ္ဌ ၃-၂၂၄]။ "ဩကာသေ သတိယေဝ ယဿ ကိစ္စံဟောတီ"တိ ပါဠိ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန အဓိပ္ပါယတ္ထဝသေန "ခဏေ ကိစ္စာနိ ကရောတီတိ ခဏကိစ္စော၊ဩကာသံ လဘိတွာဝ ကိစ္စာနိ ကရောတီတိ အတ္ထော"တိ [အံ-ဋ္ဌ ၃-၂၂၄။] ဝုတ္တံ။ ဆတ္တံ ပါဏိမှိအဿာတိ ဆတ္တပါဏိ [ဝိ-ဋ္ဌ ၃-၁၆၇]၊ ပုရိသော။ ဒါနေ အဇ္ဈာသယောအဿာတိ ဒါနဇ္ဈာသယော ဣစ္စာဒိ။
တိပဒေါ ယထာ? ပရက္ကမေန အဓိဂတာ သမ္ပဒါ ယေဟိတေ ဘဝန္တိ ပရက္ကမာဓိဂတသမ္ပဒါ၊ မဟာပုရိသာ။ဧဝံ ဓမ္မာဓိဂတဘောဂေါ။ ဩဏိတော ပတ္တတော ပါဏိယေန သောယံ ဩဏိတပတ္တပါဏိ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၄၈]။ သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၃၉]။ မတ္တာ ဗဟဝေါ မာတင်္ဂါ အသ္မိန္တိ မတ္တဗဟုမာတင်္ဂံ၊ဝနံ ဣစ္စာဒိ။
နနိပါတပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ? နတ္ထိ ဧတဿ သမောတိ အသမော၊ဘဂဝါ။ နတ္ထိ သံဝါသော ဧတေနာတိ အသံဝါသော [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၄]။ န ဝိဇ္ဇတေ ဗုဒ္ဓိ ဧတ္ထာတိ အဗုဒ္ဓိကော [ခု ၄-၃၈၇]၊ ဇနပဒေါ ဣစ္စေဝမာဒိ။
သဟပုဗ္ဗပဒေါ ပဌမာယတ္ထေ လဗ္ဘတိ၊ တံ ယထာ? သဟ ဟေတုနာ ယော ဝတ္တတိ သော သဟေတုကော [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၈၉]၊
(စာ-၂၀၄) သဟေတုဝါတိ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန "သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံသဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿ"န္တိ [ဝိ ၁-၁။] ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဂရူဟိ လောကသဒ္ဒါဒိကံ အပေက္ခိတွာ လိင်္ဂံအပါကဋန္တိ ယံတံသဒ္ဒါ န ယောဇိတာ။ တထာ ဟိ "သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝက"န္တိ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၇။] အာဒိကံ ယံတံသဒ္ဒဝဇ္ဇိတံ နိဗ္ဗစနမေဝ တေဟိအဘိသင်္ခတံ။ ယသ္မာ ပန သဟသဒ္ဒေါ အသတွဝါစကတ္တာ လိင်္ဂံ ဇောတေတုံန သက္ကောတိ၊ တသ္မာ မယံ လိင်္ဂဿာဝိကရဏေန သောတူနံနိက္ကင်္ခဘာဝတ္ထံ ယံတံသဒ္ဒေန ယောဇေတွာ နိစ္ဆယံ ဝဒါမ၊ သဟ ဒေဝေဟိယော လောကော သော သဒေဝကော၊ ဧဝံ သမာရကော ဣစ္စာဒိ။သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ယာ ပဇာ သာ သဿမဏဗြာဟ္မဏီ၊ပဇာ။ အပရော နယော -- သဟ ဒေဝေန ယာ ပထဝီ သာ သဒေဝိကာ [ခု ၄-၃၀၀]၊ ကာ သာ? ပထဝီတိ အတ္ထော။ ဧဝံသရာဇိကာ ပရိသာ၊ သရာဇိကာ မဟာဒေဝီ၊ သဟ မူလေနယော ဥဒ္ဓဋော သော သမူလုဒ္ဓဋော၊ ရုက္ခော၊ သဟမစ္ဆေရေန ယံ စိတ္တံ တံ သမစ္ဆေရံ၊ ဣမာနိ သဟသဒ္ဒဿ သာဒေသဝသေန ဝါ ဟကာရလောပဝသေန ဝါ ဉာတဗ္ဗာနိ။ သရူပတော ဌိတဘာဝေနပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သဟ ဩဍ္ဎေန ယော စောရောသော သဟောဍ္ဎော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၁၇၅]။ သဟ မစ္ဆေရေန ယေ ပရိဒေဝသောကာတေ သဟမစ္ဆရာ [သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၂-၂၆၆။] ဣစ္စေဝမာဒိ။
ဥပမာနပုဗ္ဗပဒေါ ပဌမာယတ္ထေ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ စ လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ ဥပမာနောပမေယျဘာဝပသိဒ္ဓတ္ထံ ဣဝဝိယသဒ္ဒါပိ ပယုဇ္ဇန္တိ။ ကာယဗျာမာနံသမပ္ပမာဏတာယ နိဂြောဓော ဣဝ ပရိမဏ္ဍလော ယောရာဇကုမာရော သောယံ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၄၀]။ သင်္ခေါ ဝိယ ပဏ္ဍရံ ယံ ဝတ္ထံ တံ သင်္ခပဏ္ဍရံ၊ဝတ္ထံ။ ကာကော ဝိယ သူရော အယန္တိ ကာကသူရော [ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၂-၂၂၄]။ ဣဓ အဓိပ္ပါယန္တရမ္ပိ ဘဝတိ "ကာကတော သူရော ကာကသူရော"တိ၊ ဣမသ္မိံ
(စာ-၂၀၅) ပနတ္ထေ ပဉ္စမီတပ္ပုရိသော ဘဝတိ။ စက္ခု ဣဝဘူတော အယံ ပရမတ္ထဒဿနတောတိ စက္ခုဘူတော [မ-ဋ္ဌ ၁-၃၈၈]၊ ဘဂဝါ။ အဓိပ္ပါယန္တရမ္ပိဘဝတိ ပညာမယံ စက္ခုံ ဘူတော ပတ္တောတိ စက္ခုဘူတော။ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဒုတိယာတပ္ပုရိသော ဘဝတိ။ ဧဝံဥပမာနပုဗ္ဗပဒေါ ပဌမာယတ္ထေ လဗ္ဘတိ၊ ဆဋ္ဌိယတ္ထေသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ သောယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၃၈]၊ ဘဂဝါ။ ဧဝံ နာဂဂတိ၊ သီဟဂတိ၊ နာဂဝိက္ကမော၊သီဟဟနု [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၄၁]။ ဧဏိဿ ဝိယ အဿ ဇင်္ဃာတိ ဧဏိဇင်္ဃော [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၃၈]။ ဧဝံ ဥသဘက္ခန္ဓော [ခု ၄-၃၄၈]။ ဗြဟ္မုနော ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောသရော အဿာတိ ဗြဟ္မဿရော [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၄၂]။ ဧဝံ ဥပမာနပုဗ္ဗပဒေါ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ လဗ္ဘတိ။
သင်္ချောဘယပဒေါ ဝါသဒ္ဒတ္ထေ ဒိဿတိ၊ တံ ယထာ? ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ပတ္တာ ဒွိတ္တိပတ္တာ၊ဒွီဟံ ဝါ တီဟံ ဝါ ဒွီဟတီဟံ။ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ဝါစာဆပ္ပဉ္စဝါစာ [ဝိ-ဋ္ဌ ၃-၁၆]။ ဧဝံ သတ္တဋ္ဌမာသာ၊ ဧကယောဇနဒွိယောဇနာနိ။ဧဝံ သင်္ချောဘယပဒေါ ဝါသဒ္ဒတ္ထေ ဒိဿတိ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝါသဒ္ဒတ္ထောယေဝ အညပဒတ္ထော နာမ၊ တသ္မာအယံ သမာသော အညပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တာ ဗဟုဗ္ဗီဟိ နာမဘဝတိ။
ဒိသန္တရာဠတ္ထော ယထာ? ပုဗ္ဗဿာ စ ဒက္ခိဏဿာ စ ဒိသာယယဒန္တရာဠံ သာယံ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏာ၊ ဝိဒိသာ။ ဧဝံပုဗ္ဗုတ္တရာ၊ အပရဒက္ခိဏာ၊ ပစ္ဆိမုတ္တရာ။
ဗျတိဟာရလက္ခဏော ယထာ? ကေသေသု စ ကေသေသု စ ဂဟေတွာဣဒံ ယုဒ္ဓံ ပဝတ္တတီတိ ကေသာကေသီ။ ဒဏ္ဍေဟိ ဒဏ္ဍေဟိပဟရိတွာ ဣဒံ ယုဒ္ဓံ ပဝတ္တတီတိ ဒဏ္ဍာဒဏ္ဍီ။ အယံပဌမာဝိဘတ္တိယတ္ထေ ဗဟုဗ္ဗီဟိ။
(စာ-၂၀၆) ဣဒါနိ ပါဝစနေ ဝိညူနံ ပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိနာ သဒ္ဓိံ ဒွန္ဒကမ္မဓာရယာဒိဂဗ္ဘေတုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟယော ကထယာမ -- သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ၊ တာပသာ။ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ ဖလဉ္စ ပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ၊သယမေဝ ပတိတာနိ သယံပတိတာနိ၊ သယံပတိတာနိစ တာနိ ပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ စာတိ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ၊ဝါယု စ တောယဉ္စ ဝါယုတောယာနိ၊ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိစ ဝါယုတောယာနိ စ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာနိ၊တာနိယေဝ အာဟာရာ ယေသံ တေ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ။အယံ ပန ဒွန္ဒကမ္မဓာရယဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။အထ ဝါ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယေဟိ အာဟာရာယေသံ တေ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ။အယံ ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။
နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု။ နာနာပကာရာ ဒုမာ နာနာဒုမာ၊ နာနာဒုမေဟိပတိတာနိ နာနာဒုမပတိတာနိ၊ နာနာဒုမပတိတာနိစ တာနိ ပုပ္ဖါနိ စာတိ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖါနိ၊တေဟိ ဝါသိတာ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာ၊နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာ သာနူ ယဿ ပဗ္ဗတဿသောယံ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု၊ ပဗ္ဗတော။အယံ ကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။အထ ဝါ ဝါသိတာ သာနူ ဝါသိတသာနူ။ သာပေက္ခတ္တေသတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော၊ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖေဟိဝါသိတသာနူ ယဿ သောယံ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု။အယံ ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။
ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋော။ ဗျာလမ္ဗော အမ္ဗုဓရော ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရော၊တဿ ဗိန္ဒူနိ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒူနိ၊ တေဟိစုမ္ဗိတော ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတော၊တာဒိသော ကူဋော ယဿ သောယံ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋော။အယံ ကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။အထ ဝါ
(စာ-၂၀၇) စုမ္ဗိတော ကူဋော စုမ္ဗိတကူဋော၊ သာပေက္ခတ္တေသတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော၊ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒူဟိစုမ္ဗိတကူဋော ယဿ သောယံ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋော။အယံ ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။
အမိတဗလပရက္ကမဇုတိ။ န မိတာ အမိတာ၊ ဗလဉ္စ ပရက္ကမော စ ဇုတိ စ ဗလပရက္ကမဇုတိယော၊အမိတာ ဗလပရက္ကမဇုတိယော ယဿ သောယံ အမိတဗလပရက္ကမဇုတိ။အယံ ကမ္မဓာရယဒွန္ဒဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။ဣတော ပရံ ဣမိနာ နယေန သမာသပဒေသု သမာသဝိဂ္ဂဟောကာတဗ္ဗော။
ပီနောရက္ခံသဗာဟု။ အယံ ဒွန္ဒဂဗ္ဘောတုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။ ပီနဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ၊ဣတ္ထီ။ အယမ္ပိ ဒွန္ဒဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။ပဝရသုရာသုရဂရုဠမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလသံဃဋ္ဋိတစရဏော၊တထာဂတော။ အယံ ဒွန္ဒကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘောတုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ။ အမိတဃနသရီရော၊အမိတဗလပရက္ကမပ္ပတ္တော၊ မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖေါ၊နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖေါပသောဘိတကန္ဒရော၊နာနာမုသလဖာလပဗ္ဗတတရုကလိင်္ဂရသရဓနုဂဒါသိတောမရဟတ္ထာ၊မာရကိင်္ကာရာ ဣစ္စေဝမာဒိ။ သဗ္ဗမ္ပေတံ နယာနုသာရေနဝိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။
နဿ အန္တောတိ အနန္တံ၊ အာကာသံ အနန္တံအာကာသာနန္တံ၊ အာကာသာနန္တမေဝ အာကာသာနဉ္စံ၊တံ အာကာသာနဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဿဈာနဿ ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၃၁၅။ အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၂၄၉]၊ အယံ ဗဟုဗ္ဗီဟိကမ္မဓာရယဂဗ္ဘော ဗဟုဗ္ဗီဟိ။ဧတ္ထ ယထာ ဘိသကျမေဝ ဘေသဇ္ဇံ၊ ဧဝံ အာကာသာနန္တမေဝအာကာသာနဉ္စံ သညောဂပရဿ တကာရဿ စကာရံ ကတွာ [ဝိသုဒ္ဓိ-ဋီ ၁-၃၉၉]။ နာဿ အန္တော အနန္တံ၊ အနန္တမေဝ အာနဉ္စံ၊ဝိညာဏံ အာနဉ္စံ ဝိညာဏာနဉ္စန္တိ အဝတွာ
(စာ-၂၀၈) "ဝိညာဏဉ္စ"န္တိ ဝုတ္တံ၊ အယေဥှတ္ထရူဠှီသဒ္ဒေါတိ။ တံ ဝိညာဏဉ္စံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနအာယတနမဿ သသမ္ပယုတ္တဿ ဈာနဿ ဒေဝါနံ ဒေဝါယတနမိဝါတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ[ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၃၂၆။ အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၂၅၀။]၊ အယမ္ပိ ဗဟုဗ္ဗီဟိကမ္မဓာရယဂဗ္ဘောဗဟုဗ္ဗီဟိ။ ဧတ္ထ စ "ရူဠှီသဒ္ဒေါ"တိ ဣမိနာ "ဝိညာဏာနဉ္စ"န္တိ ဣမဿ ပဒဿ အတ္ထေ ဝိညာဏဉ္စသဒ္ဒေါ နိရူဠှောတိ ဒဿေတိ၊ယထာဝုတ္တံ ဝါ ဝိညာဏံ ဒုတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနေနအဉ္စိယတိ ဝုတ္တာကာရေန အာလမ္ဗိယတီတိ ဝိညာဏဉ္စန္တိဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော [ဝိသုဒ္ဓိ-ဋီ ၁-၄၀၁]။
သတ္တာဟံ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ယဿ ဘဂဝတောသောယံ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတော [ဝိ ၄-၄၀၀]၊ ဘဂဝါ။ အယံ ဗာဟိရတ္ထော နာမ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသော။ ဧတ္ထ ဟိ ဥတ္တရပဒံ သမသိယမာနပဒတော အညေန ပဒေနသမာနာဓိကရဏံ ဘဝတိ၊ အညပဒဉ္စ တဒုတ္တရပဒံ အာကဍ္ဎိတွာဝတ္တတိ သမာနာဓိကရဏဘာဝေန တေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗဇ္ဈတီတိအယံသမာသော "ဗာဟိရတ္ထော"တိ ဝုစ္စတိ၊ အညထာဘူတော အဗာဟိရတ္ထော နာမ ဗဟုဗ္ဗီဟိ။ အထ ဝါသဗ္ဗောပိ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသော ဗာဟိရတ္ထော နာမ အညပဒတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ၊ဒွန္ဒာဒယော ပန အဗာဟိရတ္ထာ နာမ ဗဟိ အနိက္ခန္တတ္ထတ္တာ။ အစိရံ ပရိနိဗ္ဗုတဿယဿ သောယံ အစိရပရိနိဗ္ဗုတော [ဒီ ၁-၁၈၈။ ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၃၁၇။ သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၂-၇၉]။ ဧဝံ အစိရပဗ္ဗဇိတော [ဝိ ၃-၅၂]။ အထ ဝါ ယထာ "ဌိတဝါ"တိ ဧတ္ထ ဌာနံ "ဌိတ"န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ဣဓာပိပဗ္ဗဇနံ "ပဗ္ဗဇိတ"န္တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ အစိရံ ပဗ္ဗဇိတံယဿ သောယံ အစိရပဗ္ဗဇိတောတိ ဝိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ အပက္ကမီတိ ပက္ကန္တော၊ ပုရိသော၊အစိရံ ပက္ကန္တဿ ယဿ သောယံ အစိရပက္ကန္တော [မ-ဋ္ဌ ၁-၁၀၃။ သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၂-၁၉၅]။ အထ ဝါ "ဣဒံ နေသံ ပဒက္ကန္တံ၊ နာဂါနမိဝပဗ္ဗတေ"တိ[ခု ၆-၃၅၈။] ဧတ္ထ ပန ပဒက္ကမနံ "ပဒက္ကန္တ"န္တိ ဘာဝတ္ထေ ပဝတ္တပဒက္ကန္တပဒံ ဝိယ ပက္ကမနံ "ပက္ကန္တ"န္တိ ဘာဝတ္ထံ ဟဒယေ ကတွာ အစိရံ ပက္ကန္တံ
(စာ-၂၀၉) ယဿ သောယံ အစိရပက္ကန္တောတိပိ သမာသော ကာတဗ္ဗော။ဧဝံ အစိရပက္ကန္တသဒ္ဒေါ ဗာဟိရတ္ထသမာသောပိ ဟောတိ အဗာဟိရတ္ထသမာသောပိ။ဧသ နယော အညတြာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော။
ဣတ္ထံ နာမံ ယဿ သောယံ ဣတ္ထန္နာမော၊ ဧဝံနာမကော ပုရိသောတိအတ္ထော။ ဣတ္ထန္နာမံ ယဿာ သာယံ ဣတ္ထန္နာမာ၊ ဧဝံနာမိကာဣတ္ထီတိ အတ္ထော။ တထာ ဣတ္ထန္နာမံ ကုလံ၊ ဧဝံနာမံ ဧတဿာတိ ဧဝံနာမော၊ ဧဝံနာမကော ဝါ၊ဧဝံဂေါတ္တော၊ ဧဝံဝဏ္ဏော၊ ဧဝမာဟာရော၊ ဧဝမာယုပရိယန္တော [ဒီ ၁-၇၇]။ ဧဝါစာရော၊ ဧဝံသိလောကော၊ ယထာန္နောပုရိသော၊ ယထာန္နာ ဒေဝတာ[ခု ၅-၂၅]၊ မာတုဒေဝတာ ပုရိသော၊ တံတံဝိဓောသီလဝါ၊ တထာဝိဓော သီလဝါ၊ သရူပေါ၊ ယထာရူပေါ၊တထာရူပေါ၊ ဧဝရူပေါ။ တထော အာဂတော ယဿ သောယံ တထာဂတော [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၅၉။ မ-ဋ္ဌ ၁-၄၇။ အံ-ဋ္ဌ ၁-၈၀။ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၁၁၃။ ဣတိဝုတ္တက-ဋ္ဌ-၁၁၁။ ဗုဒ္ဓဝံသ-ဋ္ဌ-၁၈။ ထေရဂါထာ-ဋ္ဌ ၁-၄၂။ မဟာနိဒ္ဒေသ-ဋ္ဌ-၁၅၃]။ ဧဝံ သုဂတော။ ဧဝံ အညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ဧကော မာသော အဘိသိတ္တဿ အဿာတိ ဧကမာသာဘိသိတ္တော။ မာသော ဂတာယ အဿာ အာသာဠှိယာ သာ မာသဂတာ [ဝိ ၄-၃၁၈]။ အာသာဠှီ၊ မာသော ဇာတဿ ယဿ သောယံမာသဇာတော၊ ဧဝံ သံဝစ္ဆရဇာတော။ ဗာဟိရတ္ထဗဟုဗ္ဗီဟိတောသေသာ သဗ္ဗေပိ ဗဟုဗ္ဗီဟယော အဗာဟိရတ္ထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ဆန္ဒော ဇာတော ယဿ သောယံ ဆန္ဒဇာတော[ခု ၁-၃၉၉။ ခု ၇-၃]။ ဧဝံ ဥဿုက္ကဇာတော၊ ပီတိသောမနဿဇာတော[ခု ၁-၃၅၈၊ ၃၆၁]။ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿော။ဟတ္ထာ ဆိန္နာ ယဿ သောယံ ဟတ္ထစ္ဆိန္နော[ဝိ ၃-၁၂၆]၊ ဆိန္နဟတ္ထော ဝါ။ ဘဂဝတောဟိ ပါဝစနေ ယေဘုယျေန ဆိန္နဇာတဣစ္စာဒီနိ သမာသံ ပတွာ ဥတ္တရပဒါနိဘဝန္တိ၊ ပရိပုဏ္ဏနိပ္ဖန္နဣစ္စာဒီနိ နိစ္စမေဝ ပုဗ္ဗပဒါနိ ဘဝန္တိ။ယထာ ဟိ
(စာ-၂၁၀) "ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော[ဝိ ၃-၁၃၀]၊ နိပ္ဖန္နသင်္ကပ္ပေါ"တိအာဒီနိ ဒိဿန္တိ။ အဍ္ဎံ အဋ္ဌန္နံ ပူရဏံယေသန္တိ အဍ္ဎဋ္ဌမာနိ။ အဍ္ဎဋ္ဌမာနိ ရတနာနိ ပမာဏံ ဧတဿာတိ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနော [သံ ၁-၄၁၇]၊ ဟတ္ထီ။ အယံ ဒုက္ကရမဂ္ဂေါ နာမ ဗဟုဗ္ဗီဟိ။တထာ "ဘိက္ခု အတ္တစတုတ္ထော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယပဝိသတီ"တိ[အံ ၂-၃၁။] အတြ အတ္တာ စတုတ္ထော ယဿဘိက္ခုဿ အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိန္တိ အတ္တစတုတ္ထော။ အထ ဝါ အတ္တာ စတုန္နံပူရဏော ယဿ သောယံ အတ္တစတုတ္ထော၊ အယမ္ပိ ဒုက္ကရမဂ္ဂေါယေဝ။အညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ။
အဟံ ဒီပေါ ဧတေသန္တိ မံဒီပါ[သံ ၂-၅၀၁]။ အယံ ဒုရာဇာနမဂ္ဂေါ နာမ ဗဟုဗ္ဗီဟိ။တထာ အဟံ လေဏံ ဧတေသန္တိ မံလေဏာ[သံ ၂-၅၀၁]။ အဟံ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ မံပဋိသရဏာ [သံ ၂-၅၀၁]။ အဟံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥဒ္ဒေသော ဧတဿာတိ မမုဒ္ဒေသိကော[ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၁၃၈]၊ ဘိက္ခုသံဃော။ ဘဂဝါ မူလမေတေသန္တိ ဘဂဝံမူလကာ [မ-ဋ္ဌ ၁-၂၇၃]၊ ဓမ္မာ။ ဧဝံ ဘဂဝံပဋိသရဏာ [မ-ဋ္ဌ ၁-၂၇၃]၊ မာတာ စ ပိတာ စ မာတာပိတရော၊နတ္ထိ မာတာပိတရော ဧတဿာတိ နိမ္မာတာပိတရော [ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၁-၃၂၅]၊ ပုရိသော၊ နိမ္မာတာပိတရာဒါရိကာ။ ဧတေန ပုရိသေန သဟ ဧကော ပိတာ ဧတဿာတိ ဧကပိတရော [ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၂၉၅]၊ ပုရိသော။ ဧကပိတရာဣတ္ထီ။ ဧကော ကတ္တာ ဧတဿာတိ ဧကကတ္တာရံ၊ ကမ္မံ။ဧဝံ ဗဟုကတ္တာရံ။ ဒွေ သတ္ထာရော ဧတဿာတိ ဒွိသတ္ထာရော၊ ပုရိသော။ ဒွိသတ္ထာရာဣတ္ထီ၊ ဒွိသတ္ထာရံ ကုလံ။ သတ္ထာရံ ဂရု ဧတဿာတိ သတ္ထာဂရု၊ လုတ္တသမာသောယံ၊ "သတ္ထာဂရု ဓမ္မဂရူ"တိ[အံ ၂-၂၉၁။] ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ။ နနွိဓ ဘော "ဂဝံပတီ"တိအာဒယော ဝိယ အလုတ္တသမာသောတိ စေ? န, "မာတာပိတရော"တိအာဒီနံ ဝိယ လုတ္တသမာသတ္တာ။ နနုစ ဘော "သတ္ထုဂရူ"တိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? န, အညထာ အတ္ထဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာတိ။ဒုရာဇာနမဂ္ဂေါ ဗဟုဗ္ဗီဟိ သမတ္တော။
(စာ-၂၁၁) ဣဒါနိ ဝိညူနံ ပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံ ဒွက္ခရော ဗဟုဗ္ဗီဟိ ဝုစ္စတေ။ သုန္ဒရာဓီ ယဿ သောယံ သုဓီ၊ သုန္ဒရာ ဓီ သုဓီတိ နိဗ္ဗစနေ သတိ ကမ္မဓာရယောဘဝတိ၊ ဒွါဓိပ္ပါယာဒယောပိ ဟိ သမာသာ ဘဝန္တိ။သုန္ဒရံ ဒံ ယဿ သောယံ သုဒေါ။ ကလျာဏဘရိယောတိ အတ္ထော။ကုစ္ဆိတံ ဂရဟိတံ ဒမဿာတိ ကုဒေါ၊ သုန္ဒရံ သမဿာတိ သုသော၊ သုန္ဒရဓနောတိ အတ္ထော။ ကုစ္ဆိတံသမဿာတိ ကုသော၊ ကံ ဝုစ္စတိ သုခံ[ဒီ-ဋီ ၁-၂]၊ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ န ကံ အကံ၊ဒုက္ခန္တိ အတ္ထော၊ နတ္ထိ အကံ ဒုက္ခံ ဧတ္ထာတိ နာကော၊ သဂ္ဂေါ။ အညေပိ ဒွက္ခရာဗဟုဗ္ဗီဟယော ယောဇေတဗ္ဗာ။ အက္ခရတ္တယိကာ ပန "သုဒါရော ကုဒါရော"တိအာဒယော ဘဝန္တိ။ စတုရက္ခရာဒယော သုဝိဒိတာ။ ပါဒက္ခရပါရိပူရိယာဝုတ္တော မဇ္ဈေ ဝေကာရောပိ ဗဟုဗ္ဗီဟိ ဒိဿတိ "ဝုဋ္ဌိဝေပရမာ သရာ"တိ[သံ ၁-၆]။ ဝုဋ္ဌိ ပရမံ ပမာဏံ ဧတေသန္တိ ဝုဋ္ဌိဝေပရမာတိ သမာသော။ မဇ္ဈေ ဧဝကာရောပိ ဒိဿတိ။ ဧသော ဧဝ ပရမောဧတဿာတိ ဧတာဝပရမော၊ "ယောပိ ပါရံ ဂတော ဘိက္ခု၊ ဧတာဝပရမောသိယာ"တိ[သံ ၁-၃၁။ ခု ၂-၃၆၅။] ပါဠိ ဒိဿတိ။
ဂဟေတွာ သာသနာဒီဟိ၊ နယံ သာသနဗုဒ္ဓိယာ။ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသောယံ၊ ဗဟုဓာ မေ ပပဉ္စိတော။
ဗဟုဗ္ဗီဟိဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ။
၇၀၉။ နာနာနာမာနမေကဝိဘတ္တိကာနံသမုစ္စယော ဒွန္ဒော။ လိင်္ဂဝသေန ဝါ သင်္ချာဝသေန ဝါ အနေကေသံ ပဒါနံအဋ္ဌသု ဝိဘတ္တီသု ဧကာယ ဝိဘတ္တိယာ ယုတ္တာနံယော သမုစ္စယော ဝိဘတ္တိလောပဝသေန ဧကတ္တဘာဝေါ၊သော ဒွန္ဒသညော ဟောတိ။ နိရုတ္တိပိဋကေ စေတံ ဝုတ္တံ "ကထံ ဒွန္ဒော ဘဝတိ? ဒွန္ဒော နာမ ဒွိန္နံ ပဒါနံဧကဝိဘတ္တိကာနံ နာနာလိင်္ဂါနံ ပုဗ္ဗပဒမပ္ပက္ခရံဥတ္တရပဒံ တုလျံ ဝါ ဗဟွက္ခရံ ဝါ
(စာ-၂၁၂) ဧကတ္တသမောဓာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဒွန္ဒော"တိ၊ ဧတ္ထ စ ဣတရီတရယောဂသမာဟာရသင်္ခါတေယေဝ စသဒ္ဒတ္ထေ ဂဟေတွာ ဝိဘတ္တိလောပဝသေနဧကတ္တဘာဝေါ "သမုစ္စယော"တိ ဝုတ္တော။ တထာ ဟိ သမုစ္စယော နာမ သမ္ပိဏ္ဍနံ။ သော ပနအတ္ထဝသေန ကေဝလသမုစ္စယော အနွာစယော ဣတရီတရယောဂေါသမာဟောရော စာတိ စတုဗ္ဗိဓော။ တတ္ထ ကေဝလသမုစ္စယေ အနွာစယေ စ သမာသော န ဘဝတိ ကြိယာသာပေက္ခတာယ နာမာနံအညမညံ အယုတ္တတ္ထဘာဝတော။ ယထာ? စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ၊ ပစ္စယံ သယနာသနံ[ခု ၂-၂၉၃။] အဒါသိ၊ ဒါနဉ္စ ဒေဟိ၊သီလဉ္စ ရက္ခာဟိ။
ဣတရီတရယောဂေ သမာဟာရေ စ သမာသော ဘဝတိ တတ္ထ နာမာနံ အညမညံ ယုတ္တတ္ထဘာဝတော။ယသ္မာ ဧကဿ ပဒဿ ဒွန္ဒော နာမ နတ္ထိ၊ ဒွိန္နံ ဝါဗဟူနံ ဝါ ဟောတိ၊ တသ္မာ သော ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေနဒွိန္နံ ပဒါနံ ဝိဘတ္တိယောဂဝသေန အဒွယဘာဝေါဧကတ္တူပဂမနံ ဒွန္ဒော။ ဒွေ ဒွေ ပဒါနိ ဧကတောသမောဓာနမေတ္ထ ဂစ္ဆန္တီတိ ဒွန္ဒော၊ သော ဥဘယပဒတ္ထပ္ပဓာနော။ နနု စ ဥဘယပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တေ သတိ ကထမေကတ္ထဘာဝေါသိယာတိ? ဝုစ္စတေ၊ သဒိသာဒိအတ္ထေပိသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိသမ္ဘဝေန ပဒါနမေကက္ခဏေယေဝ အတ္ထဒွယဒီပကတ္တာ၊တဉ္စ ဒွန္ဒဝိသယမေဝ တေသမတ္ထဒွယဒီပနံ။ ယထာ ဟိ ဘူသဒေ္ဒါ အနုဘဝါဘိဘဝါဒိကေ အတ္ထေ အနွာဘိအာဒိဥပသဂ္ဂသဟိတောယေဝ ဒီပေတိ, န ကေဝလော၊ ဧဝံ "ဂဝဿက"န္တိအာဒီသု ဂဝါဒီနံ အဿာဒိသဒ္ဒန္တရသဟိတာနမေဝ အတ္ထဒွယဒီပနံ, န ကေဝလာနန္တိ ဒွန္ဒဝိသယမေဝ, န သဗ္ဗတ္ထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သာရိပုတ္တော စမောဂ္ဂလ္လာနော စ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ[ဝိ ၃-၅၀]။ ယတ္ထ ပန ယုဂသဒ္ဒံ အပေက္ခိတွာ ပယောဂမာရဘတိ၊တတ္ထ "သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနံ နာမသာဝကယုဂ"န္တိ[ဒီ ၂-၄၃။ သံ ၁-၃၉၈။] ဣစ္စေဝမာဒယော ပယောဂါ ဘဝန္တိ။သမဏော စ ဗြာဟ္မဏော စ သမဏဗြာဟ္မဏာ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၉၅]။ သမဏာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ သမဏဗြာဟ္မဏာ၊
(စာ-၂၁၃) သမဏော စ ဗြာဟ္မဏာ စာတိ ဝါ သမဏာ စ ဗြာဟ္မဏောစာတိ ဝါ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ။ ဧဝမီဒိသေသု ဌာနေသုစတ္တာရိ စတ္တာရိ နိဗ္ဗစနာနိ ကာတဗ္ဗာနိ အတ္ထယုတ္တိဝသေန။စက္ခု စ သောတဉ္စ စက္ခုသောတံ။ ဒွန္ဒဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဒွန္ဒဋ္ဌာ ဝါ။
၇၁၀။ မဟန္တမဟိတာနံ မဟာတုလျာဓိကရဏေ ပဒေ။ မဟန္တမဟိတသဒ္ဒါနံ မဟာ ဟောတိ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေ။သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ မဟန္တော စ သော ပုရိသောစာတိ မဟာပုရိသော၊ ဇနေဟိ မဟိတော စ သော ပုရိသော စာတိ မဟာပုရိသော။သဗ္ဗာသံ ဥဗ္ဗရီနံ ဇေဋ္ဌိကဘာဝေန မဟတီ စ သာ ဒေဝီစာတိ မဟာဒေဝီ၊ မဟိတာ ဝါ ဇနေဟိ ပူဇိတာ ဒေဝီတိပိ မဟာဒေဝီ။မဟတော သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘဟေတုတ္တာ မဟတီစ သာ ဗောဓိ စာတိ ဝါ ဇနေဟိ မဟိတာ ပူဇိတာ ဗောဓီတိဝါ မဟာဗောဓိ [မဟာဗောဓိဝံသ၊ ၃]။ အာကရမဟန္တတာယ မဟန္တဉ္စ တံ ပဒုမဝနဉ္စာတိမဟာပဒုမဝနံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၇၁၁။ တပ္ပုရိသေ စ။ တပ္ပုရိသေပိ တေသံ မဟန္တမဟိတသဒ္ဒါနံ မဟာဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ သုတမဟာနုရူပေနမဟတော မဟိတဿ ဝါ ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိ မဟာဗောဓိ၊မဟန္တေ သဗ္ဗညုတညာဏေ သတ္တော လဂ္ဂေါ မဟာသတ္တော၊ မဟန္တော စ သော သတ္တောစာတိ မဟာသတ္တောတိ နိဗ္ဗစနေ ပန ကမ္မဓာရယသမာသောဟောတိ။
၇၁၂။ မဟတော မဟန္တဿ မဟာ။ ပုန မဟန္တဂ္ဂဟဏံ တပ္ပုရိသတုလျာဓိကရဏဂ္ဂဟဏနိဝတ္တနတ္ထံ၊ မဟန္တသဒ္ဒဿ ဗျာသဋ္ဌာနေပိ မဟာဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ မဟာ တေ ဥပါသကပရိစ္စာဂေါ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၄-၂၃၇]။ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ နာမမဟာ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၂၈၀]။ သေနာ ပဒိဿတေ မဟာ [ခု ၆-၂၁၉]။
(စာ-၂၁၄) ၇၁၃။ ကွစိ မဟ သမာသေ။ သမာသေ ဝတ္တမာနဿ မဟန္တသဒ္ဒဿ ကွစိ မဟဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ မဟဗ္ဗလော ပုရိသော၊မဟပ္ဖလံ သီလံ၊ မဟဒ္ဓနာ ဣတ္ထီ၊ မဟဗ္ဘယံ[ခု ၁-၃၉၅]။ ကွစီတိ ကိံ? မဟာဖလံ၊ မဟာဗလံ၊ မဟာဓနံ၊မဟာဗလော ပုရိသော၊ မဟာဓနော ဂဟပတိ။
၇၁၄။ ထိယံ တုလျာဓိကရဏေစေ ဘာသိတပုံနပုံသကာ ယထာရဟံ ပုံနပုံသကာဝ။ ဣဓ သာသနယုတ္တိကာ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေ တုလျာဓိကရဏေပုဗ္ဗပဒေ သတိ ဣတ္ထိဝါစကော သဒ္ဒေါ သစေ ဘာသိတပုမောစ ဘာသိတနပုံသကော စ သိယာ၊ သော ယထာရဟံ ပုမာဣဝ, နပုံသကော ဣဝ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သုခါပဋိပဒါ ယဿ မဂ္ဂဿ သောယံ သုခပဋိပဒေါ၊ မဂ္ဂေါ။ ဧဝံ ဒုက္ခပဋိပဒေါ။အပိစ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ အဿာတိ ဒုက္ခပဋိပဒံ၊ပထဝီကသိဏံ ဈာနံ။ ဧဝံ ဒန္ဓာဘိညံ သုခပဋိပဒံ၊ဒုက္ခာ ဇီဝိကာ ယဿ သောယံ ဒုက္ခဇီဝိကော၊ ဒီဃာဇင်္ဃာ ယဿ ပုရိသဿ သောယံ ဒီဃဇင်္ဃော၊ ပုရိသော။ဒီဃာ ဇင်္ဃာ ယဿ ကုလဿ တဒိဒံ ဒီဃဇင်္ဃံ၊ ကုလံ။ဧဝံ ကလျာဏဘရိယော ပုရိသော၊ ကလျာဏဘရိယာပုရိသာ၊ ကလျာဏဘရိယံ ကုလံ၊ ကလျာဏဘရိယာနိကုလာနီတိ၊ မဟတီ ပညာ ယဿ သောယံ မဟာပညော။အထ ဝါ ပါဝစနေ "သေနာ ပဒိဿတေ မဟာ"တိ [ခု ၆-၂၁၉။] ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေ မဟာဣတိ ပဒဿ ဒဿနတော မဟာ ပညာ ယဿ သောယံ မဟာပညောတိနိဗ္ဗစနီယံ။ ဧဝံ မဟာပညံ ကုလံ။
ဣတ္ထိဝါစကော တိ ကိံ? ပညာဓနော ပုရိသော၊ ပညာရတနောပုရိသော၊ သဒ္ဓါဓနံ ကုလံ။ ဧတ္ထ စ သတိပိ ဣတ္ထိယံဝတ္တမာနေ တုလျာဓိကရဏဘူတေ ပုဗ္ဗပဒေ ဥတ္တရပဒါနံဘာသိတပုံနပုံသကတ္တေ စ သတိပိ ဧတေသံ ဣတ္ထိဘာဝါဘာဝတောပုံနပုံသကဘာဝါတိဒေသော န ဟောတိ။ ဧတ္ထ ဟိ
(စာ-၂၁၅) ဥတ္တရပဒါနံ ဘာသိတပုံနပုံသကတာ အညပဒသန္နိဓာနဝသေနေဝဉာယတိ။
ဘာသိတပုံနပုံသကာတိ ကိံ? ဒီဃဇင်္ဃာ ဣတ္ထီ၊ ပဟူတပညာနာရီ။ ဧတ္ထ ပန သတိပိ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေ တုလျာဓိကရဏဘူတေပုဗ္ဗပဒေ ဥတ္တရပဒါနံ ဣတ္ထိတ္တေ စ သတိပိ တေသံဘာသိတပုံနပုံသကဘာဝါဘာဝတော ပုံနပုံသကဘာဝါတိဒေသောန ဟောတိ။ ဧတ္ထုတ္တရပဒါနံ အဘာသိတပုံနပုံသကတာအညပဒသန္နိဓာနဝသေနေဝ ဉာယတိ။
ယထာရဟန္တိ ကိံ? ဗဟုနဒိကော ဇနပဒေါ၊ ဗဟုဒါသိကောပုရိသော၊ ဗဟုကုမာရိကံ ကုလံ၊ ဗဟုနဒိကာရာဇဓာနီ။ ဣမသ္မိံ ပကရဏေ ဗဟုဗ္ဗီဟိ ဝိယ အညပဒတ္ထေဘာသိတော ပုမာ ယဿံ ဣတ္ထိယံ သာ ဘာသိတပုမာ၊ဘာသိတော နပုံသကော ယဿံ ဣတ္ထိယံ သာ ဘာသိတနပုံသကာတိအတ္ထော ဂဟိတော။ တတ္ထ ထီတိ ဣတ္ထိဝါစကသဒ္ဒမာဟ၊အညထာ "ဘာသိတပုံနပုံသကာ"တိ ဧဝံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဣမသ္မိဉ္စ ပကရဏေပရပဒေ ဣတ္ထိပစ္စယာဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော။
၇၁၅။ မတန္တရေ ဣတ္ထိယံ ဘာသိတပုမိတ္ထိပုမာဝ စေတိ ပုဗ္ဗပဒေ။ ဧကစ္စာနံ ဂရူနံ မတန္တရေ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေတုလျာဓိကရဏေ ပဒေ ပရေ ပုဗ္ဗေ ဘာသိတပုမာဣတ္ထိဝါစကော သဒ္ဒေါ အတ္ထိ စေ၊ သော ပုမာ ဣဝဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ပုဗ္ဗပဒေ ဣတ္ထိပစ္စယာဘာဝေါ။ ဒီဃဇင်္ဃောပုရိသော။ ဣတ္ထိယမိတိ ကိံ? ခမာဓနော။ ဧတ္ထ သတိပိဥတ္တရပဒဿ တုလျာဓိကရဏဘာဝေ တဿ ဣတ္ထိယံ အဝတ္တမာနတ္တာ, ပုဗ္ဗပဒဿ စ ပုဗ္ဗေ အဘာသိတပုမတ္တာ ပုမ္ဘာဝါတိဒေသောန ဟောတီတိ ဒွယင်္ဂဝိကလံ ပစ္စုဒါဟရဏံ ဘဝတိ၊ပစ္စုဒါဟရဏေန နာမ ဧကင်္ဂဝိကလေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဘာသိတပုမာတိ ကိံ? သဒ္ဓါဓုရော၊ သဒ္ဓါပကတိကော၊ ပညာပကတိကော၊ပညာဝိသုဒ္ဓိကော။ တုလျာဓိကရဏေဣစ္စေဝ၊ သမဏိဘတ္တိကော၊ ကုမာရိဘတ္တိကော၊
(စာ-၂၁၆) ကုမာရိဘတ္တိ။ ပုဗ္ဗပဒဿေဝါယံ ပုမ္ဘာဝါတိဒေသော၊ တေနဣဓ န ဘဝတိ -- ဗဟုဒါသိကော ပုရိသော၊ဗဟုကုမာရိကံ ကုလံ ဧဝမေကေ ဝဒန္တိ။
၇၁၆။ ကမ္မဓာရယေ စ ပုဗ္ဗေဘာသိတပုမာ ပုမာဝ။ ကမ္မဓာရယေ စ သမာသေ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေ တုလျာဓိကရဏေဥတ္တရပဒေ သတိ ဣတ္ထီ သစေ ပုဗ္ဗေ ဘာသိတပုမာဣဒါနိ ဣတ္ထိဝါစိကာ၊ သာ ပုမာ ဣဝ ယထာရဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ဗြာဟ္မဏီ စ သာ ဒါရိကာ စာတိ ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ၊ဧဝံ ဝေဿဒါရိကာ၊ သုဒ္ဒဒါရိကာ၊ ခတ္တိယာ စသာ ကညာ စာတိ ခတ္တိယကညာ ဣစ္စာဒိ။ ဣတ္ထိယန္တိ ကိံ? ပညာရတနံ၊ သမဏီပဒုမံ။ ဘာသိတပုမာတိ ကိံ? ဂင်္ဂါနဒီ၊ တဏှာနဒီ[အဘိ ၁-၂၁၆။ ခု ၇-၇။]။ ဧတ္ထ သတိပိ ကမ္မဓာရယတ္တေ ဣတ္ထိယံဝတ္တမာနေ တုလျာဓိကရဏေ ဥတ္တရပဒေ စ သတိပိ ဂင်္ဂါဒိသဒ္ဒါနံ နိယတိတ္ထိဝါစကတ္တာ ဘာသိတသဒ္ဒဿ စ နိယတပုမတ္တာဘာဝတောပုဗ္ဗပဒေ ဣတ္ထိပစ္စယဿ နိဝတ္တိ န ဟောတိ။ ကစ္စာယနေပန ဘာသိတပုမာတိ ကိံ၊ ခတ္တိယဗန္ဓုဒါရိကာတိ ဥတ္တရပဒေ ဣတ္ထိပစ္စယဿအနိဝတ္တိ ဝုတ္တာ။ ယထာရဟန္တိ ကိံ? စန္ဒာဒေဝီ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၃-၁၆၅။ ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၂၊ ၃၊ ၅။]၊ နန္ဒာဒေဝီ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၂၈၂]။ ဧတ္ထ ပန သတိပိ ကမ္မဓာရယတ္တေ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေတုလျာဓိကရဏေ ဥတ္တရပဒေ စ သတိပိ "စန္ဒကုမာရော [ဇာတက-ဋ္ဌ ၇-၇၃။], နန္ဒကုမာရော[ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၈၃။], နန္ဒတ္ထေရော"တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၈၃။] ဧဝံ ပုလ္လိင်္ဂေ ဝတ္တမာနာနံ စန္ဒသဒ္ဒါဒီနံ ဒဿနတော "စန္ဒာဒေဝီ"တိအာဒီသု စန္ဒာဒီနံ သဒ္ဒါနံ အနိယတိတ္ထိဝါစကတ္တေ သန္တေပိသာသနာနုရူပဝသေန "ယထာရဟ"န္တိ ဝစနတော "စန္ဒာဒေဝီ"တိအာဒီသု ပုဗ္ဗပဒေ ဣတ္ထိပစ္စယဿ နိဝတ္တိန ဟောတိ၊ ကတ္ထစိ ပန ဣတ္ထိပစ္စယဿ နိဝတ္တိ ဟောတိ "နန္ဒာဒေဝီ"တိ စ, "စန္ဒာဒေဝီ"တိ စ၊ ကတ္ထစိ န ဟောတိ "နန္ဒဒေဝီ"တိ စ, "စန္ဒဒေဝီ"တိ စ။ တေနာဝေါစုမှ "ယထာရဟ"န္တိ။ အထ ဝါ "နန္ဒာဒေဝီ စန္ဒာဒေဝီ"တိ စ ဣဒံ န သမာသေ, ဗျာသေယေဝ ဣဒံ။ တထာ ဟိ ပါဝစနေ
(စာ-၂၁၇) ဗဟူသု ပါဠိပ္ပဒေသေသု "ပဌမံ ဈာနံ, ဒုတိယံ ဈာန"န္တိ[အဘိ ၁-၄၄။ အဘိ ၂-၂၅၃-၄။] အာဒီနိ "ပဌမဿ ဈာနဿ, ဒုတိယဿ ဈာနဿာ"တိ[အဘိ ၂-၂၆၇။] အာဒီနိ စ အသမာသပဒါနိ ဒိဿန္တိ၊အပ္ပေကဒါ "ပဌမဇ္ဈာနံ ဒုတိယဇ္ဈာန"န္တိအာဒီနိ ဒိဿန္တိ၊ တသ္မာ "နန္ဒာ ဒေဝီ, စန္ဒာ ဒေဝီ"တိအာဒီနိ ဗျာသပဒါနီတိဂဟေတဗ္ဗာနိ။ ဧတေသဥှိ ဗျာသပဒတ္တံ --
"စေ မေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ၊ ကဏ္ဏနာသဉ္စဆေဒသိ။
ဧဝံ နန္ဒာယ ဒေဝိယာ၊ ဝေဒေဟောဆေဒယိဿတီ"တိ[ခု ၆-၂၁၆။]
ဧဝမာဒီဟိ ဂါထာဟိ စုဏ္ဏိယပဒေဟိစ အတိဝိယ ပါကဋံ၊ တတြ ဗျာသပဒတ္တေ အယံ ပဒမာလာ -- နန္ဒာ ဒေဝီ, နန္ဒံ ဒေဝိံ, နန္ဒာယ ဒေဝိယာ, နန္ဒာယံ ဒေဝိယန္တိ။ သမာသပဒတ္တေ ပန -- နန္ဒာဒေဝီ, နန္ဒာဒေဝိံ, နန္ဒာဒေဝိယာ, နန္ဒာဒေဝိယန္တိ စ, နန္ဒဒေဝီ, နန္ဒဒေဝိံ, နန္ဒဒေဝိယာ, နန္ဒဒေဝိယန္တိ စ ဘဝတိ။ ဧတာသု တီသုပဌမပဒမာလာ စ တတိယပဒမာလာ စ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗာဘဝန္တိ ယေဘုယျေန ပါဠိနယာနုကူလတ္တာ။ ဣမသ္မိံပန ပကရဏေ ဣမသ္မိံ သမာသေ ဘာသိတော ပုမာ ယဿာဣတ္ထိယာ သာ ဘာသိတပုမာတိ အတ္ထော ဂဟိတော။
အတြာယံ အဓိပ္ပါယော -- ယဿာ ဣတ္ထိယာ သမ္ဗန္ဓဘူတာယ သမ္ဗန္ဓီဘူတောပုမာ အက္ခရစိန္တကေဟိ ဘာသိတော လောကိယမဟာဇနေဟိဝါ။ ကထံ ဘာသိတော အက္ခရစိန္တကေဟီတိ စေ? "ဗြာဟ္မဏီ, ခတ္တိယီ, ခတ္တိယာ, ဝေဿီ, သုဒ္ဒီ, စဏ္ဍာလီ"တိ ဧဝမာဒိတော ပဌမတရံ "ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော ဝေဿော"တိ[ခု ၅-၁၂၈။] အာဒိနာ ပုမာ ဘာသိတော၊ တတောပစ္ဆာ တေ သဝိဘတ္တိကေ သဒ္ဒေ အဝိဘတ္တိကေ ကတွာ "ခတ္တိယ ဗြာဟ္မဏ ဝေဿ"ဣစ္စာဒိနာ ပကတိရူပေ ဌပေတွာ "ခတ္တိယဿ ဘရိယာ ခတ္တိယာ၊ ဗြာဟ္မဏဿဘရိယာ ဗြာဟ္မဏီ"တိ ဧဝမာဒိကံ အတ္ထံ စေတသိ သန္နိဓာယ အာပစ္စယံ ဤပစ္စယဉ္စ ယထာသမ္ဘဝံ ကတွာ
(စာ-၂၁၈) "ခတ္တိယာ ခတ္တိယီ ဗြာဟ္မဏီ ဝေဿီ"တိအာဒိနာ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေါ ပဋိပါဒိတော၊ဧဝံ အက္ခရစိန္တကေဟိ ပဌမံ ပုမာ ဘာသိတော။
ကထံ ပန လောကိယမဟာဇနေဟိ ပဌမံပုမာ ဘာသိတောတိ စေ? ပဌမကပ္ပိကကာလေ ကပ္ပါဒိမှိ ပုရိသလိင်္ဂဉ္စဣတ္ထိလိင်္ဂဉ္စ နတ္ထိ၊ တထာ ဟိ "ပုရေ ပုရတ္ထ ကာ ကဿ ဘရိယာ၊ မနော မနုဿံအဇနေသိ ပုဗ္ဗေ"တိ[ခု ၆-၂၃၉။] ဝုတ္တံ၊ အနုက္ကမေန ပန တေသံ မနုဿာနံ အညမညံဥပနိဇ္ဈာယန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသလိင်္ဂေသု ဧကဒိဝသေယေဝပါတုဘူတေသု "ဣတ္ထီ"တိ စ "ပုရိသော"တိ စ ဝေါဟာရော ပဝတ္တတိ၊ တေသု စ လိင်္ဂေသုပဌမံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဥပ္ပန္နံ၊ တတော ပုရိသလိင်္ဂံဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ ဟံသဇာတကေ "မဟာဘူတိတ္ထိယော နာမ၊ လောကသ္မိံ ဥဒပဇ္ဇိသု"န္တိ[ခု ၆-၉၃။] ဣမသ္မိံ ဌာနေ အဋ္ဌကထာယံ [ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၃၉၁။] ဣတ္ထိလိင်္ဂဿ ပဌမံ ပါတုဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ဧဝံသန္တေပိ အနုက္ကမေန ကမ္မနာနတ္တံ ပဋိစ္စ မဟာဇနေနပညတ္တေသု ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒိစတူသု ဝဏ္ဏေသုခတ္တိယံ ပဋိစ္စ ခတ္တိယာ ပညတ္တာ၊ ဗြာဟ္မဏာဒယောပဋိစ္စ ဗြာဟ္မဏီအာဒိကာ ပညတ္တာတိ။ ဧဝံ "ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏီ"တိအာဒီနံ သဒ္ဒါနံ ပုဗ္ဗေဘာသိတပုမတ္တံဟောတီတိ လောကိယမဟာဇနေဟိ ပဌမံ ပုမာ ဘာသိတောတိပိဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝဥှိ ကာရဏဒွယံ သန္ဓာယ "ကမ္မဓာရယေ စ ပုဗ္ဗေ ဘာသိတပုမာ ပုမာဝါ"တိ ပုဗ္ဗသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဣဒံ လက္ခဏမဝေါစုမှ၊ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဣဒမ္ပိ ဥပလက္ခဏီယံ "ဒါရကော ဒါရိကာ"ဣစ္စေတေသု ဒါရိကာသဒ္ဒေါ နိယတိတ္ထိဝါစကော၊န "ဒါသီ, ဒါသော, ဒေါဝါရိကော ပုရိသော, ဒေါဝါရိကာ ဣတ္ထီ"တိအာဒီသု ဒါသီသဒ္ဒါဒယော ဝိယ အနိယတိတ္ထိဝါစကောပုဗ္ဗေ ဘာသိတပုမတ္တာ ဒါသီသဒ္ဒါဒီနံ, ပုဗ္ဗေ အဘာသိတတ္တာ စ ကုမာရိကာသဒ္ဒဿာတိ။ အတြ ဒွိန္နံသုတ္တာနံ နာနတ္တံ ဝဒါမ ပရမ္ပရာဘတဝိနိစ္ဆယနိစ္ဆယညူဟိ ဝိညူဟိလဒ္ဓံ ဥပဒေသံ နိဿာယ။
(စာ-၂၁၉) အာရဗ္ဘညပဒါနေဝ၊ ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ ဘာသိတံ။ ဥတ္တရေ ဣတ္ထိလိင်္ဂမှိ၊ ဘာသိတတ္တံ ပုမာဒိနော။
ကမ္မဓာရယသညေ စ၊ ပုဗ္ဗေ ဘာသိတတံပတိ။ ပုမာနော ဣတ္ထိယာ ပုဗ္ဗ-ပဒေ ကိစ္စံ ကရေ ဗုဓော။
၇၁၇။ နဿတ္တံ တပ္ပုရိသဗဟုဗ္ဗီဟီသု။ နဿ သဒ္ဒဿ တပ္ပုရိသဗဟုဗ္ဗီဟီသုဥတ္တရပဒေ အတ္တံ ဟောတိ။ အဗြာဟ္မဏော၊အနုတ္တရော[ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၂]။
၇၁၈။ သရေ အန်။ နဿ ပဒဿ သဗ္ဗဿေဝ တပ္ပုရိသဗဟုဗ္ဗီဟီသု သရေပရေ အန် ဟောတိ။ န အဿော အနဿော၊အနန္တံ ဉာဏံ[ခု ၃-၁၈၅]။
၇၁၉။ ကုဿ ကဒ်။ ကုဣစ္စေတဿ တပ္ပုရိသဗဟုဗ္ဗီဟီသုပရေ သရေ ကဒ် ဟောတိ။ ဇိဂုစ္ဆံ အန္နံ ကဒန္နံ၊ ဇိဂုစ္ဆံအသနံ ကဒသနံ၊ ကုစ္ဆိတံ အန္နံ ဧတဿာတိ ကဒန္နော၊ဧဝံ ကဒသနော။ သရေတိ ကိံ? ကုဒါရာ ဇနာ။
၇၂၀။ အပ္ပတ္ထေ ကာ။ ကုဣစ္စေတဿ ကာ ဟောတိ အပ္ပတ္ထေ။ ကာလဝဏံ၊ ကာပုပ္ဖံ။
၇၂၁။ ကွစိ ကုစ္ဆိတတ္ထေစ။ ကုဣစ္စေတဿ ကုစ္ဆိတတ္ထေ ကွစိ ကာ ဟောတိ။ ကာပုရိသော, ကုပုရိသော ဝါ။
၇၂၂။ သမာသန္တဂတာနမန္တောအဝဏ္ဏိကာရုကာရတ္တံ။ သမာသန္တဂတာနံ နာမာနံ အန္တော ကွစိ အကာရအာကာရဣကာရဥကာရတ္တမာပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗေသံ သခါ သဗ္ဗသခေါ[ခု ၂-၃၁၄]။ သဗ္ဗေ ဝါ မနုဿာ သခိနော ဧတဿာတိပိသဗ္ဗသခေါ၊ ဒေဝါနံ ရာဇာ ဒေဝရာဇော[ခု ၆-၁၉၅]။ ဧဝံ ဒေဝသခေါ။ ဘာဝိတောအတ္တာ ယေန သောယံ ဘာဝိတတ္တော[ထေရဂါထာ-ဋ္ဌ ၁-၈]၊ ဘာဝိတစိတ္တောတိ အတ္ထော။ န
(စာ-၂၂၀) အာဂု ပါပမဿာတိ နာဂေါ၊ အာဂုံ ပါပံ န ကရောတီတိအဓိပ္ပါယော[ခု ၇-၁၅၅]။ နာဂေါတိ စေတ္ထ အရဟာတိ ဝုစ္စတိ။ စတ္တာရိ သစ္စာနိသမာဟဋာနိ စတုသစ္စံ[မူလ-ဋီ ၂-၁]။ ပဉ္စာဟံ၊ ပဉ္စဂဝံ၊ ဆတ္တုပါဟနံ၊ ဥပသရဒံ၊ဝိသာလာနိ အက္ခီနိ ယဿ သောယံ ဝိသာလက္ခော။ဝိရူပံ မုခံ ယဿ သောယံ ဝိမုခေါ။ ပစ္စက္ခာဓမ္မာ ယဿ သောယံ ပစ္စက္ခဓမ္မာ။ သုရဘိနော ဂန္ဓောသုရဘိဂန္ဓိ။ သုန္ဒရော ဂန္ဓော သုဂန္ဓိ။ ကုစ္ဆိတောဂန္ဓော ဒုဂ္ဂန္ဓိ။ ပူတိနော ဂန္ဓော ပူတိဂန္ဓိ။ရတ္တိယာ အဍ္ဎံ အဍ္ဎရတ္တံ။ ရတ္တိယာ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗရတ္တံ။ရတ္တိယာ ပစ္ဆာ အပရရတ္တံ။ ဒီဃာ ရတ္တိ ဒီဃရတ္တံ။စိတြာ ဂါဝေါ ယဿ ကုလဿ တံ ကုလံ စိတြဂု။ တိဋ္ဌန္တိဂါဝေါ အသ္မိံ ဌာနေ ကာလေ ဝါ တိဋ္ဌဂု။ ဒွေ ဂါဝေါဒိဂု။
၇၂၃။ တေဟိ ကပစ္စယော။ တေဟိ သမာသန္တဂတေဟိ နာမေဟိ အပစ္စယော ကပစ္စယော စ ပရာ ဟောန္တိ။ ပဉ္စ ဂါဝေါ သမာဟဋာပဉ္စဂဝံ။ အနတီတသတ္ထုကံ ပါဝစနံ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၃၅။ ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၅]။ ဗဟုကတ္တုကော ဒေသော။ အဘိက္ခုကောအာဝါသော [ဝိ ၂-၄၀၅]။ သဟေတုကော [အဘိ ၁-၄။] ဣစ္စာဒိ။
၇၂၄။ ထိယမီကာရူကာရာနဒီ။ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနာ ဤကာရဦကာရာ နဒီသညာ ဟောန္တိ။ ဗဟုဒါသိကော ပုရိသော၊ဗဟုဝဓုကံ ကုလံ။
၇၂၅။ နဒီတော ကော။ နဒီသညေဟိ ပဒေဟိ ကပစ္စယော ဟောတိ။ ဗဟုနဒိကော ဇနပဒေါ။ ဗဟုဇမ္ဗုကံဝနံ။
၇၂၆။ ယေသု ယဿ လောပေါ၊တဒဘာဝေ တဗ္ဘာဝေါ။ ယေသု အာပစ္စယာဒီသု ပစ္စယေသု ပရေသု ယဿသရဿ လောပေါ ဟောတိ၊ တေသံ ပစ္စယာနမဘာဝေနတဿ သရဿ ပုန ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ။ ဒီဃဇင်္ဃော၊ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ။
(စာ-၂၂၁) ၇၂၇။ ပုံနပုံသကတ္တာတိဒေသေ အကာရောကေ ဣကာရံ။ ပုံနပုံသကဘာဝါတိဒေသေဝိသယေ အကာရော ဣကာရံ ပပ္ပေါတိ ကပစ္စယေ ပရေ။ ဗဟုဒါသိကော ပုရိသော။ဗဟုဒါသိကံ ကုလံ။ ဗဟုနဒိကော ဇနပဒေါ။ ဗဟုနဒိကံနဂရံ။
၇၂၈။ အနာတိဒေသေ ဤကာရူကာရာရဿံ။ အတိဒေသရဟိတေ ဝိသယေ ကပစ္စယေ ပရေ ဤကာရဦကာရာ ရဿံ ပပ္ပေါန္တိ သုခုစ္စာရဏတ္ထံ။ ဗဟုနဒိကာရာဇဓာနီ။ ဗဟုဒါသိကာ ဣတ္ထီ။ ဗဟုဇမ္ဗုကာ ရာဇဓာနီ။
၇၂၉။ အာကာရီကာရဝိဝဇ္ဇိတ္ထိန ပုံနပုံသကာဝ။ အာကာရန္တဤကာရန္တဝဇ္ဇိတော ဣတ္ထိဝါစကော သဒ္ဒေါ "ဘာသိတော ပုမာ ယဿံ ဣတ္ထိယ"န္တိအာဒိနာ အတ္ထေန ဘာသိတပုမာဒိတ္တေပိသတိ ပုမာဝ နပုံသကော ဣဝ စ န ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဗဟူ ဇမ္ဗူယသ္မိံ ဇနပဒေ သောယံ ဗဟုဇမ္ဗုကော။ ဧဝံ ဗဟုဇမ္ဗုကံနဂရံ။ ဗဟုဝဓုကံ ကုလံ။ ဗဟုစမုကော ရာဇာ။
၇၃၀။ အဗျယီဘာဝေ န ပုမာဝိတ္ထီ။ အဗျယီဘာဝေ သမာသေ ဣတ္ထီ ဘာသိတပုမတ္တေပိပုမာ ဣဝ န ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တဿ အဗျယလက္ခဏတ္တာ အနဘိဓေယျလိင်္ဂဝစနတ္တာစ။ လောဟိတာ ဂင်္ဂါ ယသ္မိံ ဒေသေ လောဟိတဂင်္ဂါဣစ္စာဒိ။
၇၃၁။ ဇာယာယ ကွစိ တုဒံဇာနိပတိမှိ။ ဇာယာသဒ္ဒဿ ကွစိ တုဒံဇာနိဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ပတိသဒ္ဒေ ပရေ။ ဇာယာ စ ပတိ စ တုဒံပတိ၊ဧဝံ ဇာနိပတိ[အံ ၁-၃၆၉၊ ၃၇၁]။ ဇာယံပတိကာ။
၇၃၂။ အာ ဓနွာဒိတော။ သမာသန္တဂတေဟိ ဓနုသဒ္ဒါဒီဟိ ကွစိ အာပစ္စယော ဟောတိ။ ကဏ္ဍိဝေါ ဓနု အဿာတိ ကဏ္ဍိဝဓနွာ။ဧဝံ ပစ္စက္ခဓမ္မာ။ ဝိဝဋစ္ဆဒါ။ ကွစီတိ ကိံ? ကဏ္ဍိဝဓနု။ ပစ္စက္ခဓမ္မော။ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ။
(စာ-၂၂၂) ၇၃၃။ အကာရန္တာဗျယီဘာဝါ ဝိဘတ္တီနမံ။ တသ္မာ အကာရန္တာ အဗျယီဘာဝါပရာသံ ဝိဘတ္တီနံ ကွစိ အံ ဟောတိ။ ယထာဝုဍ္ဎံ၊ ဥပကုမ္ဘံ။ ကွစီတိ ကိံ? ကောယံ မဇ္ဈေသမုဒ္ဒသ္မိံ[ခု ၆-၁၅၉]။
၇၃၄။ သရော နိစ္စံ နပုံသကေရဿော။ နပုံသကလိင်္ဂေ ဝတ္တမာနဿ အဗျယီဘာဝသမာသဿသရော ရဿော ဟောတိ နိစ္စံ။ အဓိတ္ထိ[ကာသိကာ၊ ၂၊ ၁၊ ၆]။ အဓိကုမာရိ။
၇၃၅။ လောပညသ္မာ။ အညသ္မာ အဗျယီဘာဝသမာသာ အနကာရန္တာ ပရာသံဝိဘတ္တီနံ လောပေါ ဟောတိ။ အဓိတ္ထိ၊ အဓိကုမာရိ၊ဥပဝဓု။
ဣဒါနိ တထာဂတသာသနေ သောတူနံပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံ --
သညာ သုတ္တဿ ဝုတ္တဿ၊ တိဏ္ဏမေတေသမေဝစ။ ဝိပုလတ္ထံ ပယောဂါနံ၊ ဝက္ခာမိ သဒ္ဒသတ္ထတော။
သဒ္ဒသတ္ထေ ဟိ ဝိဘတျတ္ထေ သမီပတ္ထေသမိဒ္ဓတ္ထေ ဝိဒ္ဓိယံ သဗ္ဗဒါ အတ္တာဘာဝေ, ဝိဇ္ဇမာနဿ အစ္စယေ, ဥဘယာကာရဝိနိမုတ္တဿ ပစ္စယဝေကလ္လတောသမ္ပတိ အနုပလဒ္ဓိယံ, သဒ္ဒပါတုဘာဝေ, ပစ္ဆာတ္ထေ ယထာတ္ထေ အနုပုဗ္ဗတ္ထေ အပုဗ္ဗာစရိမတ္ထေသဒိသတ္ထေ သမ္ပန္နတ္ထေ သာကလျေ အန္တဝစနေ, သဒိသတ္ထဝဇ္ဇိတေသု အညေသု အတ္ထေသု ယထာသဒ္ဒဿ, အဝဓာရဏတ္ထေ ယာဝသဒ္ဒဿ, မတ္တတ္ထေ ဝတ္တမာနေန ပတိနာ သဟ နာမဿ တတိယေကဝစနန္တာနံ အက္ခသလာကသဒ္ဒါနံ ဧကဒွိတိစတူသုသင်္ချာနဉ္စ ဣဒံ ဝုတ္တံ၊ န တထာ ယထာပုဗ္ဗေတိအတ္ထေ ဝတ္တမာနေန ပရိနာ သဟ အက္ခာဒိကီဠာယံ အပပရိဗဟိဥဒိစ္စာဒိသဒ္ဒါနံ ပဉ္စမိယန္တေန သဟ အာဣစ္စေတဿ မရိယာဒါဘိဝိဓိမှိ, လက္ခဏဝါစကေန သဟ အဘိပတိဣစ္စေတေသမာဘိမုချေ, အနုသဒ္ဒဿ သမီပတ္ထေ, တဿေဝါယာမတ္ထေ,
(စာ-၂၂၃) တိဋ္ဌဂွါဒီနံ အညပဒတ္ထေ ဌာနေ ကာလေဝါ, ဆဋ္ဌိယန္တေန သဟ ပါရေမဇ္ဈေသဒ္ဒါနံ, ဝံသဝါစကေန သင်္ချာသဒ္ဒါနံ, တေသံ ဝါ နဒီဝါစကေဟိ သဒ္ဓိံ, အညပဒတ္ထေ သညာယံ နဒီဝါစကာနံ ဝိသုံဝိသုံ အဗျယီဘာဝသမာသော ဝုတ္တော။
တတ္ထ စ ဝိဘတျတ္ထေ -- ဣတ္ထီသု အဓိ အဓိတ္ထိ ဣစ္စာဒိ။ သမီပတ္ထေ -- ကုမ္ဘဿ သမီပံ ဥပကုမ္ဘံ ဣစ္စာဒိ။ သမိဒ္ဓတ္ထေ -- မဂဓာနံ သမိဒ္ဓိ သုမဂဓံ ဣစ္စာဒိ။ ဝိဒ္ဓိယံ -- ဣဒ္ဓိယာ ဝိယုတ္တောဝိဒ္ဓိယံ။ သဒ္ဓိကာနံ ဒုဿဒ္ဓိယံ၊ ဒုဗ္ဘောဇနံဣစ္စာဒိ။ အတ္တာဘာဝေ -- အဘာဝေါ မက္ခိကာနံ နိမ္မက္ခိကံ။နိဒ္ဒရထံ ဣစ္စာဒိ။ ဝိဇ္ဇမာနဿ အစ္စယေ -- အတီတော ဟိမော နိဟိမံ ဣစ္စာဒိ။
ဥဘယာကာရဝိနိမုတ္တဿ ပစ္စယဝေကလ္လတောသမ္ပတိ အနုပလဒ္ဓိယံ -- သမ္ပတိ ကောသုမ္ဘမစ္ဆာဒနံ နတ္ထိ အဘိကောသုမ္ဘံဣစ္စာဒိ။ သဒ္ဒပါတုဘာဝေ -- သဒ္ဒေါ ပါတုဘူတော ကစ္စာယနဿ ယဿံကထာယံ သာ ကထာ ဣတိ ကစ္စာယနံ ဣစ္စာဒိ။ ဣတိသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရတ္ထံ ဇောတေတိ။ ပစ္ဆာတ္ထေ -- ရထာနံ အနုပစ္ဆာ အနုရထံ ဣစ္စာဒိ။ ယထာတ္ထေ -- ယထာရူပံ အနုရူပံ ဣစ္စာဒိ။ အနုပုဗ္ဗေ -- ဇေဋ္ဌာနံ အနုပုဗ္ဗော အနုဇေဋ္ဌံ ဣစ္စာဒိ။ အပုဗ္ဗာစရိမေ -- ဧကက္ခဏေ သဟ စက္ကေန ဓာရယံ သစက္ကံ ဣစ္စာဒိ။ သဒိသတ္ထေ -- သဒိသော ရူပေန သရူပံ ဣစ္စာဒိ။
သမ္ပန္နတ္ထေ -- သမ္ပန္နံ ခေတ္တံ သခေတ္တံ ဣစ္စာဒိ။ဧတ္ထ ဟိ သဟသဒ္ဒေါ သမ္ပန္နတ္ထော။ သာကလျေ -- သမက္ခိကံ ဣစ္စာဒိ။ ကလာသဒ္ဒေါ စေတ္ထ အဝယဝဝါစကော၊ သဟကလာဟီတိ သကလံ၊ သာဝယဝန္တိ အတ္ထော၊ တဿ ဘာဝေါ သာကလျံ၊ တသ္မိံသာကလျေ။ မက္ခိကာဟိ သာကလျံ အန္နံ သမက္ခိကံ၊ကသိဏတ္ထော ဝါ သာကလျသဒ္ဒေါ။ တဒါ ကသိဏံ မက္ခိကာမိဿကမန္နံ "သမက္ခိက"န္တိ ဝုစ္စတိ။
(စာ-၂၂၄) အန္တဝစနေ -- သောဏာဒိမဓီတေ ဣစ္စာဒိ၊ ဥဏာဒျန္တမဓီတေတိ အတ္ထော။
သဒိသတ္ထဝဇ္ဇိတေသွညတ္ထေသု ယထာသဒ္ဒဿ -- ယေ ယေ ဝုဍ္ဎာ ယထာဝုဍ္ဎံ ဣစ္စာဒိ။ဝိစ္ဆာဝစနော ဟိ ဧတ္ထ ယထာသဒ္ဒေါ။
ယာဝသဒ္ဒဿာဝဓာရဏေ -- ဇီဝဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝဇီဝံဣစ္စာဒိ။
မတ္တတ္ထေ ဝတ္တမာနေန ပတိနာ သဟနာမဿ အတ္ထေ -- ကိဉ္စိမတ္တံ သာကံ သာကပတိ[ကာသိကာ၊ ၂၊ ၁၊ ၉]။ ဧဝံ သူပပတိ ဣစ္စာဒိ။
တတိယေကဝစနန္တာနံ အက္ခသလာကသဒ္ဒါနံဧကဒွိတိစတုသင်္ချာသဒ္ဒါနဉ္စ ဣဒံ ဝုတ္တံ၊ နတထာ ယထာ ပုဗ္ဗေတိ အတ္ထေ ဝတ္တမာနေန ပရိနာ သဟအက္ခာဒိကီဠာယံ -- အက္ခေနေဒံ ဝုတ္တံ၊ န တထာ ယထာ ပုဗ္ဗေအက္ခပရိ။ သလာကာယေဒံ ဝုတ္တံ၊ န တထာ ယထာ ပုဗ္ဗေသလာကာပရိ။ ဧကေန ဒွီဟိ တီဟိ စတူဟိ န တထာဝုတ္တံ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဧကပရိဒွိပရိတိပရိစတုပရိဣစ္စာဒိ။
ပဉ္စမိယန္တေန သဟ အပပရိဗဟိဥဒိစ္စဣစ္စာဒီနံ -- အပပါဋလိပုတ္တာ ဝုဋ္ဌော ဒေဝေါ အပပါဋလိပုတ္တံ၊ပရိပါဋလိပုတ္တံ၊ ဗဟိပါဋလိပုတ္တံ၊ ဥဒိစ္စပါဋလိပုတ္တံဣစ္စာဒိ။
အာဣစ္စေတဿ မရိယာဒါဘိဝိဓိမှိ -- အာပါဋလိပုတ္တာ ဝုဋ္ဌော ဒေဝေါအာပါဋလိပုတ္တံ။ အာကုမာရာ ယသော ကစ္စာယနဿအာကုမာရံ ဣစ္စာဒိ။
လက္ခဏဝါစကေန သဟ အဘိပတိဣစ္စေတေသမာဘိမုချေ -- အဂ္ဂိံ အဘိမုခါ သလဘာ ပတန္တိအဗ္ဘဂ္ဂိ၊ ပစ္စဂ္ဂိ ဣစ္စာဒိ။
အနုသဒ္ဒဿ သမီပတ္ထေ -- ဝနဿ သမီပံ အနုဝနံ ဣစ္စာဒိ။
တဿေဝါယာမတ္ထေ -- အနုဂတာ ဂင်္ဂံ အနုဂင်္ဂံ၊ ဗာရာဏသီ။
(စာ-၂၂၅) တိဋ္ဌဂွါဒီနံ အညပဒတ္ထေ ဌာနေ ကာလေ ဝါ -- တိဋ္ဌန္တိ ဂါဝေါ အသ္မိံ ဌာနေ ကာလေ ဝါတိဋ္ဌဂု။ ဝဟန္တိ ဂါဝေါ အသ္မိံ ဌာနေ ကာလေ ဝါ ဝဟဂု။ခလေ ယဝံ အသ္မိံ ကာလေ ခလေယဝံ ဣစ္စာဒိ။
ဆဋ္ဌိယန္တေန သဟ ပါရေမဇ္ဈေသဒ္ဒါနံ -- ပါရေ ဂင်္ဂါယ ပါရေဂင်္ဂံ။ မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယမဇ္ဈေဂင်္ဂံ ဣစ္စာဒိ။
ဝံသဝါစကေန သင်္ချာသဒ္ဒါနံ -- တယော ကောသလဝံသာ အဿာ ပရမ္ပရာယာတိတိကောသလံ ဣစ္စာဒိ။
တေသဉ္စ နဒီဝါစကေဟိ သဒ္ဓိံ -- သတ္တ ဂေါဒါဝရိယော သမာဟဋာ သတ္တဂေါဒါဝရံဣစ္စာဒိ။
အညပဒတ္ထေ သညာယံ နဒီဝါစကာနံ -- ဥမ္မတ္တာ ဂင်္ဂါ ယသ္မိံ ဒေသေ ဥမ္မတ္တဂင်္ဂံ၊တုဏှီဂင်္ဂံ၊ လောဟိတဂင်္ဂံ ဣစ္စာဒိ။
၇၃၆။ မာတာဒီနမာ ဒွန္ဒေပိတာဒီသု။ မာတုဣစ္စေဝမာဒီနမန္တော အာ ဟောတိ ဒွန္ဒေ ပိတုဣစ္စာဒီသု။ ပုနဝစနံ တပ္ပုရိသေ အာကာရပဋိသေဓနတ္ထံ။ မာတာ စ ပိတာစ မာတာပိတရော။ ဧဝံ မာတာဘာတရော။ မာတာဓီတရော။ပိတာဘာတရော။ ပိတာဓီတရော။ ဘာတာမာတရော။ဘာတာပိတရော။ ဘာတာဓီတရော။ ဓီတာမာတရော။ဓီတာပိတရော။ ဓီတာဘာတရော။ မာတာပုတ္တာ။မာတာဘဂိနီ။ ပိတာပုတ္တာ။ ပိတာဘဂိနီ။ မာတာပိတာဘာတာဓီတရော။မာတာပိတာဓီတာပုတ္တာ။ မာတာပိတာဘာတာဓီတာ။ဓီတာဘဂိနိယောတိ အတ္ထပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ဧဝံ ဒွန္ဒေ မာတုအာဒီနမန္တော ပိတုအာဒီသု အတ္တမာပဇ္ဇတိ။ တထာ ဟိ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တန္တအဋ္ဌကထာယံ "မာတာပိတာဘာတာဘဂိနီအာဒိကေဟီ"တိ သဒ္ဒရစနာ ဒိဿတိ။ ဒွန္ဒေတိ ကိံ? ပိတုနော ဘာတာ ပိတုဘာတာ။
(စာ-၂၂၆) ၇၃၇။ ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ သရူပါနံပဒါနမေကသေသော။ ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ ဒွန္ဒေစ သရူပါနံ ပဒါနံ ဧကသေသော ဟောတိ။ သုဝဏ္ဏဿဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော၊ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏောယဿ ဘဂဝတော သောယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၃၈]။ ဧဝံ ဗြဟ္မဿရော[ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၄၂။] ဣစ္စာဒိ။ ဧတ္ထ ပန "သုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿာ"တိ ဝိဂ္ဂဟေ ဧကသေသကိစ္စံ နတ္ထိ။ အဓိပ္ပါယန္တရေနပန ဟောတေဝ၊ ဧဝံ ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ ဧကသေသော။ဒွန္ဒေ ပန နာမဉ္စ ရူပဉ္စ နာမရူပဉ္စ နာမရူပံ[အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၁၆၃]။ စိတ္တော စ သေနော စ စိတ္တသေနော စ စိတ္တသေနောတိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၂၈၁။] ဘဝတိ။
၇၃၈။ သမာသေ တဒ္ဓိတန္တေ။ တဒ္ဓိတပစ္စယန္တေ သမာသေ သရူပါနံ ပဒါနံဧကသေသော ဟောတိ။ ဗြဟ္မဿ ဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏောဧတဿ အတ္ထီတိ ဗြဟ္မဝဏ္ဏီ[ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၂၅၁]။
၇၃၉။ အက္ခရာနံ။ ဒွန္ဒေ သရူပါနမက္ခရာနံ ဧကသေသော ဟောတိ။ဒေဝတ္တဉ္စ မနုဿတ္တဉ္စ ဒေဝမနုဿတ္တံ။ ဧဝံ နာဂသုပဏ္ဏတာ၊ဣတ္ထိပုမ္ဘာဝေါ။ ဧတ္ထာပိ "ဒေဝေါ စ မနုဿော စ ဒေဝမနုဿာ၊ ဒေဝမနုဿာနံဘာဝေါ ဒေဝမနုဿတ္တ"န္တိအာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟေ ကတေ ဧကသေသကိစ္စံ နတ္ထိ၊အဓိပ္ပါယန္တရေန ပန ဟောတေဝ။
၇၄၀။ ပုရိသာတိ ဒွန္ဒောတိဧကေန။ ပုရိသော စ ပုရိသော စ ပုရိသပုရိသာတိဝတ္တဗ္ဗေ သရူပေကသေသံ ကတွာ ဂဟိတံ ပဒံ ဧကစ္စေအက္ခရစိန္တကာ ဝိဗ္ဘန္တဗုဒ္ဓိနော "ဒွန္ဒသမာသော"တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ဝိသဒိသနာနာပဒသမုဒါယသရူပတ္တာဘာဝတောတိ။
၇၄၁။ ပုရိသောတိ သမာသောသကမတေ။ ကတေကသေသံ "ပုရိသာ"တိ ဗဟုဝစနန္တပဒံ "သမာသပဒ"န္တိ အဂ္ဂဟေတွာ အဓိပ္ပါယန္တရေန "ပုရိသော"တိ ဧကဝစနန္တပဒမေဝ
(စာ-၂၂၇) သမာသော ဟောတိ အသ္မာကံ မတေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ပုရိ သေတီတိ ပုရိသော[နိရုတ္တိ၊ ၁၊ ၁၃]၊ ဥစ္စေ ဌာနေ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ယထာဟိ ဝနေ ဇာယတီတိ ဝနေဇောတိ[ခု ၅-၉၁။] သမာသော ဘဝတိ၊ ဧဝံ ပုရိသေတီတိ ပုရိသောတိ သမာသော ဘဝတိ။ ယထာ စ "ဥရဂေါ ပါဒပေါ အတြဇော ကုတောဇောဣတောဇော"တိအာဒီနိ သမာသပဒါနိဟောန္တိ။ တထာ "ပုရိသော"တိ ဧတမ္ပိ သမာသပဒံ ဟောတိ။ ယထာ "မိဂါ သီဟာ"တိအာဒီနိ သမာသပဒါနိ န ဟောန္တိ၊ တထာ "ပုရိသာ ဣတ္ထိယော"တိအာဒီနိ ကတေကသေသပဒါနိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရေနပန အဓိပ္ပါယန္တရေန ဝိဂ္ဂဟေ ကတေ "ပုရိသော ပုရိသာ"တိ ဧကဝစနဗဟုဝစနန္တပဒါနိ သမာသာဧဝ ဘဝန္တိ။ တာနိယေဝ "အတ္တနော ကုလံ ပူရေတီတိ ပုရိသော၊ ပူရေန္တီတိပုရိသာ"တိ ဝိဂ္ဂဟေ သမာသာ န ဘဝန္တီတိ။အတြိဒံ ဝုစ္စတိ --
"ပုရိသော"တိ ပဒဉ္စေဝ၊ "ပုရိသာ"တိ ပဒဉ္စုဘော။ သမာသာ စာသမာသာ စ၊ နိဗ္ဗစနဝိသေသတော။
၇၄၂။ သဠာယတနေ ဝိရူပသရူပါနံ။ သဠာယတနသဒ္ဒေ အာဓာရဘူတေ ဝိရူပသရူပါနံ ပဒါနမက္ခရာနဉ္စ ဧကသေသော ဟောတိ။ သဠာယတနဉ္စဆဋ္ဌာယတနဉ္စ သဠာယတနံ။
သဠာယတနသဒ္ဒန္တံ၊ ဝိဝဇ္ဇေတွာနသဗ္ဗသော။ အညေသု စ သမာသေသု၊ တဒ္ဓိတန္တပဒေသု စ။ ဝိရူပါနမေကသေသော၊ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော န ဟောတီတိ။
၇၄၃။ နဒိယံ ခုဒ္ဒဿ ကုန်။ နဒီသဒ္ဒေ ပရေ ခုဒ္ဒဿ ကုန်အာဒေသော ဟောတိ။ ခုဒ္ဒါ စ သာ နဒီ စာတိ ကုန္နဒီ[သံ ၁-၂၆၉။ သံ-ဋ္ဌ ၂-၅၁]။
၇၄၄။ ခု ခုဒ္ဒါယ ပိပါသာယံ။ ပိပါသာသဒ္ဒေ ပရေ ခုဒ္ဒါသဒ္ဒဿ ခုအာဒေသော ဟောတိ။ ခုပ္ပိပါသာဘိဘူတော[ပေတဝတ္ထု-ဋ္ဌ-၇၄]။
(စာ-၂၂၈) ၇၄၅။ ကွစိ သမာနဿ သော။ သိင်္ဂီနိက္ခေန သမာနော ဝဏ္ဏော အဿာတိ သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏော[ဝိ ၃-၄၉။ ဝိ-ဋ္ဌ ၃-၂၅၄]။ ဟရိနာ သမာနော ဝဏ္ဏောအဿာတိ ဟရိဿဝဏ္ဏော[ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၃၀]။ ဂေါတမဂေါတ္တတ္တာ သမာနောအာဒိစ္စဿ သူရိယဿ ဗန္ဓုနာ ဗန္ဓု ဧတဿာတိ သာဒိစ္စဗန္ဓု၊ဗုဒ္ဓေါ စ သော သာဒိစ္စဗန္ဓု စာတိ ဗုဒ္ဓသာဒိစ္စဗန္ဓု။အယဉ္စတ္ထော "နာကာသိံ သတ္ထုဝစနံ၊ဗုဒ္ဓသာဒိစ္စဗန္ဓုနော"တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာဝသေန[ဝိမာန-ဋ္ဌ-၁၀၅။] ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ သမာသော နာမေနအတိဒုက္ကရဒုရာဇာနမဂ္ဂေါ နာမာတိ ဝတ္တဗ္ဗော။ကောသိယဂေါတ္တတ္တာ ဣန္ဒဿ ဂေါတ္တေန သမာနံ ဂေါတ္တံဧတဿာတိ ဣန္ဒသဂေါတ္တော၊ ဥလူကော။ "ယာ သာ ဣန္ဒသဂေါတ္တဿ၊ ဥလူကဿ ပဝဿတော"တိ[ခု ၆-၃၂၁။] ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ။ ကွစီတိ ကိံ? ဂဇော ယထာ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တံ[ခု ၅-၄၀]။
၇၄၆။ သဟဿ ဟဿ စ လောပေါ ဝါ။ ကွစိ သဟသဒ္ဒဿ သာဒေသော ဟောတိ၊ အထ ဝါ ဟကာရဿ လောပေါ။ သဒေဝကော၊ သဓနော [ခု ၆-၆၆]။ ဒီပင်္ကရော ဣတိ သဟ နာမေန ဝတ္တတိ ယောဘဂဝါ သော ဒီပင်္ကရသနာမကော[ခု ၄-၃၂၁]။ ဧဝံ ကုမာရော စန္ဒသဝှယော [ခု ၄-၃၈၉]။ ဗြာဟ္မဏော သင်္ခသဝှယော [ခု ၄-၃၈၆]။ အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန စန္ဒသဝှယောတိ စန္ဒသဒ္ဒေန အဝှါတဗ္ဗောတိ သံဝဏ္ဏယိံသု[စရိယာပိဋက-ဋ္ဌ-၅၉]။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သဒ္ဒသဒ္ဒဿ ဒ္ဒကာရလောပေါ ဝုတ္တော ဝိယ ဟောတိ၊ ဧဝမ္ပိသလ္လက္ခေတဗ္ဗံ။ အယံ ပန အသ္မာကံ ခန္တိ -- အဝှါတဗ္ဗန္တိ အဝှယံ၊ နာမံ၊ စန္ဒောဣတိ သဟ အဝှယေန ဝတ္တတိ ယော ကုမာရော သော စန္ဒသဝှယောတိ။ ကွစီတိ ကိံ? ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စ [ခု ၁-၄၁၃]။ သဟောဍ္ဎံ စောရံ[ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၁၇၅]။
(စာ-၂၂၉) ၇၄၇။ သမာသဂတနာမမဇ္ဈေ ဝေ တော စ နိပတန္တိဌာနေ။ သမာသဂတာနံ နာမာနံ မဇ္ဈေ ဝေကာရော စ တကာရော စ နိပတန္တိ ဌာနေ။ ဝုဋ္ဌိဝေပရမာသရာ [သံ ၁-၆]။ ကုဟိံ ဝင်္ကတပဗ္ဗတော[ခု ၄-၃၉၄]။ ဆဠင်္ဂတမန္တံ ဗျာကရိံသု[ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၆၆။ မ-ဋ္ဌ ၂-၉၂]။ အတ္ထိအတ္ထေ သကတ္ထေ ဝါ တကာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဌာနေတိ ကိံ? အာရောဂျပရမာ လာဘာ[ခု ၁-၄၃]။ သိနေရုပဗ္ဗတုတ္တမော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၀]။
၇၄၈။ ဒိန္နသဒ္ဒဿ ဒတ္တောသမာသေ။ ဒိန္နသဒ္ဒဿ ဒတ္တာဒေသော ဟောတိ ကွစိ သမာသေ။ ဗုဒ္ဓေန ဒိန္နောဗုဒ္ဓဒတ္တော။ ပရဒတ္တုပဇီဝီ[ခု ၁-၃၁၀]။ ကွစီတိ ကိံ? ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ[အံ ၁-၂၆]။ ဒိန္နာဒါယီ၊ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ[ဒီ ၁-၄၊ ၆၀။ မ ၁-၂၃၆]။ သမာသေတိ ကိံ? ဒါနံ ဒိန္နံ[ခု ၃-၅]။ သာသနသ္မိဥှိ ဗျာသဝသေန ဝိသုံဌိတော ဂုဏဘူတော ဒတ္တသဒ္ဒေါ နတ္ထိ၊ သက္ကဋဘာသာယံ ပန အတ္ထေဝ "ဒတ္တံ ယေနပိ အပါဒါနံ ဒတ္တ"မိတိ။ သာသနေ စ ဗျာသဝသေန ဝိသုံ ဌိတော ဒတ္တသဒ္ဒေါ ဝိဇ္ဇမာနောပိ ဂုဏဘူတောန ဟောတိ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဌိတတ္တာ။ တံ ယထာ? ဘူရိဒတ္တဿ ဒတ္တောတိ နာမံ။
၇၄၉။ နိစ္စံ သက္ကာဒိတောဒတ္တိယော။ သက္ကသဒ္ဒါဒိတော ပရဿ ဒိန္နသဒ္ဒဿ နိစ္စံ ဒတ္တိယာဒေသော ဟောတိ သမာသေ။ သက္ကဒတ္တိယေ အဿမေဝသိံသု[ဇာတက-ဋ္ဌ ၇-၃၆၀]။ ဗြဟ္မဒတ္တိယံ စီဝရံ။ ဒေဝဒတ္တိယံ[ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၆၁။] ပံသုကူလစီဝရံ။ တတ္ထ သက္ကေန ဒိန္နံ သက္ကဒတ္တိယန္တိသမာသော။ ဧသ နယော ဣတရတြာပိ။ ကေစိ ပန သက္ကဋဘာသာယံကတပရိစယာ သက္ကဋဘာသာယံ သံဝဍ္ဎာ သာသနိကာ ပါဠိနယံအနောလောကေတွာ "ဗြဟ္မဒတ္တံ စီဝရံ, ဒေဝဒတ္တော ပတ္တော"တိ သဒ္ဒရစနံ ကုဗ္ဗိံသု၊ တံ သာသနံ ပတွာ နယုဇ္ဇတိ တာဒိသဿ ဂုဏသဒ္ဒဿ သာသနေ အဘာဝတော, အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ စ ဆဍ္ဍနတော။
(စာ-၂၃၀) ၇၅၀။ ဒွိဒိတိနမိဿေ။ ဒွိဒိတိဣစ္စေတေသံ ဣကာရဿ ကွစိ ဧကာရော ဟောတိ သမာသေ။ ဒွေဘာဝေါ၊ မနသောအဒွေဇ္ဈော[ခု ၅-၉၃။] တေစတ္တာလီသံ။ ဒွေစတ္တာလီသံ။ကဉ္စနဝဏ္ဏာ ဒွိပိဉ္ဆာ ဒွိပက္ခာ ယဿ ဟံသရာဇဿသောယံ ကဉ္စနဒေပိဉ္ဆော[ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၃၆၃]။ ကွစီတိ ကိံ? ဒွိဘာဝေါ။ ဒွိရတ္တံ။ တိရတ္တံ။ တိစတ္တာလီသံ။ဒွိစတ္တာလီသံ။
သဒ္ဒနီတဉ္ဇနံ ဧတံ၊ ဉာဏစက္ခုဝိသောဓနံ။
မောဟက္ခိပဋလုဒ္ဓါရိံ၊ အနုယုဉ္ဇေသဒါ သတောတိ။
ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ သမာသကပ္ပေါ နာမ တေဝီသတိမောပရိစ္ဆေဒေါ။
၅-တဒ္ဓိတကပ္ပ
ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ၊ သောတာရာနံဟိတာဝဟံ။
တဒ္ဓိတသဝှယံ ကပ္ပံ၊ တံ သုဏာထသမာဟိတာ။
တဒ္ဓိတန္တိ အပစ္စာဒိအတ္ထေသု ပဝတ္တာနံ ဏာဒိပစ္စယာနံ နာမံ။ ပရိကပ္ပါဒိဝသေနနိပ္ဖါဒေတဗ္ဗဿ ဝိဓိနောပိ နာမံ။ ဧဝဥှိ သတိပုရိသော စ ပုရိသော စ ပုရိသာတိ စ, ဒသ စ ဒသ စ ဝီသတီတိ စ, စတူဟိ အဓိကာ ဒသ စုဒ္ဒသာတိ စ, အဍ္ဎေန စတုတ္ထော အဍ္ဎုဍ္ဎောတိ စ အာဒီနိပစ္စယရဟိတပဒါနိပိ တဒ္ဓိတပဒါနီတိ ဂဟေတဗ္ဗာနိဟောန္တိ, နာညထာ။ ကေစိ ပန "တဒ္ဓိတန္တိ ဏာဒိပစ္စယဿေဝ နာမန္တိ ဂဟေတွာ 'ပုရိသာ'တိ ကတေကသေသပဒံ ပစ္စယရဟိတတ္တာ န တဒ္ဓိတပဒံ၊သုဒ္ဓနာမပဒံယေဝါ" တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ပစ္စယရဟိတဿာပိ သတော ပရိကပ္ပဝသေနာပိအတ္ထဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ ပုရိသာတိ ပဒဿ ဟိ ဗဟုပုရိသဝါစကတ္တံဉာပေတုံ ပုရိသော စ ပုရိသော
(စာ-၂၃၁)စ ပုရိသာတိ ဧကသေသံပရိကပ္ပေတွာ ဧကသေသဉ္စ ကတွာ ဗဟုဝစနန္တတာ ကတာ၊ဧသော ဝိဓိ "တဒ္ဓိတ"န္တိ ဝုစ္စတိ။ အယဉ္စ ဝိဓိ အနိယမော။ဧဝဥှိ ပရိကပ္ပံ အကတွာ "ပူရေန္တီတိ ပုရိသာ"တိ ဂဟဏေ တံ ပဒံ ဣသပစ္စယပရတ္တာ ကိတန္တံနာမ ဘဝတိ၊ တဒေဝပဒံ "ပုရိ သေန္တီတိ ပုရိသာ"တိ ဂဟဏေ ဥပပဒသမာသံ ဘဝတိ၊ ဣတိ အဓိပ္ပါယန္တရေန "ပုရိသာ"တိ ပဒဿ ဗဟုပုရိသဝါစကတ္တံ ဉာပေတုံ ဗုဒ္ဓိယာပရိကပ္ပေတွာ ကတေကသေသံ "ပုရိသာ"တိ ပဒံ တဒ္ဓိတံယေဝ ဘဝတိ, န သုဒ္ဓနာမံ။ တသ္မာ တဒ္ဓိတန္တိ အပစ္စာဒိအတ္ထေသုပဝတ္တာနံ ဏာဒိပစ္စယာနံ နာမံပရိကပ္ပါဒိဝသေန နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗဿ ဝိဓိနောပိနာမံ၊ ကပ္ပေါ ပန တဒါဓာရတ္တာ "တဒ္ဓိတ"န္တိ ပဝုစ္စတိ။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော -- ပစ္စယာယတ္တတ္တာ သဒ္ဒတ္ထာဓိဂမဿ တေသံအပစ္စာဒိအတ္ထာနံ ဟိတံ အနုကူလန္တိ တဒ္ဓိတံ။ ဂေါတ္တာဒိဝါစကသဒ္ဒတောဝါ ဘဝိတဗ္ဗတ္တာ တေသံ ဝသိဋ္ဌသဒ္ဒါဒီနံ သဒ္ဒဂဏာနံ ဟိတံ အနုကူလန္တိ တဒ္ဓိတံ၊ ဏာဒိပစ္စယော။ အထ ဝါအတ္ထာဓိဂမာယ ပဋိပန္နာနံ တဒတ္ထသာဓကတ္တာ တေသံသဝနုဂ္ဂဟဏဓာရဏာဘိယုတ္တာနံ ကုလပုတ္တာနံဟိတံ အနုကူလန္တိ တဒ္ဓိတံ၊ ဏာဒိပစ္စယော စေဝ တတ္ထ တတ္ထ ဧကသေသလောပါဒေသာဒိကတ္တဗ္ဗဝိဓိစ။
၇၅၁။ အာယော ဝုဒ္ဓီ။ အာကာရဧကာရဩကာရာ ဝုဒ္ဓိသညာ ဘဝန္တိ။ ဝုဒ္ဓိဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အယုဝဏ္ဏာနမာယော ဝုဒ္ဓိ အဝုဒ္ဓိ စ။
၇၅၂။ အပစ္စေ ဏော။ ဏပစ္စယော ဟောတိ တဿ အပစ္စမိစ္စေတသ္မိံအတ္ထေ။ ဧတ္ထ စ အပစ္စန္တိ ကုလံ ဝုစ္စတိ။ ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌော။သာသနာနုရူပဝသေန ပန ဣကာရဿ ဧကာရတ္တေ ကတေ ဝါသေဋ္ဌောတိ နိစ္စံ ဘဝတိ။ဧတ္ထ ပန "ဝါသေဋ္ဌော"တိ ဝုတ္တေ ဝသိဋ္ဌဿ ပုတ္တော ဝါ နတ္တာ ဝါပနတ္တာဒယော ဝါ တဗ္ဗံသေ ဇာတာ သဗ္ဗေ ပုရိသာ
(စာ-၂၃၂) လဗ္ဘန္တိ။ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝါသေဋ္ဌသဒ္ဒတော ဤပစ္စယံ ကတွာ ဝါသေဋ္ဌီတိ ဘဝတိ။ ဧတ္ထပန "ဝါသေဋ္ဌီ"တိ စ ဝုတ္တေ ဝသိဋ္ဌဿ ဘရိယာ ဝါ ဓီတာ ဝါတဗ္ဗံသေ ဇာတာ သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော လဗ္ဘန္တိ။ ကုလသဒ္ဒေပန အပေက္ခိတေ "ဝါသေဋ္ဌ"န္တိ ဘဝတိ။ "ဝိရူပက္ခံ အဟိရာဇကုလ"န္တိ [အံ ၁-၃၈၄။] အာဒီနိ ဝိယ "ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျ"န္တိ[မ-ဋ္ဌ ၁-၃၃၁။ သံ-ဋ္ဌ ၂-၄၁။ အံ-ဋ္ဌ ၃-၂၉၃။ အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၃၈၀။ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၃၆၄။ ဗုဒ္ဓဝံသ-ဋ္ဌ-၆၁။ ပဋိသံ-ဋ္ဌ ၂-၂၃၀။] အာဒီနိ ဝိယ စ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ဘာရဒွါဇဿ အပစ္စံ ဘာရဒွါဇော။ ဧဝံ ဂေါတမော။ဝါသုဒေဝဿ အပစ္စံ ဝါသုဒေဝေါ။ ဧဝံ ဗာလဒေဝေါ။ဝေသာမိတ္တော ဣစ္စာဒိ။
၇၅၃။ မနုတော ဥဿုသဏ်။ မနုသဒ္ဒတော ဥဿဥသဏ်ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ တဿအပစ္စမိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ။ မနုနော အပစ္စံ မနုဿော။ဧဝံ မာနုသော။ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပဒံ မနော ဥဿော ဥဿန္နောဧတဿာတိ အတ္ထေ သတိ သမာသပဒံ ဘဝတိ။ တေနာဟုအဋ္ဌကထာစရိယာ "မနဿ ဥဿန္နတ္တာ မနုဿာ"တိ[ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၁၀၃]။ ဟိတာဟိတံ မနတိ ဇာနာတီတိ အတ္ထဝသေနပန ကိတန္တပဒံ ဘဝတိ။
၇၅၄။ ကစ္စာဒိတော ဏာနဏာယနာ။ ကစ္စာဒိဂေါတ္တဂဏတော ဏာနဏာယနပစ္စယာ ဟောန္တိတဿ အပစ္စမိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ။ ကစ္စဿ အပစ္စံ ကစ္စာနော။ဧဝံ ကစ္စာယနော။ အညထာပိ ဘဝတိ ကာတိယာနော။ဣတ္ထိယံ ပန ဝတ္တဗ္ဗာယံ "ကစ္စာနာ ကစ္စာယနီ ကာတိယာနီ"တိ စ ဘဝတိ။ မောဂ္ဂလ္လာယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာအပစ္စံ မောဂ္ဂလ္လာနော။ ဧဝံ မောဂ္ဂလ္လာယနော။ဝစ္ဆာနော။ ဝစ္ဆာယနော။ သာကဋာနော။ သာကဋာယနော။ကဏှာနော။ ကဏှာယနော။ အဂ္ဂိဝေဿာနော။ အဂ္ဂိဝေဿာယနောဣစ္စာဒိ။ ဧတ္ထ စ
(စာ-၂၃၃) အဂ္ဂိဝေဿနဣစ္စပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ "အပိဿု မံ အဂ္ဂိဝေဿန တိဿော ဥပမာယောပဋိဘံသူ"တိ [မ ၁-၃၀၄။] ပါဠိဒဿနတော။
၇၅၅။ ကတ္တိကာဒိတော ဏေယျော။ ကတ္တိကာယ အပစ္စံ ကတ္တိကေယျော၊ ဧဝံ ဝေနတေယျောဣစ္စာဒိ။
၇၅၆။ ဒက္ခာဒိတော ယထာသမ္ဘဝံဏိဏိကဏိယာ။ ဒက္ခဿ အပစ္စံ ဒက္ခိ၊ ဧဝံဒေါဏိ။ ဝါသဝိ။ သကျပုတ္တိ။ ဇေနဒတ္တိ။ အနုရုဒ္ဓိ။နာဋပုတ္တိကော။ နာဋပုတ္တိယော။ ဇေနဒတ္တိကော။ဇေနဒတ္တိယော။ သကျပုတ္တိကော။ သကျပုတ္တိယောဣစ္စာဒိ။
၇၅၇။ ဥပကွာဒိတော ဏဝေါ။ ဥပကုဿ အပစ္စံ ဩပကဝေါ၊ ဧဝံ မာဏဝေါ၊ ဘဂ္ဂဝေါဣစ္စာဒိ။
၇၅၈။ ဝိဓဝါဒိတော ဏေရော။ ဝိဓဝါဣစ္စာဒိတော သဒ္ဒဂဏတော ဏေရပစ္စယော ဟောတိ တဿ အပစ္စမိစ္စေတသ္မိံအတ္ထေ။ ဝိဓဝါယ မတပတိကာယ အပစ္စံ ဝေဓဝေရော။သမဏဿ အပစ္စံ သာမဏေရော ဣစ္စာဒိ။
၇၅၉။ အတ္ထိကေ စ။ အသဒ္ဓမ္မသေဝနာဓိပ္ပါယေန ဝိဓဝါဒီဟိ အတ္ထိကေဇနေ အဘိဓာတဗ္ဗေ ဝိဓဝါဒိတော ဏေရပစ္စယော ဟောတိ။ ဝိဓဝါယ အတ္ထိကော ဝေဓဝေရော။ဧဝံ ကညေရော။ ဝေသိယေရော။ ဧတ္ထ စ "သုက္ကစ္ဆဝီ ဝေဓဝေရာ"တိ [ခု ၆-၃၂၇။] ပါဠိယေဝ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ နိဒဿနံ။
၇၆၀။ ယံဘာဝေ ယတော ပက္ခန္ဒတိ၊ယတ္ထ ဘဝတိ ဝဍ္ဎတိစ္စာဒီသုပိ ဏေယျော။ ဏေယျပစ္စယော န ကေဝလံ အပစ္စတ္ထေယေဝ၊ အထ ခေါ ယံဘာဝေယတော ပက္ခန္ဒတိ, ယတ္ထ ဘဝတိ, ယတ္ထ ဝဍ္ဎတိဣစ္စာဒီသုပိ အတ္ထေသု ဟောတိယေဝ။သုစိ နော ဘာဝေါ သောစေယျံ။ ပဗ္ဗတေ ဘဝေါ မိဂေါပဗ္ဗတေယျော။
(စာ-၂၃၄) ပဗ္ဗတတော ပက္ခန္ဒာ နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ [အံ ၂-၅၇]။ ကိမီနံ ကောသေ ဘဝံ သုတ္တံ ကေသေယျံ[ဝိ ၁-၃၆၉]။ ဧဝံ ဗာရာဏသေယျံ ဝတ္ထံ [ဒီ ၂-၉၃]။ ကုလေ သံဝဍ္ဎော သုနခေါ ကောလေယျော [ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၁၉၂]။ ဝိနေတဗ္ဗော ဝေနေယျော ဣစ္စာဒိ။
၇၆၁။ ဝိဒိတပရိယာပန္နသမ္မတေသုဏိယဏိကာ။ လောကေ ဝိဒိတံ ပရိယာပန္နံ, လောကေန သမ္မတံ ဝါ လောကိယံ [အဘိ ၁-၁၃။ အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၉၀]။ ဧဝံ လောကိကံ။
၇၆၂။ ဘာဝေ စ ဏိယော။ အလသဿ ဘာဝေါ အာလသိယံ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၇၇။] ဒက္ခဿ ဘာဝေါ ဒက္ခိယံ၊ ဧဝံ သူရိယံ။
"ယဿေတေ စ တယော ဓမ္မာ၊ ဝါနရိန္ဒယထာ တဝ။
ဒက္ခိယံ သူရိယံ ပညာ၊ ဒိဋ္ဌံ သောအတိဝတ္တတီ"တိ[ခု ၅-၁၄။]
ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ။ ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၆၃]။ ရဿတ္တေ ကတေ ဝိရိယံ။ ဣဿရဿ ဘာဝေါ ဣဿရိယံ [ခု ၁-၂၃]။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၇၆၃။ ဣန္ဒတော လိင်္ဂသိဋ္ဌဒေသိတဒိဋ္ဌဇုဋ္ဌိဿရိယတ္ထေစ။ လိင်္ဂတ္ထေ သိဋ္ဌတ္ထေ ဒေသိတတ္ထေ ဒိဋ္ဌတ္ထေဇုဋ္ဌတ္ထေ ဣဿရိယတ္ထေ စ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣန္ဒသဒ္ဒတော ဏိယပစ္စယော ဟောတိ။ "ဣန္ဒြိယာနီ"တိ ဧတ္ထ [ပါဏိနိ၊ ၅၊ ၂၊ ၉၃။ ဝိသုဒ္ဓိ ၂-၁၂၂။ ပဋိသံ-ဋ္ဌ ၁-၈၁။ အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၁၁၉။] ဟိ ဣန္ဒော ဝုစ္စတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရမိဿရိယဘာဝတော, ကုသလာကုသလဉ္စ ကမ္မံ ကမ္မေသု ကဿစိ ဣဿရိယာဘာဝတော၊တသ္မာ ကမ္မသဉ္ဇနိတာနိ စက္ခာဒီနိ ဣဒံ ကုသလာကုသလံကမ္မံ ဥပလိင်္ဂေန္တိ, တေန စ သိဒ္ဓါနီတိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ သဗ္ဗာနေဝ ပန ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိဣန္ဒေန ဘဂဝတာ ယထာဘူတတော ဒေသိတာနီတိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ တထာ
(စာ-၂၃၅) ဣန္ဒေန ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌာနီတိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ တေနေဝ စ ဣန္ဒေန ဘဂဝတာကာနိစိ ဂေါစရာသေဝနာယ, ကာနိစိ ဘာဝနာသေဝနာယ ဇုဋ္ဌာနီတိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ အာဓိပစ္စသင်္ခါတေန ဣန္ဒြိယဋ္ဌေနာပိ ဣန္ဒြိယာနိ။ အပိစ ဣန္ဒန္တီတိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ အတြ ပနိဒမ္ပိ ဥပလက္ခဏီယံ။ "ဣန္ဒဿ ဘာဝေါ ဣန္ဒိယ"န္တိ ဝိဂ္ဂဟေ "ဣန္ဒိယ"န္တိ ပဒံ သက္ကတ္တညေဝ ဝဒတိ၊ တဒေဝ ပဒံ ဒကာရဿ ဒြကာရေ ကတေ စက္ခာဒီနိယေဝ ဝဒတိ။ သင်္ကေတနိရုဠှောဟိ သဒ္ဒေါ အတ္ထေသူတိ။
၇၆၄။ ယတ္ထ ဇာတော, ဝသတိ, ယံ အဓီတေ, ယေန သံသဋ္ဌံ, ကတံ, တရတိ စရတိ ဝဟတိ သန္နိဓာနနိယောဂသိပ္ပဘဏ္ဍဇီဝိကတ္ထာဒီသုစ ဏိကော။ ဏိကပစ္စယော န ကေဝလံ အပစ္စဝိဒိတပရိယာပန္နတ္ထေသုယေဝ၊အထ ခေါ ယတ္ထ ဇာတော, ယတ္ထ ဝသတိ, ယံ အဓိတေ, ယေန သံသဋ္ဌံ, ယေန ကတံ, ယေန တရတိ, ယေန စရတိ, ယေန ဝဟတိ, ယမှိ သန္နိဓာနော, ယတ္ထ နိယုတ္တော, ယဒဿ သိပ္ပံ, ယဒဿ ဘဏ္ဍံ, ယာ အဿ ဇီဝိကာ ဣစ္စေဝမာဒီသုအတ္ထေသု ဟောတိယေဝ။ ရာဇဂဟေ ဇာတော ရာဇဂဟိကော [သံ ၁-၆၇]။ ရာဇဂဟေ ဝသတီတိ ဝါ ရာဇဂဟိကော။ဧဝံ မာဂဓိကော။ သာဝတ္ထိကော။ ကာပိလဝတ္ထိကောဣစ္စာဒိ။ ဝိနယမဓီတေ ဝေနယိကော [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၃၆]။ ဧဝံ သုတ္တန္တိကော။ အာဘိဓမ္မိကော။ ဝေယျာကရဏိကော။ တိလေန သံသဋ္ဌံ ဘောဇနံ တေလိကံ။ဧဝံ ဂေါဠိကံ။ ဃာတိကံ။ ကာယေန ကတံ ကမ္မံ ကာယိကံ။ဧဝံ ဝါစသိကံ။ မာနသိကံ။ နာဝါယ တရတီတိ နာဝိကော။ဧဝံ ဩဠုမ္ပိကော။ သကဋေန စရတီတိ သာကဋိကော။ဧဝံ ပါဒိကော။ သီသေန ဝဟတီတိ သီသိကော။ ဧဝံအံသိကော။ ခန္ဓိကော။ ဟတ္ထိကော။ အင်္ဂုလိကော။သရီရေ သန္နိဓာနာ ဝေဒနာ သာရီရိကာ [မ ၁-၁၃]။ ဧဝံ မာနသိကာ။ ဒွါရေ နိယုတ္တောဒေါဝါရိကော။ ဧဝံ ဘဏ္ဍာဂါရိကော။ နာဂရိကော။နာဝကမ္မိကော။ ဝီဏာ အဿ သိပ္ပန္တိ ဝေဏိကော။ဧဝံ ပါဏဝိကော။ မောဒိင်္ဂိကော။ ဝံသိကော။ ဂန္ဓောအဿ ဘဏ္ဍံ ဂန္ဓိကော [ခု ၃-၄၁၂]။ ဧဝံ တေလိကော [ခု ၃-၄၁၂]။
(စာ-၂၃၆) ဂေါဠိကော။ ဥရဗ္ဘံ ဟန္တွာ ဇီဝတီတိ ဩရဗ္ဘိကော [မ ၁-၆]။ ဧဝံ မာဂဝိကော [အံ ၂-၂၆၇။ အဘိ ၃-၁၆၄]။ သောကရိကော [မ ၁-၆။]။ သာကုဏိကော [အံ ၂-၂၆၇။ အဘိ ၃-၁၆၄]။
"ဝိစိတြာ ဟိ တဒ္ဓိတဝုတ္တီ"တိ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၀၆။] ဝစနတော ပန အာဒိသဒ္ဒေန အညေသုပိ အတ္ထေသု ဏိကပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကထံ? ဝိနေတဗ္ဗောတိ ဝေနယိကော၊ ဝိနယံ ဝိနယာယဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဝေနယိကော။ အင်္ဂမဂဓေဟိအာဂတော, တတ္ထ ဝါ ဣဿရောတိ အင်္ဂမာဂဓိကော။ ဇာလေန ဟတောဇာလိကော။ သုတ္တေန ဗဒ္ဓေါ သုတ္တိကော။ စာပေါအဿ အာဝုဓော စာပိကော။ ဧဝံ တောမရိကော၊ မုဂ္ဂရိကော၊မောသလိကော။ ဝါတော အဿ အာဗာဓော ဝါတိကော။ဧဝံ သေမှိကော။ ပိတ္တိကော။ ဗုဒ္ဓေ ပသန္နောဗုဒ္ဓိကော။ ဧဝံ ဓမ္မိကော။ သံဃိကော။ ဗုဒ္ဓဿသန္တကံ ဗုဒ္ဓိကံ၊ ဧဝံ ဓမ္မိကံ၊ သံဃိကံ ဓနံ၊သံဃိကော ဝိဟာရော။ ဝတ္ထေန ကီတံ ဘဏ္ဍံ ဝတ္ထိကံ။ဧဝံ ကုဗ္ဘိကံ၊ ဖာလိကံ၊ ကိင်္ကဏိကံ၊ သောဝဏ္ဏိကံ။ကုမ္ဘော အဿ ပရိမာဏံ ကုမ္ဘိကံ။ ကုမ္ဘဿ ရာသိကုမ္ဘိကော။ ကုမ္ဘမရဟတီတိ ကုမ္ဘိကော။ အက္ခေနဒိဗ္ဗတီတိ အက္ခိကော။ ဧဝံ သာလာကိကော။ ဓမ္မံအနုဝတ္တတီတိ ဓမ္မိကော။ ကိလေသူပသမံ အာဝဟတီတိဥပသမိကော။ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ ကရောတီတိပရိနိဗ္ဗာယိကော၊ ဓမ္မော။
အတ္တနော သန္တာနေ ရာဂါဒီနံ အဘာဝံကရောန္တေန သာမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ အရိယမဂ္ဂေါ။ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန သယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော။ အထ ဝါ ပသတ္ထာ ဒိဋ္ဌိသန္ဒိဋ္ဌိ၊ သန္ဒိဋ္ဌိယာ ကိလေသေ ဇယတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၉]။ ယထာ ရထေန ဇယတီတိ ရထိကော။အထ ဝါ ဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနံ ဝုစ္စတိ၊ ဒိဋ္ဌမေဝ သန္ဒိဋ္ဌံ၊သန္ဒဿနန္တိ အတ္ထော၊ သန္ဒိဋ္ဌံ အရဟတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ယထာ ဝတ္ထမရဟတီတိ ဝတ္ထိကော။ အတ္တနော ဖလဒါနံသန္ဓာယ နာဿ ကာလောတိ အကာလော၊
(စာ-၂၃၇) အကာလောယေဝ အကာလိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၉။]၊ သကတ္ထေ ဏိကပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အထ ဝါ အတ္တနောဖလပဒါနေ ပကဋ္ဌော ကာလော ပတ္တော အဿာတိ ကာလိကော။ကော သော? လောကိယော ကုသလဓမ္မော။အယံ ပန သမနန္တရဖလတ္တာ န ကာလိကော အကာလိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၉]။ ကော သော? မဂ္ဂဓမ္မော။ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ "အကာလိကော"တိ ပဒံ သမာသပဒံ ဘဝတိ။ ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိဧဟိပဿိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၉]။ ဧဟိ ပဿ ဣမံ ဓမ္မန္တိဧဝံပဝတ္တံ ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိ အတ္ထော။ ဥပနယနံဥပနယော၊ ဘာဝနာဝသေန အတ္တနော စိတ္တေန ဥပနယနံအရဟတီတိ ဩပနသိကော၊ ဩပနယိကောဝ ဩပနေယျိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၁၁]၊ သင်္ခတော လောကုတ္တရဓမ္မော။အတ္တနော စိတ္တေန ဥပနယနံ သစ္ဆိကြိယာဝသေန အလ္လီယနံအရဟတီတိ ဤပနေယျိကော၊ အသင်္ခတော လောကုတ္တရဓမ္မော။အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဥပနေတီတိ ဥပနေယျော၊ အရိယမဂ္ဂေါ။သစ္ဆိကာတဗ္ဗတံ ဥပနေတဗ္ဗော ဥပနေယျော၊ ဖလနိဗ္ဗာနဓမ္မော။ဥပနေယျောဝ ဩပနေယျိကာ။
ပံသုကူလဿ ဓာရဏံ ပံသုကူလံ၊ပံသုကူလံ သီလမဿာတိ ပံသုကူလိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၅၇]။ ဧဝံ တေစီဝရိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၅၇]။ ပိဏ္ဍပါတံ ဥဉ္ဆတီတိ ပိဏ္ဍပါတိကော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၅၈]။ ပိဏ္ဍာယ ဝါ ပတိတုံ ဝတမေတဿာတိပိဏ္ဍပါတီ၊ သော ဧဝ ပိဏ္ဍပါတိကော၊ သကတ္ထေ ဏိကပစ္စယော။ ဧဟိဘဒန္တာတိ ဝုတ္တေပိန အာဂစ္ဆတီတိ န ဧဟိဘဒန္တိကော [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၉၂]။ တေနဟိ တိဋ္ဌဘဒန္တာတိဝုတ္တေပိ န တိဋ္ဌတီတိ န တိဋ္ဌဘဒန္တိကော [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၉၂]။ အန္တရာယံ ကရောတီတိအန္တရာယိကော [ဝိ-ဋ္ဌ ၃-၁၃၈]။ အနာထာနံ ပိဏ္ဍံ ဒဒါတီတိ အနာထပိဏ္ဍိကော [မ-ဋ္ဌ ၁-၆၂]။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၇၆၅။ တေန ရတ္တံ တဿေဒမညတ္ထေသုစ ဏော။ ကသာဝေန ရတ္တံ ဝတ္ထံ ကာသာဝံ၊ဧဝံ ကောသုမ္ဘံ၊ ဟာလိဒ္ဒံ ဣစ္စာဒိ။ သူကရဿဣဒံ မံသံ သောကရံ။ ဧဝံ မာဟိံသံ [မဟာဝံသ၊ ၂၅၊ ၃၆။]
(စာ-၂၃၈) ဣစ္စာဒိ။ ကပိလဝတ္ထုသမီပေ ဇာတံ ဝနံ ကာပိလဝတ္ထဝံ [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၂၇၈]။ ဥဒုမ္ဗရဿ အဝိဒူရေဝိမာနံ ဩဒုမ္ဗရံ။ ဝိဒိသာယ အဝိဒူရေ ဘဝေါဝေဒိသော။ မဓုရာယ ဇာတော မဓုရော။ ဗုဒ္ဓေါအဿ ဒေဝတာ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧဝံ ဘဒ္ဒေါ၊ မာရော၊ မာဟိန္ဒောဣစ္စာဒိ၊ သံဝစ္ဆရံ အဝေစ္စ အဓီတေ သံဝစ္ဆရော၊ဧဝံ မောဟုတ္တော၊ အင်္ဂဝိဇ္ဇော [မဟာဘာဿ၊ ၄၊ ၂၊ ၆၀။] ဣစ္စာဒိ။ ဝသာဒါနံ ဝိသယော ဒေသောဝါသာဒေါ။ ဧဝံ ကုမ္ဘော၊ အာတိသာရော။ ဥဒုမ္ဗရာအသ္မိံ ပဒေသေ သန္တိ သော ဩဒုမ္ဗရော။ သာဂရဿ [သဂရဿ(သီ၊ဣ)] ရညော ပုတ္တေဟိ သာဂရေဟိ ခတောတိသာဂရော၊ ပုရတ္ထိမော သမုဒ္ဒပ္ပဒေသော၊ တံသမ္ဗန္ဓိတာယသကလောပိ သမုဒ္ဒပ္ပဒေသော သာဂရောတွေဝ နာမံလဘတီတိ လောကိယာနံ ကထာ ဧသာ။ မဓုရာ အဿ နိဝါသောမာဓုရော၊ မဓုရာယ ဝါ ဣဿရော မာဓုရော။ နိဂမဇနပဒေသုဇာတာ မနုဿာ နေဂမဇာနပဒါ၊ ဧဝံ ပေါရိမဇာနပဒါဣစ္စာဒိ။
၇၆၆။ သုဝဏ္ဏတော တံရာသတ္ထေဏယော။ သုဝဏ္ဏာနံ အယံ ရာသိ သောဝဏ္ဏယော။ "မညေ သောဝဏ္ဏယော ရာသီ"တိ [ခု ၅-၁၀။] ဟိ ပါဠိ။
၇၆၇။ ဇာတိနိယုတ္တတ္ထေသုဣမိယာ။ ပစ္ဆာ ဇာတော ပစ္ဆိမော၊ ဧဝံအန္တိမော၊ ဥပရိမော၊ ဟေဋ္ဌိမော၊ ဂေါပ္ဖိမော။ဗောဓိသတ္တဇာတိယာ ဇာတော ဗောဓိသတ္တဇာတိယော၊ဧဝံ အဿဇာတိယော ဣစ္စာဒိ။ အန္တေ နိယုတ္တောအန္တိမော၊ ဧဝံ အန္တိယော၊ အညေန ပန လက္ခဏေန "အန္တိကော"ဣတိပိ ဘဝတိ။
၇၆၈။ တဒဿတ္ထီတိ ဣကော စ။ တဒဿတ္ထိဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဣမဣယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဣကော စ ပစ္စယော။ ပုတ္တော ယဿ အတ္ထိ, ယသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတိ သော ပုတ္တိမော။ ဧဝံ
(စာ-၂၃၉) ပုတ္တိယော၊ ပုတ္တိကော။ ဧတ္ထ စ အယမ္ပိ ဝိသေသောဝေဒိတဗ္ဗော။ ကထံ? "အဿမဏော ဟောတိ အသကျပုတ္တိယာ"တိ [ဝိ ၃-၁၃၄။] ဧတ္ထ ဟိ သကျပုတ္တဿ တထာဂတဿ ပုတ္တောတိ သကျပုတ္တိယောတိ အပစ္စတ္ထေ ဣယပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ "ယသဿိနိယော ရာဇပုတ္တိယော အာဂစ္ဆိံသူ"တိ [ခု ၅-၃၉၅။] ဧတ္ထ ပန ဤပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သမာနသုတိကာပိဟိ သဒ္ဒါ အသမာနပစ္စယာ အသမာနဝစနာ စ ဟောန္တိ။
၇၆၉။ နိယုတ္တတ္ထေ ကိယော။ ဇာတိယံ နိယုတ္တော ဇာတိကိယော၊ ဧဝံ အန္တကိယော၊ဇစ္စန္ဓကိယော။
၇၇၀။ သမူဟတ္ထေ ကဏ်ဏာ။ ရာဇပုတ္တာနံ သမူဟော ရာဇပုတ္တကော၊ ရာဇပုတ္တောဝါ။ ဧဝံ မာနုဿကော၊ မာနုဿော။ "မာနုဿကာ စ ဒိဗ္ဗာ စ၊ တူရိယာ ဝဇ္ဇန္တိတာဝဒေ"တိ [ခု ၄-၃၁၃။] ဧတ္ထ ပန မာနုဿကာတိ တဿေဒန္တိ အတ္ထေ ကဏ်ပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မာယူရကော၊မာယူရော၊ မာဟိံသကော၊ သိက္ခာနံ သမူဟော သိက္ခော၊ကာပေါတော ဣစ္စာဒိ။
၇၇၁။ ဇနဗန္ဓုသဟာယာဒိတောတာ။ ဇနာနံ သမူဟော ဇနတာ [ဗုဒ္ဓဝံသ-ဋ္ဌ-၂၂၁]။ ဧဝံ ဗန္ဓုတာ၊ သဟာယတာ၊ ဂါမတာ ဣစ္စာဒိ။
၇၇၂။ ဒေဝါဒိတော သကတ္ထေ။ ဒေဝသဒ္ဒါဒိတော တာပစ္စယောဟောတိ အတ္ထန္တရံ အနပေက္ခိတွာ သကတ္ထေ။ ဒေဝေါယေဝဒေဝတာ [ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၉၆။] ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ [ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၅၅]။ ဒိသာ ဧဝ ဒိသတာ [ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၄၃။] ဣစ္စာဒိ။ ဧတ္ထ စ "ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသဒိသတာ ဣမာယော"တိ [ခု ၁-၄၄၈။ ခု ၅-၃၇၁။] ပါဠိ နိဒဿနံ။
၇၇၃။ ဣယော တဒဿဋ္ဌာနမိစ္စတ္ထေ။ မဒနဿ ဌာနံ မဒနိယံ [ခု ၃-၁၉၊၇၄]။ ဧဝံ ဗန္ဓနိယံ၊ မုစ္စနိယံ၊ ရဇ္ဇနိယံ [ခု ၃-၁၉၊၇၄။] ဣစ္စာဒိ။
(စာ-၂၄၀) ၇၇၄။ ဥပါဒါနာဒိတော ဣယော ဟိတတ္ထာဒီသု။ ဥပါဒါနသံဝဍ္ဎနေန ဥပါဒါနာနံ ဟိတံ, တေသံ ဝါ အာရမ္မဏန္တိ ဥပါဒါနိယ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၅]။ ဧဝံ ဩဃနိယာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၇]။ ယောဂနိယာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၇]။ အယောဂနိယာ ဓမ္မာ [အဘိ ၁-၇]။ ဥဒရေ ဘဝံ ဥဒရိယံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၂၃၀]။ ဝီရေ ဘဝံ ဝီရိယံ ဣစ္စာဒိ။
၇၇၅။ သရဟတ္ထေ ဤယေယျာ။ အရဟတီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဤယဧယျဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ဒဿနံအရဟတီတိ ဒဿနီယံ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၅၁]၊ ရူပံ။ ဧဝံ ဒဿနေယျံ၊ဝန္ဒနီယော၊ ဝန္ဒနေယျော၊ နမဿနီယော၊ နမဿနေယျော [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁]။ ပူဇနီယော၊ ပူဇနေယျော။ဒက္ခိဏံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၁၃]။ ဧတ္ထ "အမရံ နာမ နဂရံ၊ ဒဿနေယျံ မနောရမ"န္တိ [ဝိ ၄-၃၀၆။] စ "ဝန္ဒိတွာ ဝန္ဒနေယျာန"န္တိ စ "ပူဇာ စ ပူဇနေယျာန"န္တိ [ခု ၁-၃၊၃၁၉။] စ ပါဠိအာဒီနိ နိဒဿနာနိ ဘဝန္တိ။
၇၇၆။ တဿေဒန္တိ ဏက ဏိယောစ။ တဿ ဣဒမိစ္စတ္ထေ ဏကပစ္စယော ဟောတိ ဏိယပစ္စယော စ။ မနုဿာနံ ဣဒန္တိ မနုဿကံ [အံ ၁-၂၁၃။]၊ ရဇ္ဇံ။ ကဝီနံ ဣဒန္တိ ကာဝိယံ [အံ ၁-၇၃။ အံ ၂-၉၂]။
၇၇၇။ အာယိတတ္တမုပမတ္ထေ။ ဓူမော ဝိယ ဒိဿတိ အဒုံ တယိဒံ ဓူမာယိတတ္တံ၊ဧဝံ တိမိရာယိတတ္တံ [သံ ၁-၁၂၂]။
၇၇၈။ တံဌာနနိဿိတတ္ထေလော။ တံဌာနတ္ထေ တန္နိဿိတတ္ထေ စ လပစ္စယော ဟောတိ။ ဒုဋ္ဌု ဋ္ဌာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၈၅]၊ ဝေဒဋ္ဌာနံ ဝေဒလ္လံ၊ဒုဋ္ဌု နိဿိတံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ၊ ဝေဒံ နိဿိတံ ဝေဒလ္လံ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၅]။
(စာ-၂၄၁) ၇၇၉။ တဗ္ဗဟုလေ အာလု။ အာလုပစ္စယော ဟောတိ တဗ္ဗဟုလတ္ထေ။အဘိဇ္ဈာ အဿ ပကတိ, အဘိဇ္ဈာဗဟုလော ဝါ အဘိဇ္ဈာလု [မ-ဋ္ဌ ၁-၁၁၉၊၁၉၂]။ ဧဝံ သီတာလု [ဝိ ၃-၄၀၁]။ ဒယာလု၊ ဓဇာ ဗဟူ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဓဇာလု [ထေရဂါထာ-ဋ္ဌ ၁-၃၆၇။ ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၃၀၂။] ပါသာဒေါ။
၇၈၀။ ဏျတ္တတ္တနဗျတာ ဘာဝေ။ အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ။ ဏိယပစ္စယဝသေန ပန အာလသိယန္တိ သိဇ္ဈတိ။အရောဂဿ ဘာဝေါ အာရောဂျံ [ဒီ ၁-၆၉]။ ဩကာရဿ ပန ဥကာရကရဏဝသေန အာရုဂျန္တိ သိဇ္ဈတိ။တထာ ဂါထာဝိသယေ အာရောဂျသဒ္ဒတော သကတ္ထေ ဏိယပစ္စယံ ကတွာ ဝိသဘာဂ သညောဂေ ဧကော ဧကဿ သဘာဂတ္တံပါပေတွာ အာရောဂ္ဂိယန္တိ သိဇ္ဈတိ။ တထာ ဟိ "အာယုံ အာရောဂ္ဂိယံ ဝဏ္ဏ"န္တိ [သံ ၁-၈၇။] ပါဠိ ဒိဿတိ။ ဣတိ သာသနေ "အာရောဂျံ, အာရုဂျံ, အာရောဂ္ဂိယ"န္တိ တယော ပါဌာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပဏ္ဍိတဿဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၉၁။] ဣစ္စာဒိ။ ပံသုကူလိကဿ ဘာဝေါပံသုကူလိကတ္တံ [သံ ၁-၄၀]။ ဧဝံ အနောဒရိကတ္တံ [အံ ၂-၁၀၅။] ဣစ္စာဒိ။ ပုထုဇ္ဇနဿ ဘာဝေါ ပုထုဇ္ဇနတ္တနံ။ဒါသဿ ဘာဝေါ ဒါသဗျံ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၉၀။] ဒါသသဒ္ဒတော ဝါ ပန ဘာဝေ ဏိယပစ္စယံ ကတွာ မဇ္ဈေ ဝကာရာဂမဉ္စ ကတွာ ဒါသဝိယန္တိ သိဇ္ဈတိ။ ဒါသဝိယသဒ္ဒတော ဝါ "သရလောပေါယမနရာဒီသူ"တိ လက္ခဏေန ယကာရေ ပရေ ဝကာရဂတဿ ဣကာရဿ လောပံ ကတွာ ဒါသဗျန္တိ သိဇ္ဈတိ။ နိဒ္ဒါရာမဿဘာဝေါ နိဒ္ဒါရာမတာ [အံ ၂-၁၀၂]။ ကမ္မညဿ ဘာဝေါ ကမ္မညတာ [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၉၅]။ ဧဝံ လဟုတာ [အဘိ ၁-၂၄။] ဣစ္စာဒိ။
၇၈၁။ ဝိသမာဒိတော ဏော။ ဝိသမဿ ဘာဝေါ ဝေသမံ [ဝိမာန-ဋ္ဌ-၉]။ ဧဝံ ပေါရောဟိစ္စံ [ဒီ ၂-၁၉၅]။ ဂါရဝေါ၊ ဂါရဝံ၊ မဒ္ဒဝေါ၊ မဒ္ဒဝံ၊
(စာ-၂၄၂) သောစံ။ ဏေယျပစ္စယဝသေန ပန သောစေယျန္တိ ဘဝတိ၊ "သောစေယျဉ္စာဓိဂစ္ဆတီ"တိ [ခု ၆-၂၉၀။] ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ။
၇၈၂။ ရမဏီယာဒီဟိ ကဏ်။ ရမဏီယဿ ဘာဝေါ ရာမဏီယကံ၊ ဧဝံ မာနုညကံ၊ "ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ၊ တံ ဘူမိရာမဏေယျက"န္တိ [ခု ၁-၂၇။] ဧတ္ထ ပန ရမိတဗ္ဗာတိ ရမဏီယာ၊ ရမဏီယာ ဧဝရာမဏေယျာတိ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဘူမိရာမဏေယျာ၊ဧတ္ထ ဌာနေ ဘူမိရာမဏေယျကန္တိ သမာသန္တေ ကပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော။
၇၈၃။ တဿာဓုမှိ ဏျော။ တသ္မိံ သာဓုဣစ္စတ္ထေ ဏျပစ္စယော ဟောတိ။ ကမ္မနိ သာဓု ကမ္မညံ။
၇၈၄။ ပုရတော ဤ တဗ္ဘဝါဒီသု။ ပုရသဒ္ဒတော ဤပစ္စယော ဟောတိ တဗ္ဘဝါဒီသု အတ္ထေသု။ပုရေ ဘဝါ, ပုရဝဓူနံ ဝါ ဧသာတိ ပေါရီ၊ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၇၄။] နဂရဝါသီနံ ကထာ။
၇၈၅။ ဣစ္ဆိတဗ္ဗေ အ။ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထေ အပစ္စယော ဟောတိ။ သံဃော အာဒိမှိ သေသေ စဣစ္ဆိတဗ္ဗော အဿာတိ သံဃာဒိသေသော [ဝိ-ဋ္ဌ ၂-၁၀၉။]၊ ဧဝံနာမကော အာပတ္တိကောဋ္ဌာသော။
၇၈၆။ တရတမာ ဝိသေသေ ဣသိကိယိဋ္ဌာစ။ တရ တမ ဣသိက ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဝိသေသတ္ထေ ယထာရဟံ ဘဝန္တိ။အယဉ္စ ဝရော အယဉ္စ ဝရော၊ အယံ ပန ဣမေသံ ဝိသေသေနဝရောတိ ဝရတရော [ဒီ ၃-၁၃၀]။ ဧဝံ ဝရတမော။ သဗ္ဗေ ဣမေ ဥတ္တရာ အဓိကာ၊အယမိမေသံ ဝိသေသေန ဥတ္တရော အဓိကော ဥဂ္ဂတတရောစာတိ ဥတ္တရိတရော [ဒီ ၃-၁၂၇]၊ အကာရဿ ဣကာရတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟီနတရော၊ ဟီနတမော၊ပဏီတကရော [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၁၅၄။]၊ ပဏီတတမော၊ အဿ- တရော၊ သေဋ္ဌတရော [ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၁၈၂]။ ယေဘုယျေန တရတမာဒယော ပစ္စယာ
(စာ-၂၄၃) ဂုဏသဒ္ဒတော ပရာ ဟောန္တိ။ သဗ္ဗေ ဣမေ ပါပါ၊အယမိမေသံ ဝိသေသေန ပါပေါတိ ပါပတရော၊ ဧဝံပါပတမော၊ ပါပိသိကော၊ ပါပိယော၊ ပါပိဋ္ဌော၊ဧတေသု ပဉ္စသု တရတမာနံယေဝ ဝိသေသော ပညာယတိ၊ "ဣမဿ အဓိမုတ္တိ မုဒု ဣမဿ မုဒုတရာဣမဿ မုဒုတမာ"တိ အာဒိဝစနတော။
၇၈၇။ တဒဿတ္ထီတိ မာယာဒိတောဝီ။ တဒဿတ္ထိဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ မာယာသဒ္ဒါဒိတော ဝီပစ္စယော ဟောတိ။ မာယာ အဿ အတ္ထီတိမာယာဝီ [မ-ဋ္ဌ ၁-၁၉၃]။ ဧဝံ မေဓာဓီ [ဥဒါန-ဋ္ဌ-၃၈၂]။
၇၈၈။ သုမေဓာ သော။ သုမေဓာသဒ္ဒတော သပစ္စယော ဟောတိ တဒဿတ္ထိဣစ္စေတသ္မိံအတ္ထေ။ သုန္ဒရာ မေဓာ သုမေဓာ၊ သုမေဓာ ယဿ အတ္ထိ, ယသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတိ သော သုမေဓသော [အံ ၁-၃၈၁]။ ဧဝံ ဘူရိမေဓသော [ခု ၁-၄၄၉]။ အာစရိယာ ပန သောပစ္စယံ ကတွာ "သုမေဓသော"တိ ပဒနိပ္ဖတ္တိမိစ္ဆန္တိ။ "ပဉ္စ ပဉ္စသော"တိ ဧတ္ထာပိ ပဉ္စ ပဉ္စ အက္ခရာ ဧတေသံ အတ္ထီတိပဉ္စပဉ္စသောတိ ဣစ္ဆန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ ဣမသ္မိဥှိဂရူနံ မတေ "သုမေဓသော"တိ ဧကဝစနန္တံ ဟောတိ၊ "ပဉ္စပဉ္စသော"တိ ဗဟုဝစနန္တံဣတိ။ သောတိ အယံ ပစ္စယော ဧကတ္ထဗဟွတ္ထဝါစကောဟောတိ၊ အယဉ္စ နယော နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေဗုဒ္ဓဝစနေ န သုတပုဗ္ဗော၊ အယံ ပန အမှာကံ ခန္တိ -- "သုမေဓသော၊ သုမေဓသံ" ဣစ္စာဒိ စ "သူမေဓသာ [ဒီ ၂-၂၁၃။]၊ သုမေဓသာယော" ဣစ္စာဒိ စ, "သုမေဓသံ ကုလံ၊ သုမေဓသာနိ ကုလာနိ" ဣစ္စာဒိ စ၊ အယမေဝ နယော ပါဠိအနုကူလောတိဝေဒိတဗ္ဗောတိ။
၇၈၉။ သီ တပါဒီဟိ။ တပဿီ [သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၂-၄၉]။ ယသဿီ [သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၂၁၂။သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၂-၅၄၊၈၀၊၁၄၇]။ တေဇသီ [ခု ၅-၇၃]။ ဧတ္ထ စ ပုရိမေသု ဒွီသု သုခုစ္စာရဏတ္ထံ သဿ ဒွိတ္တံ၊ ပစ္ဆိမေ ပန သုဒ္ဓေါ သကာရော၊ သက္ကဋညုနော ပန ကေစိသာသနိကာ
(စာ-၂၄၄) တတော နယံ ဂဟေတွာ "တေဇဿီ"တိ သကာရံ ဒွိဘာဝံ ကတွာ ပဌန္တိ၊ တထာပိ န ဒေါသော၊ ပါဠိပေါတ္ထကေသုပန "တေဇသီ"တိ နိဿညောဂပဒမေဝ အာဂတံ။
၇၉၀။ ဤဣကော ဒဏ္ဍာဒီဟိ။ ဒဏ္ဍဣစ္စာဒီဟိ ဤပစ္စယော ဟောတိ ဣကောစ။ ဒဏ္ဍော အဿ အတ္ထီတိ ဒဏ္ဍီ၊ ဧဝံ ဒဏ္ဍိကော၊ မာလီ၊ မာလိကော ဣစ္စာဒိ။
၇၉၁။ မဓွာဒီဟိ ရော။ မဓုရော၊ ကုဉ္ဇရော [ခု ၂-၅၊ ဝိမာန-ဋ္ဌ-၃၀။]၊ မုခရော၊ သရီရော ဣစ္စာဒိ။
၇၉၂။ ဂုဏာဒိတော ယထာတန္တိဝန္တု။ ဂုဏဝါ၊ ဂဏဝါ၊ ပညဝါ၊ ဝေဒနာဝါ၊သညာဝါ၊ ရသ္မိဝါ၊ ယသဿိဝါ [ခု ၅-၂၉၀]။ မဿုဝါ၊ ဧတ္ထ စ ယေဘုယျေန အကာရန္တတော ဝန္တုပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
၇၉၃။ မန္တု သတျာဒိတော။ သတိမာ၊ ဇုတိမာ၊ အတ္ထဒဿိမာ [ခု ၆-၂၈၇။]။ ဓီမာ၊ စက္ခုမာ၊ အာယသ္မာ၊ ဂေါမာ။
၇၉၄။ စန္ဒာဒိတော ဣမန္တု။ စန္ဒဝိမာနသင်္ခါတော စန္ဒော အဿ အတ္ထီတိ စန္ဒိမာ၊စန္ဒဒေဝပုတ္တော၊ အထ ဝါ စန္ဒသင်္ခါတော ဒေဝပုတ္တောအသ္မိံ ဝိဇ္ဇတီတိ စန္ဒိမာ၊ စန္ဒဝိမာနံ "အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ"တိ [ခု ၁-၆၈။] ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ။ ကေစိ ပန သက္ကဋဘာသတော နယံဂဟေတွာ "စန္ဒမာ"တိ ပဌန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ ပုတ္တာ အဿ အတ္ထီတိပုတ္တိမာ၊ ဗဟုပုတ္တော၊ ဧတ္ထ ဣမန္တုပစ္စယော၊ ဘဂဝါတိ ပဒေ ဝန္တုပစ္စယော ဝိယ အတိသယတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န အတ္ထိတာမတ္တေ၊ ပါပံ အဿ အတ္ထီတိ ပါပိမာ [ဒီ ၂-၈၇။]၊ ကာမဒေဝေါ၊ ဧတ္ထာပိ ဣမန္တုပစ္စယော အတိသယတ္ထေ။ ဧသနယောအညတြာပိ ယထာရဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
(စာ-၂၄၅) ၇၉၅။ သဒ္ဓါဒိတော ဏ။ သဒ္ဓါ ယဿ အတ္ထိ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ[သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၉]။ သဒ္ဓါ ယဿာ အတ္ထိ သာ ဣတ္ထီ သဒ္ဓါ။ သဒ္ဓါယဿ ကုလဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓံ။ ဧဝံ ပညာ၊ ပညာ၊ ပညံ။ဖလော အမ္ဗော အဖလော စ[ခု ၆-၁၇၂။] ဣစ္စာဒိ။
၇၉၆။ ပဗ္ဗာဒိတော တော။ ပဗ္ဗဣစ္စေဝမာဒိတော တောပစ္စယော ဟောတိ တဒဿ အတ္ထိဣစ္စေတသ္မိံအတ္ထေ။ ပဗ္ဗံ အဿ အတ္ထိ ပဗ္ဗတော၊ ဂိရိ။ ဝင်္ကံ သဏ္ဌာနံအဿ အတ္ထီတိ ဝင်္ကတော၊ ကော သော? ဝင်္ကော နာမ ပဗ္ဗတော၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံဝေဿန္တရဗောဓိသတ္တေန "အဝရုဒ္ဓသိ မံ ရာဇာ၊ ဝင်္ကံ ဂစ္ဆာမိ ပဗ္ဗတ"န္တိ [ခု ၆-၃၂၄။] ယဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဗုဒ္ဓဘူတေန ဘဂဝတာ။
"တေ တတ္ထ အမှေ ပဿိတွာ၊ ကရုဏံဂိရမုဒီရယုံ။
ဒုက္ခန္တေ ပဋိဝေဒေန္တိ၊ ဒူရေ ဝင်္ကတပဗ္ဗတော"တိ[ခု ၄-၃၉၄]။
သဒ္ဒသတ္ထေ ပန မရုသဒ္ဒတောပိ တော ပစ္စယော ဝိဟိတော၊မရု အဿ အတ္ထီတိ မရုတောတိ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာတိအတ္ထော။
၇၉၇။ မန္တုမှိ အာယုဿ ဥကာရောအသံ။ အာယု အဿ အတ္ထီတိ အာယသ္မာ၊ ဒီဃာယုကောတိအတ္ထော၊ ပိယသမုဒါစာရော ဧသ [ခု ၇-၁၀၈။ ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၄၉]။
၇၉၈။ တပ္ပကတန္တိ မယော။ တေန ဝတ္ထုနာ ပကတမိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ မယပစ္စယော ဟောတိ။ သုဝဏ္ဏေန ပကတံသုဝဏ္ဏမယံ၊ ဧဝံ ရဇတမယံ ဣစ္စာဒိ။
၇၉၉။ တန္နိဗ္ဗတ္တတ္ထသကတ္ထေသုစ။ တတော နိဗ္ဗတ္တန္တိ အတ္ထေ စ သကတ္ထေ စ မယပစ္စယော ဟောတိ။ ဂေါဟိ နိဗ္ဗတ္တံဂေါမယံ၊ ဒါနမေဝ ဒါနမယံ [ဒီ ၃-၁၈၂။ ဒီ-ဋ္ဌ ၃-၁၇၉။ အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၃၉၅။]၊ ဧဝံ သီလမယံ [ဒီ ၃-၁၈၂။ ဒီ-ဋ္ဌ ၃-၁၇၉။ အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၃၉၅။] ဣစ္စာဒိ။
(စာ-၂၄၆) ၈၀၀။ သူရတော အာ တေန ကတတ္ထေ ဒီဃောစ ရဿော။ သူရေန နာမ ဝနစရကေန ကတာ ပါနဇာတိသုရာ။
၈၀၁။ ဝရုဏတော ဤ ရဿော စဒီဃော။ ဝရုဏသဒ္ဒတော ဤပစ္စယော ဟောတိ တေန ကတန္တိ အတ္ထေ၊ရဿော စ သရော ဒီဃော ဟောတိ။ ဝရုဏေန နာမ ဒုဿီလတာပသေနကတာ ပါနဇာတိ ဝါရုဏီ၊ ကုမ္ဘဇာတကအဋ္ဌကထာယံ ပန "အာဒိကာလမုပါဒါယ သူရေနစ ဝရုဏေန စ ဒိဋ္ဌတ္တာ တဿ ပါနဿ 'သုရာ'တိ စ 'ဝါရုဏီ'တိ စ နာမံ ဇာတ"န္တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၂၃။] ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယာ သုရာ၊ သာ ဧဝ ဝါရုဏီ၊ယာ ဝါရုဏီ၊ သာ ဧဝ သုရာ၊ သူရဝရုဏေဟိ ဧကတောဟုတွာ ကတတ္တာ၊ ဧတရဟိ ပန သာ ပါနဇာတိ အညေဟိကတာပိ ပုရာဏပဏ္ဏတ္တိံ ပဋိစ္စ "သုရာ"တိ စ "ဝါရုဏီ"တိ စ ဝေါဟရိယတီတိ။
၈၀၂။ သင်္ချာပူရဏေ ပဉ္စသတ္တာဒိတောမော။ ပဉ္စန္နံ ပူရဏော ပဉ္စမော၊ ဧဝံသတ္တမော၊ အဋ္ဌမော၊ နဝမော ဣစ္စာဒိ။
၈၀၃။ ဆဋ္ဌတော စ သကတ္ထေ ဂါထာယံ။ ဂါထာဝိသယေ ပါဒက္ခရပါရိပူရိယာ မပစ္စယော သကတ္ထေ ဆဋ္ဌသဒ္ဒတော ပရော ဟောတိ။ ဆဋ္ဌမော သောပရာဘဝေါ [ခု ၁-၂၉၆]။ ဆဋ္ဌမံ ဘဒြမဓနဿ၊ အနဂါရဿဘိက္ခုနော[ခု ၆-၅၄]၊ တတ္ထ ဆဋ္ဌော ဧဝ ဆဋ္ဌမော။ ဂါထာယန္တိ ကိံ? ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ၊ ဆဋ္ဌာယတနံ။
၈၀၄။ ဆဿ သော ဝါ။ ဆဿ သကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာပူရဏေ၊ဆန္နံ ပူရဏော သဋ္ဌော၊ ဆဋ္ဌော ဝါ။
၈၀၅။ ဧကာဒီဟိ ဒသန္တေ ဤ။ ဧကာဒသန္နံ ပူရဏီ ဧကာဒသီ၊ ဧဝံ ဒွါဒသီဣစ္စာဒိ။ ပူရဏေတိ ကိံ? ဧကာဒသ။
(စာ-၂၄၇) ၈၀၆။ ဒသေ နိစ္စံ သော။ ဒသသဒ္ဒေ ပရေ ဆဿ သော ဟောတိ နိစ္စံ၊ ဆဟိ အဓိကာဒသ သောဠသ၊ ဆ စ ဒသ စ သောဠသာတိ ဂရူနံ မတေ ပနသမာသော ဘဝတိ။
၈၀၇။ အန္တေ နိဂ္ဂဟီတန္တိဂရူ။ တာသံ သင်္ချာနံ အန္တေ နိဂ္ဂဟီတာဂမောဟောတီတိ ဂရူ ဝဒန္တိ။ ဣမာနိ တေသံ ဥဒါဟရဏာနိ၊ဧကာဒသိံ။ "စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာစ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊ ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿ"န္တိ [အံ ၁-၁၄၂။ ခု ၂-၁၇]။ ဧတ္ထ ပန စာတုဒ္ဒသိန္တိ, ပဉ္စဒသိန္တိ စ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ [ဝိမာန-ဋ္ဌ-၆၄]။ န ဧတ္ထ နိဂ္ဂဟီတာဂမော။ "ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ"တိ ဣဒံ ပန ပစ္စတ္တဝစနံ၊ "ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊ တဉ္စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမိ"န္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံအာနေတဗ္ဗံ၊ အယမေတ္ထ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
၈၀၈။ တျာဂမော ဝီသတိံ သေဟိ။ ဝီသတိ၊ တိံသတိ။
၈၀၉။ သင်္ချာယံ ဒရာနံ လော။ သင်္ချာယံ ဝတ္တမာနာနံ ဒကာရရကာရာနံ လကာရာဒေသော ဟောတိ။စတ္တာလီသံ။ အဍ္ဎတေလသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ [ဒီ ၁-၄၄]။ သောဠသ။
၈၁၀။ ဝီသတိဒသေသု ဗာ ဒွိဿ။ ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ [အဘိ ၂-၁၂၈]။ ဗာရသ မနုဿာ။
၈၁၁။ ဒွိဿ ဒုဒိဒေါ။ ဒုရတ္တံ၊ ဒိရတ္တံ [ဝိ ၂-၂၈]။ ဒိဂုဏံ [ဝိ ၁-၄၀၂]။ ဒေါဟဠိနီ [ခု ၆-၂၇၉]။
၈၁၂။ ဧကာဒီဟိ ဝါ ဒသဿ ဒဿရော သင်္ချာနေ။ ဧကာရသ။ ဧကာဒသ။ ဗာရသ။ဒွါဒသ။ သင်္ချာနေတိ ကိံ? ဒွါဒသာယတနာနိ [အဘိ ၂-၆၉]။
၈၁၃။ အဋ္ဌာဒီဟိ စ။ အဋ္ဌာဒီဟိ စ ဒသသဒ္ဒဿ ဒကာရဿ ရကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာနေ။ အဋ္ဌာရသ၊အဋ္ဌာဒသ။ အဋ္ဌာဒီဟီတိ ကိံ? ပဉ္စဒသ။
(စာ-၂၄၈) ၈၁၄။ ပဉ္စတော ဒသဿ ဒဿ ရော ရမှိ ပဉ္စဿပန္နော နိစ္စံ။ ပဉ္စသဒ္ဒတော စ ဒသသဒ္ဒဿ ဒကာရဿ ရကာရာဒေသော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ရမှိ ပရေ ပဉ္စသဒ္ဒဿ ပန္နာဒေသော ဟောတိ နိစ္စံ သင်္ချာနေ။ ပန္နရသ။
၈၁၅။ ဒွေကဋ္ဌာနံ ဝါ အာကာရော။ ဒွိဧကအဋ္ဌဣစ္စေတေသမန္တော အာကာရော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာနေ။ ဒွါဒသ၊ဧကာဒသ၊ အဋ္ဌာရသ။ သင်္ချာနေတိ ကိံ? ဒွိဒန္တော၊ ဧကစ္ဆန္နော၊အဋ္ဌထမ္ဘော။
၈၁၆။ စတုစ္ဆတော တ္ထဋ္ဌာ။ စတုန္နံ ပူရဏော စတုတ္ထော။ ဆန္နံ ပူရဏောဆဋ္ဌော။
၈၁၇။ ဒွိတိတော တိယော။ ဒွိန္နံ ပူရဏော ဒုတိယော၊ တိဏ္ဏံ ပူရဏောတတိယော။
၈၁၈။ တိယေ ဒုတာ။ ဒုတိယော၊ တတိယော။
၈၁၉။ တေသမဍ္ဎူပပဒေန အဍ္ဎုဍ္ဎဒိဝဍ္ဎဒိယဍ္ဎဍ္ဎတိယာ။ တေသံ စတုတ္ထဒုတိယတတိယာနံ အဍ္ဎူပပဒါနံ အဍ္ဎုဍ္ဎဒိဝဍ္ဎဒိယဍ္ဎအဍ္ဎတိယာဒေသော ဟောန္တိ အဍ္ဎူပပဒေန သဟ နိပ္ဖဇ္ဇန္တေ။အဍ္ဎေန စတုတ္ထော အဍ္ဎုဍ္ဎော။ အဍ္ဎေန ဒုတိယော ဒိဝဍ္ဎော၊ဒိယဍ္ဎော။ အဍ္ဎေန တတိယော အဍ္ဎတိယော။
၈၂၀။ ဗဝှတ္တဉာပနိစ္ဆာယံသရူပါနမေကသေသော။ ပုရိသော စ ပုရိသော စ ပုရိသာ၊ ဣတ္ထီ စ ဣတ္ထီစ ဣတ္ထိယော။ ကုလဉ္စ ကုလဉ္စ ကုလာနိ၊ စိတ္တဉ္စစိတ္တဉ္စ စိတ္တာနိ၊ ဧဝံ မိဂိယော ဣစ္စာဒိ။ဧတ္ထ ပုရိသာတိ ဝုတ္တေ ဒွေ ပုရိသာ, တယော ပုရိသာ, စတ္တာရော ပုရိသာ, အနေကသတံ ပုရိသာတိ ပုရိသာနံ ဗဟုတ္တံဉာယတိ။ ဗဝှတ္တဉာပနိစ္ဆာယန္တိ ကိမတ္ထံ? "န မဟာရာဇာနံ ပုရိသကာနံ ပုရိသကာနံ အာဒိယန္တီ"တိ[ဒီ ၃-၁၆၄။] ဧတ္ထ သတိပိ ပဒါနံ
(စာ-၂၄၉) သရူပတ္တေ "ပုရိသော စ ပုရိသာစပုရိသာ"တိ ဧဝံ ပုရိသာနံ ဗဟုဘာဝဉာပနိစ္ဆာယအဘာဝတော ကေဝလံ လောကဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တတ္တာဧကသေသော န ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ။ တထာ ဟိ "ပုရိသော စ ပုရိသော စာတိ ပုရိသာ"တိ ဣဒံ ဗဟူနံ ပုရိသာနံ ဝါစကတ္တံဉာပေတုံ ဗုဒ္ဓိယာ ပရိကပ္ပိတံ၊ န သဘာဝတောဌိတာနံ သရူပါနံ ဧကသေသဝသေန ဝုတ္တံ၊ "ပူရေန္တီတိ စ ပုရိ သေန္တီတိ စ ပုရိသာ"တိ နိဗ္ဗစနေနေဝ ဗဝှတ္ထဿ ဝိဒိတတ္တာ။ သရူပါနန္တိ ကိံ? ဟတ္ထီ စ အဿော စ ရထော စ ပတ္တိ စ ဟတ္ထဿရထပတ္တိယော။
၈၂၁။ မတန္တရေ ဝိရူပေကသေသော။ ဂရူနံ မတန္တရေ ဝိရူပါနံ ပဒါနမေကသေသောဟောတိ။ သာရိပုတ္တော စ မောဂ္ဂလ္လာနော စ သာရိပုတ္တာ[ဝိ ၁-၂၇၈။ ဝိ ၄-၂၈]။ ပိတာစ မာတာ စ ပိတရော [ပါဏိနိ၊ ၁၊ ၂၊ ၆၄-၁၊ ၂၊ ၇၃-သုတ္တာနိ ပဿိတဗ္ဗာနိ]။ ပုတ္တာ စ ဓီတာ စ ပုတ္တာ [ခု ၁-၂၂။ ခု ၆-၃၂၈]။ မိဂေါ စ မိဂီ စ မိဂါ [ခု ၅-၅၃]။ ဝင်္ကော စ ကုဋိလော စ ကုဋိလာ။ ဧတ္ထပန တံ ဝဒါမ -- ယဒိ "သာရိပုတ္တာ, ပိတရော"တိ အာဒီသု ပုလ္လိင်္ဂဝိသယေသု ဝိရူပေကသေသောဣစ္ဆိတဗ္ဗော သိယာ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝိသယေပိ ဣတ္ထီစ ပုရိသော စာတိ ဝိဂ္ဂယှ ဣတ္ထိယောတိ ဝိရူပေကသေသောကာတဗ္ဗော သိယာ။ တထာ မာတာ စ ပိတာ စ မာတရော၊ဓီတာ စ ပုတ္တော စ ဓီတရောတိ စ ဝိရူပေကသေသောကာတဗ္ဗော သိယာ၊ ဣတ္ထိယောတိ ဝါ မာတရောတိဝါ ဓီတရောတိ ဝါ ဝုတ္တေ ပုရိသာဒယောပိ သမဓိဂန္တဗ္ဗာသိယုံ၊ န စ ဝေယျာကရဏေဟိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝိသယေဝိရူပေကသေသော ကတော၊ ပုလ္လိင်္ဂဝိသယေယေဝကတော။ ဥဘယမ္ပေတံ န သမေတိ၊ ဒွီသု စ ဌာနေသုသမသမေနေဝ နယေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တထာ စ န ဘဝတိ။ တေနဉာယတိ "ဝိရူပေကသေသော န ဣစ္ဆိတဗ္ဗော"တိ။
၈၂၂။ သမောဓာနိစ္ဆာယမေကတ္ထေဗဟုဝစနံ။ ယတ္ထ ယေန ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ ယံဝတ္ထုံ ဝတ္တုမိစ္ဆာတိ၊ တသ္မိံ ပယောဂေ
(စာ-၂၅၀) တေန ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ တဿ ဝတ္ထုနော သမောဓာနိစ္ဆာယံသတိ ဧကသ္မိံ အတ္ထေ ဗဟုဝစနံ ဟောတိ ဝိနာပိ ဝိရူပေကသေသဝိဓိနာ။ယထာ ကိံ ဝိယ? အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေနသဒ္ဓိံ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ကီဋာဂိရိမှိပေသေ တုကာမဿ ဘဂဝတော ဗဟုဝစနဝသေန "သာရိပုတ္တာ"တိ အာမန္တနဝစနံ ဝိယ, တထာ သဉ္စယမဟာရာဇဿ သုဏိသာယ သဒ္ဓိံ ပုတ္တံအာဂတံ ဒိသွာ "ပုတ္တာ"တိ အာမန္တနဝစနံ ဝိယ စ, မနုဿာနံ သီဟေန သဒ္ဓိံ ဗျဂ္ဃံ ဝနတောနိက္ခမန္တံ ဒိသွာ "ဧထ, ဗျဂ္ဃါ"တိ အာမန္တနဝစနံ ဝိယ စ။ အတြာယံ ပါဠိ -- ဂစ္ဆထ တုမှေ သာရိပုတ္တာ[ဝိ ၁-၂၇၈]။ ကစ္စိ ဝေါ အနရုဒ္ဓါ ခမနီယံ[မ ၁-၂၆၆]။ ကစ္စိ ဝေါ ကုသလံ ပုတ္တာ[ခု ၆-၃၇၂]။ ဧထ ဗျဂ္ဃါ နိဝတ္တဝှေါ၊ ပစ္စုပေထမဟာဝနန္တိ [ခု ၅-၈၀]။
၈၂၃။ ဗြဟ္မိန္ဒ ဗုဒ္ဓ ပုရိသမာတုဂါမာဒိဝဇ္ဇိတပုလ္လိင်္ဂပုထုဝစနနိဒ္ဒေသေ ဂဟိတိတ္ထိယောပိ။ ဗြဟ္မဣန္ဒဗုဒ္ဓပုရိသမာတုဂါမဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဝဇ္ဇိတာနံ ပုလ္လိင်္ဂါနံ ပုထုဝစနေနနိဒ္ဒေသေ သတိ န ကေဝလံ ပုရိသာယေဝ ဂဟိတာ၊အထ ခေါ ဣတ္ထိယောပိ ဂဟိတာ ဘဝန္တိ ဝိနာပိ ဝိရူပေကသေသဝိဓိနာပဓာနဂ္ဂါဟေန အပ္ပဓာနဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ ပုရိသာဟိ ပဓာနာ, ပုရိသဘာဝေ ဌိတာနံယေဝမဟာဗောဓိသတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ လဒ္ဓဗျာကရဏတ္တာ, ပုရိသေသုယေဝ ဗြဟ္မတ္တာဒိဒဿနတောစ။ဣတ္ထိယော ပန အပ္ပဓာနာ, ဣတ္ထိဘာဝေ ဌိတေဟိ သတ္တေဟိ ဗုဒ္ဓဘာဝါယဗျာကရဏဿ အလဒ္ဓပုဗ္ဗတ္တာ, ဣတ္ထီသု ဗြဟ္မတ္တာဒီနမဒဿနတော စ။ တကြိမာနိပယောဂါနိ- "ပုတ္တာ ပိယာ မနုဿာနံ[သံ ၁-၃၄]။ ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စ၊ ဟတ္ထယောပသဒါ မိဂါ"[ခု ၅-၅၃။ သံ ၁-၄၆၇။] ဣစ္စေဝမာဒီနိ။ ဧတ္ထ စ "ပုတ္တာ"တိ ဣမိနာ ဓီတရောပိ ဂဟိတာ၊ "ဟံသာ"တိအာဒီဟိပိ ဟံသီအာဒယောပိဂဟိတာ။
ဗြဟ္မိန္ဒဗုဒ္ဓပုရိသမာတုဂါမာဒိဝဇ္ဇိတဣတိ ကိမတ္ထံ? "ဗြဟ္မာနော သက္ကာ ပုရိသာ ပုင်္ကောကိလာ"ဣစ္စာဒီသု ပုလ္လိင်္ဂေသု
(စာ-၂၅) ပုထုဝစနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌေသုပိ အဋ္ဌာနတ္တာ, ပုရိသပဒတ္ထာနံယေဝ ဂဟိတတ္တာ စ ဣတ္ထိယောန ဂဟိတာတိ ဒဿနတ္ထံ, တထာ "မာတုဂါမာ ဩရောဓာ"တိ ဧတေသု ပုလ္လိင်္ဂေသု ပုထုဝစနေနနိဒ္ဒိဋ္ဌေသုပိ ဣတ္ထိပဒတ္ထာနံယေဝ ဂဟိတတ္တာပုန ဣတ္ထိယော န ဂဟိတာတိ ဒဿနတ္ထဉ္စ။ ပုထုဝစနနိဒ္ဒေသေတိ ကိံ? သတ္တော ဟံသော ကောဉ္စော။ဧတ္ထ စ အယမ္ပိ နီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ "သတ္တော"တိ ဝါ "သတ္တာ"တိ ဝါ "လောကော"တိ ဝါ "လောကာ"တိ ဝါ "ပဇာ"တိ ဝါ "ပဇာယော"တိ ဝါ ဝုတ္တေ ဣတ္ထိပုရိသေ သမဓိဂစ္ဆန္တိတေသံ သတ္တဝါစကတ္တာ။ "နရော"တိ ဝုတ္တေ ကဒါစိ ပုရိသံသမဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ကဒါစိ ဣတ္ထိပုရိသေ နရသဒ္ဒဿ ပုရိသဝါစကတ္တာ သတ္တဝါစကတ္တာစ။ "ဒေဝတာ ဝဋ္ဋကာ ဂေါဓာ"တိ စ ဝုတ္တေ ဣတ္ထိပုရိသေ သမဓိဂစ္ဆန္တိ ဒေဝတာဒိသဒ္ဒါနံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေနပုမိတ္ထိဝါစကတ္တာ။ "သီဟော ဗျဂ္ဃေါ"တိ စ ဝုတ္တေ ပုရိသံ သမဓိဂစ္ဆန္တိ၊ "သီဟာ ဗျဂ္ဃါ"တိ စ ဝုတ္တေ ဣတ္ထိပုရိသေ သမဓိဂစ္ဆန္တိ။ "သီဟာ ဝါ သီဟိယောဝါ ဗျဂ္ဃါ ဝါ ဗျဂ္ဃိယောဝါ"တိ စ ဝုတ္တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဣတ္ထိပုရိသေသမဓိဂစ္ဆန္တီတိ။
၈၂၄။ ဂဏနေ ဒသဿ ဒွိတိစတုပဉ္စဆသတ္တဋ္ဌနဝကာနံဝီတိစတ္တာရပညာဆသတ္တာသနဝါယောသု၊ ယောနဉ္စီသမာသံဌိရိတီတုတိ။ ဂဏနေ ဒသဿ ဒွိကတိကစတုက္ကပဉ္စကဆက္ကသတ္တကအဋ္ဌကနဝကာနံသရူပါနံ ကတေကသေသာနံ ယထာသင်္ချံ ဝီတိစတ္တာရပညာဆသတ္တအသနဝဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ ယောသု၊ ယောနဉ္စ ဤသံအာသံဌိရိတိဤတိဥတိဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ။ ဝီသံ။ တိံသံ။ စတ္တာလီသံ။ပညာသံ။ ဆဋ္ဌိ။ သတ္တရိ။ သတ္တတိ။ အသီတိ။ နဝုတိ။ ဂဏနေတိ ကိံ? ဒသဒသကာ ပုရိသာ။ ဣမိနာ ပန လက္ခဏေန ဝီသမိစ္စာဒီနိ ဗဟုဝစနန္တာနိဘဝန္တိ အလိင်္ဂဘေဒါနိ စ။
၈၂၅။ အထ ဝီသတိံသတျာဒီနိနဝုတိပရိယန္တာနေကဝစနန္တာ နိတ္ထိလိင်္ဂါနိ။ အပရမ္ပိ သဒ္ဒဂတိံ ပဿထ၊
(စာ-၂၅၂) ဝီသတိံသတိဣစ္စာဒီနိ နဝုတိပရိယန္တာနိ ပဒါနိ ဧကဝစနန္တာနိဣတ္ထိလိင်္ဂါနီတိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ။ ကထံ ပန ဝီသတိံသတိအာဒီနံ ဧကဝစနန္တတာ ဣတ္ထိလိင်္ဂတာစ ဉာယတီတိ? ပယောဂတော အဝိသဒါကာရဝေါဟာရဘာဝတောစ ဉာယတိ။ ဝီသ ဘိက္ခူ တိဋ္ဌန္တိ။ ဝီသံ ဘိက္ခူပဿတိ။ ဝီသာယ ဘိက္ခူဟိ ကတံ ကမ္မံ။ ပုရိသောဝီသာယ ဘိက္ခူနံ ဒေတိ။ ဝီသာယ ဘိက္ခူဟိ နိဿဋံ။ဝီသာယ ဘိက္ခူနံ သန္တကံ။ ဝီသာယံ ဘိက္ခူသုပတိဋ္ဌိတံ။ ဧဝံ ဝီသတိ၊ ဝီသတိံ၊ ဝီသတိယာ၊ဝီသတိယံ၊ တိံသတိ၊ တိံသံ၊ တိံသာယ၊ တိံသာယံ။စတ္တာလီသ၊ စတ္တာလီသံ၊ စတ္တာလီသာယ၊ စတ္တာလီသာယံ၊ပညာသ၊ ပညာသံ၊ ပညာသာယ၊ ပညာသာယံ။ သဋ္ဌိ၊ သဋ္ဌိံ၊သဋ္ဌိယာ၊ သဋ္ဌိယံ၊ သတ္တတိ၊ သတ္တတိံ၊ သတ္တတိယာ၊သတ္တတိယံ၊ အသီတိ၊ အသီတိံ၊ အသီတိယာ၊ အသီတိယံ၊နဝုတိ၊ နဝုတိံ၊ နဝုတိယာ၊ နဝုတိယံ၊ ပါဠိယံ ဟိ "ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံ သမ္ပိ ဇာတိယော"တိ[ဒီ ၁-၇၆။ ဝိ ၁-၅။ ခု ၁-၂၆၁။] အာဂတဋ္ဌာနေ ဝီသံ တိံ သံ ဣစ္စာဒီနိ ဒုတိယေကဝစနန္တာနီတိဂဟေတဗ္ဗာနိ။
၈၂၆။ စတူပပဒဿ တုလောပေါဥတ္တရပဒါဒိစဿ စုစော ကွစိ။ စတူပပဒဿ ဂဏနေ ပရိယာပန္နဿ တုလောပေါ ဟောတိ၊ ဥတ္တရပဒါဒိဿ စကာရဿ စုစော အာဒသော ဟောန္တိ ကွစိ။ စတူဟိ အဓိကာ ဒသစုဒ္ဒသ, စောဒ္ဒသ, စတုဒ္ဒသ။
၈၂၇။ စတ္တာလီသာယာဒိဝဏ္ဏဿစ။ စတ္တာလီသသဒ္ဒဿ ဂဏနေ ပရိယာပန္နဿအာဒိဝဏ္ဏဿ လောပေါ ဟောတိ ကွစိ၊ စုစောအာဒေသာ စ ဟောန္တိ။ တာလီသံ၊စတ္တာလီသံ၊ စုတ္တာလီသံ၊ စောတ္တာလီသံ။
၈၂၈။ စတုရာသီတိယာ တုလောပေါ, စဿ စု, ရဿ လော, ဒွိတ္တဉ္စ။ စတုရာသီတိ သဒ္ဒဿ ဂဏနေ ပရိယာပန္နဿ တုလောပေါ ဟောတိ၊ စကာရဿ စု ဟောတိ၊ ရဿ လော ဟောတိ ဒွိတ္တဉ္စ ကွစိ။ စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ [ခု ၇-၃၂]။ စတုရာသီတိသဟဿာနိ။
(စာ-၂၅၃) ၈၂၉။ ဒွါသဋ္ဌိယာ သလောပေါ အတ္တမာ။ ဒွါသဋ္ဌိသဒ္ဒဿ ကွစိ သကာရလောပေါ ဟောတိ၊ အာကာရော ပန အတ္တမာပဇ္ဇတိ။ ဒွဋ္ဌိ ပဋိပဒါ [ဒီ ၁-၅၀]။ ဒွါသဋ္ဌိ မနုဿာ။
၈၃၀။ မတန္တရေ ယဒနုပပန္နာနိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ။ ဂရူနံ မတန္တရေ ယေ သဒ္ဒါ အနိဒ္ဒိဋ္ဌလက္ခဏာအက္ခရပဒဗျဉ္ဇနတော ဣတ္ထိပုမနပုံသကလိင်္ဂတောနာမူပသဂ္ဂနိပါတတော အဗျယီဘာဝါဒိသမာသတဒ္ဓိတတောဂဏနသင်္ချာကာလ ကာရကပယောဂသညာတော သန္ဓိပကတိဝုဒ္ဓိလောပါဂမဝိကာရဝိပရီတတောဝိတတ္တိဝိဘဇနတော၊ တေ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တီတိဝေဒိတဗ္ဗံ။
အက္ခရတော ပဒတော စ၊ အမှေဟိ ဗျဉ္ဇနာဒိတော။
သဒ္ဒါနံ လက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ၊ တတ္ထ တတ္ထဝိဘာဝိတံ။
ဣဒါနိပိ ဝိဘာဝိဿံ၊ ဝိဘာဝီနံဟိတာဝဟံ။
သာဒရော အာဒရံ ဤသံ၊ အကတွာန နိပါတနေ။
တထာဟိ ဟေဋ္ဌာ အမှေဟိ ယေသံ ကေသဉ္စိသဒ္ဒါနံ လက္ခဏံ "သရလောပေါ ယမနရာဒီသူ"တိအာဒိနယေန အက္ခရာဒိတော နိဒ္ဒိဋ္ဌံ "ခတျာ[ခု ၆-၂၀၄], ပဒ္ဓါနီ"တိ [ခု ၆-၃၁၉] အာဒီနိ စ ဥဒါဟရဏာနိ ဒဿိတာနိ။ ဣဒါနိပိဣမသ္မိမ္ပိ ဘဂဝတော ပါဝစနေ နာနာနိပုဏနယဝိစိတြေသုပဒေသု သောတူနံ နိက္ကင်္ခဘာဝတ္ထံ, အတ္ထဂ္ဂဟဏေ စ ပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံ နိပါတနေအာဒရံ ဤသကံ အကတွာ ဝိဝိဓာနိ လက္ခဏာနိ ဒဿေဿာမ။ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဇ္ဇုန္နဂတိကာနိပိ လက္ခဏာနိ ဒိဿန္တိ၊တသ္မာ ပုနရုတ္တိဒေါသော အတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။
၈၃၁။ အနေကတ္ထေ ဒွါဒိတောကော။ သတဿ ဒွိကံ ဒွိသတံ။ သတဿ တိကံတိသတံ။ သတဿ စတုက္ကံ စတုသတံ။ သတဿ ပဉ္စကံ ပဉ္စသတံ။သတဿ ဆက္ကံ ဆသတံ။ သတဿ
(စာ-၂၅၄) သတ္တကံ သတ္တသတံ။ သတဿ အဋ္ဌကံ အဋ္ဌသတံ။ သတဿ နဝကံနဝသတံ။ သတဿ ဒသကံ ဒသသတံ၊ သဟဿံ ဟောတိ။
၈၃၂။ ဒသဒသကံ သတံ ဒသကာနံသတံ သဟဿံ ယောမှိ။ ဂဏနေ ပရိယာပန္နဿ ဒသဒသကဿ သတံ ဟောတိ၊ ဒသသတကဿ စ သဟဿံ ဟောတိ ယောမှိ။ သတံ၊ သဟဿံ။
၈၃၃။ ယာဝ တဒုတ္တရိ ဒသဂုဏိတံအဗ္ဗုဒတော ဝါ ဝီသတိဂုဏံ။ ယာဝ တာသံ သင်္ချာနံ ဒသာဒီနံ အသင်္ချေယျပရိယန္တာနံ ဒသဂုဏိတံ ကာတဗ္ဗံ၊ အထ ဝါ ပနပါဠိနယေန အဗ္ဗုဒပရိယောသာနေ ဝီသတိဂုဏံ ကတွာ နိရဗ္ဗုဒါဒိကာ သင်္ချာ ယာဝ အသင်္ချေယျာဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကထံ? ဒသဂဏနဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာ သတံ ဟောတိ၊ သတဿဒသဂုဏိတံ ကတွာ သဟဿံ ဟောတိ၊ သဟဿဿ ဒသဂုဏိတံကတွာ ဒသသဟဿံ ဟောတိ၊ ဒသသဟဿဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာသတသဟဿံ ဟောတိ၊ တံ လက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ။
သတသဟဿဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာ ဒသသတသဟဿံဟောတိ၊ ဒသသတသဟဿဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာ ကောဋိဟောတိ၊ သတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိ နာမာတိ အတ္ထော။ကောဋိသဟသဟဿာနံ သတံ ပကောဋိ၊ ပကောဋိသတသဟဿာနံသတံ ကောဋိပကောဋိ၊ ကောဋိပကောဋိသတ သဟဿာနံသတံ နဟုတံ၊ နဟုတသတသဟဿာနံ သတံ နိန္နဟုတံ၊နိန္နဟုတသတသဟဿာနံ သတံ အက္ခောဘဏီ၊ တထာ ဗိန္ဒု၊အဗ္ဗုဒံ၊ နိရဗ္ဗုဒံ၊ အဟဟံ၊ အဗဗံ၊ အဋဋံ၊သောဂန္ဓိကံ၊ ဥပ္ပလံ၊ ကုမုဒံ၊ ပဒုမံ၊ ပုဏ္ဍရီကံ၊ကထာနံ၊ မဟာကထာနံ၊ အသင်္ချေယျန္တိ။ ဣဒန္တုအာစရိယာနံ မတံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ၊ သာသနေ ပန "စတုနဝုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗလဟာ အယံ မဟာပထဝီ"တိ [ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၃၄၀] ဝစနတော "ဒုဝေ
(စာ-၂၅၅) သတသဟဿာနိ၊ စတ္တာရိ နဟုတာနိ စာ"တိ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၁။ အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၃၃၆။ ဝိသုဒ္ဒိ ၁-၁၉၉] ဝစနတော စ ဒသသဟဿံ နဟုတန္တိပိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ --
ဧကံ ဒသသတဉ္စေဝ၊ သဟဿံ နဟုတမ္ပိစ။
လက္ခံ တထာ ဒသသတံ၊ သဟဿဉ္စ တတောပရံ။
ကောဋိပကောဋိ ဣစ္စာဒိ၊ ကမတောနိဒ္ဒိသေ ဝိဒူ။
နဟုတံ ပဉ္စမံ ဧဝံ၊ ဟောတေကာဒသမမ္ပိစ။
အပရော နယော -- ဧကံ၊ ဒသံ၊ သတံ၊ သဟဿံ၊ ဒသသဟဿံ၊ သတသဟဿံ၊ဒသသတသဟဿံ၊ ကောဋိ၊ ပကောဋိ၊ ကောဋိပကောဋိ၊နဟုတံ၊ နိန္နဟုတံ၊ အက္ခောဘဏီတိ ဧဝံ ဧကတောပဋ္ဌာယ ဂဏိယမာနာ အက္ခောဘဏီ တေနရသမံ ဌာနံဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။
"နဝနာဂသဟဿာနိ၊ နာဂေ နာဂေသတံ ရထာ။
ရထေ ရထေ သတံ အဿာ၊ အဿေ အဿေ သတံနရာ။
နရေ နရေ သတံ ကညာ၊ ဧကေကိဿံ သတိတ္ထိယော။
ဧသာ အက္ခောဘဏီ နာမ၊ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိဘာသိတာ"တိ [မဟာဝံသ၊ ၂၅၊ ၁၀၃။]
ဣမိနာ ပန ဝစနေန စုဒ္ဒသမံ ဌာနံဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။
အက္ခောဘဏီ စ ဗိန္ဒု စ၊ အဗ္ဗုဒဉ္စနိရဗ္ဗုဒံ။
အဟဟံ အဗဗဉ္စေဝ၊ အဋဋဉ္စ သုဂန္ဓိကံ။
ဥပ္ပလံ ကုမုဒဉ္စေဝ၊ ပဒုမံ ပုဏ္ဍရိကံကထာ။
ကထာနံ မဟာကထာနံ၊ အသင်္ချေယျန္တိဘာသိတော။
ကမော ကစ္စာယနေ ဧသော၊ ပါဠိယာသော ဝိရုဇ္ဈတိ။
ပါဠိယန္တု ကမော ဧဝံ၊ ဝေဒိတဗ္ဗောနိရဗ္ဗုဒါ။
အဗဗံ အဋဋံ အဟဟံ၊ ကုမုဒဉ္စ သုဂန္ဓိကံ။
ဥပ္ပလံ ပုဏ္ဍရီကဉ္စ၊ ပဒုမန္တိ ဇိနောဗြဝိ။
(စာ-၂၅၆) အထာ ဟိ ဗြဟ္မသံယုတ္တေ ဘဂဝတာ -- "သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ ဝီသတိအဗ္ဗုဒါ နိရယာ၊ ဧဝမေကော နိရဗ္ဗုဒေါ နိရယော"တိ [သံ ၁-၁၅၃။] အာဒိနာ ဝီသတိ အဗ္ဗုဒါနိ ဧကံ နိရဗ္ဗုဒံဝုတ္တံ၊ တထာ ဝီသတိ နိရဗ္ဗုဒါနိ ဧကံ အဗဗံ၊ဝီသတိ အဗဗာနိ ဧကံ အဋဋံ၊ ဝီသတိ အဋဋာနိ ဧကံအဟဟံ၊ ဝီသတိ အဟတာနိ ဧကံ ကုမုဒံ၊ ဝီသတိကုမုဒါနိ ဧကံ သောဂန္ဓိကံ၊ ဝီသတိ သောဂန္ဓိကာနိဧကံ ဥပ္ပလံ၊ ဝီသတိ ဥပ္ပလာနိ ဧကံ ပုဏ္ဍရီကံ၊ဝီသတိ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဧကံ ပဒုမန္တိ။
အဋ္ဌကထာယမ္ပိ[သံ-ဋ္ဌ ၁-၂၀၀။] ပါဠိယာ အဝိရောဓေန အတ္ထော ဂဟိတော။ ကထံ? ဝဿဂဏနာပိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ [သံ-ဋီ ၁-၂၄၈။]။ ယထေဝ ဟိ သတံ သတသဟဿာနိကောဋိ ဟောတိ၊ ဧဝံ သတံ သတသဟဿကောဋိယော ပကောဋိနာမ ဟောတိ၊ သတံ သတသဟဿပကောဋိယော ကောဋိပကောဋိနာမ၊ သတံ သတသဟဿကောဋိပကောဋိယော နဟုတံ၊သတံ သတသဟဿနဟုတာနိ နိန္နဟုတံ၊ သတံ သတသဟဿနိန္နဟုတာနိဧကံ အဗ္ဗုဒံ၊ တတော ဝီသတိဂုဏံ နိရဗ္ဗုဒံ၊ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာပိ။ တေနာဝေါစုမှ "ပါဠိနယေန ပန အဗ္ဗုဒပရိယောသာနေဝီသတိဂုဏံ ကတွာ နိရဗ္ဗုဒါဒိကာ ယာဝ အသင်္ချေယျာဝေဒိတဗ္ဗာ"တိ။ ဧတ္ထ ပါဠိနယောယေဝသာရတော ပစ္စေတဗ္ဗော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အညာတဒုညာတာဒိဘာဝါဘာဝတော။
ဧတ္ထ သင်္ချာဂဏနာနံ နာနတ္တံ ဧတံဝေဒိတဗ္ဗံ- "မုဒ္ဓါ ဂဏနာ သင်္ချာန"န္တိ [ဒီ ၁-၁၀။] ပါဠိပ္ပဒေသေသု ဟိ မုဒ္ဓါတိ အင်္ဂုလိပဗ္ဗေသု သညံ ဌပေတွာကတာ ဟတ္ထမုဒ္ဓါ မုဒ္ဓါ နာမ ဂဏနာ၊ "ဣမသ္မိံ သဟဿ"န္တိ အာဒိနာ သညံ ကတွာ ဂဏနာတိ အတ္ထော။ ဂဏနာတိ အစ္ဆိန္ဒဂဏနာ၊ "ဧကံ ဒွေ"တိအာဒိနာ နဝန္တဝိဓိနာ နိရန္တရဂဏနာတိအတ္ထော။ သင်္ချာနန္တိ ပိဏ္ဍဂဏနာ။ သင်္ကလနပဒုပ္ပန္နာဒိနာ ပိဏ္ဍေတွာဂဏနာတိ အတ္ထော။ ယာယ ဟိ ခေတ္တံ ဩလောကေတွာဣဓ ဧတ္တကာ ဝီဟီ ဘဝိဿန္တိ၊ ရုက္ခံ
(စာ-၂၅၇) ဩလောကေတွာ ဣဓ ဧတ္တကာနိ ဖလာနိ ဘဝိဿန္တိ၊အာကာသံ ဩလောကေတွာ ဣမေ အာကာသေ သကုဏာ ဧတ္တကာနာမ ဘဝိဿန္တီတိ ဇာနန္တီတိ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၉၀။]။
၈၃၄။ ဏဝတံ ဏော လောပံ။ ဏကာရဝန္တာနံ တေသံ ပစ္စယာနံ ဏော လောပမာပဇ္ဇတိ၊ ဂေါတမော၊ဝါသေဋ္ဌော၊ ဝေနတေယျော ဣစ္စာဒိ။
၈၃၅။ ဟီဠနာနုကမ္ပခုဒ္ဒကကုစ္ဆိတသကတ္ထေသုကော။ တတ္ထ ဟီဠနတ္ထေ -- မုဏ္ဍကော၊ သမဏကော [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၇။]၊ ဣတ္ထိကာ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၇၆။] ဣစ္စာဒိ။ အနုကမ္ပတ္ထေ -- ပုတ္တကော [ထေရီ-ဋ္ဌ-၂၇၅။]၊ ကုမာရကော ဣစ္စာဒိ။ ခုဒ္ဒကတ္ထေ -- ဂါမကော၊ ရထကော [ဒီ ၁-၆။ ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၈၃။]၊ ဓနုကံ [ဒီ ၁-၆။ ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၈၃။]၊ နင်္ဂလကံ ဣစ္စာဒိ။ ကုစ္ဆိတတ္ထေ -- ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ ဝိနီလကံ [ဒီ ၂-၂၃၅။] ဣစ္စာဒိ။ သကတ္ထေ -- ဟီနကော၊ ပေါတကော ဣစ္စာဒိ။
၈၃၆။ ဧကာဒိတော ဝိဘာဂေဓာ။ ဧကေန ဝိဘာဂေန ဧကဓာ၊ ဒွီဟိ ဝိဘာဂေဟိဒွိဓာ၊ ဧဝံ ဒွေဓာ၊ ဒုဝိဓာ၊ တီဟိ ဝိဘာဂေဟိတိဓာ၊ တေဓာ ဝါ၊ ဧဝံ စတုဓာ၊ ပဉ္စဓာ ဣစ္စာဒိစ, ကတိဓာ၊ ဗဟုဓာတိ စ။
၈၃၇။ ဧကဒွီဟိ ဇ္ဈော။ ဧကဒွီဟိ ဇ္ဈပစ္စယော ဟောတိ ဝိဘာဂတ္ထေ၊ဧကဓာ ကရောတိ ဧကဇ္ဈံ၊ ဧကတော ကရောတီတိ အတ္ထော [မ-ဋ္ဌ ၂-၂၇၅။]။ ဒွိဓာ ကရောတိ ဒွိဇ္ဈံ၊န ဒွိဓာဝစနံ ဧတေသန္တိ အဒွိဇ္ဈဝစနာ၊ ဗုဒ္ဓါ [ခု ၄-၃၁၅။]။
၈၃၈။ အာကာရ ပကာရ ဝိဘာဂကေဝလတတိယတ္ထေသု သော။ အာကာရတ္ထေ ပကာရတ္ထေ ဝိဘာဂတ္ထေ တေဟိ အာကာရာဒီဟိဝဇ္ဇိတေ အသမ္မိဿေ တတိယတ္ထေ စ သောဣတိ ပစ္စယော ဟောတိ။ တေသု အာကာရတ္ထေ -- သဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗသော [ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၃၂၂။] ဣစ္စာဒိ။ ပကာရတ္ထေ -- ဗဟူဟိ ပကာရေဟိ
(စာ-၂၅၈) ဗဟုသော ဣစ္စာဒိ။ ဝိဘာဂတ္ထေ -- သုတ္တဝိဘာဂေန သုတ္တသော [အံ-ဋ္ဌ ၃-၇၀။] ဣစ္စာဒိ။ ကေဝလတတိယတ္ထေ -- ဥပါယေန ဥပါယသော၊ ဟေတုနာ ဟေတုသော [အံ-ဋ္ဌ ၃-၁၃၆။]၊ တင်္ခဏေနေဝ ဌာနသော [ပေတ-ဋ္ဌ-၁၇]။ ဉာယေန ယောနိသော ဣစ္စာဒိ။
၈၃၉။ လဟုတော သကတ္ထေ သ။ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနိ အပ္ပမတ္တကာနိ ဩရမတ္တကာနိလဟုသာနိ လဟုသမ္မတာနိ [အဘိ ၂-၂၅၆။]။ ဧတ္ထ စ လဟူနိ ဧဝ လဟုသာနိ၊ လဟုကာနီတိအတ္ထော [အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၃၂၇။]။ "လောမသာနိ ဗြဟာနိ စာ"တိ [ခု ၅-၆၈။] ဧတ္ထ ပန လောမာ သေန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိလောမသာနီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။
၈၄၀။ ဒွိတော ဠှကော ဘာဝေ။ ဘာဝတ္ထေ ဒွိသဒ္ဒတော ဠှကပစ္စယော ဟောတိ၊ ဒွေဘာဝေါ ဒွေဠှကံ [မ-၃-၃၂။]၊ ဒွေဠှကဇာတော။
၈၄၁။ ပစ္စယတောပိ ပစ္စယော။ ပစ္စယတောပိ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၄၂။ နီယာတော ယုသ္မာ ဏိယော။ နီပုဗ္ဗာယ ယာဓာတုယာ ယော ယုပစ္စယော ပုဗ္ဗေ ပရော၊ တတော ဏိယပစ္စယော ဟောတိ။ နိယျာတီတိ နီယာနိယော [မူလဋီ ၁-၅၅။]။ သော ဧဝ နီကာရဂတဿ ဤကာရဿ ရဿတ္တံ, ယကာရဿ စ ဒွိတ္တံ ကတွာ ဒုတိယဿပန ယကာရဿ ကကာရံ ကတွာ "နိယျာနိကော"တိ ဘဝတိ။ တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋီကာယံ "နိယျာတီတိ နိယာနိယန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဤကာရဿ ရဿတ္တံ, ယကာရဿ စ ကကာရံ ကတွာ 'နိယျာနိက'န္တိ ဝုတ္တ"န္တိ ဝတွာ "နိယျာတိ ဧတေနာတိ ဝါ နိယျာနံ၊ နိယျာနမေဝနိယျာနိကံ ဝေနယိကော ဝိယ၊ ဧတ္ထ 'နေယာနိက'န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣကာရဿ ဧကာရတ္တံ အကတွာ ဝုတ္တ"န္တိ[မူလဋီ ၁-၅၅။] ဝုတ္တံ။
(စာ-၂၅၉) ၈၄၃။ တဝတော တဿေဒမိစ္စတ္ထေ ဣယော တဿရောစု။ တဿ ဣဒံ ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ တဝသဒ္ဒတော ဣယပစ္စယော ဟောတိ၊ တကာရဿ သရော စ ဥကာရော ဟောတိ။ တဝ ဣဒံ သန္တကန္တိတုဝိယံ။ ဣမဿ ပန အတ္ထဿ ဇယဒိသဇာတကေ "န ကမ္မုနာ ဝါ ဝစသာ စ တာတ၊ အပရာဓိတောဟံတုဝိယံ သရာမီ"တိ[ခု ၅-၃၆၇။] ဂါထာ သာဓိကာ။ တတ္ထ အပရာဓိတောတိ အပရာဓံ ဣတောတိဆေဒေါ၊ တုဝိယန္တိ တဝ ဧသောတိ တုဝိယော၊ တံ တုဝိယံ။ "အပရာဓ"န္တိ ဣမိနာ တုလျာဓိကရဏံ။ တေနာဟု အဋ္ဌကထာယံ "တုဝိယန္တိ တဝ သန္တက"န္တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၂၇]။ တဝ သန္တကန္တိ စ ဣမိနာ တုဝိယသဒ္ဒဿ တဒ္ဓိတန္တတ္တံ ဝိဘာဝေတိ၊ "သူကရဿ ဣဒံ မံသ"န္တိ ဝစနေန "သောကရ"န္တိ ပဒဿ တဒ္ဓိတန္တတ္တံဝိယ။ ယထာ ဟိ "သောကရံ မံသ"န္တိ ဝုတ္တေ သူကရမံသန္တိ အတ္ထော ဘဝတိ၊ဧဝမေဝံ "တုဝိယော အပရာဓော"တိ ဝုတ္တေ တဝ အပရာဓောတိ အတ္ထော ဘဝတိ။တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော -- "တာတ အဟံ ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ ကမ္မတော ဝါ ဝစိတောဝါ ကိဉ္စိ မမ အပ္ပိယံ အပရာဓံ နဿရာမီ"တိ[ဇာတကဋ္ဌ ၅-၂၇-၈]။
၈၄၄။ သဗ္ဗနာမေဟိ ထာတတ္ထာပကာရဝစနေ။ သော ပကာရော တထာ၊ တံ ပကာရံတထာ၊ တေန ပကာရေန တထာ၊ ဧဝံ ယထာ၊ သဗ္ဗထာ၊ အညထာ၊ဣတရထာ၊ ဥဘယထာ၊ တေန ပကာရေန တတတ္ထာ၊ ဧဝံ ယတတ္ထာ၊အညတတ္ထာ။ ကေစိ ပန ဂရူ "သော ဝိယ ပကာရော တတတ္ထာ"တိအာဒိကံ နိဗ္ဗစနမိစ္ဆန္တိ၊ သဗ္ဗမေတံမနသိ ကာတဗ္ဗံ။ တတ္ထာပစ္စယော ပါဝစနေ အပ္ပသိဒ္ဓေါ၊ တ္တယုဂပစ္စယော ပသိဒ္ဓေါ၊ တံ ယထာ တထာဘာဝေါတထတ္တံ၊ ဧဝံ အညထတ္တံ ဣစ္စာဒိ။ ဧတ္ထ စ "ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတိ[အံ ၁-၁၅၀]။ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇတီ"တိ[ဒီ ၁-၁၆၅။] စ အာဒီနိ နိဒဿနာနိ ဘဝန္တိ။ တတ္ထ တထတ္တာယာတိ တထဘာဝါယာတိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၉၆။] အတ္ထော။
(စာ-၂၆၀) ၈၄၅။ ကိမိမေဟိ ထံ။ ကိံဣမဣစ္စေတေဟိ ထံပစ္စယော ဟောတိ ပကာရဝစနတ္ထေ။ ကောပကာရော ကထံ၊ ကံ ပကာရံ ကထံ၊ ကေန ပကာရေန ကထံ။ဧတ္ထ စ "ကထံ ဇာနေမု တံ မယံ"န္တိ[ခု ၆-၁၄၉။] နိဒဿနံ၊ အယံ ပကာရော ဣတ္ထံ၊ ဣမံပကာရံ ဣတ္ထံ။ ဧတ္ထ စ "ဣမံ ပကာရံ ဘူတော ပတ္တော အာပန္နောတိ ဣတ္ထမ္ဘူတော"တိ[သာရတ္ထ ၁-၂၁၄။] နိဗ္ဗစနံ နိဒဿနံ။ ဣမိနာ ပကာရေနဣတ္ထံ။ ဧတ္ထ စ "ဣတ္ထံ သုဒံ အာယသ္မာပုဠိနထူပိယော ထေရော ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိတ္ထာ"တိ[ခု ၄-၈၁။] နိဒဿနံ။ "ဣတ္ထန္နာမော[ဝိ ၃-၁၃၂။]၊ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော"တိ[ဝိ ၂-၁၇၈။] အာဒီသု ပန "တိဿော"တိ ဝါ "ဖုဿော"တိ ဝါ ဧဝံနာမံ ဧတဿာတိ ဣတ္ထန္နာမောတိ ဧဝံသဒ္ဒဿ ဣတ္ထမာဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နနု စ ဘော ဧဝံသဒ္ဒေါ အဗျယပဒံ။ ကထံ သော ဣတ္ထမိတိအာဒေသံ အရဟတီတိ? အရဟတိယေဝ၊ အဗျယဘူတာနံ အဓိအာဒီနံ အဇ္ဈာဒေသာဒိဒဿနတော တေသဉ္စ အဗျယဘာဝေါလိင်္ဂဝစနေဟိ အညထတ္တာဘာဝေါ, နာဒေသဝသေန။
၈၄၆။ ဧဝဿိတ္ထံ နာမေ။ ဧဝံသဒ္ဒဿ ဣတ္ထံအာဒေသော ဟောတိ နာမသဒ္ဒေ ပရေ။ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု။ နာမေတိ ကိံ? ဧဝံဂေါတ္တော[ဒီ ၁-၇၇]။
၈၄၇။ အသညောဂန္တာနံ သရာနံသဏေ ဝုဒ္ဓိ။ အသညောဂန္တာနံ သရာနံ ဝုဒ္ဓိဟောတိ သဏကာရပစ္စယေ ပရေ။ အဘိဓမ္မံအဓီတေ အာဘိဓမ္မိကော၊ ဝိနတာယ အပစ္စံ ဝေနတေယျောဣစ္စာဒိ။ အသညောဂန္တာနန္တိ ကိံ? ဘဂ္ဂဝေါ။
၈၄၈။ မာ ဝိအာကရဏာဒီသုယူနမာဂမော ဌာနေ။ ဝိအာကရဏသဂ္ဂါဒိသဒ္ဒါနံ ဣကာရုကာရာနံ မာ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ၊ တတြေဝ ဝုဒ္ဓိအာဂမောဟောတိ စ ဌာနေ။ ဧတ္ထ စ
(စာ-၂၆၁) ဧကာရောကာရဝုဒ္ဓိအာဂမော။ ဝေယျာကရဏိကော[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၀]။ သောဝဂ္ဂိကော ဣစ္စာဒိ။
၈၄၉။ နိပ္ပဇ္ဇတေ[နိပစ္စတေ(ဣ)]။ နိပ္ပဇ္ဇတေဣစ္စေတံ အဓိကာရတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၅၀။ ဗျာကရဏဿ သဏေ ဝိအာကရဏာတိ။ သဏကာရပစ္စယေ ပရေ ဗျာကရဏဿ သဒ္ဒဿ ဝိအာကရဏဣတိ ဗျာသရူပံ နိပ္ပဇ္ဇတေ။ဗျာကရဏံ ဇာနာတီတိ ဝေယျာကရဏော[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၀]၊ ဧဝံ ဝေယျာကရဏိကော။
၈၅၁။ သဂ္ဂဿ သုအဂ္ဂါတိ။ သဂ္ဂသဒ္ဒဿ သဏေ ပစ္စယေ သုအဂ္ဂဣတိ ဗျာသရူပံ နိပ္ပဇ္ဇတေ။ ရူပါဒီဟိ ပဉ္စဟိကာမဂုဏေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ၊ သဂ္ဂေ ဝိပါကဒါယကတ္တာ သဂ္ဂဿဟိတန္တိ သောဝဂ္ဂိကံ [ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၁၄၃။]၊ ဒါနံ။
၈၅၂။ နျာယဿ နိအာယာတိ။ နျာယသဒ္ဒဿ သဏေပစ္စယေ ပရေ နိအာယဣတိ ဗျာသရူပံ နိပ္ပဇ္ဇတေ။နျာယမဓီတေ နေယျာယိကော။
၈၅၃။ ဗျာဝစ္ဆဿ ဝိအာဝစ္ဆာတိ။ ဗျာဝစ္ဆဿ သဒ္ဒဿ သဏေ ပစ္စယေ ဝိအာဝစ္ဆဣတိ ဗျာသရူပံ နိပ္ပဇ္ဇတေ။ ဗျာဝစ္ဆဿ ပုတ္တောဝေယျာဝစ္ဆော။
၈၅၄။ ဒွါရဿ ဒုအရာတိ။ ဒွါရသဒ္ဒဿ သဏေ ပစ္စယေ ဒုအရဣတိ ဗျာသရူပံ နိပ္ပဇ္ဇတေ။ ဒွေ ကဝါဋာ အရန္တိဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဒွါရံ။ အထ ဝါ ပဝိသနဉ္စ နိက္ခမနဉ္စာတိဒွေ ကိစ္စာနိ အရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဒွါရံ၊ ဒွါရေနိယုတ္တော ဒေါဝါရိကော။
၈၅၅။ ဗျဂ္ဃဿ ဝိအဂ္ဃါတိ။ တစ္စမ္မဝါစိနော ဗျဂ္ဃသဒ္ဒဿ သဏေ ပစ္စယေ ဝိအဂ္ဃဣတိ ဗျာသရူပံ နိပ္ပဇ္ဇတေ။ ဗျဂ္ဃဿ ဣဒံ
(စာ-၂၆၂) စမ္မန္တိ ဗျဂ္ဃံ၊ ဗျဂ္ဃေန ပရိဝါရိတာ ရထာဝေယဂ္ဃါ၊ ဗျဂ္ဃစမ္မပရိဝါရိတာတိ အတ္ထော [ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၆၅]။ တထာ ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ --
"ကဒါ သု မံ အဿရထာ၊ သန္နဒ္ဓါဥဿိတဒ္ဓဇာ။
ဒီပါ အထောပိ ဝေယျဂ္ဃါ၊ သဗ္ဗာလင်္ကာရဘူသိတာ။
ယန္တံ မံ နာနုယိဿန္တိ၊ တံ ကုဒါသု ဘဝိဿတီ"တိ[ခု ၆-၁၆၆]။
၈၅၆။ အညေသမညာနိပိ။ ဣတော အညေသံ သဒ္ဒါနံ အညာနိပိ ဗျာသရူပါနိနိပ္ပဇ္ဇန္တေ။
၈၅၇။ ဣသုသဘာဒီသု ယူနမာတ္တံရိ ဌာနေ။ ဣသိဥသဘဣစ္စာဒိသဒ္ဒါနံ ဣဥဣစ္စေတေသံ အာတ္တံ ဟောတိ၊ ရိကာရာဂမော စ ဌာနေ ဟောတိ သဏေ ပစ္စယေ။ "ဣသိနော ဘာဝေါ အာရိသံျ။ ဣဏဿ ဘာဝေါ အာဏျံ။ဥသဘဿ ဣဒံ ဌာနန္တိ အာသဘံ။ ဥဇုနော ဘာဝေါ အာဇ္ဇဝ"န္တိ စ ဣဒံ အက္ခရစိန္တကာနံ ရုစိဝသေနဝုတ္တံ။ သောဂတမတဝသေန ပန "ဥဇုနော ဘာဝေါ အဇ္ဇဝေါ"တိ အာကာရော ရဿတ္တမာပဇ္ဇတိ၊ သော စ သဒ္ဒပုလ္လိင်္ဂတ္တံယေဘုယျေန, "ဂါရဝေါ စ နိဝါတော စာ"တိ[ခု ၁-၄။] ဧတ္ထ ဂါရဝသဒ္ဒေါ ဝိယ။ တထာ ဟိ "အဇ္ဇဝေါ စ မဒ္ဒဝေါ စာ"တိ[အံ ၁-၉၃။ အဘိ ၁-၁၅။] ပါဠိ ဒိဿတိ၊ အပ္ပကဝသေန ပန "အဇ္ဇဝံ ဂါရဝံ မဒ္ဒဝ"န္တိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒိဿတိ။
၈၅၈။ အာဒိမဇ္ဈုတ္တရသရာနံကွစိ ဒီဃရဿတ္တံ။ တတ္ထ အာဒိဒီဃော တာဝ -- ပါကာရော၊ နီဝါရော၊ ပါသာဒေါ ဣစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေဒီဃော -- မဟာကရုဏာယ နိယုတ္တော, အာကရော ဝါ မဟာကာရုဏိကော[ဝဇိရ-ဋီ ၅၈]။ အင်္ဂမာဂဓိကော ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရဒီဃော -- အဉ္ဇနာ ဂိရီ၊ ကောဋရာ ဝနံ၊ တာလာဝတ္ထုကတာ[အံ ၂-၇၄။ ဝိ ၁-၄။] ဣစ္စာဒိ။ အယံ သဘာဝဒီဃတာ နာမ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတိ [ဒီ ၂-၂၀၅။ ဒီ ၃-၁၆၀]။ ဒရိတော ပဗ္ဗတာတောဝါ[ခု ၆-၁၅၀]။ ပဠိနာ
(စာ-၂၆၃) ဇမ္ဗုဒီပါတော၊ ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၅၄]။ အယံ ဆန္ဒဒီဃတာ နာမ။ နနု စ ဘော "ပဗ္ဗတာတော ဝါ"တိ အဝတွာ "ပဗ္ဗတမှာ"တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ "ဇမ္ဗုဒီပါတော"တိ အဝတွာ "ဇမ္ဗုဒီပမှာ"တိ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကသ္မာ ပန သဗ္ဗညုနာ ဘဂဝတာစ တံသာဝကေဟိ စ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ, ပညာစက္ခုနာ ဂါထာဝိသယေ ပစုရဇနေနဧဒိသံ ဝေါဟာရဘေဒံ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ။လောကဝေါဟာရေသု ဟိ အတိဝိယ ကုသလော သတ္ထာ၊တဒနုဂါ စ သာဝကာ။ တသ္မာ ယံ တေဟိ ဝုတ္တံ၊ တံတထေဝ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ ဟောတီတိ။
နနု စ ဘော "ဒရိတော ပဗ္ဗတာတော ဝါ"တိ ဣဒံ ဗောဓိသတ္တေန ဝုတ္တံ, န ဘဂဝတာတိ? တန္န၊ အတ္ထော ဟိ ဗောဓိသတ္တေန ဝုတ္တော၊ တံပန ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓဘူတေန ဘဂဝတာ အတ္ထော စ ပါဠိစ ဝုတ္တာ။ တထာ ဟိ ဘဂဝတာ ဇာတကေသု သုနခသိင်္ဂါလာဒီဟိဝုတ္တံ ဝစနတ္ထံ ဂဟေတွာ ဂါထံ ဗန္ဓိတွာ "သုနခေါ ဂါထမာဟာ"တိအာဒိနာ ဒေသနာ ကတာ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၂၂၆]။ န ဟိ သုနခသိင်္ဂါလာဒီနံ ဂါထာဗန္ဓနေ သမတ္ထတာအတ္ထိ၊ တသ္မာ ဗောဓိသတ္တေန ဝုတ္တဝစနမ္ပိ ဘဂဝတာဝုတ္တဝစနမေဝ။ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဘာသိတေ အပနေတဗ္ဗံနာမ နတ္ထိ။ န ဟိ တထာဂတာ ဧကဗျဉ္ဇနမ္ပိ နိရတ္ထကံဝဒန္တိ၊ သာဝကာနံ ပန ဒေဝတာဒီနဉ္စ ဘာသိတေအပနေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ တံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရာ အပနယိံသု။ပက္ခိပိတဗ္ဗံ ပန သဗ္ဗတ္ထာပိ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ယံပက္ခိပိတုံ ယုတ္တံ၊ တံ ပက္ခိပိံသုယေဝ။ ကိံပန တန္တိ? "တေန သမယေနာ"တိ ဝါ, "တေန ခေါ ပန သမယေနာ"တိ ဝါ, "အထ ခေါ"တိ ဝါ, "ဧဝံ ဝုတ္တေ"တိ ဝါ, "ဧတဒဝေါစာ"တိ ဝါ ဧဝမာဒိကံ သမ္ဗန္ဓဝစနမတ္တံ။တတ္ထ အာဒိရဿော -- ပဂေဝ ဣစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေရဿော -- သုမေဓသော ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရရဿော -- ဂေါတြဘု၊ သုခကာရိ ဒါနံ ဣစ္စာဒိ။ အယံ သဘာဝရဿတာ နာမ။ သုညာဂါရေ ဝ
(စာ-၂၆၄) ဘိက္ခဝေါ[သံ ၁-၂၂၂]။ ယံကိဉ္စိ ယိဋ္ဌံ ဝ ဟုတံဝ လောကေတိ[ခု ၁-၂၉၊ ၃၅]။ အယံ ဝုတ္တိရဿတာ နာမ။
၈၅၉။ တေသု ဝုဒ္ဓိလောပါဂမဝိကာရဝိပရီတာဒေသာစ။ တေသု အာဒိမဇ္ဈုတ္တရေသု ဇိနဝစနာနုပရောဓေနကွစိ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ၊ ကွစိ လောပေါ ဟောတိ၊ကွစိ အာဂမော ဟောတိ၊ ကွစိ ဝိကာရော ဟောတိ၊ကွစိ ဝိပရီတော ဟောတိ၊ ကွစိ အာဒေသော ဟောတိ။တတ္ထ အာဒိဝုဒ္ဓိ တာဝ -- အာဘိဓမ္မိကော ဣစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေဝုဒ္ဓိ -- သုခသေယျံ[ခု ၅-၉၆။] ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရဝုဒ္ဓိ -- ကာလိင်္ဂေါ [ခု ၅-၂၆၄။] ဣစ္စာဒိ။ အာဒိလောပေါ -- တာလီသံ ဣစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေလောပေါ -- ကတ္တုကာမော ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရလောပေါ -- ဘိက္ခု ဣစ္စာဒိ။ အာဒိအာဂမော -- ဒုဘတော ဝနဝိကာသေ [ခု ၆-၃၁၈။] ဣစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေအာဂမော -- သမဏမစလော [ဒီ ၃-၁၉၄။ အံ ၁-၃၉၉]။ ဧတဒတ္ထာ ကထာ[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၇၈။] ဣစ္စာဒိ။ ဧတ္ထ စ သမဏမစလောတိ သမဏော စ သော အစလောစာတိ သမဏမစလော၊ သမဏာစလောတိ အတ္ထော[ဒီ-ဋ္ဌ ၃-၂၀၈။ အံ-ဋ္ဌ ၂-၃၂၂]။
နနု စ ဘော မစလသဒ္ဒဿ စောရေ ဝတ္တနတော "သမဏမစလော"တိ ဣဒံ အသောဘနတ္ထံ ဝိယ ဒိဿတီတိ? တန္န, ဧတ္ထ မကာရဿ နိရတ္ထကတ္တာ အစလသဒ္ဒသမီပေ ဌိတမတ္တတ္တာ စ အစလသမဏသ္မိံယေဝ သမဏမစလသဒ္ဒဿ နိရူဠှတ္တာ စ။ တထာဟိ "သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ၊ လောကသမ္မုတိကာရဏ"န္တိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၃၁၆။ သံ-ဋ္ဌ ၂-၇၂။ အံ-ဋ္ဌ ၁-၇၄။ ဣတိဝုတ္တက-ဋ္ဌ-၇၉။] ဝုတ္တံ၊ ဣဒဉ္စ လောကဝေါဟာရကုသလေနဘဂဝတာ ကတံ သင်္ကေတဝစနံ "သမဏမစလော"တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုဝိဒိတသောဘနတ္ထံ၊ယထာ ပန "အဿဒ္ဓေါ အကတညူ စာ"တိ[ခု ၁-၂၇။] ဂါထာယံ အဿဒ္ဓအကတညု-
(စာ-၂၆၅) သန္ဓိစ္ဆေဒဟတာဝကာသဝန္တာသပဒါနိ သောဘနတ္ထာနိဘဝန္တိ၊ တထာ "သမဏမစလော"တိ ဣဒမ္ပိ သောဘနတ္ထမေဝ ဟောတိ, န အသောဘနတ္ထံ။
"ယံ သုဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏေန၊ဒေဝေါ ဒေဝေန မန္တယေ။
ကိံ တတ္ထ စတုမဋ္ဌဿ၊ ဗိလံ ပဝိသ ဇမ္ဗုကာ"တိ [ခု ၅-၄၈။]
ဣမသ္မိံ ပန ဇာတကေ စတုမဋ္ဌဿာတိ ဗျဉ္ဇနံ သောဘနံ, အက္ခရတ္ထော အသောဘနော နိန္ဒာဝစနတ္တာ။ ဥပသာလကဇာတကေ စ "နတ္ထိ လောကေ အနာမတ"န္တိ[ခု ၅-၄၁။] ဧတ္ထ န အမတံ အနာမတန္တိ အနာမတသဒ္ဒေန မတဋ္ဌာနဘူတဿ ဝစနတ္တာအမတမဟာနိဗ္ဗာနေ ဒိဗ္ဗာဟာရေ စ ပဝတ္တနဝသေနအမတန္တိ သောဘနဗျဉ္ဇနံ အသောဘနတ္ထံ ဇာတံ။ လောကသ္မိဥှိလောကိယာ အဝမင်္ဂလဘူတမ္ပိ အတ္ထံ ဝါ ဝစနံ ဝါမင်္ဂလဝစနပဋိသံယုတ္တံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ သုသာနေ "အမတ"န္တိ အယံ ပညတ္တိ ဝိယ, အင်္ဂါရဝါရေ "မင်္ဂလဝါရော"တိ သမ္မုတိ ဝိယ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
တတ္ထ ဥတ္တရအာဂမော -- ဝေဒလ္လမိစ္စာဒိ။ အာဒိဝိကာရော -- အာရိသျံ၊ အာသဘမိစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေဝိကာရော -- ဝရာရိသျမိစ္စာဒိ။ ဥတ္တရဝိကာရော -- ယာနိ တာနိ ဣစ္စာဒိ။ အာဒိဝိပရိတော -- ဥညာတံ၊ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော[သံ ၁-၆၈။]။ ဦဟတော [ဥဟတော (သီ၊က)] ရဇော ဣစ္စာဒိ။ ဧတ္ထ စ ဥညာတန္တိ ပဌမံ အဝသဒ္ဒဿ ဩကာရာဒေသော ပစ္ဆာ ဩကာရဿ ဥကာရာဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တထာ ဦဟတောတိ [ဥဟတောတိ(သီ၊က)] ဧတ္ထ ဩကာရဿ ဦကာရာဒေသော[ဥကာရာဒေသော(သီ၊က)]။ မဇ္ဈေဝိပရိတော -- သမူဟတော ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရဝိပရိတော -- ဒိဂု ဣစ္စာဒိ။ အာဒိအာဒေသော -- ယူနံ ဣစ္စာဒိ။ မဇ္ဈေအာဒေသော -- နျာယောဂေါ ဣစ္စာဒိ။ ဥတ္တရအာဒေသော -- သဗ္ဗသေယျော၊ သဗ္ဗသေဋ္ဌော၊ စိတ္တမိစ္စာဒိ။ဧတ္ထ ဂရူ[နျာသ၊ ၄၀၄-သုတ္တံ။] "အာဒေသော ပဌမာနိဒ္ဒိဋ္ဌော"တိ ဝဒန္တိ၊ ဝိကာရော
(စာ-၂၆၆) "ဒုတိယာနိဒ္ဒိဋ္ဌော"တိ, "ဝိပရိတော နာမ ဩကာရဿ ပေါရာဏိကာ သညာ"တိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန --
"အညဿ အညထာဘာဝေါ၊ သညောဂဿစ ဧကတာ။
သညောဂဘာဝေါ စေကဿ၊ ဝိကာရောတိပဝုစ္စတီ"တိ --
ဝဒန္တိ၊ အပရေ ပန --
"ရဿဘာဝေါ စ ဒီဃဿ၊ အထောရဿဿ ဒီဃတာ။
သညောဂဘာဝေါ စေကဿ၊ သညောဂဿ စဧကတာ။
ဗျဉ္ဇနာနံ သရတ္တဉ္စ၊ အညဗျဉ္ဇနတာပိစ။
သရဿ စညဿရတာ၊ ဝုစ္စတေ ဝိပရီတတာ"တိ --
ဝဒန္တိ။ ဧတေသံ တိဏ္ဏမာစရိယာနံတယော ဝါဒါ အညမညဝိရောဓမာပဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ ဝိသုံဝိသုံ သလ္လက္ခဏီယမိဒံ ဌာနံ။
၈၆၀။ အယုဝဏ္ဏာနမာယောဝုဒ္ဓီ အဝုဒ္ဓီ စ။ အကာရဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာနံ အာဧဩဝုဒ္ဓိယော ဟောန္တိ အဝုဒ္ဓိယောစ။ အာဘိဓမ္မိကော၊ ဝေနတေယျော၊ ဩဠုမ္ပိကော၊အဘိဓမ္မိကော၊ ဝိနတေယျော၊ ဥဠုမ္ပိကော ဣစ္စာဒိ။
၈၆၁။ ဝသိဋ္ဌာဒီသု သဏေ နိစ္စာဝုဒ္ဓိ။ ဝါသေဋ္ဌော၊ ဗာလဒေဝေါ ဣစ္စာဒိ။
၈၆၂။ ဝိနတာဒီသု အနိစ္စာ။ ဝိနတာဒီသု သဏကာရပစ္စယေပိ ပရေ ဝုဒ္ဓိ အနိစ္စာ။ ဝေနတေယျော၊ဝိနတေယျော၊ ကာရုညကော ဣစ္စာဒိ။
၈၆၃။ န ဝုဒ္ဓိ နီလာဒီသု။ နီလာဒီသု သဏကာရပစ္စယေပိ ပရေ ဝုဒ္ဓိ န ဟောတိ။ နီလဝတ္ထံအဿ ဘဏ္ဍံ နီလဝတ္ထိကော [ခု ၅-၁၁၅]၊ ဧဝံ ပီတဝတ္ထိကော။ နီလာဒီသူတိ ကိံ? ပေဋကောပဒေသော [ခု ၁၀-၁၆၇]။
(စာ-၂၆၇) ၈၆၄။ ဝိစိတြာ တဒ္ဓိတဝုတ္တိ။ နာနာပစ္စယေသု ဧကသ္မိမ္ပိ သမာနေ ပစ္စယေနာနာအတ္ထေသု ဝတ္တနတော တဒ္ဓိတာနံ ဝုတ္တိ နာမဝိစိတြာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
မာဒိသာနံ အဝိသယော၊ ဂမ္ဘီရောတဒ္ဓိတော နယော။
တသ္မာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန၊ န တံ သက္ကောမိဘာသိတုံ။
ပဋိသမ္ဘိဒပတ္တာနံ၊ အရဟန္တာနမေဝသော။
ဝိသယော ဟောတိ တံ တသ္မာ၊ သက္ကစ္စံသမ္ပဋိစ္ဆထ။
ဝိဝိဓနယဝိစိတြတဒ္ဓိတံ နာမကပ္ပံ။
သုဝိပုလသုခုမတ္ထံ သံသယစ္ဆေဒကာရိံ။
နရဝရဝစနတ္ထေ ပါဋဝံ ပတ္ထယာနော၊
အဝိကလသတိပညော ကော နု ပေါသောန သိက္ခေ။
ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ တဒ္ဓိတကပ္ပေါ နာမ စတုဝီသတိမောပရိစ္ဆေဒေါ။
၆-အာချာတကပ္ပ
ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ၊ သဒ္ဓမ္မေ ဗုဒ္ဓဘာသိတေ။
ကောသလ္လတ္ထာယ သောတူနံ၊ ကပ္ပမာချာတသဝှယံ။
တတ္ထ ကြိယံ အက္ခာယတီတိ အာချာတံ၊ ကြိယာပဒံ။
၈၆၅။ ပုဗ္ဗာနိ ဝိဘတ္တီနံဆ ပရဿပဒါနိ။ ဝတ္တမာနာဒီနံ ဝိဘတ္တီနံယာနိ ယာနိ ပုဗ္ဗကာနိ ဆ ပဒါနိ၊ တာနိ တာနိပရဿပဒါနိ နာမ။ တိ အန္တိ၊ သိ ထ၊ မိ မ။
၈၆၆။ ပရာနိ အတ္တနောပဒါနိ။ တေ အန္တေ၊ သေ ဝှေ၊ ဧ မှေ။
(စာ-၂၆၈)၈၆၇။ ဒွေ ဒွေ ပဌမမဇ္ဈိမုတ္တမပုရိသာ။ တိ အန္တိဣတိ ပဌမပုရိသာ။ သိ ထဣတိ မဇ္ဈိမပုရိသာ။ မိ မဣတိ ဥတ္တမပုရိသာ၊ တထာ တေ အန္တေဣတိ ပဌမပုရိသာ။ သေ ဝှေဣတိ မဇ္ဈိမပုရိသာ။ ဧ မှေဣတိ ဥတ္တမပုရိသာ။ ဝတ္တမာနဝသေနေတံဝုတ္တံ။ သေသာသုပိ အယံ နယော နေတဗ္ဗော။
၈၆၈။ ဧကာဘိဓာနေ ပရောပုရိသော။ သော စ ပစတိ, တွဉ္စ ပစသိ, တုမှေ ပစထ။ အထ ဝါ တွဉ္စ ပစသိ, သော စ ပစတိ, တုမှေ ပစထ။ သော စ ပစတိ, တွဉ္စ ပစသိ, အဟဉ္စ ပစာမိ, မယံ ပစာမ။ အထ ဝါ အဟဉ္စ ပစာမိ, တွဉ္စ ပစသိ, သော စ ပစတိ မယံ ပစာမ။ ဧဝံ သေသာသု ဝိဘတ္တီသု ပရော ပုရိသော ယောဇေတဗ္ဗော။ ဧကာဘိဓာနေတိ ကိမတ္ထံ? "သော ပစတိ, တွံ ပစိဿသိ, အဟံ ပစိ"န္တိ ဧတ္ထ ဘိန္နကာလတ္တာ "မယံ ပစိမှာ"တိ န ဘဝတီတိ ဒဿနတ္ထံ။
၈၆၉။ နာမေ ပယုဇ္ဇမာနေပိတုလျာဓိကရဏေ ပဌမော။ သော ဂစ္ဆတိ၊ ပိသဒ္ဒေန အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိဝါ[ခု ၁-၁၃]။ တုလျာဓိကရဏေတိ ကိံ? တေန ဟညသေ တွံ ဒေဝဒတ္တေန။
၈၇၀။ တုမှေ မဇ္ဈိမော။ တုမှေ ပယုဇ္ဇမာနေပိ အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိတုလျာဓိကရဏေ မဇ္ဈိမပုရိသော ဟောတိ။ တွံယာသိ၊ တုမှေ ယာထ၊ ယာသိ၊ ယာထ။ တုလျာဓိကရဏေတိ ကိံ? တယာ ပစိယတေ ဘတ္တံ။
၈၇၁။ အမှေ ဥတ္တမော။ အမှေ ပယုဇ္ဇမာနေပိ အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေဥတ္တမပုရိသော ဟောတိ။ အဟံ ယဇာမိ၊ မယံ ယဇာမ၊ယဇာမိ၊ ယဇာမ။ တုလျာဓိကရဏေတိ ကိံ? မယာ ဣဇ္ဇတေ ဗုဒ္ဓေါ။
(စာ-၂၆၉) ၈၇၂။ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကာလေ ဝတ္တမာနာ။ ကာလေတိ စေတ္ထ ကြိယာ အဓိပ္ပေတာ။ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ[ခု ၁-၃။ အံ ၁-၁]။
၈၇၃။ တံသမီပေ'တီတေ။ တဿ ပစ္စုပ္ပန္နဿ ကာလဿသမီပေ တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော အတီတေ ကာလေ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိဟောတိ။ ကုတော နု တွံ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆသိ[သံ ၁-၉၀]။ ဧတ္ထ စ အာဂန္တွာ နိသိန္နော သောဘိက္ခူတိ[သံ ၁-၉၀။] ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
၈၇၄။ ယာဝပုရေပုရာယောဂေ'နာဂတေ။ ယာဝပုရေပုရာဣစ္စေတေသံ နိပါတာနံယောဂေ အနာဂတေ ကာလေ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ယာဝဒေဝ အနတ္ထာယ၊ ဉ တ္တံ ဗာလဿ ဇာယတိ[ခု ၁-၂၃]။ ပုရေ အဓမ္မော ဒိပ္ပတိ[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၆]။ ဒန္တေ ဣမေ ဆိန္ဒ ပုရာ မရာမိ[ခု ၅-၃၇၅]။ ပုရာ ဝဿတိ ဒေဝေါ။
၈၇၅။ ဧကံသာဝဿမ္ဘာဝိယာနိယမတ္ထေသု။ ဧကံသတ္ထေ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထေ အနိယမတ္ထေ စ ဣစ္စေတေသွတ္ထေသုအနာဂတေ ကာလေ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ ဧကံသတ္ထေ တာဝ -- နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ၊ နတ္ထိ မေ ဧတ္ထ သံသယော [ခု ၆-၁၇၇]။ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထေ -- ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ[ခု ၄-၃၁၅]။ အနိယမတ္ထေ -- မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိဝါ[ခု ၁-၁၃]။ ဧတ္ထ ဟိ ကာလနိယမော နကတော ကာလသာမညေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္တမာနဝစနဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ၊တေန "အဘာသိ ဝါ အကာသိ ဝါ ဘာသိဿတိဝါ ကရိဿတိ ဝါ"တိ အတ္ထောပိ ဝုတ္တောဟောတိ။
၈၇၆။ မတန္တရေ ကဒါကရဟီနံယောဂေ ဝါ။ ဂရူနံ မတန္တရေ ကဒါကရဟိဣစ္စေတေသံ ယောဂေ အနာဂတေကာလေ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ ဝါ။ ကဒါ ဂစ္ဆတိ၊ကရဟိ ဂစ္ဆတိ။ ဝါတိ ကိံ? ကဒါ ဘန္တေ ဂမိဿတိ၊ ကရဟိဂမိဿတိ။
(စာ-၂၇၀) ၈၇၇။ နနုမှိ ပုဋ္ဌပဋိဝစနေတီတေ စ။ ဂရူနံ မတန္တရေ နနုသဒ္ဒူပပဒေ ပဥှပုဗ္ဗကေ ပုဋ္ဌပဋိဝစနေ အတီတေစ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ အကာသိ ကဋံ ဒေဝဒတ္တ၊နနု ကရောမိ ဘော။ ပုဋ္ဌပဋိဝစနေတိ ကိံ? အကာသိ ကဋံ ဒေဝဒတ္တော။
၈၇၈။ နနူသု စ ဝါ။ ဂရူနံ မတန္တရေ နသဒ္ဒေန နုသဒ္ဒေန စောပပဒေ ပုဋ္ဌပဋိဝစနေအတီတေ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ ဝါ။ အကာသိကဋံ ဒေဝဒတ္တ၊ န ကရောမိ ဘော၊ နာကာသိံ ဝါ၊ အဟံနု ကရောမိ၊ အဟံ နွကာသိံ။
၈၇၉။ အတ္ထပ္ပကာသနသမတ္ထေစ။ အတ္ထပ္ပကာသနသမတ္ထေ အတီတေ ကာလေ စဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ ဘယံ တဒါ န ဘဝတိ[ခု ၄-၃၁၄]၊ ဘယံ တဒါ နာဟောသီတိ အတ္ထော။သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန ပဉ္စမီဝိသယေ အာသီသာယံ "ဇယန္တု သန္တော"တိ ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ "ဇယန္တိ သန္တော"တိ ဝတ္တမာနာဝစနမိစ္ဆန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံသာသနဿ အနနုရူပတ္တာ။ န ဟိ သာသနေ "ဇယတူ"တိ ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ "ဇယတီ"တိ ပဒံ ဒိဿတိ။ "ဇယတု ဘဝံ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ"တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၇-၂၅၁] ပန ဒိဿတိ၊ ယထာ စ မာယောဂေ မဇ္ဈိမပုရိသဋ္ဌာနေ ပဌမပုရိသောဟောတိ "မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇာ"တိ[ခု ၆-၂၁၂]။ န တထာ အာသီသာယံ ပဉ္စမီဝိသယေ ဝတ္တမာနာဝစနံဒိဿတိ၊ တသ္မာ တံ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။
၈၈၀။ အာဏတျာသိဋ္ဌက္ကောသသပထယာစနဝိဓိနိမန္တနာမန္တနာဇ္ဈိဋ္ဌသမ္ပုစ္ဆနပတ္ထနာသုပဉ္စမီ။ အာဏတ္တိယံ အာသိဋ္ဌေ အက္ကောသေသပထေ ယာစနေ ဝိဓိမှိ နိမန္တနေ အာမန္တနေ အဇ္ဈိဋ္ဌေသမ္ပုစ္ဆနေ ပတ္ထနာယံ ဣစ္စေတေသွတ္ထေသု အနုတ္တကာလေပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ တတြ အာဏတ္တီတိ အာဏာပနံ အာဏတ္တိ၊ သာ ဧဝသဒ္ဒသတ္ထေ "နိယောဂေါ"တိ[ကာသိကာ၊ ၃၊ ၃၊ ၁၆၁။]
(စာ-၂၇၁) နာမံ ဝုတ္တံ၊ နိယောဂေါ စ နာမ အနာဒရပုဗ္ဗကော သဒ္ဒသတ္ထေ အဓိပ္ပေတော၊ဣဓ ပန အနာဒရပုဗ္ဗကော ဝါ ဟောတု အာဒရပုဗ္ဗကောဝါ၊ ဥဘယထာပိ အာဏတ္တိလက္ခဏော နိယောဂေါ အဓိပ္ပေတော၊တိဿံ အာဏတ္တိယံ -- ဂါမံ ဂစ္ဆတု၊ ပဗ္ဗာဇေန္တု ဟနန္တု ဝါ[ခု ၆-၃၁၆]။ ဝင်္ကေ ဝဿတု ပဗ္ဗတေ[ခု ၆-၃၁၄]။ ဓမ္မံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမိ၊တံ သုဏာထ [မ ၃-၃၂၇။] ဣစ္စာဒိ။ အာသီသနံ အာသိဋ္ဌံ၊ ဣစ္ဆိတဗ္ဗဿ အတ္ထဇာတဿပတ္ထနာ၊ တသ္မိံ အာသိဋ္ဌေ -- သုခံ တေ ဟောတု၊ အရောဂါ သုခိတာဟောထ[အံ ၁-၂၉၉]။ ဒီဃာယုကော ဟောတုအယံ ကုမာရော[သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၂၃၂။] ဣစ္စာဒိ။ အက္ကောသနံ အက္ကောသော၊တသ္မိံ အက္ကောသေ -- စဏ္ဍာ မဟိံသီ တံ အနုဗန္ဓတု၊ စောရာတံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒန္တု[မ-ဋ္ဌ ၁-၂၀၄။] ဣစ္စာဒိ။
သပထေ -- ဧကိကာ သယနေ သေတု၊ ယာ တေ အမ္ဗေ အဝါဟရိ[ခု ၅-၁၁၆]။ အက္ခယံ ဟောတု တေ ဘယံ[သံ ၁-၂၂၉။] ဣစ္စာဒိ။ ယာစနေ -- ဒဒါဟိ ပဝရံ နာဂံ[ခု ၆-၃၁၃။] ဣစ္စာဒိ။ ဝိဓီတိ ကာတဗ္ဗောပဒေသော၊ တသ္မိံ ဝိဓိမှိ -- ပုညံ ကရောတု၊ ခေတ္တံကသတု၊ ဘတ္တံ ပစတု ဣစ္စာဒိ။ နိမန္တနံ အာဒရပုဗ္ဗကောနိယောဂေါ၊ တသ္မိံ နိမန္တနေ -- အဓိဝါသေတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဘတ္တံ[ဝိ ၃-၄၈]။ ဣဓ နိသီဒတု ဘဝံ[ခု ၆-၃၂။] ဣစ္စာဒိ။ အာမန္တနံ ကာမစာရကရဏံ၊တသ္မိံ အာမန္တနေ -- အာဂစ္ဆတု ဘဝံ[ဒီ ၁-၁၆၈။ မ ၃-၅၈]။ သိဝိရဋ္ဌေ ပသာသတု[ခု ၆-၃၆၉။] ဣစ္စာဒိ။ အဇ္ဈေသနံအဇ္ဈိဋ္ဌံ၊ နမက္ကာရပုဗ္ဗကော နိယောဂေါ၊ တသ္မိံ အဇ္ဈိဋ္ဌေ -- ဒေသေတု ဘဂဝါ ဓမ္မံ[ဝိ ၃-၆]။ ရဇ္ဇံ ကာရေထ နော ဥဘော[ခု ၆-၃၇၄။] ဣစ္စာဒိ။ သမ္ပုစ္ဆနံသမ္ပဓာရဏံ၊ တသ္မိံ သမ္ပုစ္ဆနေ -- ကိံ နု ခလု ဘော အဘိဓမ္မံ သုဏောမိ ဥဒါဟုဝိနယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ပတ္ထနာ နာမ သုန္ဒရဿ ဝါ အသုန္ဒရဿဝါ အာယတိံ ဥပလဘိတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ ပိဟနာ၊ တိဿံ ပတ္ထနာယံ --
(စာ-၂၇၂) "ဘဂဝါ ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယံ မေ သတိ ပရိတဿနဇီဝိတံနာမ မာ ဟောတု၊ အယံ သုမနမာလာ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေပိယာဝ ဟောမီ"တိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၆၈။] ဝါ "ဣမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံသမတ္ထော ဟောမီ"တိ[ဂဝေသိတဗ္ဗံ။] ဝါ ဣစ္စာဒိ။
၈၈၁။ အနုမတိပရိကပ္ပဝိဓိနိမန္တနာဒီသုသတ္တမီ။ အနုမတိယံ ပရိကပ္ပေ ဝိဓိမှိနိမန္တနေ အာမန္တနေ အဇ္ဈိဋ္ဌေ သမ္ပုစ္ဆနေ ပတ္ထနာယံဣစ္စေတေသွတ္ထေသု သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ တတ္ထာနုမတိယံ တာဝ -- တဒါ ဧယျာသိ ခတ္တိယ[ခု ၆-၂၀၈]။ တွံ ဂစ္ဆေယျာသိ ဣစ္စာဒိ။ ပရိကပ္ပတ္ထေ -- ကိမဟံ ကရေယျာမိ၊ သစေပိ ဝါတော ဂိရိမာဝဟေယျ[ခု ၅-၃၄၀။] ဣစ္စာဒိ။ ဝိဓိမှိ -- ဂါမံ ဂစ္ဆေယျ၊ ဘတ္တံပစေယျ ဣစ္စာဒိ။ နိမန္တနေ -- ဣဓ ဘဝံ ဘုဉ္ဇေယျ ဣစ္စာဒိ။ အာမန္တနေ -- ဣဓ ဘဝံ နိသီဒေယျ ဣစ္စာဒိ။ အဇ္ဈိဋ္ဌေ -- အဇ္ဈာပေယျ မာဏဝကံ ဣစ္စာဒိ။ သမ္ပုစ္ဆနေ -- ကိံ နု ခလု ဘော ဓမ္မမဇ္ဈေယျံ ဥဒါဟု ဝိနယန္တိဣစ္စာဒိ။ ပတ္ထနာယံ -- ဒဒေယျံ န ဝိကမ္ပေယျံ[ခု ၄-၃၉၀။ ခု ၆-၃၁၁]။ ပရဒါရံ န ဂစ္ဆေယျံ၊ သဒါရပသုတောသိယံ၊ ထီနံ ဝသံ န ဂစ္ဆေယျံ[ခု ၆-၃၆၅]။ အနိဝတ္တိ တတော အဿံ ဣစ္စာဒိ။
၈၈၂။ ပေသာတိသဂ္ဂပတ္တကာလေသုဒွေ။ ပေသာတိသဂ္ဂပတ္တကာလေသု ပဉ္စမီသတ္တမီဣစ္စေတာဒွေ ဝိဘတ္တိယော ဟောန္တိ။ ပေသနံ ပေသော။ တသ္မိံ ပေသေ -- ဘဝံ ခလု ကဋံ ကရောတု။ ဘဝံ ခလု ကဋံ ကရေယျ။ ကာမစာရမဗ္ဘနုဇာနနံအတိသဂ္ဂေါ၊ တသ္မိံ အတိသဂ္ဂေ -- ဘဝံ ခလု ပုညံ ကရောတု၊ ပုညာနိကယိရာထ သုခါဝဟာနိ[သံ ၁-၂။]ဣစ္စာဒိ။ ပတ္တကာလေ -- အယံ တေ သစ္စကာလော[ဝိ ၃-၁၃၁]၊ သစ္စံ ဝဒေယျာသိ။
၈၈၃။ ကာလသမယဝေလာသု ယမှိသတ္တမီ။ ယံသဒ္ဒူပပဒဝိသယေ ကာလသမယဝေလာသု သတ္တမီဝိဘတ္တိဟောတိ။
(စာ-၂၇၃) ကာလော -- ယံ ဘုဉ္ဇေယျ ဘဝံ။ သမယော -- ယံ ဘုဉ္ဇေယျ ဘဝံ။ ဝေလာ -- ယံ ဘုဉ္ဇေယျ ဘဝံ။ဧတ္ထ ယံသဒ္ဒေါ နိပါတော။
၈၈၄။ အရဟသတ္တီသု စ။ အရဟေ သတ္တိယဉ္စ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ တေသွရဟေ -- ဘဝံ ခလု ကညံ ဂဟေယျ၊ ဘဝံဧတမရဟတိ။ သတ္တိယံ -- ဘဝံ ခလု ဘာရံ ဝဟေယျ၊ ဣဟ ဘဝံဝတ္တုံ သက္ကုဏေယျ၊ ကော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ[သံ ၁-၁၃]။ ဧတ္ထ စ ကော ဝိဇဋယေတိ ကော ဝိဇဋေတုံ သမတ္ထောတိအတ္ထော[သံ-ဋ္ဌ ၁-၄၈။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၁]။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၈၈၅။ အပ္ပစ္စက္ခေတီတေ ပရောက္ခာ။ သုပိနေ ကိလမာဟ[ကာသိကာ၊ ၃၊ ၂၊ ၁၁၅]၊ ဧဝံ ကိရ ပေါရာဏာ အာဟု။
၈၈၆။ ပစ္စက္ခေ ဝါ ဟိယျောပဘုတိဟိယျတ္တနီ။
ဟိယျောပဘုတိ အတီတေ ကာလေ ပစ္စက္ခေအပ္ပစ္စက္ခေ ဝါ ဟိယျတ္တနီဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ သောအဂမာ မဂ္ဂံ၊ တေ အဂမူ မဂ္ဂံ။
၈၈၇။ အဇ္ဇတနီ သမီပမှိ။ အဇ္ဇပ္ပဘုတိ အတီတေ ကာလေ ပစ္စက္ခေ အပ္ပစ္စက္ခေဝါ သမီပေ အဇ္ဇတနီဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ သော မဂ္ဂံအဂမီ၊ တေ မဂ္ဂံ အဂမုံ။
၈၈၈။ မာယောဂဋ္ဌာနေ တာ ပါယေန။ တာ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီဝိဘတ္တိယော ယေဘုယျေန မာသဒ္ဒယောဂဋ္ဌာနေ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ဟိယျတ္တနီ တာဝ -- မာ နံ ကလလေ အက္ကမိတ္ထ[ခု ၄-၃၁၀]၊ ဘဂဝါတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ခဏောဝေ မာ ဥပဇ္ဇဂါ[ခု ၁-၃၂၈]။ အတ္ထော တေ မာ ဥပဇ္ဇဂါ[ခု ၆-၃၂၀]။ ဗဟုဝစနိစ္ဆာယံ "အတ္ထာ မာ ဥပဇ္ဇဂူ"တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, "သဗ္ဗဒုက္ခံ ဥပဇ္ဇဂူ"တိ[အံ ၃-၂၇၅။] ဧတ္ထ ဝိယ။ ဣမာနိ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနိယော -- မာ ဓမ္မံ ရာဇ ပါမဒေါ[ခု ၆-၅၊ ၄၇၊ ၁၈၄]၊ တွန္တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ[ခု ၁-၁၃၇။ ခု ၁၀-၁၀၉]၊ တုမှေတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။မာဟံ ကာကောဝ ဒုမ္မေဓော။
(စာ-၂၇၄) ကာမာနံ ဝသမနွဂံ[ခု ၆-၅၇]။ ဣဓ ဟိယျတ္တနိယာ ပရဿပဒုတ္တမပုရိသေကဝစနန္တံဝါ အဇ္ဇတနိယာ အတ္တနောပဒုတ္တမပုရိသေကဝစနန္တံဝါ ဘဝတိ။ အယံ ပနဇ္ဇတနီ -- မာ ဝေါ ရုစ္စိတ္ထ ဂမနံ[ခု ၆-၃၃၁]။ ဇရာ ဓမ္မံ မာ ဇီရီတိ အလဗ္ဘနီယံဌာနံ။ မာ ဗျာဓယိ, မာ မီယိ, မာ ခီယိ, မာ နဿိ, မာ ဇီရိံသု, မာ နဿိံသု[အံ ၂-၄၇]။ အဟံ အဂမိံ၊ မယံ အဂမိမှ။ ကာမံ ဇနပဒေါမာသိ[ခု ၆-၃၁၄]။ အညာနိပိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာနိ။ပါဠိယဥှိ ဧတာ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနိယော အနေကသဟဿဓာ မာယောဂဋ္ဌာနေ သဉ္စရန္တိ။
၈၈၉။ အပ္ပိကာ ပါဠိယံ ပဉ္စမီ။ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ပါဠိယံ မာယောဂဋ္ဌာနေ အပ္ပိကာ, န ဗဟုတရာ၊ အဋ္ဌကထာဒီသု ပန ဗဟုတရာ။ကသ္မာ သာ ပါဠိယံ အပ္ပိကာတိ စေ? ကတ္ထစိ ပဒေသေ ပဉ္စမိယာ ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ "မာ မဇ္ဈေ ဘင်္ဂေါ အဟောသီ"တိ[ဝိ ၃-၅၈၊ ၆၄၊ ၇၇၊ ၈၂။] ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီနံ ဝုတ္တတ္တာ။ကသ္မာ ပန သာ အဋ္ဌကထာဒီသု ဗဟုတရာတိ စေ? မာ ဝဒ၊ မာ ဂစ္ဆ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၁၆၈]၊ မာ ဝဒါဟိ၊ မာ ဂစ္ဆာဟိ၊ မာ ဘုဉ္ဇဿု၊ မာဟောတူ"တိအာဒိနာ အာဂတတ္တာ စေဝ "မာ ဇီရီ"တိ[အံ ၁-၄၉၁။ အံ ၂-၄၇။] အာဒီနံ "မာ ဇီရတူ"တိ[အံ-ဋ္ဌ ၂-၂၄။] အာဒိနာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေန အာဂတတ္တာစ။ တတြိမေ ပါဠိတော ပဉ္စမီပယောဂါ။ မာ တေဘဝန္တွန္တရာယာ[ခု ၄-၃၂၀]။ ဒါဌိနီ မာတိမညဝှေါ[ခု ၅-၃၈။] ဣစ္စာဒယော အပ္ပကတရာ။
၈၉၀။ ပရောက္ခာဝတ္တမာနာအပ္ပကတရာ။ ပရောက္ခာဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိယော မာယောဂဋ္ဌာနေ အပ္ပကတရာ ဟောန္တိ။မာ ကိသိတ္ထော မယာ ဝိနာ[ခု ၆-၃၁၆]၊ တွန္တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ အယံ ပရောက္ခာပယောဂေါ။ မာ ဒေဝ ပရိဒေဝေသိ[ခု ၆-၃၂၉]၊ တွန္တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ အယံ ဝတ္တမာနာပယောဂေါ။ အညာနိပိ ပဒါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
(စာ-၂၇၅) ၈၉၁။ မတန္တရေ မာယောဂေ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီပဉ္စမိယောသဗ္ဗကာလေ။ ဂရူနံ မတန္တရေ ယဒါ မာယောဂေါ။ တဒါ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီပဉ္စမီဝိဘတ္တိယောသဗ္ဗကာလေ ဟောန္တီတိ အာဂတာ။ တေသံ ဥဒါဟရဏာနိ -- မာ ဂမာ၊ မာ ဝစာ၊ မာ ဂမီ၊ မာ ဝစီ၊မာ ဂစ္ဆာဟိ၊ သော မာ ဘဝါ၊ မာ ဘဝိ၊ မာ တေ ဘဝန္တွန္တရာယာတိ။တေသံ မတေ "မာ ဂမာ"တိ ပဒဿ "မာ ဂစ္ဆတီ"တိပိ ဝတ္တမာနတ္ထောဟောတိ၊ "မာ ဂစ္ဆာ"တိပိ အတီတတ္ထော ဟောတိ၊ "မာ ဂစ္ဆိဿတီ"တိပိ အနာဂတတ္ထော ဟောတိ၊ "မာ ဂစ္ဆိဿာ"တိပိ ကာလာတိပတ္တိအတ္ထော ဟောတိ။ "မာ ဂစ္ဆာဟီ"တိ ပဒဿ "မာ ဂစ္ဆတိ, မာ ဂစ္ဆိ, မာ ဂစ္ဆိဿတိ, မာ ဂစ္ဆိဿာ"တိ ဝတ္တမာနာတီတာနာဂတကာလာတိပတ္တိအတ္ထောဟောတိ။ တထာ "မာ ဘဝတူ"တိ ပဒဿ "မာ ဘဝတိ, မာ ဘဝါ, မာ ဘဝိဿတိ, မာ ဘဝိဿာ"တိ ဝတ္တမာနာတီတာနာဂတကာလာတိပတ္တိအတ္ထောဟောတိ။ သဗ္ဗမေတံ အတ္ထကထနံ အဋ္ဌကထာဒီသု န ဒိဿတိ၊တထာပိ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တဉ္စေ, ဂဟေတဗ္ဗံ။
ကေစိ ပန သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိအာဏတ္တီတိ ဝဒန္တိ၊ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ပန ပရိကပ္ပနာဝိဘတ္တီတိဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ဝတွာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာလိကာ ပစ္စယာတီသုပိ ကာလေသု ဘဝန္တီတိ အာဏတ္တိပရိကပ္ပနာကာလတ္တယေ ဘဝန္တီတိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ "ကရောတူ"တိ အာဏတ္တိဝိဘတ္တိယန္တဿ ပဒဿ "ကရောတီ"တိ ဝါ "အကာသီ"တိ ဝါ "ကရိဿတီ"တိ ဝါ အတ္ထဿ အဇောတကတ္တာ၊ "ကရေယျာ"တိ ပရိကပ္ပနာဝိဘတ္တိယန္တဿ ပဒဿပိ "ကရောတီ"တိ ဝါ "အကာသီ"တိ ဝါ "ကရိဿတီ"တိ ဝါ အတ္ထဿ အဇောတကတ္တာ၊ တသ္မာ တံ နဂဟေတဗ္ဗံ၊ "အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာလိကာ ပစ္စယာတီသုပိ ကာလေသု ဘဝန္တီ"တိ ဝစနံ ပန ကိတန္တပဒေသု ယုဇ္ဇတိ, န ဤဒိသေ ဌာနေတိ နိဋ္ဌမေတ္ထာဝဂန္တဗ္ဗံ။
၈၉၂။ အနာဂတေ ဘဝိဿန္တီ။ သော ဂစ္ဆိဿတိ။
(စာ-၂၇၆) ၈၉၃။ ကထဥှိနာမယောဂေနာတီတေ'နာဂတဿေဝ ပယောဂေါ။ ကထဥှိနာမသဒ္ဒဿ ယောဂေန အတီတေ အနာဂတဿ ဣဝ ပယောဂေါဟောတိ။ ဧတ္ထ စ ကထဥှိနာမာတိ နိန္ဒာဝစနေ အပဒိဿနတ္ထေ နိပါတသမုဒါယော၊ကထဥှိနာမ တွံ မောဃပုရိသ ဧဝံ သွာက္ခာတေဓမ္မဝိနယေ ဥဒရဿ ကာရဏာ ပဗ္ဗဇိဿသိ[ဝိ ၃-၇၃]၊ ဝိနယေ မဟာဝဂ္ဂေ ပါဠိ ဧသာ။ ကထဥှိနာမယောဂေနာတိ ကိမတ္ထံ? "ကထံ နု တွံ မာရိသဩဃမတရီ"တိ[သံ ၁-၁။] အာဒီသု ကထဥှိနာမဿ အဘာဝတော အတီတေ အနာဂတဿဝိယ ပယောဂေါ န ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ။ တဿ ပန ပါဠိယာအဋ္ဌကထာယံ ကထဥှိသဒ္ဒံ အဂ္ဂဟေတွာ နာမသဒ္ဒမေဝ ဂဟေတွာ "နာမယောဂေန အတီတေနာဂတဿ ဝိယ ပယောဂေါ"တိ ဝုတ္တံ၊ အမှေဟိ ပန ဒဠှီကရဏတ္ထံ "ကထဥှိနာမယောဂေနာ"တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ဟိ နာမသဒ္ဒယောဂေ နိယမော နတ္ထိ၊ ကထံနိယမော နတ္ထီတိ စေ? "တွမ္ပိ နာမ မံ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ မညသီ"တိ[ဝိ ၁-၂၇၁] ဧတ္ထာနာဂတဿ ဝိယ ပယောဂေါ န ဟောတိ။ "ဆဗ္ဗဿာနိ နာမ မုဂ္ဂယူသကုလတ္ထယူသဟရေဏုယူသာဒီနံပသဋပသဋမတ္တေန ယာပေဿတီ"တိ[မ-ဋ္ဌ ၁-၃၀၈။] ဣမိဿံ ပန စူဠသီဟနာဒသုတ္တဋ္ဌကထာယံ အနာဂတဿ ဝိယ ပယောဂေါ ဟောတိ။ တေနာဟ တဋ္ဋီကာယံ "ယာပေဿတိ နာမာတိ နာမသဒ္ဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော၊ နာမသဒ္ဒယောဂေန ဟိ အနာဂတဿ ဝိယပယောဂေါ၊ ယာပေသိဣစ္စေဝတ္ထော"တိ[မ-ဋီ ၂-၃]။ ဧတ္ထ စ ယဒိ အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနံသိယာ၊ အနာဂတဿ ဝိယ ပယောဂေါတိ ဋီကာကာရောန ဝဒေယျ၊ န ဟိ အဿော "အဿော ဝိယာ"တိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ အဿသဒိသံယေဝပန အနဿံ "အဿော ဝိယာ"တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။
၈၉၄။ မတန္တရေ တံကာလဝစနိစ္ဆာယမတီတေပိဘဝိဿန္တီ။ ဂရူနံ မတန္တရေ ဘဝိဿန္တီကာလဝစနိစ္ဆာယံသတိ
(စာ-၂၇၇) အတီတေပိ ဘဝိဿန္တီဝိဘတ္တိ ဟောတိ။ အနေကဇာတိသံသာရံ၊သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ[ခု ၁-၃၆]။ ဧတ္ထ ပန ယဒိ ဘဝိဿန္တီကာလဝစနိစ္ဆာယံသတိ အတီတတ္ထေ ဘဝိဿန္တီ ဟောတိ၊ အနာဂတတ္ထေယေဝတာယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အနုပပန္နမိဒံ ဝစနံ ဟောတိ။ကေစိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ပရိဟရေယျုံ၊ န အနုပပန္နံ, ဥပပန္နမေဝေဒံ။ နနု ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ အာစရိယေဟိ --
"စတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စပက္ခဿ အဋ္ဌမီ။
ပါဋိဟာရိကပက္ခဉ္စ၊ အဋ္ဌင်္ဂံ သုသမာဟိတံ။
ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ၊ သဒါ သီလေသုသံဝုတာ"တိ[ခု ၂-၁၇။]
ဣမိဿာ ဥတ္တရာဝိမာနဝတ္ထုပါဠိယာ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏန္တေဟိ "ဥပဝသိဿန္တိ ဥပဝသိံ။ အတီတတ္ထေ ဟိ ဣဒံအနာဂတဝစန"န္တိ[ဝိမာန-ဋ္ဌ-၆၅။] ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနံဝိယာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ အနာဂတဝစနသဒိသတ္တာဟိ "အနာဂတဝစန"န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ယထာ "သမိဒ္ဓံ ဒေဝနဂရ"န္တိ[ခု ၄-၃၀၆။] အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော -- ဣဒံ အမရဝတီနဂရံ ဝတ္ထာလင်္ကာရာဒီဟိသမိဒ္ဓံ ဒေဝနဂရသဒိသတ္တာ ဒေဝနဂရန္တိ။
အထ ဝါ အနာဂတဝစနန္တိ အနာဂတံ ဝစနံဝိယာတိ ဝိယသဒ္ဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော "သမိဒ္ဓံ ဒေဝနဂရ"န္တိ[ခု ၄-၃၀၆။] ဧတ္ထ ဝိယ။ ဧတ္ထ ဟိ ဒေဝနဂရံ ဝိယသမိဒ္ဓန္တိ ဝိယသဒ္ဒလောပဝသေနာပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ "သန္ဓာဝိဿံ, ဥပဝသိဿ"န္တိအာဒီသု သန္ဒေဟမကတွာ အတီတတ္ထေယေဝ ဣဒံအတီတဝစနံ, န အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနန္တိဂဟေတဗ္ဗံ။ န ဟိ လောကဝေါဟာရေသု သာတိသယံ ကုသလော သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဒဿီ ဘဂဝါအတီတတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေ တဒ္ဒီပကံ အနာဂတဝစနံ ဝဒေယျ။အယမ္ပိ ပနေတ္ထ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
(စာ-၂၇၈)ကထံ? အာစရိယာ ဟိ အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနန္တိဝဒမာနာ "သန္ဓာဝိဿံ, ဥပဝသိဿ"န္တိ ဤဒိသေသု ဿံသဒ္ဒဝိသယေသုယေဝ ဝဒန္တိ။ "သန္ဓာဝိဿတိ, သန္ဓာဝိဿန္တိ၊ ဥပဝသိဿတိ, ဥပဝသိဿန္တိ၊ သန္ဓာဝိဿံ, သန္ဓာဝိဿံသူ"တိအာဒီသု ပန န ဝဒန္တိ။ နနု ဤဒိသေသုပိဌာနေသု ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ဤဒိသေသု ဿံသဒ္ဒဝဇ္ဇိတေသု ပါဠိပ္ပဒေသေသုအတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနန္တိ န ဝုတ္တံ၊ တေန ဉာယတိ "အနေကဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသ"န္တိအာဒီသု သန္ဓာဝိဿမိစ္စာဒီနိ အတီတတ္ထေ အတီတဝစနာနိ, န အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနာနီတိ။ အယမ္ပိပနေတ္ထ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
ကထံ? "သန္ဓာဝိဿံ, ဥပဝသိဿံ, အပစ္စိသ"န္တိ ဧဝံ သုတိဝန္တာနိ ပဒါနိ ပယောဂါနုရူပေနအတီတတ္ထေ အတီတဝစနာနိ ဘဝန္တိ၊ ကတ္ထစိ အနာဂတတ္ထေအနာဂတဝစနာနိ ဘဝန္တိ၊ န ပန အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနာနိဘဝန္တိ။ အယဉ္စတ္ထော သုတိသာမညဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ကထံ? "ဂစ္ဆံ"ဣတိ ဟိ သဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ကိတန္တော ဟောတိ, ကတ္ထစိ အာချာတံ။ အဘိသဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ဥပသဂ္ဂေါ ဟောတိ, ကတ္ထစိ အာချာတံ။ ပတိသဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ဥပသဂ္ဂေါ ဟောတိ, ကတ္ထစိ နာမိကံ, ကတ္ထစိ အချာတံ။ တေသံ ပယောဂါ ဟေဋ္ဌာပကာသိတာ။ ဧဝမေဝ "သန္ဓာဝိဿံ, ဥပဝသိဿံ, အပစ္စိသံ"ဣစ္စာဒီနိ ကတ္ထစိ ပယောဂါနုရူပေန အတီတတ္ထေအနာဂတဝစနာနိ ဘဝန္တိ၊ ကတ္ထစိ အနာဂတတ္ထေ အနာဂတဝစနာနိဘဝန္တိ။ ဧဝံ ဝိဘာဂဝန္တေသု သမာနသုတိကသဒ္ဒေသု "အနေကဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသ"န္တိ ဧတ္ထ "သန္ဓာဝိဿ"န္တိ ပဒံ အတီတတ္ထေယေဝအတီတဝစနံ, န အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနံ။ဧသ နယော အညတြာပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု။
အပိစ ယဒိ "သန္ဓာဝိဿံ, ဥပဝသိဿံ"ဣစ္စာဒီနိ အတီတတ္ထေယေဝအနာဂတဝစနာနိ သိယုံ၊ "အဟံ ပုရေ သညမိဿ"န္တိ[ခု ၂-၁၅၂။] ဧတ္ထ
(စာ-၂၇၉) ပုဗ္ဗကာလဝါစကဿ ပုရေသဒ္ဒဿ အတ္ထေန သဒ္ဓိံ "သညမိဿ"န္တိ အနာဂတတ္ထဝါစကဿ ပဒဿ အတ္ထော အသမ္ဗန္ဓနီယောဘဝေယျ။ တထာ ဟိ "အဟံ ပုဗ္ဗကာလေ ဒါနတော သညမိဿာမိ၊ သင်္ကောစမာပဇ္ဇိဿာမိ၊န ဒါနံ ဒဿာမီ"တိ အတ္ထော အယုတ္တောဟောတိ၊ တသ္မာ ဧဝမတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ "အဟံ ပုဗ္ဗကာလေ ဒါနတော သညမိံ၊ သင်္ကောစမာပဇ္ဇိံ၊ဒါနံ နာဒါသိ"န္တိ[ပေတ-ဋ္ဌ-၉၇။] အတီတတ္ထေ အတီတဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယထာစ "အဟံ ပုရေ သညမိဿ"န္တိ အတီတတ္ထေ အတီတဝစနံ ဘဝတိ၊ ဧဝမေဝ "အနေကဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသ"န္တိအာဒီသုပိ "သန္ဓာဝိဿံ"ဣစ္စာဒိ အတီတတ္ထေယေဝ အတီတဝစနံ ဘဝတိ, န အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနန္တိ နိဋ္ဌမေတ္ထာဝဂန္တဗ္ဗံ။ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဣံဝစနဿ ဣဿံအာဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
အတီတေ'တီတဝစနံ၊ ကတကိစ္စဿ ဇန္တုနော။
"အနေကဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝိဿ"န္တိအာဒိသု။
အာစရိယာ ပန သာသနေ ရူပနိပ္ဖါဒနလက္ခဏာနံနတ္ထိတာယ "ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿ"န္တိအာဒီသု "ဥပဝသိဿ"န္တိအာဒီနိ အနာဂတဝစနသဒိသတ္တာ အတီတတ္ထေအနာဂတဝစနာနီတိ ဝဒိံသု။ မယန္တု သာသနာနုရူပေန ဣံဝစနဿ ဣဿမာဒေသဝိဓာယကံ လက္ခဏံ ဝဒါမ။
၈၉၅။ ကြိယာတိပန္နေတီတေနာဂတေစ ကာလာတိပတ္တိ။ ဧတ္ထ စ ကြိယာအတိပတနံကြိယာတိပန္နံ၊ တံ ပန သာဓကသတ္တိဝိရဟေန ကြိယာယ အစ္စန္တာနုပ္ပတ္တီတိ။ ကိဉ္စာပေတ္ထကြိယာ အတီတသဒ္ဒေန စ အနာဂတသဒ္ဒေန စ န ဝေါဟရိတဗ္ဗာ၊ တထာပိတကြိယုပ္ပတ္တိပဋိဗဒ္ဓကတ္တုကြိယာကာလဘေဒေနအတီတဝေါဟာရော အနာဂတဝေါဟာရော စ လဗ္ဘတေဝါတိဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သော စေ ယာနံ အလဘိဿ၊ အဂစ္ဆိဿ။ ဧဝံအတီတေ။ စိရမ္ပိ ဘက္ခော အဘဝိဿ၊ သစေ န ဝိဝဒေမသေ[ခု ၅-၁၅၉]။ သစာဟံ န ဂမိဿံ၊
(စာ-၂၈၀) မဟာဇာနိကော အဘဝိဿံ[မ-ဋ္ဌ ၃-၂၂၉]။ ဧဝံ အနာဂတေ ကာလာတိပတ္တိ ဘဝတိ။
၈၉၆။ ဝတ္တမာနာ တိ အန္တိ, သိ ထ, မိ မ၊ တေ အန္တေ, သေ ဝှေ, ဧ မှေ။ ဝတ္တမာနာဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ တိ အန္တျာဒီနံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ။
၈၉၇။ ပဉ္စမီ တု အန္တု, ဟိ ထ, မိ မ၊ တံ အန္တံ, သု ဝှေါ, ဧ အာမသေ။
၈၉၈။ သတ္တမီ ဧယျ ဧယျုံ, ဧယျာသိ ဧယျာထ, ဧယျာမိ ဧယျာမ၊ ဧထ ဧရံ, ဧထော ဧယျာဝှေါ, ဧယျံ ဧယျာမှေ။
၈၉၉။ ပရောက္ခာ အ ဥ, ဧ တ္ထ, အံ မှ၊ တ္ထ ရေ, ထော ဝှေါ, ဣံ မှေ။
၉၀၀။ ဟိယျတ္တနီ အာ ဦ, ဩ တ္ထ, အံ မှာ၊ တ္ထ တ္ထုံ, သေ ဝှံ, ဣံ မှသေ။
၉၀၁။ အဇ္ဇတနီ ဤ ဥံ, ဩ တ္ထ, ဣံ မှာ၊ အာ ဦ, သေ ဝှံ, အံ မှေ။
၉၀၂။ ဘဝိဿန္တီ ဿတိ ဿန္တိ, ဿသိ ဿထ, ဿာမိ ဿာမ၊ ဿတေ ဿန္တေ, ဿသေ ဿဝှေ, ဿံ ဿာမှေ။
၉၀၃။ ကာလာတိပတ္တိ ဿာ ဿံသု, ဿေ ဿထ, ဿံ ဿာမှာ၊ ဿထ ဿိံသု, ဿသေ ဿဝှေ, ဿိံ ဿာမှသေ။
၉၀၄။ ဟိယျတ္တနီသတ္တမီပဉ္စမီဝတ္တမာနာသဗ္ဗဓာတုကံ။ တာ ဟိယျတ္တနီအာဒိကာစတဿော ဝိဘတ္တိယော သဗ္ဗဓာတုကသညာ ဟောန္တိ။ယေဘုယျေန သဗ္ဗဓာတူသု ဝတ္တတီတိ သဗ္ဗဓာတုကံ။ကိံ တံ? စတူဟိ နာမေဟိ သင်္ဂဟိတံ အာဦဣစ္စာဒိကံ အဋ္ဌစတ္တာလီသဝိဓံပဒံ၊ တဉ္စ ခေါ အတ္ထတော စတဿော ဝိဘတ္တိယောယေဝါတိဟိယျတ္တနီအာဒိကာ စတဿော ဝိဘတ္တိယော သဗ္ဗဓာတုကသညာဟောန္တီတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
(စာ-၂၈၁) ၉၀၅။ ဓာတုလိင်္ဂါနုကရဏေဟိ ပစ္စယာ။ ကရောတိ၊ ဂစ္ဆတိ၊ ကာရေတိ၊ ပဗ္ဗတာယတိ၊ဝါသေဋ္ဌော၊ ဒဒ္ဒဠှယတိ[ဒဒ္ဒလ္လယတိ(သီ)၊ ဒဒ္ဒုဘာယတိ(ဣ)]၊ စိစ္စိဋာယတိ[ဝိ ၃-၃၂၀။ သံ ၁-၁၇၁။ ခု ၁-၂၉၂။ အဘိ ၃-၁၄၁]။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၉၀၆။ တိဇာ ခန္တိယံ ခေါ။ တိတိက္ခတိ[ခု ၁-၅၉]။ ခန္တိယန္တိ ကိံ? တေဇတိ။
၉၀၇။ ဂုပါ ဆော နိန္ဒာယံ။ ဇိဂုစ္ဆတိ[ခု ၁-၃၁၀။ ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၀၆။ အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၉၃]။ နိန္ဒာယန္တိ ကိံ? ဂေါပတိ။
၉၀၈။ ကိတာ ဆ ရောဂါပနယနေ။ ရောဂါပနယနတ္ထေ ကိတဓာတုတော စ ဆပစ္စယော ဟောတိ။ တိကိစ္ဆတိ[ခု ၆-၁၈၃]။ ရောဂါပနယနေတိ ကိံ? ကေတတိ။
၉၀၉။ မာနတော သော ဝီမံသာယံ။ ဝီမံသတိ[ခု ၂-၃၁၈။ အံ ၂-၃၀၄]။ ဝီမံသာယန္တိ ကိံ? မာနေတိ။
၉၁၀။ တုမိစ္ဆတ္ထေသု ဘုဇဃသဟရသုပါဒိတောဝါ။ ဘုဇဃသဟရသုပါဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုတော တုမိစ္ဆတ္ထေသု ခဆသဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ။ ဘောတ္တုမိစ္ဆတိဗုဘုက္ခတိ၊ ဃသိတုမိစ္ဆတိ ဇိဃစ္ဆတိ[ခု ၁-၄၃]။ ဟရိတုမိစ္ဆတိ ဇိဂီသတိ[ခု ၅-၃၅၉။ ခု ၆-၄]။ သောတုမိစ္ဆတိ သုဿူသတိ[ဒီ ၁-၂၂၀။ သံ ၁-၂၁၉။ အံ ၁-၇၃။ ခု ၁-၃၀၇]။ ပါတုမိစ္ဆတိ ပိဝါသတိ။ဝိဇေတုမိစ္ဆတိ ဝိဇိဂီသတိ။ ဝါတိ ကိံ? ဘောတ္တုမိစ္ဆတိ။ တုမိစ္ဆတ္ထေသူတိ ကိံ? ဘုဉ္ဇတိ။
၉၁၁။ အာယ နာမတော ကတ္တူပမာနာအာစာရတ္ထေ။ ကတ္တုနော ဥပမာနဘူတမှာနာမတော အာယပစ္စယော ဟောတိ အာစာရတ္ထေ။သံဃော ပဗ္ဗတော ဣဝ အတ္တာနမာစရတိ
(စာ-၂၈၂) ပဗ္ဗတာယတိ၊ ဧဝံ သမုဒ္ဒါယတိ၊ သဒ္ဒေါ စိစ္စိဋမိဝအတ္တာနမာစရတိ စိစ္စိဋာယတိ။ တဏှာယတိ[သံ ၁-၂၅၅]။ ဝတ္ထံ ဓူမော ဝိယ အတ္တာနမာစရတိဓူမာယတိ [ခု ၂-၁၃၀။ ဝိ ၃-၃၂၀]။
၉၁၂။ ဤယော စုပမာနာ။ နာမတော ဥပမာနာ အာစာရတ္ထေ ဤယပစ္စယော ဟောတိ။ အဆတ္တံ ဆတ္တမိဝအာစရတိ ဆတ္တီယတိ၊ အပုတ္တံ ပုတ္တမိဝ အာစရတိပုတ္တီယတိ, သိဿမာစရိယော။ ဥပမာနာတိ ကိံ? ဓမ္မမာစရတိ။ အာစာရတ္ထေတိ ကိံ? အဆတ္တံ ဆတ္တမိဝ ရက္ခတိ။
၉၁၃။ အတ္တိစ္ဆတ္ထေ နာမတော။ နာမတော အတ္တနော ဣစ္ဆတ္ထေ ဤယပစ္စယော ဟောတိ။ အတ္တနော ပတ္တမိစ္ဆတိပတ္တီယတိ၊ ဧဝံ ဝတ္ထီယတိ၊ ပရိက္ခာရီယတိ၊ စီဝရီယတိ၊ပဋီယတိ။ အတ္တိစ္ဆတ္ထေတိ ကိံ? အညဿ ပတ္တမိစ္ဆတိ။
၉၁၄။ ဏေဏယဏာပေဏာပယာဟေတွတ္ထေ ဓာတုတော၊ ကာရိတာ စ တေ။ သုဒ္ဓကတ္တုနော ပယောဇကေ ဟေတုသင်္ခါတေ အတ္ထေအဘိဓာတဗ္ဗေ ဏေဏယဏာပေဏာပယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဓာတုတော ပရာ ဟောန္တိ၊ တေကာရိတသညာ စ။ ဧတ္ထ ကာရိတာတိ ကာရေတီတိ ကာရေတာ။ ကော သော? ဟေတုဘူတော ကတ္တာ၊ ကာရေတာ ဧဝ ကာရိတာ၊တဒ္ဒီပကတ္တာ ဏာဒယော ပစ္စယာ ကာရိတာ၊ ယထာ ခုဒ္ဒသိက္ခာပကရဏံ, ယထာ စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ အဋ္ဌကထာ။
၉၁၅။ ဏေဏယာ ဥဝဏ္ဏန္တေဟိ။ ဥဝဏ္ဏန္တေဟိ ဓာတူဟိ ဏေဏယပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ယော ကောစိ သုဏာတိ၊တမညော သုဏာဟိ သုဏာဟိ ဣစ္စေဝံ ဗြဝီတိ။ အထဝါ သုဏန္တံ ပယောဇယတိ၊ သာဝေတိ သာဝယတိ။ ယောကောစိ ဘဝတိ၊ တမညော ဘဝါဟိ ဘဝါဟိ ဣစ္စေဝံဗြဝီတိ။ ဘဝန္တံ ဝါ ပယောဇယတိ၊ ဘာဝေတိ၊ ဘာဝယတိ။
(စာ-၂၈၃) ၉၁၆။ ဏာပေဏာပယာ ဒါဒန္တေဟိ။ ဒါပေတိ၊ ဒါပယတိ။
၉၁၇။ အနေကဿရတော စတုရောဒွေ ဝါ။ ကာရေတိ၊ ကာရယတိ။ ကာရာပေတိ၊ကာရာပယတိ။ ဩဘာသေတိ၊ ဩဘာသယတိ။
၉၁၈။ စုရာဒီဟိ ဏာပေဏာပယာ။ စုရာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဟေတွတ္ထေ ဏာပေဏာပယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊တေ ကာရိတသညာ စ။ စောရာပေတိ၊ စောရာပယတိ။စိန္တာပေတိ၊ စိန္တာပယတိ။ ဟေတွတ္ထေတိ ကိံ? စောရေတိ၊ စောရယတိ။ စိန္တေတိ၊ စိန္တယတိ။
၉၁၉။ ဓာတုရူပေ နာမတောဏယော စ။ ဓာတုယာ ရူပေ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ ကရောတိအတိက္ကမယတိဣစ္စာဒိကေ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗေ ဝါ သတိ နာမတော ဏယပစ္စယော ဟောတိ ကာရိတသညောစ။ ဟတ္ထိနာ အတိက္ကမတိ အတိဟတ္ထယတိ၊ ဝီဏာယဥပဂါယတိ ဥပဝီဏယတိ၊ ဒဠှံ ကရောတိ၊ ဝီရိယံဒဠှယတိ၊ ဧဝံ သမာနယတိ၊ အမိဿယတိ၊ ဝိသုဒ္ဓါဟောတိ ရတ္တိ ဝိသုဒ္ဓယတိ။ ကုသလံ ပုစ္ဆတိ ကုသလယတိ။
၉၂၀။ ကမ္မေ ယော ဘာဝေ စ။ ကရီယတေ၊ ဘုယျတေ။
၉၂၁။ ယဿ စဝဂ္ဂယဝတ္တံ သဓာတွန္တဿ။ ယပစ္စယဿ စဝဂ္ဂယကာရဝကာရတ္တံ ဟောတိ ဓာတူနံအန္တေန သဟ။ ဝုစ္စတေ၊ မဇ္ဇတေ၊ ဗုဇ္ဈတေ၊ ဟညတေ၊ကယျတေ၊ ဒိဗ္ဗတေ။
၉၂၂။ ဣဝဏ္ဏာဂမော တမှိဝါ။ တသ္မိံ ယပစ္စယေ ပရေ သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ဣဝဏ္ဏာဂမောဟောတိ ဝါ။ ကရိယျတေ၊ ကရီယတေ။ ဂစ္ဆိယျတေ၊ဂစ္ဆီယတေ။ ဝါတိ ကိံ? ကယျတေ။
(စာ-၂၈၄) ၉၂၃။ ပုဗ္ဗရူပံ ယော။ သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ယပစ္စယော ပုဗ္ဗရူပမာပဇ္ဇတေ ဝါ။ ဝုဍ္ဎတေ၊ဖလ္လတေ၊ ဒမ္မတေ၊ လဗ္ဘတေ၊ ဒိဿတေ။ ဝါတိ ကိံ? ဒမျတေ။
၉၂၄။ တထာ ကတ္တရိပိ။ ယထာ ဘာဝကမ္မေသု ယပစ္စယာဒေသော ဟောတိ၊ တထာ ကတ္တရိပိ ယပစ္စယဿာဒေသော ကာတဗ္ဗော။ ဗုဇ္ဈတိ၊ဝိဇ္ဈတိ။
၉၂၅။ ဘူဝါဒိတော အ။ ဘူဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော အပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ။ ဘဝတိ၊ ပစတိဣစ္စာဒိ။
၉၂၆။ ရုဓာဒိတော စ မဇ္ဈေနိဂ္ဂဟီတံ။ ရုဓိဣစ္စေဝမာဒိတော စ ဓာတုဂဏတော အပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ၊ ဓာတူနံ မဇ္ဈေ နိဂ္ဂဟီတာဂမော ဟောတိ။ရုန္ဓတိ၊ ဆိန္ဒတိ၊ သုမ္ဘတိ။
၉၂၇။ ယထာရဟံ ဣဝဏ္ဏေကာရောကာရာစ။ ရုဓိဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော ယထာရဟံ ဣဝဏ္ဏဧကာရဩကာရပစ္စယာ ဟောန္တိ ကတ္တရိ၊ဓာတူနံ မဇ္ဈေ နိဂ္ဂဟီတာဂမော ဟောတိ။ ရုန္ဓိတိ၊ရုန္ဓီတိ၊ ရုန္ဓေတိ၊ သုမ္ဘောတိ ဣစ္စာဒိ။
၉၂၈။ ဒိဝါဒိတော ယော။ ဒိဗ္ဗတိ၊ သိဗ္ဗတိ၊ တာယတိ ဣစ္စာဒိ။
၉၂၉။ သွာဒီဟိ ဏုဏာဥဏာ။ သုဏောတိ၊ သုဏာတိ။ သံဝုဏောတိ၊ သံဝုဏာတိ။အာဝုဏောတိ၊ အာဝုဏာတိ။ သက္ကုဏောတိ၊ သက္ကုဏာတိ။ပါပုဏာတိ၊ စိနောတိ၊ စိနာတိ ဣစ္စာဒိ။
၉၃၀။ ကီယာဒိတော နာ။ ကိဏာတိ၊ ဇိနာတိ၊ မုနာတိ၊ လုနာတိ၊ ပုနာတိ၊ဝိစိနာတိ ဣစ္စာဒိ။
(စာ-၂၈၅) ၉၃၁။ ဂဟာဒိတော ယထာရဟံ အာချာတတ္တေနာမတ္တေ စ ပ္ပဏှာ။ အာချာတတ္တေ စ နာမတ္တေစ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂဟဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတောယထာရဟံ ပ္ပဏှာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကတ္တရိ။ ဃေပ္ပတိ၊ဂဏှာတိ။ ယောယံ သိက္ခတိ၊ တဿ တံ အတ္ထာယ ဟိတာယသုခါယ သိနောတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သိပ္ပံ။ဝါသိဖလံ တာပေတွာ ဥဒကံ ဝါ ခီရံ ဝါ ဥဏှာပေတိ, ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥဏှံ။ တဿတိ ပရိတဿတီတိတဏှာ။ ဇောတေတိ လောကဿ ပီတိံ သောမနဿဉ္စ ဥပ္ပါဒေတီတိဇုဏှော၊ သုက္ကပက္ခော။ ဇောတတိ သယံ နိပ္ပဘာပိသမာနာ စန္ဒတာရပ္ပဘာဝသေန ဒိဗ္ဗတိ ဝိရောစတိသပ္ပဘာ ဟောတီတိ ဇုဏှာ၊ ရတ္တိ။ သိယတိ သယံသုခုမဘာဝေန သုခုမမ္ပိ အန္တံ ကရောတိ နိပ္ဖတ္တိံပါပေတီတိ သဏှံ၊ သုခုမဉာဏံ။ အညာနိပိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာနိ။
၉၃၂။ တနာဒိတော ဩယိရာ။ တနောတိ၊ ကရောတိ၊ ကယိရတိ၊ ကုဗ္ဗတိ၊ ဇာဂရောတိ၊သက္ကောတိ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၉၃၃။ စုရာဒိတော ဏေဏယာ။ စောရေတိ၊ စောရယတိ၊ စိန္တေတိ၊ စိန္တယတိဣစ္စာဒိ။
၉၃၄။ ဘာဝကမ္မေသွတ္တနောပဒံ။ ဝုစ္စတေ၊ လဗ္ဘတေ ဣစ္စာဒိ။
၉၃၅။ ကတ္တရိ စ။ ကတ္တရိ စ အတ္တနောပဒံ ဟောတိ။ မညတေ၊ ရောစတေဣစ္စာဒိ။
၉၃၆။ ဓာတုပစ္စယေဟိ ဝိဘတ္တိယော။ ဓာတုနိဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ ပစ္စယေဟိ ခါဒိကာရိတန္တေဟိ ဝိဘတ္တိယော ဟောန္တိ။တိတိက္ခတိ၊ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ ဝီမံသတိ။ တဠာကံ သမုဒ္ဒမိဝအတ္တာနမာစရတိ သမုဒ္ဒါယတိ၊ ပတ္တီယတိ၊ ပါစယတိဣစ္စာဒိ။
၉၃၇။ ကတ္တရိ ပရဿပဒံ။ ကတ္တရိဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ပရဿပဒံ ဟောတိ။ပစတိ၊ ပဌတိ ဣစ္စာဒိ။
(စာ-၂၈၆) ၉၃၈။ ဘူဝါဒယော ဓာတဝေါ။ ဘူဣစ္စေဝမာဒယော ယေ သဒ္ဒဂဏာ၊တေ ဓာတုသညာ ဟောန္တိ။ ဘဝတိ၊ ဘောတိ၊ အဇ္ဈယတိ၊ရုန္ဓီယတိ၊ ဒိဗ္ဗတိ ဣစ္စာဒိ။
၉၃၉။ ကွစာဒိဝဏ္ဏဿေကဿရဿဒွိတ္တံ။ အာဒိဘူတဿ ဝဏ္ဏဿ ဧကသရဿ ကွစိဒွိတ္တံ ဟောတိ။ တိတိက္ခတိ၊ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ တိကိစ္ဆတိ၊ဝီမံသတိ၊ ဗုဘုက္ခတိ၊ ပိဝါသတိ၊ ဒဒ္ဒဠှတိ[ဒဒ္ဒလ္လတိ(သီ၊ဣ)]၊ ဒဒါတိ၊ ဇဟာတိ၊ စင်္ကမတိ၊စဉ္စလတိ။ ကွစီတိ ကိံ? ကမ္ပတိ၊ စလတိ[ခု ၇-၂၇၄။ အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၈၁]။
၉၄၀။ ပုဗ္ဗောဗ္ဘာသော။ ဒွေဘူတဿ ဓာတုဿ ယော ပုဗ္ဗော၊ သော အဗ္ဘာသသညော ဟောတိ။ ဒဓာတိ၊ ဒဒါတိ၊ဗဘုဝ။
၉၄၁။ ရဿော။ အဗ္ဘာသေ ဝတ္တမာနော သရော ရဿော ဟောတိ။ ဒဒါတိ၊ဒဓာတိ၊ ဇဟာတိ။
၉၄၂။ ဒုတိယစတုတ္ထာနံပဌမတတိယာ။ အဗ္ဘာသဂတာနံ ဒုတိယစတုတ္ထာနံပဌမတတိယာ ဟောန္တိ။ စိစ္ဆေဒ၊ ဗုဘုက္ခတိ၊ ဗဘုဝ၊ဒဓာတိ။
၉၄၃။ ကဝဂ္ဂေါ စဝဂ္ဂတ္တံ။ အဗ္ဘာသေ ဝတ္တမာနော ကဝဂ္ဂေါ စဝဂ္ဂတ္တမာပဇ္ဇတေ။ စိကိစ္ဆတိ၊ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ဇိဃစ္ဆတိ၊ စင်္ကမတိ၊ ဇင်္ဂမတိ၊ စဉ္စလတိ၊ ဇဂမကိရ၊ ဘုဇင်္ဂေါ။
၉၄၄။ မာနကိတာနံ ဝတတ္တံဝါ။ မာနကိတဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ အဗ္ဘာသဂတာနံ ဝကာရတကာရတ္တံ ဟောတိ ဝါ ယထာက္ကမံ။ ဝီမံသတိ၊တိကိစ္ဆတိ။ ဝါတိ ကိံ? စိကိစ္ဆတိ။
၉၄၅။ ဟဿ ဇော။ ဟကာရဿ အဗ္ဘာသေ ဝတ္တမာနဿ ဇော ဟောတိ။ ဇဟာတိ၊ ဇုဟောတိ၊ ဇဟာရ။
(စာ-၂၈၇) ၉၄၆။ အန္တဿိဝဏ္ဏာကာရော ဝါ။ အဗ္ဘာသန္တဿ ဣဝဏ္ဏော ဟောတိ ဝါ အကာရော စ။ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ ပိဝါသတိ၊ဝီမံသတိ၊ ဇိဃစ္ဆတိ၊ ဗဘုဝ၊ ဒဓာတိ။ ဝါတိ ကိံ? ဗုဘုက္ခတိ။
၉၄၇။ နိဂ္ဂဟီတာဂမော စ။ အဗ္ဘာသဿ အန္တေ နိဂ္ဂဟီတာဂမော ဟောတိ ဝါ။စင်္ကမတိ၊ စဉ္စလတိ၊ ဇင်္ဂမတိ။ ဝါတိ ကိံ? ပိဝါသတိ၊ ဒဒ္ဒဠှတိ။
၉၄၈။ တတော ပါမာနာနံ ဝါမံသေသု။ တတော အဗ္ဘာသတော ပါမာနာနံ ဓာတူနံ ဝါမံဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ သေ ပစ္စယေ။ ပိဝါသတိ၊ ဝီမံသတိ။
၉၄၉။ ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါ။ ဌာပါဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ တိဋ္ဌပိဝဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါယထာက္ကမံ။ တိဋ္ဌတိ၊ ပိဝတိ။ ဝါတိ ကိံ? ဌာတိ၊ ပါတိ။
၉၅၀။ ဉာဿ ဇာဇံနာ။ ဉာဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဇာဇံနာဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ။ဇာနာတိ၊ ဇာနေယျ၊ ဇာနိယာ၊ ဇညာ၊ နာယတိ၊အနိမိတ္တာ န နာယရေတိ [သံ-ဋ္ဌ ၁-၃၉။ ဇာတက-ဋ္ဌ ၂-၅၂။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၂၈]။ ဝါတိ ကိံ? ဝိညာယတိ။
၉၅၁။ ပေက္ခနေ ဒိသဿ ပဿဒက္ခာ။ ပေက္ခနတ္ထေ ဒိသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ပဿဒက္ခဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ။ ရူပံ ပဿတိ၊ဒက္ခတိ။ အပေက္ခနေတိ ကိံ? ဓမ္မဒေဿီ ပရာဘဝေါ [ခု ၁-၂၉၅]။ ဝါတိ ကိံ? အဒ္ဒသ။ အာစရိယာ ပနေတ္ထ ဒိသဿ ဒိဿာဒေသမ္ပိ ဣစ္ဆန္တိ "ဒိဿတီ"တိ၊ မယန္တု ဧတံ ရူပံ ဒိဝါဒိဂဏေ အဝေါစုမှ၊ တထာ ဟိ ကေစိသကမ္မိကာ ဓာတဝေါ ဒိဝါဒိဂဏံ ပတွာ အကမ္မိကာ ဟောန္တိ, ယထာ "သုတ္တံ ဆိဇ္ဇတိ၊ တဠာကံဘိဇ္ဇတီ"တိ။ အယံ သကမ္မိကာ ဟိ ဒိသဓာတု ဒိဝါဒိဂဏံ ပတွာ
(စာ-၂၈၈) အကမ္မိကာ ဟောတိ, ယထာ "တေ ကုမာရာ န ဒိဿရေ"တိ [ခု ၆-၃၆၁]။ ဧတ္ထ ဟိ န ဒိဿရေတိ န ပညာယန္တီတိ အတ္ထော။
၉၅၂။ ဗျဉ္ဇနန္တဿ စော ဆေ။ ဗျဉ္ဇနန္တဿ ဓာတုဿ စော ဟောတိ ဆပစ္စယေ ပရေ။ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ တိကိစ္ဆတိ၊ဇိဃစ္ဆတိ။
၉၅၃။ ခေ ကော။ ဗျဉ္ဇနန္တဿ ဓာတုဿ ကော ဟောတိ ခပစ္စယေ ပရေ။ တိတိက္ခတိ၊ ဗုဘုက္ခတိ။
၉၅၄။ ဂီ သေ ဟရဿ။ ဇိဂီသတိ။
၉၅၅။ ဇိဿ စ။ ဇိဓာတုဿ ဇိဂီအာဒေသော ဟောတိ သေ ပစ္စယေ ပရေ။ ဝိဇိဂီသတိ။
၉၅၆။ ဗြူဘူနံ ပရောက္ခာယမာဟဘုဝါ။ အာဟ၊ အာဟု၊ ဗဘုဝ၊ ဗဘုဝု။ ပရောက္ခာယမိတိ ကိံ? အဗြဝုံ။
၉၅၇။ ဂမိဿန္တော သဗ္ဗေသုစ္ဆော ဝါ။ ဂမုဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တော မကာရော စ္ဆော ဟောတိ ဝါ သဗ္ဗေသု ဝိဘတ္တိပစ္စယေသု။ဂစ္ဆတိ၊ ဂမေတိ။ ဂစ္ဆတု၊ ဂမေတု။ ဂစ္ဆေယျ၊ဂမေယျ။ အဂစ္ဆာ၊ အဂမာ။ အဂစ္ဆိ၊ အဂမိ။ ဂစ္ဆိဿတိ၊ဂမိဿတိ။ အဂစ္ဆိဿာ၊ အဂမိဿာ။ ဂစ္ဆိဿတိ၊ ဂမိဿတိ။ဂစ္ဆမာနော၊ ဂစ္ဆန္တော။ ဂမိဿာတိ ကိံ? ဣစ္ဆတိ။
၉၅၈။ ဝစဿာကာရော အဇ္ဇတနိယမော။ အဝေါစ၊ အဝေါစုံ။ အဇ္ဇတနိယန္တိ ကိံ? အဝစာ၊ အဝစူ။
၉၅၉။ ဒီဃမကာရော ဟိမိမမှေသု။ ဂစ္ဆာဟိ၊ ဂစ္ဆာမိ၊ ဂစ္ဆာမ၊ ဂစ္ဆာမှေ။
၉၆၀။ ဟိ စ ဝါ လောပံ။ ဂစ္ဆ၊ ဂစ္ဆာဟိ။
(စာ-၂၈၉) ၉၆၁။ ဟောတိဿရော ဘဝိဿန္တိ ယမေဟောဟေဿဿ စ။ ဟူဓာတုဿ သရော ဧဟဩဟဧတ္တမာပဇ္ဇတေ ဘဝိဿန္တိယံ ဝိဘတ္တိယံ၊ ဿဿ စ လောပေါ ဟောတိ ဝါ။ ဟေဟိတိ [ခု ၂-၃၆၁။ ခု ၄-၃၀၇]၊ ဟေဟိန္တိ။ ဟောဟိတိ[ခု ၂-၁၂၈]၊ ဟောဟိန္တိ။ ဟေတိ၊ ဟေန္တိ။ ဟေဟိဿတိ၊ဟေဟိဿန္တိ။ ဟောဟိဿတိ၊ ဟောဟိဿန္တိ။ ဟေဿတိ[ခု ၃-၃၅]၊ ဟေဿန္တိ။ ဟူတိ ကိံ? ဘဝိဿတိ။ ဘဝိဿန္တိယန္တိ ကိံ? ဟောန္တိ။
၉၆၂။ ကရဿ ကာဟော။ ကရဓာတုဿ ကာဟာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဘဝိဿန္တီဝိဘတ္တိယံ၊ ဿဿ စ လောပေါ ဟောတိ ဝါ။ ကာဟတိ၊ကာဟိတိ။ ကာဟသိ၊ ကာဟိသိ။ ကာဟာမိ၊ ကာဟာမ။ ဝါတိ ကိံ? ကရိဿတိ။
၉၆၃။ ဝစဟနတော ဿာမိဿာမာနံခါမိခါမာ။ ဝက္ခာမိ၊ ဝက္ခာမ။ ပဋိဟင်္ခါမိ[မ ၁-၁၂]၊ ပဋိဟင်္ခါမ။
၉၆၄။ ဝသလဘေဟိ ဆာမိဆာမ။ ဝသလဘဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ ဿာမိဿာမာနံ ဆာမိဆာမာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ။ ဝစ္ဆာမိ[ဝိ ၃-၇၆]၊ ဝစ္ဆာမ။ လစ္ဆာမိ[ခု ၆-၃၁၂]၊ လစ္ဆာမ။ ဝါတိ ကိံ? ဝသိဿာမိ၊ လဘိဿာမိ။
၉၆၅။ ဝစန္တော ကော ခါမိခါမေသု။ ဝက္ခာမိ၊ ဝက္ခာမ။
၉၆၆။ ဝသလဘန္တော စော ဆာမိဆာမေသုဝါ။ ဝစ္ဆာမိ၊ လစ္ဆာမိ၊ ဝစ္ဆာမ၊ လစ္ဆာမ။ ဝါတိ ကိံ? ဝသိဿာမိ၊ လဘိဿာမိ။
၉၆၇။ ဟနန္တော နိဂ္ဂဟီတံခါမိခါမေသု။ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ ပဋိဟင်္ခါမ။ ဝါဓိကာရတ္တာ ဝါတိ ကိံ? ပဋိဟနိဿာမိ။
(စာ-၂၉၀)၉၆၈။ ဝသလဘတော ဘဝိဿန္တီဿဿ ဆော စတ္တမန္တော ဆေ။ ဝစ္ဆတိ၊ ဝစ္ဆန္တိ၊ ဝစ္ဆသိ၊ ဝစ္ဆထ၊ ဝစ္ဆတေ။လစ္ဆတိ၊ လစ္ဆန္တိ၊ လစ္ဆသိ၊ လစ္ဆထ၊ လစ္ဆတေ။ ဝါဓိကာရတ္တာ ဝါတိ ကိံ? ဝသိဿတိ၊ လဘိဿတိ။
၉၆၉။ ဟနတော ခေါ နော နိဂ္ဂဟီတံခေ။ ဟနဓာတုတော ဘဝိဿန္တီဿဿ ခါဒေသော ဟောတိ ဝါ၊ တသ္မိံ ခေ ပရေ နကာရော နိဂ္ဂဟီတံ ဟောတိ။ ဟင်္ခတိ၊ ဟင်္ခန္တိ၊ပဋိဟင်္ခတိ၊ ပဋိဟင်္ခန္တိ၊ ပဋိဟင်္ခသိ၊ ပဋိဟင်္ခထဣစ္စာဒိ။ ဝါတိ ကိံ? ဟနိဿတိ၊ ပဋိဟနိဿတိ။ ဧတ္ထ ဟိ "ပဋိဟင်္ခါမီ"တိ ပါဠိဒဿနေနေဝ "ဟင်္ခတိ ပဋိဟင်္ခတီ"တိအာဒီနိပိ ပါဠိယံ အနာဂတာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ, ဒိဋ္ဌေန နယေန အဒိဋ္ဌဿပိ တာဒိသဿ နယဿဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ ဧတာနိ ဟိ "ဝက္ခတိ ဝက္ခန္တီ"တိအာဒီဟိ သဒိသာနိ။
၉၇၀။ ဝစသ္မာ ခန္တော ကတ္တံနိစ္စံ။ ဝစသ္မာ ဓာတုတော ဘဝိဿန္တီဿဿ ခါဒေသော ဟောတိ နိစ္စံ၊ တသ္မိံ ခေ ပရေ ဓာတုဿန္တော ဗျဉ္ဇနော ကကာရတ္တမာပဇ္ဇတေ။ ဝက္ခတိ၊ ဝက္ခန္တိ၊ဝက္ခသိ၊ ဝက္ခတေ၊ ဝက္ခန္တေ။
၉၇၁။ အထ ဝါ ဝစဿ ဝက္ခော ဝါဘဝိဿန္တိယံ ဝိဘတ္တိယံ။ အထ ဝါ ပါဠိနယေန ဝစဓာတုဿ ဝက္ခဣစ္စာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဘဝိဿန္တီဝိဘတ္တိယံ။ဝက္ခိဿတိ ဣစ္စာဒိ။ အတြာယံ အာဟစ္စပါဌော "ပဝက္ခိဿံ သုဏောဟိ မေ"တိ[ခု ၄-၃၈၅]။ အယံ ပန အဋ္ဌကထာပါဌော "ရာဇာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံကတွာ 'အာသနံ ဉ တွာ နိသီဒထာ'တိ ဝက္ခိဿတီ"တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၆-၁၈၀]။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိညာတသုဂတာဓိပ္ပါယေဟိအဋ္ဌကထာစရိယာသဘေဟိ ပါဝစနာနုရူပေနေဝ အဋ္ဌကထာသုသဒ္ဒရစနာ အဘိသင်္ခတာ။ တထာ ဟိ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတောစ အဓိပ္ပါယတော စ
(စာ-၂၉၁) ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော ဝိနယော စ ဝုတ္တော၊
ယော တဿ ပုတ္တေဟိ တထေဝ ဉာတော။
သော ယေဟိ တေသံ မတိမစ္စဇန္တာ၊
ယသ္မာ ပုရေ အဋ္ဌကထာ အကံသု[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၃။ ဝိ-ဋ္ဌ ၂-၂၀၁]။
၉၇၂။ ဒါဒန္တဿ အံ မိမေသု။ ဒမ္မိ၊ ဒမ္မ။
၉၇၃။ ဓာတုဿ အသညောဂန္တဿကာရိတေ ဝုဒ္ဓိ။ ကာရေတိ၊ ကာရယတိ။ အသညောဂန္တဿာတိ ကိံ? စိန္တယတိ။
၉၇၄။ ဝိကပ္ပေန ဃဋာဒီနံ။ ဃဋာဒီနံ ဓာတူနံ အသညောဂန္တာနံဝုဒ္ဓိ ဟောတိ ဝိကပ္ပေန ကာရိတေ။ ဃာဋေတိ၊ဃဋေတိ၊ ဃာဋယတိ၊ ဃဋယတိ၊ ဃာဋာပေတိ၊ ဃဋာပေတိ၊ဃာဋာပယတိ၊ ဃဋာပယတိ၊ ဂါမေတိ၊ ဂမေတိ၊ ဂါမယတိ၊ဂမယတိ။ ဃဋာဒီနမိတိ ကိံ? ကာရေတိ။
၉၇၅။ အညေသုပိ။ ကာရိတပစ္စယတော အညေသုပိ ပစ္စယေသု သဗ္ဗေသံဓာတူနံ အသညောဂန္တာနံ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ။ ဇယတိ၊ဟောတိ၊ ဘဝတိ၊ ဘောတိ။
၉၇၆။ ဝိကရဏဿ စ ဏုနော။ ဝိကရဏဘူတဿ စ ဏုနော ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ။ အဘိသုဏောတိ၊ သံဝုဏောတိ။
၉၇၇။ ဂုဟဒုသဿရော ဒီဃံ။ ဂုဟဒုသဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံသရော ကွစိ ဒီဃတ္တမာပဇ္ဇတေ ကာရိတေ။ ဂူဟယတိ၊ဒူသယတိ။
၉၇၈။ ဝစဝသဝဟာဒိဝဿုတ္တံယေ စ။ ဝစဝသဝဟဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ ဝကာရဿ ဥတ္တံ ဟောတိ ယပစ္စယေ ပရေ။ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ[ခု ၇-၄၃]။ အသိတော တာဒိ ဝုစ္စတေ သ ဗြဟ္မာ[ခု ၁-၃၅၈]။ ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတိ[သံ ၁-၈၇]။ ဝုဿတိ၊ ဝုယှတိ။
(စာ-၂၉၂) ၉၇၉။ ဥမှိ ဝရာဂမော နိစ္စံ ပါဝစနေ။ ပါဝစနေ အာဒေသဘူတေ ဥကာရေ ပရေ နိစ္စံ ဝကာရရကာရာဂမော ဟောတိ၊ န ကေဝလော ဥကာရော တိဋ္ဌတိ။ ဝုစ္စတိ၊ ဝုစ္စတေ၊နိရုတ္တိ၊ နိရုတ္တံ[ခု ၁၀-၂၈]။ ဝုတ္တေဥှတံ[ခု ၁-၁၉၅]။ ပါဝစနေတိ ကိံ? ကိမတ္ထမိဒမုစ္စတေ၊ ဥတ္တသေ၊ဥတ္တတေ။
၉၈၀။ ဟဝိပရိယယော ယဿ လောဝါ။ ဝုဠှတိ၊ ဝုယှတိ။
၉၈၁။ ဂဟဿ ဃေ ပ္ပေ။ ဃေပ္ပတိ။
၉၈၂။ ဟလောပေါ ဏှာမှိ။ ဂဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဟကာရလောပေါ ဟောတိ ဏှာမှိ ပစ္စယေ ပရေ။ ဂဏှာတိ။
၉၈၃။ ကရဿ ကာသဇ္ဇတနိယံ။ ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ကာသာဒေသော ဟောတိ ဝါ အဇ္ဇတနိယံ ဝိဘတ္တိယံ။အကာသိ၊ အကာသုံ၊ အကရီ၊ အကရုံ။
၉၈၄။ ဟူဒါဗြူတော သာဂမောယထာရဟံ။ ဟူဒါဗြူဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ သကာရာဂမော ဟောတိ ယထာရဟံ အဇ္ဇတနိယံဝိဘတ္တိယံ။ သော ဘိက္ခု အရဟာ အဟောသိ။ အဟံရာဇာ အဟောသိံ[ဒီ ၂-၁၅၉]။ သော ဒါနံ အဒါသိ။ ဘိက္ခူနံပယိရုဒါဟာသိ[ဒီ ၂-၁၇၉]။ အဟံ ပယိရုဒါဟာသိံ။ဇာတော ကဏှော ပဗျာဟာသိ[ဒီ ၁-၈၇]။ အဟံ ပဗျာဟာသိံ။
၉၈၅။ ပဝိပရိဥဒတော ဗြူနောအာဟာ သေ။ ပဝိဣစ္စေတေဟိ ပရိဥဒဣစ္စေတေဟိ စ ဥပသဂ္ဂနိပါတသမုဒါယေဟိ ပရဿ ဗြူဓာတုဿ အာဟာဣစ္စာဒေသော ဟောတိ သကာရာဂမေ ပရေ ယထာရဟံ အဇ္ဇတနိယံဝိဘတ္တိယံ။ ပဗျာဟာသိ၊ ပယိရုဒါဟာသိ။
(စာ-၂၉၃) ၉၈၆။ ဥမံသု။ အာဟာဣစ္စာဒေသတော ပရာယ ဥံဝိဘတ္တိယာ အံသုဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ တေ ပဗျာဟံသု၊တေ ပယိရုဒါဟံသု။
၉၈၇။ အသတော မိမာနံ မှိမှန္တလုတ္တိစ။ အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ မိမဣစ္စေတာသံ ဝိဘတ္တီနံ မှိမှာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ဓာတုအန္တဿလောပေါ စ။ အမှိ၊ အမှ၊ အသ္မိ၊ အသ္မ[ခု ၁-၃၇၃]။
၉၈၈။ ထဿ တ္ထတ္တံ။ အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ထဿ ဝိဘတ္တိဿ တ္ထတ္တံ ဟောတိ ဓာတုအန္တဿ လောပေါ စ။တုမှေ အတ္ထ။
၉၈၉။ တိဿ တ္ထိတ္တံ။ အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ တိဿ ဝိဘတ္တိဿ တ္ထိတ္တံ ဟောတိ ဓာတုအန္တဿ လောပေါစ။ အတ္ထိ၊ "ပုတ္တာ မတ္ထိ ဓနာ မတ္ထီ"တိ[ခု ၁-၂၂] ဧတ္ထ ပန အတ္ထိသဒ္ဒေါ နိပါတော။ တေနေသ ဧကဝစနဗဟုဝစနကောဟောတိ။ "အတ္ထိ ခီရာ ဗြာဟ္မဏီ"တိ ဧတ္ထာပိ နိပါတောယေဝ။ တေနေဝ ဟိတေန ဥတ္တရပဒဿ သမာသော ဟောတိ။
၉၉၀။ သညိစ္ဆာယမာချာတံဘဝတိ နာမိကံ။ သညိစ္ဆာယံ သတိ အာချာတပဒံနာမိကပဒံ ဘဝတိ။ "အာချာတ"န္တိ နာမံ ပနဿ အန္တရဓာယတိ၊လဒ္ဓူပသမ္ပဒဿ ဘိက္ခုနော သာမဏေရဘာဝေါ ဝိယာတိနာမဗျပဒေသော။ သေယျထိဒံ? "အညာသိ ဝတ ဘော ကောဏ္ဍညော၊ အညာသိ ဝတဘော ကောဏ္ဍညော"တိ[ဝိ ၃-၁၇။] သတ္ထု ဥဒါနံ ပဋိစ္စုပ္ပန္နံ အာယသ္မတောကောဏ္ဍညဿ "အညာသိကောဏ္ဍညော"တိ နာမံ။ ဧတ္ထ ဟိ အာချာတဘာဝေါ အန္တရဓာယတိ၊တထာ "မာ ခလိ, မာ ခလီ"တိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၁၃၁။] ဝစနံ ပဋိစ္စုပ္ပန္နံ ဂေါသာလဿတိတ္ထိယဿ နာမံ။ ဧတ္ထာပိ အာချာတဘာဝေါ အန္တရဓာယတိ။တေန "မက္ခလိံ
(စာ-၂၉၄) ဂေါသာလံ, မက္ခလိနာ ဂေါသာလေနာ"တိ[ဒီ ၁-၅၀။ မ ၂-၁၉၃။] အာဒိနာ ဝေါဟာရော ပဝတ္တတိ။ တထာ "ဣတိဟ အာသ, ဣတိဟ အာသာ"တိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၂၂၀။] ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝစနမုပါဒါယ ပုရာဏကထာ "ဣတိဟာသ"န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္ထာပိ အာချာတတ္တံ ဝိဂစ္ဆတိ။တေနေဝ နာမိကာ ဝိဘတ္တိ လဗ္ဘတိ "လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စာ"တိ[ခု ၄-၃၀၇။] အာဒီသု။
၉၉၁။ တုဿ တ္ထုတ္တံ။ အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ တုဿ ဝိဘတ္တိဿ တ္ထုတ္တံ ဟောတိ ဓာတုအန္တဿ လောပေါစ။ နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ[ခု ၅-၃၈]။
၉၉၂။ သိဟီသု စ။ အသဿေဝ ဓာတုဿ သိဟိဝိဘတ္တီသု အန္တလောပေါ စ ဟောတိ။တွံ အသိ၊ တွံ အဟိ[အာဟိ(သီ၊ဣ)]။
၉၉၃။ တတော ဧယျုံမေယျာနံဣယုမိယာ။ တတော အသဓာတုတော ဧယျုံဧယျဣစ္စေတာသံ ဝိဘတ္တီနံ ယထာက္ကမံ ဣယုံဣယာဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ။တေ သိယုံ၊ သော သိယာ။ "သိယာ ကုသလာ, သိယာ အကုသလာ"တိ[အဘိ ၂-၅၉။] အာဒီသု ပန သိယာသဒ္ဒေါ အဗျယပဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
၉၉၄။ ဧယျုမိယံသု ဧယျမိယံ။ တတော အသဓာတုတော ဧယျုံဣစ္စေတာယ ဝိဘတ္တိယာ ဣယံသုဣစ္စာဒေသော ဟောတိ၊ ဧယျံဣစ္စေတာယ စ ဝိဘတ္တိယာ ဣယံဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ ဒွေ ဘိက္ခူအဘိဓမ္မေ နာနာဝါဒါ သိယံသု[မ ၃-၂၇]။ ဥမ္မာဒန္တျာ ရမိတွာန၊ ကာသိရာဇာတတော သိယံ[ခု ၆-၄၁]။
၉၉၅။ တဿ သေယျာယ အဿတ္တံ။ တဿ အသဓာတုဿ ဧယျဝိဘတ္တိယာ သဟ အဿတ္တံ ဟောတိ။ သော ဧဝမဿ ဝစနီယော[ဝိ ၁-၂၆၅]။
(စာ-၂၉၅) ၉၉၆။ သေယျုဿ အဿုတ္တံ။ တဿ အသဓာတုဿ ဧယျုံဝိဘတ္တိယာ သဟ အဿုတ္တံ ဟောတိ။ တေ ဧဝမဿု ဝစနီယာ[ဝိ ၁-၂၆၈]။
၉၉၇။ သေယျာသိဿ အဿတ္တံ။ တဿ အသဓာတုဿ ဧယျာသိဝိဘတ္တိယာ သဟ အဿတ္တံ ဟောတိ။ တွံ အဿ[ဝိ ၃-၄၂]။
၉၉၈။ သေယျာထဿ အဿထတ္တံ။ တဿ အသဓာတုဿ ဧယျာထဝိဘတ္တိယာ သဟ အဿထတ္တံ ဟောတိ။ တုမှေ အဿထ[ဒီ ၁-၃]။
၉၉၉။ သေယျာမိဿ'ဿံ။ တဿ အသဓာတုဿ ဧယျာမိဝိဘတ္တိယာ သဟ အဿံဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ တတ္ထ အဿံ မဟေသိယာ[ခု ၆-၃၁၂]။
၁၀၀၀။ သေယျာမဿ'ဿာမ။ တဿ အသဓာတုဿ ဧယျာမဝိဘတ္တိယာ သဟ အဿာမဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ မယံ အဿာမ[မ ၁-၃၁၉]။
၁၀၀၁။ အကာရဂမဿ ဒီဃတ္တမဇ္ဇတနိယံ။ သော အာသိ၊ တေ အာသိံသု။ တုမှေ အာသိတ္ထ၊အဟံ အာသိံ[ခု ၂-၇၃]။ မယံ အာသိမှ။
၁၀၀၂။ ဩဿိ စ။ အဇ္ဇတနိယံ အကာရာဂမဿ ဒီဃတ္တံ ဟောတိ၊ ဩဝိဘတ္တိယာ ဣကာရာဒေသော ဟောတိ။ တွံ အာသိ။
၁၀၀၃။ လဘတော ဤဣံနံ တ္ထတ္ထံ တဒန္တလောပေါ စ။ လဘဓာတုတော ဤဣံဣစ္စေတေသံ ဝိဘတ္တီနံ ယထာက္ကမံ တ္ထတ္ထံအာဒေသော ဟောတိ၊ တဿ ဓာတုဿန္တဿလောပေါ စ ဟောတိ။ သော အလတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇံ[ဝိ ၁-၁၇]။ အဟံ အလတ္ထံ[ခု ၁-၃၄၉]။
(စာ-၂၉၆) ၁၀၀၄။ ကုပါ စ္ဆိ။ ကုပဓာတုတော ဤဝိဘတ္တိယာ စ္ဆိအာဒေသော ဟောတိ တဿန္တဿ လောပေါစ။ အက္ကောစ္ဆိ[ဝိ ၃-၄၉၆။ မ ၃-၁၉၂။ ခု ၁-၁၃။ ခု ၅-၁၃၃၊ ၁၈၈]။
၁၀၀၅။ ဒါဿ ဝါ ဒဇ္ဇော။ ဒဇ္ဇတိ၊ ဒဇ္ဇန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဝါတိ ကိံ? ဒေတိ၊ ဒဒါတိ။
၁၀၀၆။ ဝဇ္ဇော ဝဒဿ။ ဝဇ္ဇာမိ၊ ဝဇ္ဇေယျ။ ဝါဓိကာရတ္တာ ဝါတိကိံ? ဝဒါမိ၊ ဝဒေယျ။
၁၀၀၇။ ဒဇ္ဇမှာ ဧယျဿေအာ။ အာဒေသဘူတမှာ ဒဇ္ဇသဒ္ဒမှာ ဧယျဝိဘတ္တိယာ ဧကာရအာကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ။ဒဇ္ဇေ၊ ဒဇ္ဇာ[ခု ၆-၂၈၇]၊ ဒဇ္ဇေယျ[ဝိ ၁-၃၇၂]။
၁၀၀၈။ ဧယျုမုံ။ အာဒေသဘူတမှာ ဒဇ္ဇသဒ္ဒမှာ ဧယျုံဝိဘတ္တိယာ ဥံအာဒေသော ဟောတိ။ တေပိ အတ္တမနာဒဇ္ဇုံ[ခု ၆-၁၅၁]။
၁၀၀၉။ ဧယျာမိဿံ။ အာဒေသဘူတမှာ ဒဇ္ဇသဒ္ဒမှာ ဧယျာမိဿ အံအာဒေသော ဟောတိ။ ဒဇ္ဇံ[ခု ၅-၃၈၄။]
၁၀၁၀။ ဝဇ္ဇမှေယျာသိဿာသိ။ အာဒေသဘူတမှာ ဝဇ္ဇသဒ္ဒမှာ ဧယျာသိဿ အာသိအာဒေသော ဟောတိ။ ဝဇ္ဇာသိ၊ဝဒေယျာသိ။
၁၀၁၁။ ဧမှာ အန္တိဿာကာရလောပေါ။ အာဒေသဘူတာ ဧကာရမှာ အန္တိဝိဘတ္တိယာ အကာရဿ လောပေါ ဟောတိ။ ဝဇ္ဇေန္တိ၊ ဝဒေန္တိ။
၁၀၁၂။ ဓာတေကာရဿာယော တျာဒီသု။ ဓာတူနံ ဧကာရဿ အာယာဒေသော ဟောတိ တျာဒီသု။ မိလာယတိ၊ ခါယတိ၊ ဈာယတိ၊ ဈာယန္တိ၊ဈာယသိ။
(စာ-၂၉၇) ၁၀၁၃။ ဂမိဿ ဃမ္မဂဂ ္ဃ။ ဃမ္မတိ၊ ဃမ္မတု၊ ဂဂ္ဃတိ၊ တတော တွံ ဘိက္ခုယေန ယေန ဂဂ္ဃသိ၊ ဖာသုံယေဝ ဂဂ္ဃသိ[အံ ၁-၁၂၂]။ ဝါဓိကာရတ္တာ ဝါတိ ကိံ? ဂစ္ဆတိ။
၁၀၁၄။ ဒါဓာမာဌာဟာပါမဟမထာဒီနံ ယမှိ ဤ။ ယမှိ ပစ္စယေ ဒါဓာမာဌာဟာပါမဟမထဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တော သရော ဤကာရတ္တမာပဇ္ဇတိ။ ဒီယတိ၊ ဓီယတိ၊မီယတိ၊ ဌီယတိ၊ ဟီယတိ၊ ပီယတိ၊ မဟီယတိ၊မထီယတိ။
၁၀၁၅။ ယဇဿာဒိဿိ။ ယဇဓာတုဿ အာဒိဿ ဣကာရာဒေသော ဟောတိ ယပစ္စယေ ပရေ။ ဣဇ္ဇတေ မယာ ဗုဒ္ဓေါ။
၁၀၁၆။ ဥမိံသု သဗ္ဗေဟိ။ သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ဥံဝိဘတ္တိယာ ဣံသွာဒေသော ဟောတိ။ ဥပသင်္ကမိံသု[ဒီ ၁-၂၂၃]၊ နိသီဒိံသု[ဒီ ၁-၂၂၃]။ "တေ တံ အဿေ အယာစိသု"န္တိ[ခု ၆-၃၂၉။] ဧတ္ထ ပန နိဂ္ဂဟီတဿ ဌာနန္တရဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊လက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတံ။
၁၀၁၇။ ဒိသတာသုံ။ ဒိသတော ဥံဝိဘတ္တိယာ အာသုံအာဒေသော ဟောတိ။ အဒ္ဒသာသုံ[ခု ၃-၇၁]။
၁၀၁၈။ ဇရမရာနံ ဇီရဇိယျမိယျာ။ ဇီရတိ၊ ဇိယျတိ၊ မိယျတိ၊ မရတိ။
၁၀၁၉။ အသဿာဒိလောပေါ သဗ္ဗတ္ထ။ သဗ္ဗေသု ဝိဘတ္တိပစ္စယေသု အသဓာတုဿ အာဒိဿ လောပေါ ဟောတိ။ သန္တိ၊သန္တု၊ အဟိ၊ သိယာ၊ သိယုံ၊ သန္တော၊ သမာနော[ဒီ ၁-၈၆]။ ဝါဓိကာရတ္တာ ဝါတိ ကိံ? အသိ။
၁၀၂၀။ အသဗ္ဗဓာတုကေ ဘူ။ အသဿေဝ ဓာတုဿ ဘူအာဒေသော ဟောတိ ဝါ အသဗ္ဗဓာတုကေ။ဘဝိဿတိ၊
(စာ-၂၉၈) ဘဝိဿန္တိ၊ အဘဝိဿ၊ အဘဝိဿာ၊ အဘဝိဿံသု။ ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အာသုံ။
၁၀၂၁။ ဉာတော ဧယျဿိယာဉာ ဝါ။ ဉာဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ပရာယ ဧယျဝိဘတ္တိယာ ဣယာဉာအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ။ ဇာနိယာ [ခု ၁-၃၁၄]။ ဝိဇာနိယာ၊ ဇညာ။ ဝါတိ ကိံ? ဇာနေယျ။
၁၀၂၂။ နာဿ လောပေါ ယကာရတ္တံ။ ဉာဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ပရဿ နာပစ္စယဿ လောပေါ ဟောတိ ဝါ ယကာရတ္တဉ္စ။ ဇညာ၊ နာယတိ။ ဝါတိ ကိံ? ဇာနာတိ။
၁၀၂၃။ ဧတ္တမကာရော လောပဉ္စ။ အကာရပစ္စယော ဧတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ လောပဉ္စ။ ဝဇ္ဇေတိ၊ဝဒေတိ၊ ဝဇ္ဇေမိ၊ ဝဒါမိ။
၁၀၂၄။ ဥတ္တမောကာရော။ ဩကာရပစ္စယော ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ။ ကုရုတေ၊ ကရောတိ၊တနုတေ၊ တနောတိ။ ဩကာရောတိ ကိံ? ဟောတိ။
၁၀၂၅။ ကရဿာကာရော စ။ ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အကာရော စ ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ။ ကုရုတေ၊ ကရောတိ၊ ကုဗ္ဗတိ၊ကရီယတိ၊ ကရဿာတိ ကိံ? သရတိ၊ မရတိ။
၁၀၂၆။ ကု ကြု စောဿ ဝတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ။ ပါဝစနနယေန ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ကုအာဒေသော ကြုအာဒေသော စ ဟောတိ ဩကာရပစ္စယဿ စ ဝကာရတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဘတ္တိပစ္စယေသု။သီလဝန္တော န ကုဗ္ဗန္တိ၊ ဗာလော သီလာနိ ကုဗ္ဗတိ[ခု ၅-၁၁၂]။ တပေါ ဣဓ ကြုဗ္ဗသိ ဗြဟ္မပ္ပတ္တိယာ[သံ ၁-၁၈၃]။ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ ပကြုဗ္ဗမာနော [ခု ၅-၂၁၂]။
(စာ-၂၉၉) ၁၀၂၇။ ဩ အဝ သရေ။ ဩကာရဿ ဓာတုအန္တဿ သရေ ပရေ အဝါဒေသော ဟောတိ။ စဝတိ၊ ဘဝတိ။ သရေတိ ကိမတ္ထံ? ဟောတိ။ ဩတိ ကိံ? ဇယတိ။
၁၀၂၈။ ဧ အယ။ ဧကာရဿ ဓာတုအန္တဿ သရေ ပရေ အယာဒေသော ဟောတိ။ နယတိ၊ ဇယတိ။ သရေတိ ကိံ? နေတိ။
၁၀၂၉။ ကာရိတေ တေ အာဝါယာ။ တေ ဩဧဣစ္စေတေ အာဝအာယအာဒေသာ ပါပုဏန္တိ ကာရိတေ။လာဝေတိ၊ နာယေတိ။
၁၀၃၀။ အသဗ္ဗဓာတုကေ ဣကာရာဂမော။ ဂမိဿတိ၊ ကရိဿတိ။ အသဗ္ဗဓာတုကေတိ ကိံ? အဂမာ၊ ဂစ္ဆေယျ၊ ဂစ္ဆတု၊ ဂစ္ဆတိ။
၁၀၃၁။ အတ္တနောပဒါနိ ကွစိ ပရဿပဒတ္တံ။ အတ္တနောပဒါနိ ကွစိ ပရဿပဒတ္တမာပဇ္ဇန္တိ။ကရီယတိ၊ လဗ္ဘတိ၊ ကရီယတေ၊ လဗ္ဘတေ။
၁၀၃၂။ အကာရာဂမော ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီကာလာတိပတ္တီသု။ ကွစိ အကာရာဂမော ဟောတိ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီကာလာတိပတ္တိဣစ္စေတာသုဝိဘတ္တီသု။ အဂမာ၊ အဂမီ၊ အဂမိဿာ။ ကွစီတိ ကိံ? ဂမာ၊ ဂမီ၊ ဂမိဿာ။
၁၀၃၃။ ဗြူတော ဤ တိမှိ။ ဗြူဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဤကာရာဂမော ဟောတိ ကွစိ တိမှိ ဝိဘတ္တိယံ။ ဗြဝီတိ၊ ဗြူတိ။
၁၀၃၄။ ဓာတုဿန္တော လောပေါနေကဿရဿ။ အနေကဿရဿ ဓာတုယာ အန္တော ကွစိ လောပေါ ဟောတိ။ဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆန္တိ။ အနေကဿရဿာတိ ကိံ? ပါတိ၊ ယာတိ။ ကွစီတိ ကိံ? မဟီယတိ၊ မထီယတိ။
(စာ-၃၀၀) ၁၀၃၅။ ဣသုယမာဒီနမန္တော စ္ဆော ဝါ။ ဣသုယမုဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနမန္တောစ္ဆော ဟောတိ ဝါ။ ဣစ္ဆတိ၊ နိယစ္ဆတိ၊ ဝစ္ဆတိ။ ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဧသတိ၊ နိယမတိ၊ ဥပါသတိ။
၁၀၃၆။ တရကရာဒိတော ဥမံသု။ တရကရဣစ္စေဝမာဒိတော ဥံဝစနဿ အံသုအာဒေသော ဟောတိ ဝါ။ ဧတေန မဂ္ဂေန အတံသုပုဗ္ဗေ[သံ ၃-၁၄၆]။ အကံသု သတ္ထု ဝစနံ။ဝိဟံသု ဝိဟရန္တိ စ[သံ ၁-၁၄၂]။ ဝါတိ ကိံ? အတရိံသု၊ အကရိံသု၊ ဝိဟရိံသု။
၁၀၃၇။ က ကရဿ ဿံမှိ။ ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ကဣစ္စာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဿံမှိ ဝစနေ။ အဟမပိ ပူဇံ ကဿံ[ခု ၂-၁၅၃]။ ဝါတိ ကိံ? ကရိဿံ။
၁၀၃၈။ ဝိဟရဿ ဟ။ ဝိပုဗ္ဗဿ ဟရဓာတုဿ ဟဣစ္စာဒေသော ဟောတိဝါ ဿတိမှိ ဝိဘတ္တိယံ။ အပ္ပမတ္တောဝိဟဿတိ[ဒီ ၂-၁၀၁။ သံ ၁-၁၅၈-၉]။ ဝါတိ ကိံ? ဝိဟရိဿတိ။
၁၀၃၉။ ဿလောပေါ ဿတျာဒီနံ။ ဿကာရလောပေါ ဟောတိ ဝါ ဿတိအာဒီနံ ဝိဘတ္တီနံ။ ဒက္ခတိ၊ ဒက္ခန္တိ။ယဒါ ဒက္ခသိ မာတင်္ဂံ[ခု ၆-၃၁၈]။ ဒက္ခိဿတိ၊ ဝိဘဇိံ၊ ဝိဘဇိဿိံ၊ ဝိကာသတိ၊ဝိကာသိဿတိ။
၁၀၄၀။ သီဒဿီကာရော ဏေ အာတ္တံ။ အာဒေသဘူတဿ သီဒသဒ္ဒဿ ဤကာရော ဏေ ပစ္စယေ အာတ္တမာပဇ္ဇတိ ဝါ။ နိသာဒေတိ၊ နိသီဒါပေတိဝါ။ အတြာယံ ပါဠိ "ဥစ္ဆင်္ဂေ မံ နိသာဒေတွာ၊ ပိတာ အတ္ထာနုသာသတီ"တိ[ခု ၆-၁၅၂]။ တတြ နိသာဒေတွာတိ နိသီဒါပေတွာ၊ "နိသီဒေတွာ"တိပိ ကတ္ထစိ၊ သောယေဝတ္ထော။ ဘူဝါဒိဂဏိကဿ ဓာတုဿ နိသီဒေတွာတိ ဧကာရသဟိတံ ဟေတုကတ္တုပဒံ ဘဝတိတဗ္ဗာစကတ္တာ၊ နိသီဒိတွာတိ
(စာ-၃၀၁) ပန ဣကာရာဂမသဟိတံ ရူပံ သုဒ္ဓကတ္တုပဒံဘဝတိ တဗ္ဗာစကတ္တာ။
၁၀၄၁။ ဝိဘတ္တိဿရော ရဿော။ ဝိဘတ္တိဘာဝေ ဌိတော သရော ရဿော ဟောတိ ဝါ။အဝေါစ၊ အဂစ္ဆိ ဣစ္စာဒိ။ ဝါတိ ကိံ? အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ[ခု ၁-၃၄၀]။
၁၀၄၂။ ဓာတုဿရော သညောဂေ။ ဓာတုဿရော ရဿော ဟောတိ သညောဂက္ခရေ ပရေ။အစ္ဆတိ။ သညောဂေတိ ကိံ? ဥပါသတိ။
၁၀၄၃။ ဝစဿ ဝဿာကာရော ဩ ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီသု။ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ[သံ ၁-၂၂၂]။ သော အဝစာ၊ အဝစိ၊ တေ အဝေါစုံ။ အဟံအဝေါစံ၊ အဝစံ။
၁၀၄၄။ ဝစတော ဥ တ္ထမှေသု။ ဝစဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဥကာရာဂမော ဟောတိ တ္ထမှေသု ဝိဘတ္တီသု။ တုမှေ အဝေါစုတ္ထ၊မယံ အဝေါစုမှ။
၁၀၄၅။ ရုဒဿ ဒဿ စော ဘဝိဿန္တိယံ သဿ စ ဆော။ စိရရတ္တာယ ရုစ္ဆတိ[ခု ၆-၁၇၆]။ ရုစ္ဆန္တိ၊ ရုစ္ဆသိ၊ ရောဒိဿတိဝါ။
၁၀၄၆။ အာနီတော ကုသာဒီနံ ဒွိတ္တံ ရဿာ စ တေ။ အာနီဣစ္စုပသဂ္ဂေဟိ ပရေသံ ကုသာဒီနံ ဓာတူနံ ဒွိတ္တံ ဟောတိ၊တေ စူပသဂ္ဂါ ရဿာ ဟောန္တိ။ အက္ကောသတိ၊ အက္ကောသသိ၊ နိယျာတိ၊နိယျာသိ။
၁၀၄၇။ ပဝိသဿ ပါဝေက္ခဇ္ဇတနိယံ။ ပါဝေက္ခိ အန္တေပုရံ သုရမ္မံ[ခု ၆-၂၈၈]။ ပါဝိသိ ဝါ။
၁၀၄၈။ ဟဝိပရိယယော ယေ။ ယပစ္စယေ ဟကာရဿ ဝိပရိယယော ဟောတိ။ ဝုယှတိ။
(စာ-၃၀၂) ၁၀၄၉။ လော ဝါ ယဿ။ ဟကာရဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဌိတဿ ယပစ္စယဿ ဠော ဟောတိ ဝါ။ ဝုဠှတိ။ ဝါတိ ကိံ? ဝုယှတိ။
၁၀၅၀။ ဝဟဿ ဝဿာကာရော ဥတ္တံ လယေသု။ အာဒေသဘူတေ လကာရေ စ ဟကာရဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဌိတေ ယပစ္စယေ စ ပရေ ဝဟဓာတုယာ ဝကာရဿ အကာရော ဥတ္တမာပဇ္ဇတိ။ ဝုဠှတိ၊ဝုယှတိ။
၁၀၅၁။ ဟူဿူကာရော ဟိယျတ္တနိယမုဝေါ။ ဟူဓာတုဿ ဦကာရော ဥဝါဒေသော ဟောတိ ဟိယျတ္တနိယံ ဝိဘတ္တိယံ။ အဟုဝါ။
၁၀၅၂။ အဇ္ဇတနိယာ ဤဿ လောပေါ။ ဟူဓာတုတော ပရာယ အဇ္ဇတနိယာ ဤဝိဘတ္တိယာ လောပေါ ဟောတိ။ အဟုရာဇာ[ခု ၆-၂၅၇]။
၁၀၅၃။ ဩဿိ။ ဟူဓာတုတော ပရာယ အဇ္ဇတနိယာ ဩဝိဘတ္တိယာ ဣကာရော ဟောတိ။ တွံ အဟောသိ[ဒီ ၁-၁၈၄]။
၁၀၅၄။ ဣံ ဥံ ကွစိ။ ဟူဓာတုတော ပရာယ အဇ္ဇတနိယာ ဣံဝိဘတ္တိယာ ဥံအာဒေသော ဟောတိ ကွစိ။ အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ၊အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော[ခု ၃-၃၄၉]။ ကွစီတိ ကိံ? အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ[ဒီ ၁-၁၈၅။ မ ၁-၁၀။ သံ ၁-၁၆၅။ ခု ၇-၃၂၉]။
၁၀၅၅။ သဏ္ဌာတော ဟာဂမော တမှိ ရဿော။ သံပုဗ္ဗသ္မာ ဌာဓာတုတော ဟကာရာဂမော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဟကာရာဂမေ ဓာတုဿန္တော ရဿော ဟောတိကွစိ။ သဏ္ဌဟတိ[မ ၂-၁၀၈]၊ သဏ္ဌာတိ ဝါ။
(စာ-၃၀၃) ၁၀၅၆။ ပတိဋ္ဌာတော ဟော စ။ ပတိပုဗ္ဗသ္မာ ဌာဓာတုတော စ ဟကာရာဂမော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဟကာရာဂမေ ဓာတုဿန္တော ရဿော ဟောတိကွစိ။ ပတိဋ္ဌဟတိ၊ ပတိဋ္ဌာတိ ဝါ။
၁၀၅၇။ ပိပဿ ပဿ ဝေါ ဝါ။ ပိဝတိ၊ ပိပတိ ဝါ။
၁၀၅၈။ ဟနဿ ဝဓော သဗ္ဗတ္ထ။ ဟနဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဝဓာဒေသော ဟောတိ ကွစိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဘတ္တိပစ္စယေသု။ဝဓတိ၊ ဝဓန္တိ။ ဝဓသိ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ။အတြာယံ ပါဠိ "အတ္တာနံ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာရောဒတီ"တိ[ဝိ ၂-၃၆၄။] စ "ဝဓတိ န ရောဒတီ"တိ[ဝိ ၂-၃၆၅။] စ "အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မ"န္တိ[မ ၃-၁၉၂။ ခု ၁-၁၃။ ခု ၅-၁၃၃၊ ၁၈၈။ ဝိ ၃-၄၉၆။] စ "အဟံ တံ အဝဓိံ သာမ"န္တိ[ခု ၆-၁၇၉။] စ ဗဟုဓာ ဒိဿတိ။
၁၀၅၉။ ဓာတော ပုဗ္ဗဿာပိနော နိစ္စမကာရလောပေါဓဿ စ ဟော အဗ္ဘာသဝိသယေ။ ဒွါရံ ပိဒဟတိ။ အဗ္ဘာသဝိသယေတိ ကိမတ္ထံ? အပိဓာနံ၊ အပိဓေတိ။ "အပိဓေတုံ မဟာသိန္ဓု"န္တိ[ခု ၅-၃၇၆။] အနဗ္ဘာသဝိသယတ္တာ ဝုတ္တဝိဓာနံန ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ။ "ဒွါရံ အပိဒဟိတွာ"တိ[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၂၄၃။] ဧတ္ထ ကထန္တိ စေ? ဧတ္ထ ပန အကာရော ပဋိသေဓနတ္ထေ နိပါတော, န ဥပသဂ္ဂါဝယဝေါ။ တသ္မာ ဧတ္ထ ဧကော အကာရော ပုဗ္ဗေယေဝ လုတ္တော အဒဿနံဂတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အယံ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
၁၀၆၀။ ဘုဇတော ဿဿ ခေါ တမှိ ဇဿ ကော ဝါ။ ဘုဇဓာတုတော ပရဿ ဿဿ ဝိဘတ္တိယာ ခါဒေသော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ခေ ဇဿ ကော ဟောတိ ဝါ။ ဘောက္ခတိ၊ဘောက္ခန္တိ။ ဝါတိ ကိံ? ဘုက္ခိဿတိ။ ဘောက္ခိဿန္တိ။
(စာ-၃၀၄) ၁၀၆၁။ သသညောဂန္တတ္တေကေ ပကတိယာ ဝုဒ္ဓီ။ ဧကစ္စေ ဓာတဝေါ ပကတိယာ သသညောဂန္တတ္တာ ဝုဒ္ဓိံပါပုဏန္တိ။ ဘောက္ခတိ။
၁၀၆၂။ န နိဂ္ဂဟီတာဂမာ။ ပကတိယာ အသညောဂန္တတ္တေပိ သတိ သနိဂ္ဂဟီတာဂမာဓာတဝေါ ဝုဒ္ဓိံ န ပါပုဏန္တိ။ မုဉ္စတိ၊ ပရိသင်္ကတိ။
၁၀၆၃။ ယမှိ အာဒါဿန္တော ဣတ္တံ။ ယမှိ ပစ္စယေ ပရေ အာပုဗ္ဗဿ ဒါဓာတုဿ အန္တော ဣကာရတ္တမာပဇ္ဇတေ။ ဓနံ အာဒိယတိ။ သီလံ သမာဒိယတိ[အဘိ ၈-၁၄၅]။
၁၀၆၄။ ဇနဿန္တော။ ဇနဓာတုဿ အန္တော ဗျဉ္ဇနော အာတ္တမာပဇ္ဇတိ ယမှိ ပစ္စယေ ပရေ။ ဇာယတိ။
၁၀၆၅။ သကန္တဿ ခေါ ကကာရာဂမေနဇ္ဇတနာဒီသု။ သကဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ အန္တဗျဉ္ဇနဿ ခေါ ဟောတိ ကကာရာဂမေန သဟ အဇ္ဇတနာဒီသု။ အသက္ခိ[ဒီ ၁-၂၂၂]။ သက္ခိ၊ အသက္ခိံသု။ သက္ခိဿတိ၊သက္ခိဿန္တိ။ အသက္ခိဿာ၊ အသက္ခိဿံသု။
၁၀၆၆။ နာမှိ ကီဿ ရဿတ္တံ နော စ ဏော။ ကိဏာတိ။ ဝိက္ကိဏာတိ။
၁၀၆၇။ ယထာရဟံ ဓာတုတော သာဂမော ဝါ။ အဇေသိ ယက္ခော နရဝီရသေဋ္ဌံ[ခု ၆-၂၈၅]။
၁၀၆၈။ ကရဿ ရဿ ယော ယမှိ ကမ္မေ။ ကမ္မနိ ယပစ္စယေ ပရေ ကရဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ရကာရဿ ယကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ။ ကယျတေ၊ ကရိယျတိ။
(စာ-၃၀၅)၁၀၆၉။ ဉာဿန္တော ဧတ္တဉ္စ။ ကမ္မနိ ယပစ္စယေ ပရေ ဉာဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ အန္တော ဧတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ။ ဓမ္မော ပုရိသေနဉေယျတိ၊ ဓမ္မာ ဉေယျန္တိ။ ဝါတိ ကိံ? ဉာယတိ၊ ဝိညာယတိ။ လက္ခဏေ စာနုကဍ္ဎိတဝိဓာနမုတ္တရတြ နာနုဝတ္တတိ၊ စာနုကဍ္ဎနေ အသတိ မဏ္ဍူကဂတိယာပိဝတ္တတိ။
၁၀၇၀။ ကွစိ ဧယျာမဿေမု။ ဧယျာမဝိဘတ္တိယာ ဧမုအာဒေသော ဟောတိ ကွစိ။ တယဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမုဒိဝသံ[ခု ၅-၃၈]။ ကထံ ဇာနေမု တံ မယံ[ခု ၆-၁၄၉]။ န နော ဒက္ခေမု သမ္ဗုဒ္ဓံ ဣစ္စာဒိ။
၁၀၇၁။ တနာဒိတော ဩမု။ ပပ္ပေါမု[ခု ၅-၃၇၇]။
၁၀၇၂။ ဉာဓာတုယံ ယပုဗ္ဗတော ဿဿ ဟိ။ ဉာဓာတုဝိသယေ ယပစ္စယပုဗ္ဗကသ္မာ ဣကာရာဂမတော ဿဿ ဝိဘတ္တိယာ ဟိအာဒေသော ဟောတိ ကွစိ။ ပညာယိဟိတိ၊ပညာယိဟိန္တိ။
၁၀၇၃။ မာနန္တော ဣ နာမှိ နိစ္စံ။ မိနာတိ၊ မိနန္တိ။ နာမှီတိ ကိံ? မာနေတိ။ မာ နံ ရူပေန ပါမေသိ[ခု ၆-၆၈]။ ဆာယာမေတဗ္ဗာ[ဝိ ၃-၁၃၃]။
၁၀၇၄။ ဓာတုဿန္တော ရဿော။ ဒီဃဿရဝတံ ဓာတူနမန္တော ရဿော ဟောတိ နာမှိ ပစ္စယေ ပရေ နိစ္စံ။ လုနာတိ၊မုနာတိ၊ ပုနာတိ၊ ဓုနာတိ။
၁၀၇၅။ သာဂမော ယထာရဟံ ဓာတုတော။ အကာသိ။ ယထာရဟန္တိ ကိံ? အကာ။
၁၀၇၆။ ဣဿေတ္တံ။ ဓာတုတော ပရဿ ဣကာရာဂမဿ ဧတ္တံ ဟောတိ ယထာရဟံ။ အဂ္ဂဟေသိ၊ အဂ္ဂဟေသုံ။ ယထာရဟန္တိ ကိံ? ကရိဿတိ။
(စာ-၃၀၆) ၁၀၇၇။ ကရောတိဿ ကဿန္တော ဥတ္တံ။ ကရဓာတုဿ ကကာရဿ အန္တော ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ ယထာရဟံ။ ကုရုတေ။ ယထာရဟန္တိ ကိံ? ကရောတိ။
၁၀၇၈။ ကရဿ ရဿ လောပေါ ဥကာရေ ဥတော စုဿ ဗတ္တံ။ ကရဓာတုဿ ရကာရလောပေါ ဟောတိ ဥကာရေ ပရေ၊ ဥကာရတော စ ပရဿ ဥကာရဿ ဗကာရတ္တံ ဟောတိ။ ကုဗ္ဗတိ၊ ကုဗ္ဗန္တိ။ ကုဗ္ဗသိ ဣစ္စာဒိ။
၁၀၇၉။ ယိရေ စ။ ကရဓာတုဿ ရကာရဿ လောပေါ ဟောတိ ယိရပစ္စယေ ပရေ။ ကယိရတိ၊ ကယိရန္တိဣစ္စာဒိ။
၁၀၈၀။ မတန္တရေ ကမ္မေ ယရာနံ ဝိပရိယယော။ ဂရူနံ မတန္တရေ ကမ္မနိ ယရာနံ ဝိပရိယယော ဟောတိ။ ကယိရတိ။ကယိရတေ၊ တေန ကယိရန္တိ ဣစ္စာဒိ။
၁၀၈၁။ ယိရတော ဧယျဿ အာတ္တံ။ ကယိရာ။
၁၀၈၂။ ဧထဿာထ။ ယိရတော ဧထဝိဘတ္တိယာ အာထဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ ကယိရာထ ဓီရောပုညာနိ[ခု ၆-၃၆၅]။ ယိရတောတိ ကိံ? သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ[သံ ၁-၁၆၊ ၁၇၊ ၅၅၊ ၅၆။ ခု ၆-၁၃၆၊ ၁၄၁]။
၁၀၈၃။ ဧယျုမုံ။ ယိရတော ဧယျုံဝိဘတ္တိယာ ဥံဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ တေ ပုညံ ကယိရုံ။
၁၀၈၄။ ဧယျာသိဿာသိ။ ယိရတော ဧယျာသိဿ အာသိဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။တွံ ကယိရာသိ။
၁၀၈၅။ ဧယျာထဿာထ။ ယိရတော ဧယျာထဿ အာထဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ တုမှေကယိရာထ။
၁၀၈၆။ ဧယျာမိဿာမိ။ ယိရတော ဧယျာမိဝိဘတ္တိယာ အာမိဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ အဟံ ကယိရာမိ။
(စာ-၃၀၇) ၁၀၈၇။ ဧယျာမဿာမ။ ယိရတော ဧယျာမဝိဘတ္တိယာ အာမဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ မယံ ကယိရာမ။
၁၀၈၈။ သဗ္ဗာဟေယျာသေယျာမေယျာနမေ။ သဗ္ဗာဟိ ဓာတူဟိ ဧယျာသိဧယျာမိဧယျဣစ္စေတာသံ ဝိဘတ္တီနံ ဧတ္တံ ဟောတိ။ တွံ ပုညံ ကရေ၊ အဟံကရေ၊ သော ပုရိသော ကရေ၊ ဧဝံ ဘုဉ္ဇေ၊ ဂစ္ဆေ၊စရေ ဣစ္စာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။
၁၀၈၉။ ဟိယျတ္တနိယံ ကရဿတ္တံ ဝါ။ အကာ လောကေ သုဒုက္ကရံ[ခု ၅-၂၈၁]။ သဗ္ဗာရိဝိဇယံ အကာ[မဟာဗောဓိဝံသ၊ ၁၊ ၃]။ ဝါတိ ကိံ? အကရာ။
၁၀၉၀။ အဘိသင်္ကရဿ ခရော တျာဒီသု။ အဘိသံပုဗ္ဗဿ ကရဓာတုဿ ခရာဒေသော ဟောတိ တျာဒီသု ဝိဘတ္တီသု။ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အဘိသင်္ခရောန္တိဣစ္စာဒိ။
၁၀၉၁။ ဂမိဿန္တော ကွစိ အဉ္ဆော အဇ္ဇတနိယံ။ သော အဂဉ္ဆိ၊ ဂဉ္ဆိ။ တေ အဂဉ္ဆိံသု။ ကွစီတိ ကိံ? အဂစ္ဆီ။
၁၀၉၂။ ဂမိမှာ သာဂမော စ။ အဂမာသိ။
၁၀၉၃။ ဥမံသု။ ဂမိမှာ ဥံဝိဘတ္တိယာ ကွစိ အံသုဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ အဂမံသု။
၁၀၉၄။ ဥအာဂမော တ္ထမှေသု။ တုမှေ ဂမုတ္ထ၊ မယံ ဂမုမှ။
၁၀၉၅။ ဂမိဿ ဂတ္တံ ယထာတန္တိ။ တန္တိယာ အနုရူပတော ဂမုဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဂကာရတ္တံ ဟောတိ။ သော ဓနံ အဇ္ဈဂါ၊တေ အဇ္ဈဂု၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ[ဒီ ၂-၂၀၇]။ ကမ္ပလဿတရာအာဂုံ [ဒီ ၂-၂၀၇]။
၁၀၉၆။ ဘဝိဿန္တိယံ ဆိဒဿ ဝါ ဆေစ္ဆော ဿေန။ ဘဝိဿန္တိယံ ဝိဘတ္တိယံ ဆိဒဓာတုဿ ဆေစ္ဆာဒေသော
(စာ-၃၀၈) ဟောတိ ဝါ ဝိဘတ္တိယာ အဝယဝဘူတေန ဿကာရေန သဒ္ဓိံ။ ဆေစ္ဆတိ၊ ဆေစ္ဆန္တိ၊ဆေစ္ဆသိ။ ဝါတိ ကိံ? ဆိန္ဒိဿန္တိ။
၁၀၉၇။ ဘိဒဿ ဘေစ္ဆော။ ဘိဒဓာတုဿ စ ဘဝိဿန္တိယံ ဘေစ္ဆာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဝိဘတ္တိယာအဝယဝဘူတေန ဿကာရေန သဒ္ဓိံ။ ဘေစ္ဆတိ၊ ဘေစ္ဆန္တိ၊ အဝိဇ္ဇံဘေစ္ဆတိ[အံ ၁-၇]။
၁၀၉၈။ ဆိဒဘိဒါနမဇ္ဇတနိယဉ္စ။ ပုနပိ ဆိဒဘိဒဂ္ဂဟဏံ ဝိဘတ္တိယာ သဟ ဟောတီတိ အတ္ထဿ နိဝတ္တနတ္ထံ၊အဇ္ဇတနိယဉ္စ ဝိဘတ္တိယံ ဆိဒဘိဒဓာတူနံ ယထာက္ကမံ ဆေစ္ဆဘေစ္ဆဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိဝါ။ အစ္ဆေစ္ဆိ ကင်္ခံ[သံ ၁-၁၁]။ အစ္ဆေစ္ဆုံ ဝတ ဘော ရုက္ခံ[ခု ၆-၃၂၃]။ "အဘေစ္ဆီ၊ အဘေစ္ဆုံ။ အဘေစ္ဆော၊ အဘေစ္ဆိတ္ထ"ဣစ္စာဒိနာ စ "အစ္ဆေစ္ဆော အစ္ဆေစ္ဆိတ္ထ"ဣစ္စာဒိနာ စ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝါတိ ကိံ? အစ္ဆိန္ဒိ၊ အဘိန္ဒိ။
၁၀၉၉။ ကွစိ ပုရိသဝိပလ္လာသော။ ကတ္ထစိ ပါဠိပ္ပဒေသေ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသာဒယောဝိယ ပုရိသဝိပလ္လာသော ဘဝတိ။ ပုတ္တံ လဘေထဝရဒံ[ခု ၆-၃၁၂]။
၁၁၀၀။ လူနီတော ကာရိတေသု ဏေဝ။ လူဓာတုတော စ နီဓာတုတော စ ကာရိတပစ္စယေသု ဏေပစ္စယောယေဝ ဘဝတိ။ လာဝေတိ၊ နာယေတိ။ဧတ္ထ စ လူနီတောတိ သီသမတ္တကထနံ၊ အညေပိ တာဒိသာ ဓာတဝေါမဂ္ဂိတဗ္ဗာ။
၁၁၀၁။ ပရိအဝသောတော ဏေ စ ဏာပေ စ။ ပရိအဝပုဗ္ဗသ္မာ "သော အန္တကမ္မနီ"တိ ဓာတုမှာ ဏေ စ ပစ္စယော ဏာပေပစ္စယော စ ဧကက္ခဏေယေဝ ဘဝန္တိ။တတြာယံ ပါဠိ -- "အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ အတ္တနာပရိယောသာပေတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ။ အတ္တနာဝိပ္ပကတံ ပရေဟိ ပရိယောသာဝါပေတိ၊ အာပတ္တိသံဃာဒိသေသဿာ"တိ[ဝိ ၁-၂၃၆၊ ၂၄၃]။
(စာ-၃၀၉) ဣမသ္မိံ ဌာနေ နီတိ ဟေဋ္ဌာ အမှေဟိ ဌပိတာ၊တမာယသ္မန္တော ဥပပရိက္ခန္တု။
၁၁၀၂။ သေကာရာဂမော အာချာတနာမေဟိ။ အာချာတတော စ နာမပဒတော စ ဝစနဿ သိလိဋ္ဌတ္ထံ သေကာရာဂမော ဟောတိ။
န နော ဝိဝါဟော နာဂေဟိ၊ ကတပုဗ္ဗောကုဒါစနံ။
တံ ဝိဝါဟံ အသံယုတ္တံ၊ ကထံ အမှေကရောမသေ[ခု ၆-၂၂၁]။
ဧဝံ အာချာတတော သေကာရာဂမော။ ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံဂတာသေ [ဒီ ၂-၂၀၄။ သံ ၁-၂၅]။ ဧဝံ နာမတော။ "အကရမှသ တေ ကိစ္စ"န္တိ[ခု ၅-၉၇။] ဧတ္ထ ပန ဝုတ္တိရက္ခဏတ္ထံ သေကာရဂတဿ ဧကာရဿ အကာရော ကတော။ "ဥက္ကန္တာမသိ ဘူတာနိ၊ ပဗ္ဗတာနိ ဝနာနိ စာ"တိ[ခု ၆-၃၅၅။] ဧတ္ထာပိ ပန ဝုတ္တိရက္ခဏတ္ထံ ဧကာရဿ ဣကာရော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ လက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတံ။
၁၁၀၃။ ဂါထာယမတီတတ္ထေ ဣမိဿံ။ အတိက္ကန္တေ အတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣံဝိဘတ္တိယာ ဣဿံအာဒေသော ဟောတိ ဝါ၊ သော စ ခေါဂါထာဝိသယေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အဟံ ပုရေ သညမိဿံ[ခု ၂-၁၅၂]။ သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ[ခု ၁-၃၆]။ ဥပေါသထံ ဥပဝသိဿံ[ခု ၂-၁၇။ အံ ၁-၁၄၂]။ "နိရယမှိ အပစ္စိသ"န္တိ[ခု ၆-၁၅၂။] ဧတ္ထ ပန ဝုတ္တိရက္ခဏတ္ထံ ဧကဿ သကာရဿ လောပေါ ကတော။ ဂါထာယန္တိ ကိံ? အမုတြ ဥဒပါဒိံ[ဒီ ၁-၇၆]။ အတြာပါသိံ ဧဝံနာမော[ဒီ ၁-၇၇]။ အတီတတ္ထေတိ ကိံ? တံ ဝဇိဿံ အသင်္ခတံ[ခု ၄-၂၀၈]။ ဝါတိ ကိံ? နာကာသိံ သတ္ထု ဝစနံ[ခု ၂-၂၉]။
တတ္ထ ကေစိ ဂါထာပါဒေသု အဓိကက္ခရဘာဝံအနိစ္ဆမာနာ "ဥပေါသထံ ဥပဝသိ"န္တိ ပဌန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ပါဝစနေ ဂါထာပါဒေသုအဓိကက္ခရာနံ ဦနက္ခရာနဉ္စ အတ္ထိဘာဝတော။
(စာ-၃၁၀) တထာ ဟိ "သ ကတ္တာ တရမာနောဝ၊ သိဝိရာဇေနပေသိတော"တိ[ခု ၆-၃၁၅။] စ, "ဣမေ နု မစ္စာ ကိမကံသု ပါပံ၊ ယေမေဇနာ အဓိမတ္တာ ဒုက္ခာ တိဗ္ဗာ၊ ခရာ ကဋုကာ ဝေဒနာဝေဒယန္တီ"တိ[ခု ၆-၁၉၅။] စ, "သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော၊ စိတ္တံပညဉ္စ ဘာဝယ"န္တိ[သံ ၁-၁၃၊ ၁၆၇။ ခု ၁၀-၁၉၇။] စ ဦနာဓိကက္ခရပါဒါဂါထာယော ဒိဿန္တိ၊ တထာပိ န ကောစိ ပရမာဏုမတ္တောပိဒေါသော အတ္ထိ နိယျာနိကသာသနတ္တာ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓနေယျာနဉ္စ အဇ္ဈာသယာနုလောမေနပဝတ္တိတဓမ္မဒေသနတ္တာ။
ဝုတ္တေဥှတံ အဘိဓမ္မဋီကာယံ "ဘဂဝါ ပန ဝစနာနံ လဟုဂရုဘာဝံ န ဂဏေတိ၊ဗောဓနေယျာနံ ပန အဇ္ဈာသယာနုလောမတော ဓမ္မသဘာဝံအဝိလောမေန္တော တထာ တထာ ဒေသနံ နိယာမေတီတိန ကိဉ္စိ အက္ခရာနံ ဗဟုတာ ဝါ အပ္ပတာ ဝါ စောဒေတဗ္ဗာ"တိ[မူလဋီ ၃-၁၇၉]။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ "ဂါထာသု ဆန္ဒမဘေဒတ္ထမက္ခရလောပ"န္တိ စ "ဝုတ္တိအနုရက္ခဏတ္ထာယဝိပရီတတာပီ"တိ စ "ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထာယ သုခုစ္စာရဏတ္ထာယစာ"တိ စ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ၊ ယတ္ထ ဆန္ဒော စ ဝုတ္တိ စ ရက္ခိတဗ္ဗာဟောတိ၊ ကိံ တတ္ထ ဘဂဝါ ဆန္ဒဉ္စ ဝုတ္တိဉ္စ ရက္ခတိ။ယတ္ထ ပန တဒုဘယံ ရက္ခိတဗ္ဗံ န ဟောတိ၊ န တတ္ထ ဘဂဝါဆန္ဒဉ္စ ဝုတ္တိဉ္စ ရက္ခတိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ "ဘဂဝါ ပန ဝစနာနံ လဟုဂရုဘာဝံ န ဂဏေတီ"တိ[မူလဋီ ၃-၁၇၉] အာဒိ။ ဆန္ဒဉ္စ ဝုတ္တိဉ္စ ရက္ခန္တောပိဟိ ဘဂဝါ န ကဗ္ဗကာရဏာဒယော ဝိယ သဗျာပါရတာဝသေနရက္ခတိ၊ အထ ခေါ အပရိမိတကာလေ အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသုဗောဓိသတ္တကာလေ အက္ခရသမယေသု ကတပရိစယဝသေနပဒါနိ နိပ္ဖန္နာနေဝ ဟုတွာ သဿိရိကမုခပဒုမတောနိဂ္ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသု ကာနိစိ ဆန္ဒောဝုတ္တီနံရက္ခဏသဒိသေနာကာရေန ပဝတ္တန္တိ၊ ကာနိစိ တထာန ပဝတ္တန္တိ။ ယာနိ ရက္ခဏသဒိသေနာကာရေန ပဝတ္တန္တိ၊တာနိ သန္ဓာယ
(စာ-၃၁၁) ဘဂဝါ ဆန္ဒဉ္စ ဝုတ္တိဉ္စ ရက္ခတီတိ ဝတ္တဗ္ဗော။ယာနိ တထာ န ပဝတ္တန္တိ၊ တာနိ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ဆန္ဒဉ္စဝုတ္တိဉ္စ န ရက္ခတီတိပိ ဝတ္တဗ္ဗော။ န ဟိ ဘဂဝါပရေသံ စောဒနာဟေတု သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော။သာသင်္ကောယေဝ ဟိ သပ္ပဋိဘယော ဆန္ဒဉ္စ ဝုတ္တိဉ္စရက္ခတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
၁၁၀၄။ အဇ္ဇတနိယမာတ္တမိံ ဝါ အံ ဝါ။ အဇ္ဇတနိယံ ဝိဘတ္တိယံ ဣံဝစနံ ဝါ အံဝစနံ ဝါ အာတ္တမာပဇ္ဇတိ။ တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ[ခု ၁-၃၆]၊ အဟန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧတ္ထ ဟိ အဇ္ဈဂါတိ အဓိဂစ္ဆိန္တိ ဥတ္တမပုရိသပ္ပယောဂဝသေနအတ္ထော "ဥပါဂမိံ ရုက္ခမူလ"န္တိ[ခု ၄-၃၀၉။] ဧတ္ထ "ဥပါဂမိ"န္တိ ပဒဿ ဝိယ။ အထ ဝါ အဇ္ဈဂါတိ အဇ္ဈဂန္တိ ဥတ္တမပုရိသပ္ပယောဂဝသေနေဝအတ္ထော "ကာမာနံ ဝသမနွဂ"န္တိ[ခု ၆-၅၆။] ဧတ္ထ "အနွဂ"န္တိ ပဒဿ ဝိယ စ။ သဗ္ဗမေတံအတီတတ္ထဝသေန ဝုတ္တံ၊ အဟံ တဏှာက္ခယသင်္ခါတံအရဟတ္တဖလံ အဓိဂတောသ္မီတိ[ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၂-၈၁။] ဟိ အတ္ထော။
၁၁၀၅။ မတန္တရေ ကွစိ ဓာတုဝိဘတ္တိပစ္စယာနံ ဒီဃဝိပရီတာဒေသလောပါဂမာစ။ ဂရူနံ မတန္တရေ အနိပ္ဖန္နာနံ အညေသံပဒါနံ သာဓနတ္ထံ ကွစိ ဓာတုဝိဘတ္တိပစ္စယာနံဒီဃဝိပရီတာဒေသလောပါဂမဣစ္စေတာနိ ကာရိယာနိဇိနဝစနာနုရူပါနိ ကာတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာဧတံ လက္ခဏံ အနိပ္ဖန္နာနံ သာဓနတ္ထံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ။
ဣစ္စေဝမစ္စန္တသုသေဝနီယေ၊ ဓမ္မေမုနိန္ဒေန သုဒေသိတေ စ။
ဝိညူနမိစ္ဆံ ပရမံ ပဋုတ္တံ၊ အာချာတမေတံဝိပုလံ အဘာသိံ။
ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေအာချာတကပ္ပေါ နာမ ပဉ္စဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ။
(စာ-၃၁၂)
၇-ကိတကပ္ပ
ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ၊ ကိဗ္ဗိဓာနံဟိတက္ကရံ။
ကောသလ္လတ္ထာယ ဝိညူနံ၊ ပါဠိဓမ္မေသုဘာသိတေ။
၁၁၀၆။ ကမ္မာဒိမှိ ဓာတုတော ဏော။ ကမ္မာဒိမှိ ဓာတုတော ဏပစ္စယော ဟောတိ။ ကမ္မံ ကရောတီတိကမ္မကာရော၊ ဧဝံ မာလကာရော၊ ကုမ္ဘကာရော ဣစ္စာဒိ။
၁၁၀၇။ သညာယမနွာဂမော။ သညာယမဘိဓေယျာယံ ကမ္မာဒိမှိ ဓာတုတော အပစ္စယော ဟောတိ၊ နာမမှိ စ နုကာရာဂမော ဟောတိ။ အရိံ ဒမေတီတိအရိန္ဒမော၊ ဧဝံ ဝေဿန္တရော[ခု ၄-၃၉၂။] ဣစ္စာဒိ။
၁၁၀၈။ ပုရေ ဒဒါ စ ဣံ။ ပုရသဒ္ဒေ အာဒိမှိ ဒဒဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ အကာရပစ္စယော ဟောတိ၊ ပုရသဒ္ဒဿ အကာရဿ ဣံ စ ဟောတိ။ ပုရေ ဒါနံဒဒါတီတိ ပုရိန္ဒဒေါ[သံ ၁-၂၃၀]။
၁၁၀၉။ ဏွုတွာဝီ ဝါ သဗ္ဗာဟိ။ သဗ္ဗာဟိ ဓာတူဟိ ကမ္မာဒိမှိ ဝါ အကမ္မာဒိမှိဝါ အကာရဏွုတုအာဝီဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။တံ ကရောတီတိ တက္ကရော၊ ဟိတံ ကရောတီတိ ဟိတက္ကရော၊ဝိနေတိ တေန, တသ္မိံ ဝါတိ ဝိနယော[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၁၅]။ နိဿာယ နံ ဝသတီတိ နိဿယော။ ဏွုမှိ -- ရထံ ကရောတီတိ ရထကာရကော၊အန္နံ ဒဒါတီတိ အန္နဒါယကော၊ သတ္တေ ဝိနေတီတိဝိနာယကော[ဗုဒ္ဓဝံသ-ဋ္ဌ-၄၈]။ ကရောတီတိ ကာရကော။ဒဒါတီတိ ဒါယကော၊ နေတီတိ နာယကော။ တုမှိ -- တဿ ကတ္တာ တက္ကတ္တာ၊ ဘောဇနဿဒါတာ ဘောဇနဒါတာ၊ ကရောတီတိ ကတ္တာ၊ သရတီတိသရိတာ။ အာဝိမှိ -- ဘယံ ပဿတီတိ ဘယပဿာဝီ ဣစ္စေဝမာဒိ။
(စာ-၃၁၃) ၁၁၁၀။ ဝိသရုဇပဒါဒီဟိ ဏော။ ပဝိသတီတိ ပဝေသော။ ရုဇတီတိ ရောဂေါ။ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဖုသတီတိ ဖဿော [အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၅၁]။ ဥစ္စတီတိ ဩကော၊ ဘဝတီတိဘာဝေါ၊ အယတီတိ အာယော၊ သမ္မာ ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓော။
၁၁၁၁။ ဘာဝတ္ထေ စ။ ဘာဝေ အဘိဓာတဗ္ဗေ ဓာတူဟိ ဏပစ္စယော ဟောတိ။ ပစနံ ပါကော၊စဇနံ စာဂေါ၊ ဘဝနံ ဘာဝေါ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၁၂။ ကွိ သဗ္ဗတော။ သဗ္ဗဓာတူဟိ ကွိပစ္စယော ဟောတိ။ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘူ၊ဧဝံ ဝိဘူ၊ အဘိဘူ။ ဘုဇန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဘုဇဂေါ[ခု ၇-၆]။ သုဋ္ဌု ခဏတီတိ သင်္ခေါ။
၁၁၁၃။ ဓရာဒိတော ရမ္မော။ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသုအပတမာနေ သတ္တေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော၃[အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၈၁။ ကင်္ခါအဘိနဝ-ဋီ-၁၂၀။ အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီ-၇၂]။ ဓရတိ တေနာတိ ဝါ ဓမ္မော။ကရိယတေ တန္တိ ကမ္မံ။
၁၁၁၄။ တဿီလတဒ္ဓမ္မတဿာဓုကာရီသု ဏီတွာဝီ။ တဿီလော တဒ္ဓမ္မော တဿာဓုကာရီတိ ဧတေသု အတ္ထေသုဂမျမာနေသု သဗ္ဗဓာတုတော ဏီတုအာဝီဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ပိယံ ပသံသိတုံ သီလံ ယဿ ရညော သော ဟောတိ ရာဇာပိယပ္ပသံသီ။ ပိယံ ပသံသနသီလောတိ ဝါ ပိယပ္ပသံသီ၊ပိယံ ပသံသနဓမ္မောတိ ဝါ ပိယပ္ပသံသီ၊ ဝိယပ္ပသံသနေသာဓုကာရီတိ ဝါ ဝိယပ္ပသံသီ။ ဗြဟ္မံ စရိတုံသီလံ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သော ဟောတိ ပုဂ္ဂလော ဗြဟ္မစာရီ၊ဗြဟ္မံ စရဏသီလောတိ ဝါ ဗြဟ္မစာရီ၊ ဗြဟ္မံစရဏဓမ္မောတိ ဝါ ဗြဟ္မစာရီ၊ ဗြဟ္မံ စရဏေ သာဓုကာရီတိဝါ ဗြဟ္မစာရီ။ ဧသ နယော အညတြာပိ ယထာရဟံ။ပသယှ ပဝတ္တိတုံ သီလံ ယဿ ရညော သော ဟောတိ ရာဇာ
(စာ-၃၁၄) ပသယှပ္ပဝတ္တာ၊ အထ ဝါ ပသယှ ပဝတ္တိတုံ ကထေတုံသီလမဿာတိ ပသယှပ္ပဝတ္တာ။ ဘယံ ပဿိတုံ သီလံယဿ သမဏဿ သော ဟောတိ သမဏော ဘယဒဿာဝီ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၁၆၃။ မ-ဋ္ဌ ၁-၁၆၀]။ မလ္လံ ကရဏသီလော မလ္လကာရီ၊ ဧဝံ ပါပကာရီ[သံ ၁-၂၂၉]။ သီဃယာယီ၊ တတြ ဣတ္ထိလိင်္ဂေဝတ္တဗ္ဗေ "ပိယပ္ပသံသိနီ, ဗြဟ္မစာရိနီ"တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ နပုံသကေ ဝတ္တဗ္ဗေ "ပိယပ္ပသံသိ, ဗြဟ္မစာရီ"တိအာဒိနာ ရဿဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကုလံ စိတ္တန္တိဝါ သမ္ဗန္ဓော၊ ဧသ နယော အညတြာပိ။
၁၁၁၅။ ဂမိတော ရော ဩဒန္တော။ ဂမုဓာတုတော ဩကာရန္တော ရောဣတိ ပစ္စယော ဟောတိ။ ဂစ္ဆတီတိဂေါ။
၁၁၁၆။ သုတော အာ။ သုဏာတီတိ သာ။
၁၁၁၇။ သဒ္ဒကုဓစလမဏ္ဍတ္ထရုစာဒိတော ယု။ သဒ္ဒကုဓစလမဏ္ဍတ္ထေဟိ စ ရုစာဒီဟိ စ ဓာတူဟိ ယုပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသု အတ္ထေသု။ဃောသနသီလော, ဃောသနဓမ္မော, ဃောသနေ သာဓုကာရီတိ ဃောသနော၊ ဧဝံဘာသနော၊ ကောဓနော၊ ရောသနော၊ စလနော၊ ကမ္ပနော၊ဖန္ဒနော၊ မဏ္ဍနော၊ ဝိဘူသနော၊ ရောစနော၊ တေဇနော၊ဝဍ္ဎနော ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၁၈။ ပါရာဒိဂမိတော ရူ။ ပါရာဒီဟိ ဥပပဒေဟိ ပရသ္မာ ဂမိဓာတုမှာ ပရော ရူပစ္စယော ဟောတိ ဝါ တဿီလာဒီသု အတ္ထေသု။ဘဝပါရံ ဂန္တုံ သီလံ ယဿ ပုရိသဿ သော ဟောတိဘဝပါရဂူ[သံ ၂-၄၁၂]။ အန္တဂူ၊ ဝေဒဂူ[ခု ၁-၃၄၆]။ တဿီလာဒီသူတိ ကိံ? ပါရင်္ဂတော[ခု ၁-၂၃၅]။ ပါရာဒိဂမိတောတိ ကိံ? အနုဂါမီ[ခု ၁-၁၀]။
၁၁၁၉။ ဘိက္ခာဒီဟိ စ။ ဘိက္ခဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ရူပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသု အတ္ထေသု။ဘိက္ခနသီလော ဘိက္ခု[အဘိ ၂-၂၅၄]။ ဝိဇာနနသီလော ဝိညူ။
(စာ-၃၁၅) ၁၁၂၀။ ဏုကော ဟနတျာဒီနံ။ ဟနတျာဒီနံ ဓာတူနမန္တေ ဏုကပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသု အတ္ထေသု။အာဟနနသီလော အာဃာတုကော၊ ကရဏသီလော ကာရုကော။
၁၁၂၁။ အညတ္ထေသု စ ဏီ။ ဝုတ္တပ္ပကာရတ္ထေသုတတော အညေသု စ အတ္ထေသု ဏီပစ္စယော ဟောတိ။ ပဏ္ဍိတံ အတ္တာနံမညတီတိ ပဏ္ဍိတမာနီ[ခု ၁-၂၂]။ ဧဝံ ဗဟုဿုတမာနီ။ သတ္တဝေါ ဃာတေတီတိသတ္တုဃာတီ။ ဒီဃံ စိရကာလံ ဇီဝတီတိ ဒီဃဇီဝီ။ဓမ္မံ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ။ သီဟော ဝိယ နိဗ္ဘယံနဒတီတိ သီဟနာဒီ။ ဘူမိယံ သယတီတိ ဘူမိသာယီဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၂၂။ ပဒန္တေ နွာဂမော နိဂ္ဂဟီတံ။ ပဒန္တေ နုကာရာဂမော နိဂ္ဂဟီတမာပဇ္ဇတိ။ အရိံ ဒမေတီတိအရိန္ဒမော။ ဝေဿံ တရတီတိ ဝေဿန္တရော[ခု ၄-၃၉၂]၊ ရာဇာ။ ပဘံ ကရောတီတိ ပဘင်္ကရော[ခု ၁-၄၃၀]၊ ဘဂဝါ။
၁၁၂၃။ သမာဒိဟနတွညာယ ဝါ ရော ဟနဿ ဃော။ သံအာဒိပုဗ္ဗာယ ဟနဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ အညာယ ဝါ ဓာတုယာ ရပစ္စယော ဟောတိ ဟနဿ ဃော စ။ သမဂ္ဂံ ကမ္မံ သမုပဂစ္ဆတိ, သမ္မဒေဝ ကိလေသဒရထေ ဟန္တီတိ ဝါ သံဃော။ပဋိဟနတီတိ ပဋိဃော။ ဝိဝိဓေ သတ္တေ ဘုသောဟနတီတိ ဗျဂ္ဃေါ။ သမန္တတော နဂရဿ ဗာဟိရေ ခညတီတိပရိခါ။ အန္တံ ကရောတီတိ အန္တကော[သာရတ္ထ ၃-၂၀၀]။ သမာဒီတိ ကိံ? ဥပဃာတော။
၁၁၂၄။ ရမှိ ရန္တော ရာဒိ လောပံ။ ရမှိ ပစ္စယေ ပရေ သဗ္ဗော ဓာတုအန္တော ရကာရာဒိ လောပမာပဇ္ဇတိ။ အန္တကော၊ပါရဂူ၊ သတ္ထာ၊ ဒိဋ္ဌော ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၂၅။ ဘာဝေ ကမ္မေ စ တဗ္ဗာနီယာ။ ဘာဝေ ကမ္မေ စ တဗ္ဗအနီယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သဗ္ဗဓာတူဟိ။ ဘူယတေ
(စာ-၃၁၆) အဘဝိတ္ထ ဘဝိဿတေ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဘဝနီယံ။ အသိတဗ္ဗံ၊အသနီယံ။ ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ပဇ္ဇနီယံ။ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ကရဏီယံ။ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဂမနီယံ။ ရမိတဗ္ဗံ၊ ရမဏီယံ။
၁၁၂၆။ ဏျော တေယျော စ။ ဘာဝေ ကမ္မေ စ ဏျတေယျဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ယထာရဟံ ဓာတူဟိ။ကတ္တဗ္ဗံ ကာရိယံ။ စေတဗ္ဗံ စေယျံ။ နေတဗ္ဗံနေယျံ။ ဉာတဗ္ဗံ ဉာတေယျံ။ ပဿိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌေယျံ[မ ၃-၁၇၁။ သံ ၁-၆၁။ သံ ၂-၃၁၆]။
၁၁၂၇။ ကရတော ရိစ္စ။ ကရဓာတုတော ရိစ္စပစ္စယော ဟောတိ ဘာဝေ ကမ္မေ စ။ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ။
၁၁၂၈။ ဘူတော ဏျဿဗ္ဗူကာရေန။ ဘူဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဏျပစ္စယဿ ဦကာရေန သဟ အဗ္ဗာဒေသော ဟောတိ။ ဘဝိတဗ္ဗော ဘဗ္ဗော၊ ဘဝိတဗ္ဗံဘဗ္ဗံ။
၁၁၂၉။ ဝဒမဒဂမယုဇဂရဟာကာရာဒီဟိ ဇ္ဇမ္မဂ္ဂယှေယျာဂါရောဝါ။ ဝဒမဒဂမယုဇဂရဟအာကာရန္တာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဏျပစ္စယဿ ယထာက္ကမံ ဇ္ဇမ္မဂ္ဂယှဧယျာဒေသာ ဟောန္တိ ဓာတွန္တေနသဟ၊ ဂရဟဿ စ ဂါရော ဟောတိ ဘာဝေ ကမ္မေ စ။ ဝတ္တဗ္ဗံဝဇ္ဇံ၊ မဒနီယံ မဇ္ဇံ၊ ဂမနီယံ ဂမ္မံ၊ ယောဇနီယံယောဂ္ဂံ၊ ဂရဟိတဗ္ဗံ ဂါရယှံ၊ ဒါတဗ္ဗံ ဒေယျံ၊ပါတဗ္ဗံ ပေယျံ၊ ဟာတဗ္ဗံ ဟေယျံ။ မာတဗ္ဗံ မေယျံ၊ဉာတဗ္ဗံ ဉေယျံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၃၀။ ကတ္တရိ စ တဗျော ယထာတန္တိ။ ဘာဝကမ္မေသု စေဝ ကတ္တရိ စ တဗျပစ္စယော ဟောတိ တန္တိယာ အနုရူပေန။ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇိံသု[မ ၁-၃၈၀]။ ဧတ္ထ စ ပါတဗျတန္တိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတန္တိ ဝါပရိဘုဉ္ဇနံ ကတန္တိ ဝါ အတ္ထော။ ပါသဒ္ဒေါ ပန ပရိဘောဂတ္ထော။
(စာ-၃၁၇) ၁၁၃၁။ တေ ကိစ္စာ။ တေ ပစ္စယာ တဗ္ဗာဒယော ရိစ္စန္တာ ကိစ္စသညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကိစ္စသညာယ ကိံ ပယောဇနံ? ဘာဝကမ္မေသု ကိစ္စက္တက္ခတ္ထာ။
၁၁၃၂။ အညေ ကိတ်။ အညေ ပစ္စယာ ကိတ်ဣစ္စေဝ သညာ ဟောန္တိ။ ကိတ်သညာယ ကိံ ပယောဇနံ? ကတ္တရိ ကိတ်။
၁၁၃၃။ နန္ဒာဒိတော ယု။ နန္ဒာဒိတော ဓာတုတော ယုပစ္စယော ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု။ နန္ဒတေ နန္ဒနံ။ နန္ဒိတဗ္ဗံ ဝါ နန္ဒနံ။ဂဟဏီယံ ဂဟဏံ။ စရိတဗ္ဗံ စရဏံ။
၁၁၃၄။ ကတ္တုကရဏာဓိကရဏေသု စ။ ကတ္တုကရဏာဓိကရဏေသု စ ယုပစ္စယော ဟောတိ။ ကတ္တရိ တာဝ -- ရဇံ ဟရတီတိ ရဇောဟရဏံ [အံ-ဋ္ဌ ၁-၁၆၉။ ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၁-၁၅၆]။ ကရဏေ -- ကရောတိ တေနာတိ ကရဏံ။ အဓိကရဏေ -- တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ။
၁၁၃၅။ ရဟာဒိတော အနဿ ဏော။ ရကာရဟကာရာဒိအန္တေဟိ ဓာတူဟိ အနာဒေသဿ ဏော ဟောတိ။ ကရောတိ တေနာတိ ကရဏံ။ ပူရတိ တေနာတိပူရဏံ။ ဂါဟော ဂဟဏံ။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၁၁၃၆။ န ဝနဂဟနာဒီသု။ ဝနဂဟနာဒီသု အနာဒေသဿ ဏော န ဟောတိ။ ဝနဂဟနံ၂[ဒီ-ဋ္ဌ ၃-၃၈]။ ဥဒကဂဟနံ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၄၇]။ ကလလဂဟနံ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၅-၄၇] ဣစ္စာဒိ။ ဝနဂဟနာဒီသူတိ ကိံ? ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ။
၁၁၃၇။ ဏာဒယော တေကာလိကာ။ ဏာဒယော ပစ္စယာ ယုပစ္စယန္တာ တေကာလိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ယထာ? ကုမ္ဘံ ကရောတိ အကာသိ ကရိဿတီတိကုမ္ဘကာရော။ ကရောတိ အကာသိ ကရိဿတိ တေနာတိကရဏံ။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
(စာ-၃၁၈) ၁၁၃၈။ သညာယမိ ဒါဓာဟိ။ သညာယမဘိဓေယျာယံ ဒါဓာဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ ဣပစ္စယော ဟောတိ။ အာဒိယတီတိ အာဒိ၊ဧဝံ ဥပါဒိ။ ဥဒကံ ဒဓာတီတိ ဥဒဓိ။မဟောဒကံ ဒဓာတီတိ မဟောဒဓိ၊ ဧဝံ ဇလဓိ။ ဝါလာနိဒဓာတိ တသ္မိန္တိ ဝါလဓိ။ သန္ဓိယတိ, သန္နိဓာတီတိ ဝါ သန္ဓိ။ နိဓီယတီတိနိဓိ။ ဧဝံ ဝိဓိယတိ, ဝိဒဓာတိ, ဝိဓာနံ ဝါ ဝိဓိ။ သမ္မာ, သမံ ဝါ စိတ္တံ အာဒဓာတီတိ သမာဓိ။
၁၁၃၉။ တိ ကိတ် စာသိဋ္ဌေ။ သညာယမဘိဓေယျာယံ သဗ္ဗဓာတူဟိ တိပစ္စယော ဟောတိ ကိတ်ပစ္စယော စ အာသိဋ္ဌေ။ ဇိနော ဇနံဗုဇ္ဈတူတိ ဇိနဗုဒ္ဓိ။ ဓနံ အဿ ဘဝတူတိ ဓနဘူတိ။ ကိတ်ပစ္စယေ -- ဘဝတူတိ ဘူတော။ ဓမ္မော ဧနံ ဒဒါတူတိဓမ္မဒိန္နော။ ဝဍ္ဎတူတိ ဝဍ္ဎမာနော၊ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၁၁၄၀။ ဣတ္ထိယံ ယထာတန္တိ မတိယဝေါ။ ဣတ္ထိယမဘိဓေယျာယံ သဗ္ဗဓာတူဟိ အကာရတိယုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ တန္တိယာ အနုရူပေန ဟောန္တိ။ အပစ္စယေ တာဝ -- ဇီရတိ ဇီရဏံ ဝါ ဇရာ။ ပဋိသမ္ဘိဇ္ဇတီတိပဋိသမ္ဘိဒါ။ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ပဋိပဒါ။ဧဝံ သမ္ပဒါ၊ အာပဒါ။ ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒါ။စိန္တနံ စိန္တာ။ ပတိဋ္ဌာနံ ပတိဋ္ဌာ။ သိက္ခနံသိက္ခိယတီတိ ဝါ သိက္ခာ၊ ဧဝံ ဘိက္ခာ။ သမ္ပတ္တိံအဘိမုခံ ဈာယတီတိ အဘိဇ္ဈာ[အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီ-၁၇၄]။ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇဿ ဥပနိဇ္ဈာယနံဥပဇ္ဈာ[သာရတ္ထ ၃-၂၃၁]။ ဥပဇ္ဈာယဿ ဘာဝေါ၊ ယံသန္ဓာယ ဝုတ္တံ "ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗော"တိ[ဝိ ၃-၁၃၀]။ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခောတိ သမ္ဗန္ဓော။ တိပစ္စယေ -- မနတိ ဇာနာတီတိ မတိ၊မနနံ ဝါ မတိ။ သရဏံ သတိ။ ယုပစ္စယေ -- စေတယတီတိ စေတနာ။ဝေဒယတီတိ ဝေဒနာ။ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
(စာ-၃၁၉) ၁၁၄၁။ ကရမှာ ရိရိယ [ရိရိယော(သီ)၊ ရိရိယာ(ဣ)]။ ကရဓာတုသ္မာ ဣတ္ထိယမနိတ္ထိယံဝါ အဘိဓေယျာယံ ရိရိယပစ္စယော ဟောတိ။ ကတ္တဗ္ဗာ ကိရိယာ။ ကရဏံကိရိယံ။
၁၁၄၂။ တတဝန္တုတာဝီတီတေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုသိတော၊ ဝုသိတဝါ၊ ဝုသိတာဝီ။အဂ္ဂိံ ဟုတော၊ ဟုတဝါ၊ ဟုတာဝီ။ ဩဒနံ ဘုတ္တော၊ဘုတ္တဝါ၊ ဘုတ္တာဝီ။ တတ္ထ အဝသီတိ ဝုသိတော။အဟဝီတိ ဟုတော။ အဘုဉ္ဇီတိ ဘုတ္တော။ ဧသ နယောသေသေသုပိ။ တတြ ဝုသိတဝါတိ ဧဝံပကာရာနိ ဂုဏဝန္တသဒိသာနိ ပဒမာလာဝသေန။ဝုသိတာဝီတိ ဧဝံပကာရာနိ ပန ဒဏ္ဍီသဒိသာနိ။ ဣနီပစ္စယေ တာနိ "ဝုသိတာဝိနီ"တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ။ နပုံသကေ ရဿတ္တဝသေန "ဝုသိတာဝိ"ဣစ္စာဒီနိ ဘဝန္တိ။
၁၁၄၃။ ဘာဝေ ကမ္မေ စ တ။ ဘာဝေ စ ကမ္မေ စ အတီတေကာလေ တပစ္စယော ဟောတိ သဗ္ဗဓာတူဟိ။ ဘာဝေ တာဝ -- ဂါယနံ အဂါယိတ္ထာတိ ဝါ ဂီတံ။ နစ္စနံအနစ္စိတ္ထာတိ ဝါ နစ္စံ၊ ဧဝံ နဋ္ဋံ၊ ဟသနံ ဟသိတံ။ ကမ္မနိ -- အဘာသိယိတ္ထာတိ ဝါဘာသိတံ ပုရိသေန၊ ဧဝံ ဒေသိတံ၊ ကတံ၊ သိတံ၊သယိတံ။ အရုဇ္ဇိတ္ထာတိ ရောဒိတံ၊ ရုဏ္ဏံ ဝါဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၄၄။ ဗုဓဂမာဒီဟိ သဗ္ဗတ္ထ ကတ္တရိ။ ဗုဓဂမုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ကတ္တရိ တပစ္စယော ဟောတိ သဗ္ဗကာလေ။ သဗ္ဗေ သင်္ခတာသင်္ခတသမ္မုတိဘေဒေ ဓမ္မေဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဗုဒ္ဓေါ[ခု ၇-၃၆၃။ ခု ၈-၁၉၇။ ခု ၉-၁၇၂]။ ဧဝံ သရဏင်္ဂတော၊ သမထင်္ဂတောဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၄၅။ ဇိသ္မာ ဣန။ ဇိဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဣနပစ္စယော ဟောတိ သဗ္ဗကာလေ ကတ္တရိ။ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဇိနာတိ အဇိနိ ဇိနိဿတီတိဇိနော။
(စာ-၃၂၀) ၁၁၄၆။ သုပသ္မာ ဘာဝေ စ။ သုပဣစ္စေတသ္မာ ဓာတုသ္မာ ဣနပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ ဘာဝေ စ။သုပတီတိ သုပိနော၊ သုပနံ ဝါ သုပိနော။
၁၁၄၇။ ဤသဒုသုတော ခေါ ဘာဝကမ္မေသု။ ဤသဒုသုတော ဥပပဒတော ပရေဟိဓာတူဟိ ခပစ္စယော ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု။ဤသံ သိယတိ ဘဝတာ ဤသဿယော။ ဒုက္ခေန သိယတိ ဘဝတာဒုဿယော။ သုခေန သိယတိ ဘဝတာ သုဿယော။ ဤသကံကရိယတီတိ ဤသက္ကရံ ကမ္မံ ဘဝတာ၊ ဒုက္ခေန ကရိယတီတိဒုက္ကရံ[ခု ၁-၁၅၀။ ဝိ ၄-၃၆၁။] ဟိတံ ဘဝတာ။ သုခေနကရိယတီတိ သုကရံ[ခု ၁-၁၅၀။ ဝိ ၄-၃၆၁။] ပါပံ ဗာလေန။ ဒုက္ခေန ဘရိယတီတိ ဒုဗ္ဘရော၊မဟိစ္ဆော။ သုခေန ဘရိယတီတိ သုဘရော[ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၂၀၅]၊ အပ္ပိစ္ဆော။ ဒုက္ခေန ရက္ခိတဗ္ဗန္တိဒုရက္ခံ[ခု ၁-၁၈]၊ စိတ္တံ။ ဒုက္ခေန ပဿိတဗ္ဗောတိဒုဒ္ဒသော [ဝိ ၃-၅]၊ ဓမ္မော။ သုခေန ဒဿိတဗ္ဗန္တိသုဒဿံ[ခု ၁-၄၉]၊ ပရဝဇ္ဇံ။ ဒုက္ခေန အနုဗုဇ္ဈိတဗ္ဗောတိဒုရနုဗောဓော[ဝိ ၃-၅]၊ ဓမ္မော။ သုခေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗန္တိ သုဗောဓံဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၄၈။ ဣစ္ဆတ္ထေသု တဝေတုံ ဝါ သမာနကတ္တုကေသု။ ဣစ္ဆတ္ထေသု သမာနကတ္တုကေသု ဓာတူသု သန္တေသုသဗ္ဗဓာတူဟိ တဝေတုံဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ သဗ္ဗကာလေ ကတ္တရိ။ပုညာနိ ကာတဝေ ဣစ္ဆတိ၊ သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတိ။
၁၁၄၉။ တုမရဟသက္ကာဒီသု။ အရဟသက္ကာဒီသု အတ္ထေသု သဗ္ဗဓာတူဟိ တုံပစ္စယော ဟောတိ။ ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ[ခု ၁-၄၇။ အံ ၁-၃၁၃]။ သက္ကာ ဇေတုံ ဓနေန ဝါ[သံ ၁-၁၀၂]။ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ[အဘိ ၃-၁၁၆]။ အနုစ္ဆဝိကော ဘဝံ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ၊ဣဒံ ကာတုံ အနုရူပံ၊ ဒါတုံ ယုတ္တံ။ ဒါတုံဝတ္တုံ စ လဘတိ။ ဧဝံ ဝဋ္ဋတိ ဘာသိတုံ[အဘိဓမ္မာဝတာရ-၁၂၅]။ ဗန္ဓိတုံ န စ ကပ္ပတိ၊ကာလော ဘုဉ္ဇိတုံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
(စာ-၃၂၁) ၁၁၅၀။ ပုဗ္ဗကာလေကကတ္တုကာနံ တုနတွာနတွာပါယေန။ ပုဗ္ဗကာလေ သမာနကတ္တုကာနံဓာတူနံ တုနတွာနတွာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ယေဘုယျေန။ ကာတုနကမ္မံ ဂစ္ဆတိ။ အကာတုန ပုညံ ကိလိဿန္တိ သတ္တာ။သုတွာ ဓမ္မံ မောဒတိ၊ သုတွာ ဇာနိဿာမ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၁၄၁] ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၅၁။ ကဒါစိ သမာနေ စ။ သမာနကာလေ စ သမာနကတ္တုကာနံ ဓာတူနံ တုနတွာနတွာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိကဒါစိ။ အန္ဓကာရံ နိဟန္တွာန၊ ဥဒိတောယံ ဒိဝါကရော[ဝိသုဒ္ဓိ-ဋီ ၂-၂၃၈-ပိဋ္ဌေပိ]။ ဧတ္ထ စ တွာနပ္ပယောဂဒဿနေနေဝ တုနတွာပယောဂါပိ ဒဿိတာဝ ဟောန္တိ။
၁၁၅၂။ အပရေ စ။ အပရကာလေ စ သမာနကတ္တုကာနံဓာတူနံ တုနတွာနတွာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကဒါစိ။ ဒွါရမာဝရိတွာပဝိသတိ။
၁၁၅၃။ အသမာနကတ္တရိပိ။ အသမာနကတ္တရိ ဓာတူဟိ တုနတွာနတွာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိကဒါစိ။ သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတိ။ ပညာယ စဿ ဒိသွာအာသဝါ ပရိက္ခီဏာ[မ ၂-၁၄၃]။
၁၁၅၄။ ပရပဒယောဂေ စ။ ပရပဒယောဂေပိ ဓာတူဟိ တွာဒယော ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကဒါစိ။အပ္ပတွာ နဒိံ ပဗ္ဗတော၊ အတိက္ကမ္မ ပဗ္ဗတံ နဒီ။
၁၁၅၅။ လက္ခဏဟေတုအာဒိပ္ပယောဂေ စ။ လက္ခဏဟေတုအာဒိပ္ပယောဂေပိ ဓာတူဟိ တွာဒယော ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကဒါစိ။ သီဟံဒိသွာ ဘယံ ဟောတိ။ ဃတံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဇာယတေ၊ "ဓ"န္တိ ကတွာ ဒဏ္ဍော ပတိတော။
(စာ-၃၂၂) ၁၁၅၆။ ဗျတ္တယေ သဒ္ဒသိဒ္ဓပ္ပယောဂေစ။ ဗျတ္တယေ သဒ္ဒသိဒ္ဓပ္ပယောဂေပိ ဓာတူဟိ တွာဒယော ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကဒါစိ။ဥပါဒါယရူပံ[အဘိ ၁-၁၄၅]။ နှတွာ ဂမနံ၊ ဘုတွာ သယနံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၅၇။ ဝတ္တမာနေ ဝိပ္ပကတဝစနေ မာနန္တာ။ ဝတ္တမာနေ ကာလေ ဝိပ္ပကတဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ သဗ္ဗဓာတူဟိ မာနအန္တဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။သရမာနော ရောဒတိ။ ဂစ္ဆန္တော ဂဏှာတိ။ ဂစ္ဆန္တောသော ဘာရဒွါဇော၊ အဒ္ဒသ အစ္စုတံ ဣသိံ[ခု ၆-၃၄၂]။
၁၁၅၈။ အဝိပ္ပကတဝစနေ အနိယာမိတကာလေ အန္တော။ အဝိပ္ပကတဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ အနိယာမိတကာလေဓာတုတော အန္တပစ္စယော ဟောတိ။ သော မဟန္တော ဟောတိ၊ မဟန္တောအဟောသိ၊ မဟန္တော ဘဝိဿတိ၊ မဟာ ဘဝတိ၊ မဟာအာသိ၊ မဟာ ဘဝိဿတိ။
၁၁၅၉။ သာသာဒိတော ရတ္ထု။ သဒေဝကံ လောကံ သာသတီတိ သတ္ထာ[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၃။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၂]။
၁၁၆၀။ ပါဒိတော ရိတု။ ပါတိ ပုတ္တန္တိ ပိတာ။ပုတ္တံ ပိယာယတီတိ ဝါ ပိတာ။ ပုတ္တံ ပီနယတိတပ္ပေတီတိ ဝါ ပိတာ။ မာတာပိတူဟိ ဓာရိယတေတိဓီတာ။
၁၁၆၁။ မာနာဒီဟိ ရာတု။ ဓမ္မေန ပုတ္တံ မာနေတီတိ မာတာ၊ ပုဗ္ဗေ ဘာသတီတိဘာတာ။ ယေဘုယျေန ဟိ ဇေဋ္ဌကဘာတာ ဘာသတီတိ ဘာတာတိဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဣတရော ပစ္ဆာ ဘာသတီတိ ဘာတာတိဝတ္တဗ္ဗော။
၁၁၆၂။ အာဂမိတော တုကော။ အာပုဗ္ဗသ္မာ ဂမိဓာတုတော တုကပစ္စယော ဟောတိ။ အာဂစ္ဆတီတိ အာဂန္တုကော[ဝိ ၄-၃၇၃]။
(စာ-၃၂၃) ၁၁၆၃။ ဣကော ဘဗ္ဗေ။ ဂမုဣစ္စေတသ္မာ ဣကပစ္စယော ဟောတိ ဘဗ္ဗေ။ ဂမိဿတိ ဂန္တုံဘဗ္ဗောတိ ဂမိကော၊ ဘိက္ခု။
၁၁၆၄။ မတန္တရေ ပစ္စယာဒနိဋ္ဌာ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ။ ဂရူနံ မတန္တရေ သင်္ချာနာမသမာသတဒ္ဓိတာချာတကိတကေသု သပ္ပစ္စယာ ယေ သဒ္ဒါ အနိဋ္ဌင်္ဂတာ၊တေပိ နိပါတနာဝ သိဇ္ဈန္တီတိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ယေစ ပယောဂါ ဝေါဟာရူပဂါ သာဓုသဒ္ဒါ၊ တေ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိပစ္စယေဟိ အနိပ္ဖန္နာ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တီတိ စဝုတ္တံ၊ ဣဒမ္ပိ မနသိ ကာတဗ္ဗံ။
၁၁၆၅။ ဂေ ဂီ တတိသု။ ဂေဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဂီအာဒေသော ဟောတိ တပစ္စယတိပစ္စယေသု။ ဂီတံ၊ ဂီတိ၊ သင်္ဂီတိ။
၁၁၆၆။ နတိမှာ တဿ သစ္စဋ္ဋန္တေန။ နတိဓာတုမှာ ပရဿ တပစ္စယဿ ဓာတုအန္တေန သဟ စ္စဋ္ဋာဒေသာ ဟောန္တိ။ နစ္စံ၊ နဋ္ဋံ။
၁၁၆၇။ ဣမသမာနာပရေဟိ ဇ္ဇဇ္ဇု။ ဣမသမာနအပရဣစ္စေတေဟိ ဇ္ဇဇ္ဇုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ဣမသ္မိံ ကာလေ အဇ္ဇ၊ဝတ္တမာနာဒိဝသေန သမာနကာလေ သဇ္ဇု၊ တသ္မိံ ခဏေ။တထာ ဟိ "န ဟိ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ၊ သဇ္ဇုခီရံဝမုစ္စတီ"တိ[ခု ၁-၂၃။] ဧတ္ထ သဇ္ဇုခီရန္တိ တင်္ခဏံယေဝ ဓေနုယာ ထနေဟိနိက္ခန္တံ အဗ္ဘုဏှခီရန္တိ အတ္ထော[ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ ၁-၃၂၃]။ အပရသ္မိံ ကာလေ အပရဇ္ဇု၊ အနန္တရာတိက္ကန္တဒိဝသေ၊ဟိယျောတိ အတ္ထော၊ သုဝေ ဝါ။ တထာ ဟိ "ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တေ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာသာယံ ဝါ နိက္ခမတိ၊ အပရဇ္ဇု ဝါ ကာလေနာ"တိ[သံ ၁-၁၈၈။] ဧတ္ထ ပုနဒိဝသေ ပါတော ဝါတိ အတ္ထံဝဒန္တိ။
၁၁၆၈။ ဣမဿတ္တံ ဇ္ဇမှိ။ ဣမသဒ္ဒဿ ဇ္ဇမှိ ပရေ အတ္တံ ဟောတိ။ အဇ္ဇ။
(စာ-၃၂၄) ၁၁၆၉။ သမာနဿ ဇ္ဇမှိ သော။ သမာနသဒ္ဒဿ ဇ္ဇမှိ သကာရာဒေသော ဟောတိ။ သဇ္ဇ။
၁၁၇၀။ သာသဒိသေဟိ ရိဋ္ဌော တဿ။ သာသဒိသဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ တကာရပစ္စယဿ ရိဋ္ဌာဒေသော ဟောတိ။ အနုသိဋ္ဌော သောမယာ[ဝိ ၃-၁၃၁]။ ဒိဋ္ဌံ မေ ရူပံ။
၁၁၇၁။ ဒိသတော ကိစ္စတဿ ရဋ္ဌော။ ဒိသဓာတုတော ပရဿ ကိစ္စတကာရဿ ရဋ္ဌဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ ဒဿနီယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
၁၁၇၂။ တုံတွာနံ ရဋ္ဌုံ။ ဒိသတော ပရေသံ တုံတွာဣစ္စေတေသံ ရဋ္ဌုံဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ ဘိက္ခုသံဃံ ဒဋ္ဌုံ ဝိဟာရံဂစ္ဆတိ၊ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော[ခု ၁-၃၄၁]။ ဧတ္ထ စ ဒဋ္ဌုန္တိ ဒိသွာ၊ ဒဿနဟေတူတိ အတ္ထော။
၁၁၇၃။ တွာဿ ရဋ္ဌာ စ။ ဒိသတော ပရဿ တွာပစ္စယဿ ရဋ္ဌာဣစ္စာဒေသော ဟောတိ။ ဥမ္မာဒန္တိမဟံဒိဋ္ဌာ၊ အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလိံ[ခု ၆-၄၁]။ ဒိဋ္ဌာ အန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော[အဘိ-ဋ္ဌ ၃-၄၃]၊ ပညာစက္ခုနာ ဒိသွာ သံသာရဿ အန္တံ နိဗ္ဗာနံပတ္တော အဓိဂတောတိ အတ္ထော။
၁၁၇၄။ ဒိသဿ ဝါ သလောပါဒေသေနိဿတ္တဉ္စ။ ဒိသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သကာရလောပေါ ဟောတိ၊ အာဒေသာဝယဝဘူတေန ရကာရေန သဒ္ဓိံ ဣကာရဿ စ အတ္တံ ဟောတိ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဒဋ္ဌုံ။ ဝါတိ ကိံ? အဟံ ဒိဋ္ဌာ၊ ရူပံ ဒိဋ္ဌံ။
၁၁၇၅။ ဒိဋ္ဌဿိတ္တံ ပတ္တေ။ ပတ္တေ သဒ္ဒပရေ ဒိသွာတိ အတ္ထဝါစကဿ ဒိဋ္ဌာဣစ္စေတဿ သဒ္ဒဿ အာကာရဿ ဣကာရတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ ဒိဋ္ဌဿာတိ ကိံ? ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ပတ္တောတိဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။
(စာ-၃၂၅) ၁၁၇၆။ သဟာဒိနာ သန္တပုစ္ဆဘန္ဇဟနာဒီဟိတဿ ဋ္ဌော။ သကာရန္တပုစ္ဆဘန္ဇဟနဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ သဟာဒိဗျဉ္ဇနေန ဌာဒေသော ဟောတိ ဌာနေ။ တုဋ္ဌော၊ အဟိနာဒဋ္ဌော၊ မယာ ပုဋ္ဌော၊ ဘဋ္ဌော၊ ဟဋ္ဌော၊ ပဟဋ္ဌော၊ ယိဋ္ဌော၊ဇုဋ္ဌော၊ သံသဋ္ဌော၊ ပဝိဋ္ဌော၊ အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၁၁၇၇။ ဥတ္ထော ဝသာ။ ဝသဣစ္စေတသ္မာ ဓာတုမှာ တပစ္စယဿ သဟ အာဒိဗျဉ္ဇနေန ဥတ္ထာဒေသော ဟောတိ ဌာနေ။ ဝဿံဝုတ္ထော[ဝိ ၁-၁၂]။
၁၁၇၈။ ဝသဿ ဝဿ ဝါ ဝု။ ဝသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဝကာရဿ ဥကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ တပစ္စယေ ပရေ။ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ[ဒီ ၁-၇၉]။ ဥဋ္ဌော၊ ဝုဋ္ဌော ဝါ။
၁၁၇၉။ ဓဎဘဟေတိ ဓဎာ စ။ ဓဎဘဟဣစ္စေဝမန္တေဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ယထာက္ကမံ ဓဎာဒေသာ ဟောန္တိ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ[ဝိ ၁-၁]။ ဝုဍ္ဎော ဘိက္ခု[ဝိ ၄-၃၇၄]။ လဒ္ဓံ မေ ပတ္တစီဝရံ၊ အဂ္ဂိနာဒဍ္ဎံ ဝနံ။
၁၁၈၀။ ဘန္ဇသ္မာ ဂ္ဂေါ စ။ ဘန္ဇသ္မာ ဓာတုမှာ တပစ္စယဿ ဂ္ဂါဒေသော ဟောတိ သဟ အာဒိဗျဉ္ဇနေန။ ဘဂ္ဂေါ။
၁၁၈၁။ ဘုဇာဒီနမန္တော နော ဒွိတ္တဉ္စ။ ဘုဇဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံအန္တော နော ဟောတိ၊ တပစ္စယဿ စ ဒွိတ္တံ ဟောတိ။ ဘုတ္တော၊ဘုတ္တဝါ၊ ဘုတ္တာဝီ၊ စတ္တော၊ သတ္တော၊ ရတ္တော၊ယုတ္တော၊ ဝိဝိတ္တော။
၁၁၈၂။ ဝစဿ ဝဿု။ ဝစဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဝကာရဿ ဥကာရာဒေသော ဟောတိ၊ အန္တော စ စကာရော နော ဟောတိ၊ တပစ္စယဿ စ ဒွိဘာဝေါ ဟောတိ။ ဝုတ္တေဥှတံဘဂဝတာ၊ ဝုတ္တမရဟတာ[ခု ၁-၁၉၅]။
(စာ-၃၂၆) ၁၁၈၃။ ဂုပါဒီနဉ္စ။ ဂုပဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံအန္တော စ ဗျဉ္ဇနော နော ဟောတိ၊ တပစ္စယဿ စ ဒွိဘာဝေါ ဟောတိ။ သုဂုတ္တော၊စိတ္တော၊ လိတ္တော၊ သန္တတ္တော၊ အာဒိတ္တော၊ ဝိဝိတ္တောဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၁၈၄။ တရာဒီဟိဏ္ဏော။ တရာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ဣဏ္ဏာဒေသော ဟောတိ၊ အန္တော စ နော ဟောတိ။ တိဏ္ဏောဟံတာရေယျံ[စရိယာ-ဋ္ဌ-၂၇၄]။ ဥတ္တိဏ္ဏော၊ သမ္ပုဏ္ဏော၊ ပရိပုဏ္ဏော၊ တုဏ္ဏော၊ပရိဇိဏ္ဏော၊ အာကိဏ္ဏော။
၁၁၈၅။ ဘိဒါဒီဟိ ဝါ ဣန္နန္နှီဏာ။ ဘိဒါဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ဣန္နအန္နဤဏာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ၊ အန္တော စ နော ဟောတိ။ ဘိန္နော၊သမ္ဘိန္နော၊ ဆိန္နော၊ သဉ္ဆိန္နော၊ ဒိန္နော၊နိသိန္နော၊ ဆန္နော၊ အစ္ဆန္နော၊ ခိန္နော၊ ရုဏ္ဏော၊ခီဏာ ဇာတိ[ဒီ ၁-၇၉]။ ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဘိတ္တိ။
၁၁၈၆။ သုသပစသကေဟိ က္ခက္ကာ စ။ သုသပစသကဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ က္ခက္ကာဒေသာ ဟောန္တိ၊ အန္တော စ ဗျဉ္ဇနောနော ဟောတိ။ သုက္ခံ ကဋ္ဌံ[မ ၃-၉၅]။ ပက္ကံ ဖလံ၊ သက္ကောဟံ[ခု ၆-၃၆၅]။
၁၁၈၇။ ကမာဒီဟိ န္တော စ။ ကမုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ န္တောအာဒေသော ဟောတိ၊ ဓာတုအန္တောစ နော ဟောတိ။ ပက္ကန္တော၊ ဝိဗ္ဘန္တော၊ သင်္ကန္တော၊သန္တော၊ ခန္တော၊ ဒန္တော၊ ဝန္တော။
၁၁၈၈။ ခမာဒီဟိ န္တိ စ။ ခမုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ န္တိအာဒေသော ဟောတိ၊ ဓာတုအန္တောစ နော ဟောတိ။ ခန္တိ၊ ကန္တိ၊ သန္တိ။
(စာ-၃၂၇) ၁၁၈၉။ ဇနာဒီနမန္တဿာ တိမှိ စ။ ဇနဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တဿဗျဉ္ဇနဿ အာတ္တံ ဟောတိ တပစ္စယေ တိမှိ စ။ အဇာယီတိ ဇာတော၊ ဇနနံ ဇာတိ။
၁၁၉၀။ ဂမခနဟနရမာဒီနမန္တော လောပံ။ ဂမခနဟနရမဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တော ဗျဉ္ဇနော လောပမာပဇ္ဇတိ တပစ္စယေ တိမှိ စ။ သုဂတော၊ သုဂတိ၊ ခတံ၊ဥပဟတံ[အံ ၁-၈၉]။ သမဂ္ဂရတော[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၇၃]။ သမဂ္ဂရတိ၊ အဘိရတော၊ အဘိရတိ၊ မတော၊မတိ။
၁၁၉၁။ ဓာတွန္တရကာရော စ။ ဓာတူနံ အန္တဘူတော ရကာရော စ လောပမာပဇ္ဇတိ တပစ္စယေ တိမှိ စ။ ပကတော[ဇာတက-ဋ္ဌ ၇-၂၈၅၊ ၂၉၈]၊ ပကတိ၊ သတော၊ သတိ။
၁၁၉၂။ ဌာပါနမန္တော ဣဝဏ္ဏော စ။ ဌာပါဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ အန္တော ဣဝဏ္ဏော ဟောတိ တပစ္စယေ တိမှိ စ။ ဌိတော၊ ဌိတိ၊ ယာဂုံ ပီတော၊ ယာဂုံပီတဿ ဘိက္ခုနော[ဝိ ၃-၅၈]။ ဓမ္မပီတိ သုခံ သေတိ[ခု ၁-၂၄]။
၁၁၉၃။ ဟန္တေဟိ ဟော ဟဿ ဠော ဝါ အဒဟနဟာနံ။ ဟကာရန္တေဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ဟကာရာဒေသော ဟောတိ၊ ဓာတုအန္တဿ စ ဠော ဝါ ဟောတိ အဒဟနဟာနံ။ အာရူဠှော၊ ဂါဠှော၊အဇ္ဈောဂါဠှော မဟဏ္ဏဝေ[ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၁။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၀]။ ဗာဠှော၊ မူဠှော။ အဒဟနဟာနမိတိ ကိံ? ဒဍ္ဎော၊ သန္နဒ္ဓေါ။
၁၁၉၄။ ရန္ဇဿ ဇော ဘာဝကတ္တုကရဏေသု ဏမှိ ဝါ။ ရန္ဇန္တိ သတ္တာ တေန, သယံ ဝါ ရဉ္ဇတိ, ရဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဝါတိ ရာဂေါ[အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၃၉၅]။ ဝါတိ ကိံ? ရဉ္ဇတီတိ ရင်္ဂေါ။
(စာ-၃၂၈) ၁၁၉၅။ ဃာတော ဟနတိဿ။ ဟနဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဃာတာဒေသော ဟောတိ ဏမှိ ပစ္စယေ ပရေ။ ဥပဟနနံ ဥပဃာတောဘောဂါနံ[အံ ၂-၁၅၂]။ ဂါဝေါ ဟနတီတိ ဂေါဃာတကော[မ ၁-၇၃]။
၁၁၉၆။ သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ဝဓော။ ဟနဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဝဓာဒေသော ဟောတိ ဝါ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု။ဟနတီတိ ဝဓော၊ ဟနနံ ဝါ ဝဓော၊ ဧသ ဝဓော ခဏ္ဍဟာလဿ[ခု ၆-၂၅၆]။ ဝဓတီတိ ဝဓကော၊ အဝဓိ၊ အဟနိဝါ။
၁၁၉၇။ အာကာရန္တာနမာယော။ အာကာရန္တာနံ ဓာတူနံ အာယာဒေသော ဟောတိ ဏပစ္စယေ ပရေ။ ဒါနံ ဒဒါတီတိ ဒါနဒါယကော၊ဒါနဒါယီ၊ မဇ္ဇဒါယီ၊ နဂရယာယီ။
၁၁၉၈။ ပုရသမုပပရီဟိ ကရဿ ခခရာ ဝါ တပစ္စယေသုစ။ ပုရသံဥပပရိဣစ္စေတေဟိ ကရဓာတုဿ ခခရာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ တပစ္စယေ ဏမှိ စ။ ပုရက္ခတော၊ သင်္ခတော၊ ဥပက္ခဋော၊ပရိက္ခာရော၊ သင်္ခါရော။ ဝါတိ ကိံ? ဥပကာရော။
၁၁၉၉။ တဝေတုနာဒီသု ကာ။ တဝေတုနာဒီသု ပစ္စယေသု ကရဓာတုဿ ကာဒေသော ဟောတိ ဝါ။ကာတဝေ၊ ကာတုံ၊ ကတ္တုံ ဝါ။ ကာတုန၊ ကတ္တုနဝါ။
၁၂၀၀။ ဂမခနဟနာဒီနံ တုံတဗ္ဗာဒီသု န။ ဂမခနဟနဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံအန္တဿ နကာရော ဟောတိ ဝါ တုံတဗ္ဗာဒီသု ပစ္စယေသု။ ဂန္တုံ၊ဂမိတုံ၊ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဂမိတဗ္ဗံ။ ခန္တုံ၊ ခနိတုံ၊ခန္တဗ္ဗံ၊ ခနိတဗ္ဗံ။ ဟန္တုံ၊ ဟနိတုံ၊ ဟန္တဗ္ဗံ၊ဟနိတဗ္ဗံ။ မန္တုံ၊ မနိတုံ၊ မန္တဗ္ဗံ၊ မနိတဗ္ဗံ။ဂန္တုန၊ ခန္တုန၊ ဟန္တုန၊ မန္တုန၊ ဂန္တွာန၊ ခန္တွာနကာသုံ၊ ရန္တွာ၊ ရမိတွာ။
(စာ-၃၂၉) ၁၂၀၁။ သဗ္ဗေဟိ တုနာဒီနံ ယော။ သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ ယကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ။ အဘိဝန္ဒိယ၊အဘိဝန္ဒိတွာ။ ဩဟာယ၊ ဩဟိတွာ။ ဥပနီယ၊ ဥပနေတွာ။ပဿိယ၊ ပဿိတွာ။ ဥဒ္ဒိဿ၊ ဥဒ္ဒိသိတွာ။ အာဒါယ၊အာဒိယိတွာ။
၁၂၀၂။ ယာနော စ။ သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ ယာနဣစ္စာဒေသော ဟောတိ ဝါ။ အနုဘဝိယာန[ခု ၂-၁၅၃]။ ခါဒိယာန ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဝါတိ ကိံ? အနုဘဝိတုန၊ အနုဘဝိတွာ၊ အနုဘဝိတွာန၊အနုဘဝိယ၊ အနုဘုယျ။
၁၂၀၃။ ရစ္စံ စနရန္တာဒီဟိ။ စကာရနကာရရကာရန္တာဒီဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ ရစ္စာဒေသော ဟောတိ ဝါ။ ဝိဝိစ္စေဝကာမေဟိ၊ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ[ဒီ ၁-၆၉။ အဘိ ၁-၄၄]။ အာဟစ္စ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၇-၄၆]။ ဥပဟစ္စ၊ ပဒက္ခိဏံ ကစ္စနိပစ္စ ပါဒေ[ခု ၄-၂၁၀]။ ဝါတိ ကိံ? အကာတုန ပုညံ၊ ဟန္တွာ၊ ကတွာ၊ နိပတိတွာ။
၁၂၀၄။ ဒိသာ သွာနသွာန္တလုတ္တိ စ။ ဒိသဓာတုယာ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ သွာနသွာဒေသာ ဟောန္တိ အန္တလုတ္တိစ။ ဒိသွာန၊ ဒိသွာ။ ဝါတိ ကိံ? ဥမ္မာဒန္တိ မဟံ ဒိဋ္ဌာ[ခု ၆-၄၁]။ ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌာတိ ဒိသွာ။
၁၂၀၅။ မဟဒဘေဟိ မ္မယှဇ္ဇဗ္ဘဒ္ဓါ စ။ မဟဒဘဣစ္စေဝမန္တေဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ မ္မယှဇ္ဇဗ္ဘဒ္ဓါဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ အန္တလုတ္တိစ။ အာဂမ္မ၊ အာဂန္တွာ။ ဩက္ကမ္မ၊ ဩက္ကမိတွာ။ နိက္ခမ္မ၊နိက္ခမိတွာ။ အဘိရမ္မ၊ အဘိရမိတွာ။ ပဂ္ဂယှ၊ပဂ္ဂဏှိတွာ၊ ပဂ္ဂဟေတွာ။ သန္နယှ၊ သန္နဟိတွာ။အာရူယှ၊ အာရူဟိတွာ။ ဩဂါယှ၊ ဩဂါဟေတွာ။ဥပ္ပဇ္ဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ။ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ။အစ္ဆိဇ္ဇ၊ အစ္ဆိန္ဒိတွာ။ ဆိဇ္ဇ၊ ဆိန္ဒိယ။ အာရဗ္ဘ၊အာရဒ္ဓ၊ အာရဘိတွာ။ ဥပလဒ္ဓါ၊ ဥပလဘိတွာ ဣစ္စေဝမာဒိ။
(စာ-၃၃၀) ၁၂၀၆။ ဓန္တေဟိ ဒ္ဓါဒ္ဓါနာ တွာတွာနာနဉ္စ။ ဓကာရန္တေဟိ ဓာတူဟိ တွာတွာနပစ္စယာနံ ယထာက္ကမံ ဒ္ဓါဒ္ဓါနဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ အန္တလုတ္တိစ။ ကော မံ ဝိဒ္ဓါ နိလီယသိ[ခု ၆-၁၇၄]။ ဝိဒ္ဓါန။ ဗုဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓါန။ဧတ္ထ စ "ဝိဒ္ဓါန"ဣစ္စာဒိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ, "လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသ"န္တိ[ခု ၆-၁၂။] စ, "ကော မံ ဝိဒ္ဓါ နိလီယသီ"တိ စ ပယောဂဒဿနတော။
၁၂၀၇။ လဘသ္မာ တွာနဿ ဒ္ဓါန။ လဘသ္မာ ဓာတုတော တွာနပစ္စယဿ ဒ္ဓါနဣစ္စာဒေသော ဟောတိ ဝါ အန္တလုတ္တိစ။ ယသံ လဒ္ဓါန ဒုမ္မေဓော[ခု ၅-၂၉]။
၁၂၀၈။ အက္ခရတော ကာရော။ အက္ခရတော ကာရပစ္စယော ဟောတိ။ အကာရော၊ အာကာရော ဣစ္စေဝမာဒိ, ကကာရော၊ ခကာရော ဣစ္စာဒိ စ။
၁၂၀၉။ န ဘာဝန္တရေန။ ဝတ္တုနော အဓိပ္ပါယန္တရေနအက္ခရတော ကာရပစ္စယော န ဟောတိ ကဒါစိ။ ကရဏံ ကာရော၊ ရဣတိ ကာရော ရကာရော၊ ရဣတိ ဥစ္စာရဏံ၊ ရသဒ္ဒေါတိ အတ္ထော၊ အကာရောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။
၁၂၁၀။ ယထာဂမမိကာရော။ ယထာဂမံ သဗ္ဗဓာတူဟိ သဗ္ဗပစ္စယေသု ဣကာရာဂမော ဟောတိ။ တေန ကမ္မံ ကာရိယံ၊ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဇနိတဗ္ဗံ၊ ဝိဒိတံ၊ ကရိတွာ၊ ဣစ္ဆိတံ၊ဂမိတဗ္ဗံ၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ဟရိတွာ၊ ပစိတွာ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၁၁။ ဒဓန္တတော ကွစိ ယော။ ဒကာရဓကာရန္တေဟိ ဓာတူဟိ ယထာဂမံ ယကာရာဂမော ဟောတိ ကွစိ တုနာဒီသု စ ပစ္စယေသု။ ဗုဒ္ဓေါ လောကေဥပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ ဓမ္မံ ဗုဇ္ဈိတွာ။ ဒဓန္တတောတိ ကိမတ္ထံ? လဘိတွာ။ ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? ဥပ္ပါဒေတွာ။
(စာ-၃၃၁) ၁၂၁၂။ နိဂ္ဂဟီတံ နော သညောဂါဒိ။ နကာရော သညောဂါဒိဘူတော နိဂ္ဂဟီတတ္တမာပဇ္ဇတိ။ရင်္ဂေါ၊ ဘင်္ဂေါ၊ သင်္ဂေါ။
၁၂၁၃။ သဒဿ သီဒေါ။ သဒဓာတုဿ သီဒါဒေသော ဟောတိ။ နိသိန္နော၊ နိသီဒတိ။
၁၂၁၄။ သန္နိပုဗ္ဗဿ သိဝေါ။ သန္နိပုဗ္ဗဿ သဒဓာတုဿ သိဝါဒေသော ဟောတိ။ ဣဒါနိ ပက္ခီ သန္နိသိဝါ၊သန္နိသိဝေသု ပက္ခီသု[သံ ၁-၇]။
၁၂၁၅။ ယဇဿ သရဿ ဋ္ဌေ ဣ။ ယဇဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ သရဿ ဣကာရာဒေသော ဟောတိ ဋ္ဌေ ပရေ။ ယိဋ္ဌော၊ တံ မေ သုယိဋ္ဌံ[ခု ၆-၃၃၈]။ ဋ္ဌေတိ ကိမတ္ထံ? ယဇနံ။
၁၂၁၆။ ဟစတုတ္ထာနမန္တာနံ ဒေါ ဓေ။ ဟစတုတ္ထာနံ ဓာတွန္တာနံ ဒေါအာဒေသော ဟောတိ ဓေ ပရေ။ သန္နဒ္ဓေါ[သံ ၁-၄၇၁။ ခု ၁-၆၉]။ ကုဒ္ဓေါ၊ ယုဒ္ဓေါ၊ သိဒ္ဓေါ၊ လဒ္ဓေါ၊အာရဒ္ဓေါ။
၁၂၁၇။ ဍော ဎကာရေ။ ဟစတုတ္ထာနံ ဓာတွန္တာနံ ဍောအာဒေသော ဟောတိ ဎကာရေ ပရေ။ ဒဍ္ဎော၊ ဝုဍ္ဎော။ ဎကာရေတိ ကိမတ္ထံ? ဒါဟော။
၁၂၁၈။ မတန္တရေ ဂဟဿ ဃရ ဏေ ဝါ။ ဂရူနမတန္တရေ ဂဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဃရာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဏပစ္စယေ ပရေတိ သဝုတ္တိကံ လက္ခဏမာဘတံ၊တေသံ ဣမာနိ ဥဒါဟရဏာနိ။ ကိမုဒါဟရဏာနိ? ဃရံ၊ ဃရာဏိ။ ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဂါဟော။ ဣတိ ဧတ္ထ စ "ဃရ သေစနေ"တိ ဓာတုဝသေန ဃရသဒ္ဒေါ နိပ္ဖဇ္ဇတိ။
(စာ-၃၃၂) ၁၂၁၉။ ဒဟဿ ဒေါ ဠတ္တံ။ ဒဟဓာတုဿ ဒကာရော ဠတ္တမာပဇ္ဇတေ ဏပစ္စယေ ပရေ ဝါ။ ပရိဠာဟော၊ ပရိဒါဟော ဝါ။
၁၂၂၀။ ဓာတွန္တဿ ကွိသ္မိံ လောပေါ။ ဘုဇဂေါ၊ သင်္ခေါ ဣစ္စာဒိ။
၁၂၂၁။ ဘုဇဿ ကွစိ လောပေါ တွာတွာနေသု။ ဘုတွာ၊ ဘုဉ္ဇိတွာ၊ ဘုတွာန၊ ဘုဉ္ဇိတွာန။
၁၂၂၂။ ဝိဒန္တေ ဦ။ လောကဝိဒူ။
၁၂၂၃။ နမကရာနမန္တာနံ နိယုတ္တတမှိ။ နကာရမကာရကကာရရကာရာနံ ဓာတွန္တာနံ နလောပေါ ဟောတိ ဣကာရယုတ္တေ တပစ္စယေ ပရေ။ ဟနိတုံ၊ ဂမိတုံ၊ အင်္ကိတော၊သင်္ကိတော၊ ရမိတော၊ သရိတော၊ ကရိတွာ။ ဣယုတ္တတမှီတိ ကိံ? ကတော၊ သတော၊ ဟတော။
၁၂၂၄။ စဇာ ဏွုမှိ ကဂတ္တဉ္စ။ စကာရဇကာရာ ကကာရဂကာရတ္တံ နာပဇ္ဇန္တိ ဏွုပစ္စယေ ပရေ။ ပါစကော။ ယာဇကော။
၁၂၂၅။ တတ္တံ ကရာဒီနမန္တဿ တုမှိ။ ကရဓာတုအာဒီနံ အန္တဿ ဗျဉ္ဇနဿ တကာရတ္တံ ဟောတိ တုပစ္စယေ ပရေ။ ကတ္တာ၊ ဝတ္တာ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၂၆။ တုံတုနတဗ္ဗေသု ကရဿ ဝါ။ ကရဓာတုယာ အန္တဿ ရကာရဿ တကာရတ္တံ ဟောတိ ဝါ တုံတုနတဗ္ဗဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု။ကတ္တုံ၊ ကာတုံ။ ကတ္တုန၊ ကာတုန။ ကတ္တဗ္ဗံ၊ကာတဗ္ဗံ။
၁၂၂၇။ ဏာနုဗန္ဓော ကာရိတံဝ။ ဏကာရာနုဗန္ဓော ပစ္စယော ကာရိတံဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဝါ။ ဒါဟော၊ ဒေဟော၊
(စာ-၃၃၃) ဒါယကော၊ နာယကော၊ ကာရီ၊ ဃာယီ၊ ဒါယီ ဣစ္စေဝမာဒိ။ ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဥပက္ခရော။
၁၂၂၈။ အနကာ ယုဏွူနံ။ ယုဏွုဣစ္စေတေသံ ပစ္စယာနံ အနအကဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ။ နန္ဒနံ၊ဘဝနံ၊ ဂဟဏံ၊ နဠကာရကော။
၁၂၂၉။ ကဂတ္တံ စဇာနံ။ စဇဣစ္စေတေသံ ဓာတွန္တာနံ ကကာရဂကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ။ ပါကော။ ယာဂေါ။
၁၂၃၀။ ယထာသမ္ဘဝံ ဓာတူနမန္တက္ခရလောပေါ တုသ္မိံတသ္မိံ ပစ္စယေ။ ရထော။
၁၂၃၁။ ကတ္တရိ ကိတ်။ ကတ္တုကာရကေ ကိတ်ပစ္စယော ဟောတိ။ ကရောတီတိ ကာရု။ကာရုကော။ ကာရကော။ ပါစကော။ ကတ္တာ။ ဇနိတာ။ပစိတာ။ နေတာ။
၁၂၃၂။ ဘာဝကမ္မေသု ကိစ္စက္တက္ခတ္ထာ။ ဘာဝကမ္မဣစ္စေတေသု အတ္ထေသု ကိစ္စက္တက္ခတ္ထပစ္စယာဟောန္တိ။ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ။ သယိတဗ္ဗံ ဘဝတာ။ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ။ ဘောတ္တဗ္ဗော ဩဒနော။ အသိတဗ္ဗံဘောဇနံ ဘဝတာ။ အသိတံ သယိတံ ပစိတံ ဘဝတာ။အသိတံ ဘောဇနံ ဘဝတာ။ သယိတံ သယနံ ဘဝတာ။ ပစိတံဩဒနံ ဘဝတာ။ ကိဉ္စိဿယော၊ ဤသဿယော၊ ဒုဿယော၊သုဿယော ဘဝတာ။ ကိဉ္စိဿယော မဉ္စော။ ဤသဿယော။ဒုဿယော။ သုဿယော။
၁၂၃၃။ ကမ္မနိ ဒုတိယာယ က္တော။ ကမ္မဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဒုတိယာယံ ဝိဘတ္တိယံဝိဇ္ဇမာနာယံ ကတ္တရိ က္တပစ္စယော ဟောတိ။ ဒါနံ ဒိန္နော ဒေဝဒတ္တော။သီလံ ရက္ခိတော ဒေဝဒတ္တော။ ဘတ္တံ ဘုတ္တော ဒေဝဒတ္တော။ဂရုံ ဥပါသိတော ဒေဝဒတ္တော။
(စာ-၃၃၄) ၁၂၃၄။ ချာဒိတော မန် အဒတော စ မဿတော ဝါ။ ခီဘီသုရုဟုဝါဓူဟိလူပီအဒဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ မန်ပစ္စယော ဟောတိ၊ အဒဓာတုတော စ မန်ပစ္စယော ဟောတိ၊ မဿ စ တော ဟောတိ ဝါ။ ခီယန္တိ ဧတ္ထ ဥပဒ္ဒဝူပသဂ္ဂါဒယောတိခေမော။ ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘီမော။ သဝတိ အဘိသဝတီတိသောမော။ ရဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ရောမော။ ဟုယတီတိဟောမော။ ဝါတိ ဂစ္ဆတိ ပဝါယတိ စာတိ ဝါမော။ဓုနာတီတိ ဓူမော။ ဟိနာတီတိ ဟေမော။ လုနာတီတိလောမော။ ပီနနံ ပေမော။ သုခဒုက္ခံ အဒတီတိအတ္တာ။
၁၂၃၅။ ဒီဃော အဒဿာဒိ မန် ပရေ ဒဿ တတ္တမုကာရာဂမောမဇ္ဈေ စ။ အဒဓာတုဿ အာဒိဘူတော သရော ဒီဃော ဟောတိ မန်ပစ္စယေ ပရေ၊ ဒဿ တကာရတ္တံ ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ ပန ဥကာရာဂမော ဟောတိ ဝါ။ သုခဒုက္ခံအဒတီတိ အာတုမာ။
၁၂၃၆။ သမာဒိတော ထော မော စ။ သမဒမဒရဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ထပစ္စယော ဟောတိ မပစ္စယော စ။ ကိလေသေ သမေတီတိ သမထော။ဒမနံ ဒမထော။ ဒရဏံ ဒရထော။ ရဟိယတိ ဥပါဒိယတီတိရထော။ သပနံ သပထော။ အာဝသန္တိ တသ္မိန္တိ အာဝသထော။ယဝတိ မိဿီဘဝတီတိ ယူထော။ ဒဝတိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီတိဒုမော။ ဟိနောတီတိ ဟိမော။ သိယတိ ဗန္ဓိယတီတိသီမော၊ သီမာ။ ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘီမော။ ဒါတိအဝခဏ္ဍံ ကရောတီတိ ဒါမော။ ယာတီတိ ယာမော။တိဋ္ဌန္တိ ဧတေနာတိ ထာမော။ ဣတော စိတော စ ဘသတီတိဘသ္မာ။ သက္ကောတီတိ သာမော။ တေဟိ တေဟိ ဂုဏေဟိဗြူဟတိ ဝဍ္ဎတီတိ ဗြဟ္မာ။ ဥသနံ ဒဟနံ ဥသ္မာ။အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။
၁၂၃၇။ အန္တက္ခရတော ပုဗ္ဗက္ခရမုပဓာ။ အန္တက္ခရတော ပုဗ္ဗက္ခရံ ဥပဓာသညံ ဘဝတိ။
(စာ-၃၃၅) ၁၂၃၈။ ဂဟဿုပဓဿေတ္တံ အသမာသေ နိစ္စံ။ ဂဟဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဥပဓဿ ဧတ္တံ ဟောတိ နိစ္စံ အသမာသဝိသယေ။တံ တံ ဝတ္ထုံ ဂဏှာတီတိ ဂေဟံ၊ "ဂေဟော"တိပိ ပုလ္လိင်္ဂမိစ္ဆန္တိ။ အသမာသေတိ ကိံ? ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော[ခု ၁-၃၀၆]။ ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ[ခု ၁-၃၀၆]။ ဂဟဋ္ဌော၊ ဂဟကူဋံ၊ ရာဇဂဟံ။
၁၂၃၉။ မသုဿ သုဿ စ္ဆရစ္ဆေရာ။ မသုဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ သုဿ စ္ဆရစ္ဆေရာဒေသာ ဟောန္တိ။ ဧတ္ထ စ မသူတိ အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကော၊ နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကောဝါ။ ဒုဝိဓော ဟိ ပါဋိပဒိကော နိပ္ဖန္နော စအနိပ္ဖန္နော စ။ တတ္ထ နိပ္ဖန္နော "ကာရကော ပါစကော"ဣစ္စာဒိ။ ဣတရော "ဃဋော ပဋော"ဣစ္စာဒိ။ တတ္ထ မသု မစ္ဆရေတိ ဒဿနတော "မဿတီတိ မစ္ဆေရော"တိ စ ဣစ္ဆန္တိ။
၁၂၄၀။ အာစရဿ စ္ဆရိယော စ ရဿော။ အာပုဗ္ဗဿ စရဓာတုဿ စ္ဆရစ္ဆေရာဒေသာ ဟောန္တိ စ္ဆရိယာဒေသော စ၊ အာကာရော ပန ရဿော ဟောတိ။ အာဘုသော စရိတဗ္ဗန္တိအစ္ဆရံ၊ ဧဝံ အစ္ဆေရံ၊ အစ္ဆရိယံ။ အထ ဝါ အစ္ဆရိယန္တိ အစ္ဆရာယ ယောဂ္ဂန္တိ အစ္ဆရိယံ[ဒီ-ဋ္ဌ ၁-၄၄]။ ဝိမှိတဟဒယေဟိ အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တန္တိပိအစ္ဆရိယန္တိ တဒ္ဓိတန္တပဒံ ဘဝတိ။
၁၂၄၁။ အလကလသလတော လော ယော စ။ အလ ပရိယတ္တိယံ၊ ကလ သင်္ချာနေ၊ သလ ဂတိယံ။ အလ္လံ၊ ကလ္လံ၊ သလ္လံ၊ အလျံ၊ကလျံ၊ သလျံ။
၁၂၄၂။ ကလသလတော ယာဏော လာဏော စ။ ကလျာဏံ၊ ပဋိသလျာဏံ၊ ကလ္လာဏော၊ ပဋိသလ္လာဏော။ယဒါ ပန "လီ သိလေသနေ"တိ ဓာတု၊ တဒါ ပဋိသလ္လိယနံပဋိသလ္လာနန္တိ ယုပစ္စယေန သိဒ္ဓံ။
(စာ-၃၃၆) ၁၂၄၃။ မထိဿ ထဿ လ္လလ္လကာ။ မထဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ထဿ လ္လာဒေသော စ လ္လကာဒေသော စ ဟောတိ။ မထ ဝိလောထနေ -- မလ္လော၊ မလ္လကော၊ မလ္လော ဧဝ မလ္လကောတိဝါ။
၁၂၄၄။ ပေသာတိသဂ္ဂပတ္တကာလေသု ကိစ္စာ။ ပေသနေ အတိသဂ္ဂေ ပတ္တကာလေ စ ဣစ္စေတေသွတ္ထေသု ကိစ္စပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ဧတ္ထ စ ပေသနံ နာမ "ကတ္တဗ္ဗမိဒံ ဘဝတာ"တိ အနုယုတ္တဿ အဇ္ဈေသနံ။ အတိသဂ္ဂေါ နာမ "ကိမိဒံ မယာ ကတ္တဗ္ဗ"န္တိ ပုဋ္ဌဿ ဝါ "ဥပသမ္ပန္နေန ဘိက္ခုနာ သဉ္စိစ္စ ပါဏောဇီဝိတာ န ဝေါရောပေတဗ္ဗော"တိ[ဝိ ၃-၁၃၄။] အာဒိနာ နယေန ပဋိပတ္တိနိဒဿနမုခေနဝါ အနုညာ။ ပတ္တကာလော နာမ သမ္ပတ္တသမယော၊ တဿ အာရောစနေ စ ကိစ္စပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံဘဝတာ။ ကရဏီယံ ကိစ္စံ ဘဝတာ။ ဘောတဗ္ဗံ ဘောဇနံဘဝတာ။ ဘောဇနီယံ ဘောဇ္ဇံ ဘဝတာ။ အဇ္ဈယိတဗ္ဗံအဇ္ဈေယျံ ဘဝတာ။ အဇ္ဈယနီယံ အဇ္ဈေယျံ ဘဝတာ။
၁၂၄၅။ အဝဿကာဓမိဏေသု ဏီ စ။ အဝဿကအဓမိဏဣစ္စေတေသွတ္ထေသု ဏီပစ္စယော ဟောတိ ကိစ္စာ စ။ ကာရီသိ မေ ကမ္မံ အဝဿံ။ဟာရီသိ မေ ဘာရံ အဝဿံ။ ဧတ္ထ စ "အဝဿ"န္တိ ဝစနံ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ "ကာရီသိ မေ ကမ္မံ၊ ဟာရီသိ မေ ဘာရ"န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ သန္တေပိအဝဿကတ္ထမာဝိကာတုံ "အဝဿ"န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကာရီသီတိ အဝဿံ ကာတုံ ယုတ္တောသီတိအတ္ထော၊ ဟာရီသီတိ အဝဿံ ဟရိတုံ ယုတ္တောသီတိ၊ အဓမိဏေ ဒါယီသိ မေ သတံ ဣဏံ၊ ဓာရီသိမေ သဟဿံ ဣဏံ။ ဧတ္ထ စ ဒါယီသီတိ ဒါတုံ ယုတ္တောသိ။ ကတ္တဗ္ဗံမေ ဘဝတာ ကမ္မံ အဝဿံ။ ဒါတဗ္ဗံ မေ ဘဝတာ သတံ ဣဏံ။ဓာရိတဗ္ဗံ မေ ဘဝတာ သဟဿံ ဣဏံ၊ ကရဏီယံ ဘဝတာကိစ္စံ၊ အဝဿံ ကာရိယံ၊ ကယျံ ဘဝတာ ဝတ္တံ။
(စာ-၃၃၇) ၁၂၄၆။ အရဟသက္ကာဒီဟိ တုံ။ အရဟသက္ကဘဗ္ဗဣစ္စေဝမာဒီဟိ ယောဂေ သဗ္ဗဓာတူဟိ တုံပစ္စယော ဟောတိ။ အရဟာ ဘဝံ ဝတ္တုံ။သက္ကာ ဘဝံ ဇေတုံ။ ဘဗ္ဗော ဘဝံ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကာတုံ။အနုစ္ဆဝိကော ဘဝံ ဒူတေယျံ ဂန္တုံ။
၁၂၄၇။ ဝဇဣဇအဉ္ဇသဒ္ဒါဒိတော ဏျော။ သရဏာဒိဂဟဏတော ပဌမံယေဝ ဝဇိတဗ္ဗာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ဣဇနံ ဧဇာ။ သမဇ္ဇနံ သမဇ္ဇာ။ နိသီဒနံ နိသဇ္ဇာ။ဝိဇာနနံ, ဝေဒေတီတိ ဝါ ဝိဇ္ဇာ၊ ဝိသဇ္ဇနံဝိသဇ္ဇာ၊ နိပဇ္ဇနံ နိပဇ္ဇာ၊ ဟနနံ ဝဇ္ဈာ၊ ဟန္တဗ္ဗောဝဇ္ဈော၊ သယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ သေယျာ၊ စရဏံ စရိယာ၊သဒနံ သဇ္ဇာ။
၁၂၄၈။ သန္ဓာတော အ။ သံပုဗ္ဗာယ ဓာဓာတုယာ အပစ္စယော ဟောတိ။ သမ္မာ စိတ္တံ နိဓေတိဧတာယ, သယံ ဝါ သဒ္ဒဟတီတိ သဒ္ဓါ[အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၆၂]။
၁၂၄၉။ ဉာဒိတော စ။ ဉာဓာတာဒိတော စ အပစ္စယော ပရော ဟောတိ။ သညာ၊ ပညာ[အဘိ ၁-၁၇]။ ပဘာ၊ နိဘာ၊ ပုစ္ဆာ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၅၀။ ရုဇာဒိတော ဆော။ ရုဇနံ ရုစ္ဆာ။ ရိစနံ ရိစ္ဆာ။ တိကိစ္ဆနံတိကိစ္ဆာ။ သင်္ကောစနံ သံကုစ္ဆာ။ မဒနံ အဘိက္ခဏံမဇ္ဇနန္တိ ဝါ မစ္ဆာ။ လဘနံ လစ္ဆာ။ ရဒီယတိ ဝိလေခီယတိပထိကေဟီတိ ရစ္ဆာ၊ မဂ္ဂေါ။ ရထဿ ဟိတာတိ ဝါရစ္ဆာ၊ မဟာမဂ္ဂေါ။ အဓောဂမနံ တိရစ္ဆာ။ သဟဂမနံသာဂစ္ဆာ၊ သံပုဗ္ဗဿ ဂမုဓာတုဿ ဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ ဒုရာသနံဒုဗ္ဘက္ခနံ ဒေါဘစ္ဆာ။ ဒုဋ္ဌု ရောသနံ ဒေါရုစ္ဆာ။မုဟနံ မုစ္ဆာ။ ကစနံ ဒိတ္တိ ကစ္ဆာ။ သဟ ကထနံသာကစ္ဆာ။ တုဒနံ တုစ္ဆာ။ ဝိသနံ ဝိစ္ဆာ။ တထံအဝိတထန္တိ တစ္ဆံ။ ဝိရူပံ ဂါယိတဗ္ဗန္တိ ဝိဂစ္ဆံ။
(စာ-၃၃၈) ၁၂၅၁။ တိရတော စ္ဆစ္ဆာနာ။ တိရဓာတုတော စ္ဆစ္ဆာနပစ္စယာ ဟောန္တိ။ တိရစ္ဆော၊တိရစ္ဆာ၊ တိရစ္ဆာနော၊ တိရစ္ဆာနာ၊ ဒုက္ခံ တိရစ္ဆေသုတိရစ္ဆာနဂတော[အဘိ-ဋ္ဌ ၂-၉၁။ ဝိသုဒ္ဓိ ၂-၁၃၂]။
၁၂၅၂။ ပိသတော ဆိလ္လော။ ပိသနံ ပိစ္ဆိလ္လာ။
၁၂၅၃။ မုသတော တျုဋ္ဋု။ မုသဓာတုတော တျုဋ္ဋုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ပါဏံ စဇတီတိ မစ္စု၊ ဧဝံ မဋ္ဋု။
၁၂၅၄။ အထ ဝါ မရတော ရတျ။ အပရေန အဋ္ဌကထာစရိယာနံ နယေန မရဓာတုတော ရတျပစ္စယော ဟောတိ။ မရိတဗ္ဗသဘာဝတာယမစ္စော၊ ဧဝံ ဇာတေန မစ္စေန၊ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံဗဟုံ[ခု ၁-၂၁]။ ဣဒမ္ပေတ္ထ သလ္လက္ခိတဗ္ဗံ။ "မစ္စာ"တိ ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ "မာတိယာ"တိ ပဒံ ဒိဿတိ "ကမ္မဗန္ဓူ ဟိ မာတိယာ"တိ[ခု ၆-၁၈၆]။
၁၂၅၅။ ဥဓူတော တျော။ ဥပုဗ္ဗာယ ဓူဓာတုယာ တျပစ္စယော ဟောတိ။ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ဓူနနံ ဥဒ္ဓစ္စံ။
၁၂၅၆။ အထ ဝါ ဥဒ္ဓတတော ဘာဝေ ဏျော။ ဥဒ္ဓတဿ ဘာဝေါ ဥဒ္ဓစ္စံ[ဝိသုဒ္ဓိ ၂-၉၉]။ တဒ္ဓိတန္တမေတံ ပဒံ။
၁၂၅၇။ ကုကရတော စ။ ကုပုဗ္ဗာယ ကရဓာတုယာ တျပစ္စယော ဟောတိ။ ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကရဏံကုက္ကုစ္စံ[အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၂၉၉။ ဝိသုဒ္ဓိ ၂-၁၀၀]။
၁၂၅၈။ အထ ဝါ ကုကတတော ဘာဝေ ဏျော။ ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ၊ ကုကတဿ ဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ။
၁၂၅၉။ အဇသဒတော ဇော။ အဇ ဂတိက္ခေပနေ အဇနံ အဇ္ဇာ။ သဒ ဝိသရဏဂတျာဝသာနေသု -- သဒနံ သဇ္ဇာ။
၁၂၆၀။ သတနတနိတိတော တျော။ သစ္စံ၊ နစ္စံ၊ နိစ္စံ။
(စာ-၃၃၉) ၁၂၆၁။ ကုကတဿ ကော ဒွိတ္တမဿုတ္တံ ဏျမှိ။ ကုကတဿ သဒ္ဒဿ ကကာရော ဒွိတ္တမာပဇ္ဇတေ၊ အကာရဿ စ ဥတ္တံ ဏျမှိ ပစ္စယေ။ ကုက္ကုစ္စံ။
၁၂၆၂။ ဆာဒီသု စော ဓာတွန္တော။ ဆာဒီသု ပစ္စယေသု ဓာတွန္တောဗျဉ္ဇနော စကာရော ဟောတိ။ မဒနံမစ္ဆာ၊ လဘနံ လစ္ဆာ၊ ရဒနံ ရစ္ဆာ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၆၃။ ဒျော ဇ္ဇယုဂံ။ ဒကာရယကာရသညောဂေါ ဇ္ဇကာရဒွယမာပဇ္ဇတေ။ သဒနံ သဇ္ဇာ။
၁၂၆၄။ မုသဿုကာရော အတ္တံ တျုဋ္ဋူသု။ မုသဓာတုဿ ဥကာရော တျုဋ္ဋုပစ္စယေသု ပရေသု အတ္တမာပဇ္ဇတေ။ မစ္စု၊ မဋ္ဋု။
၁၂၆၅။ ဓူဿူ စ တျမှိ။ ဓူဓာတုဿ ဦကာရော စ အတ္တမာပဇ္ဇတေ တျမှိ ပစ္စယေ ပရေ။ ဥဒ္ဓံ ဓူနနံ ဥဒ္ဓစ္စံ။
၁၂၆၆။ ယေဟိ ကွိ တေဟိ ဘူဓူဘာဒီဟိဿ လောပေါ။ ကွိပစ္စယော ယေဟိ ဓာတူဟိ ပရော ဟောတိ၊ တေဟိ ဘူဓူဘာဒီဟိ အဿ ကွိနော လောပေါ ဟောတိ။ ဝိဘူ၊ သယမ္ဘူ၊အဘိဘူ၊ သန္ဓု၊ ဥဒ္ဓု၊ ဝိဘာ၊ နိဘာ၊ ပဘာ၊ အာဘာ၊ဘုဇဂေါ၊ တုရင်္ဂေါ။ ယမု ဥပရမေ -- ဝိယော၊ မန ဉာဏေ -- သုမော၊ တနု ဝိတ္ထာရေ -- ပရိတော ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၆၇။ သစဇာနံ ကဂါ ဏာနုဗန္ဓေ ပရေ။ သစဇာနံ ဓာတူနံ သစဇာနမန္တာနံ ကဂါဒေသာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ။ ဥစ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ -- ဥစနံ ဩကော၊ ပါကော၊ သေကော၊ သောကော၊ဝိဝေကော၊ စာဂေါ၊ ယောဂေါ၊ ဘောဂေါ၊ ရောဂေါ၊ရာဂေါ၊ ဘာဂေါ၊ ဘင်္ဂေါ၊ သင်္ဂေါ။
(စာ-၃၄၀) ၁၂၆၈။ နုဒါဒီဟိ ယုဏွူနမနာနနာကာနနကာသကာရိတေဟိ စ။ နုဒသူဒဇနဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဖန္ဒစိတိအာဏဣစ္စေဝမာဒီဟိ သကာရိတေဟိ စ ယုဏွုပစ္စယာနံ အနအာနနအကအာနနကာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ကတ္တရိ ဘာဝကရဏေသုစ။ ပနုဒတီတိ ပနူဒနော၊ ဧဝံ သူဒနော၊ ဇနနော၊သဝနော၊ လဝနော၊ ဟဝနော၊ ပဝနော၊ ဘဝနော၊ ဉာဏော၊အသနော၊ သမဏော၊ ဧဝံ ကတ္တရိ။ ဘာဝေ ပန -- ပနုဇ္ဇတေ ပနူဒနံ၊ သုဇ္ဇတေ သူဒနံ၊ ဇာယတေဇနနံ၊ သုယျတေ သဝနံ၊ လုယတေ လဝနံ၊ ဟုယတေဟဝနံ၊ ပုယတေ ပဝနံ၊ ဘူယတေ ဘဝနံ၊ ဉာယတေ ဉာဏံ၊အသတေ အသနံ။ သမတေ သမဏံ၊ သဉ္ဇာနိယတေ သဉ္ဇာနနံ၊ကုယတေ ကာယနံ။ ကာရိတေ စ -- ဖန္ဒာပယတေ ဖန္ဒာပနံ၊ စေတာပယတေစေတာပနံ၊ အာဏာပယတေ အာဏာပနံ၊ ဧဝံ ဘာဝေ။
ကရဏေ -- နုဒန္တိ အနေနာတိ နူဒနံ၊ သူဒနံ၊ဇနနံ၊ သဝနံ၊ လဝနံ၊ ဟဝနံ၊ ပဝနံ၊ ဘဝနံ၊ ဇာနနံ၊အသနံ၊ သမဏံ။ ပုန ကတ္တရိ -- နုဒတီတိ နုဒကော၊ သူဒတီတိ သူဒကော၊ဇနေတီတိ ဇနကော၊ သုဏောတီတိ သာဝကော၊ လုနာတီတိလာဝကော၊ ဇုဟောတီတိ ဟာဝကော၊ ပုနာတီတိ ပါဝကော၊ဘဝတီတိ ဘာဝကော၊ ဇာနာတီတိ ဇာနကော၊ အသတီတိအာသကော၊ ဥပါသတီတိ ဥပါသကော၊ သမတီတိ သမဏော၊ပုန ကာရိတေ ဝါ -- အာဏာပယတီတိ အာဏာပကော။ ဧဝံ ဖန္ဒာပကော၊စေတာပကော၊ သဉ္ဇာနနကော ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၆၉။ ဣယတမကိံဧသာနမန္တဿရော ဒိဃံ ကွစိ ဒုသဿ ဂုဏံဒေါ ရံ သက္ခီ စ။ ဣယတမကိံဧသဣစ္စေတေသံ သဗ္ဗနာမာနမန္တောသရော ဒီဃမာပဇ္ဇတေ၊ ကွစိ ဒုသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဥကာရော ဂုဏမာပဇ္ဇတေ၊ ဒကာရော ရကာရမာပဇ္ဇတေ၊ ဓာတုအန္တဿ စ သ က္ခ ဤ စာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသမ္ဘဝံ။ဧတ္ထ စ အာကာရာဒီနံ ဝုဒ္ဓီတိ ဂဟိတတ္တာ ဂုဏန္တိ ဣကာရာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ။ တတ္ထ ဣဣတိအာဒိအက္ခရေန ဣမသဒ္ဒံ
(စာ-၃၄၁) သင်္ဂဏှာတိ၊ မဣတိအာဒေသေကဒေသေန အမှသဒ္ဒံ၊ ဧဣတိ ဧတသဒ္ဒံ၊ သဣတိ သမာနသဒ္ဒံ။ ဣမမိဝ နံ ပဿတီတိ ဤဒိသော၊ယမိဝ နံ ပဿတီတိ ယာဒိသော။ ဧဝံ တာဒိသော၊မာဒိသော၊ ကီဒိသော၊ ဧဒိသော၊ သာဒိသော၊ ဤရိသော၊ယာရိသော၊ တာရိသော၊ မာရိသော၊ ကီရိသော၊ဧရိသော၊ သာရိသော၊ ဤဒိက္ခော၊ ယာဒိက္ခော၊တာဒိက္ခော၊ မာဒိက္ခော၊ ကီဒိက္ခော၊ ဧဒိက္ခော၊သာဒိက္ခော၊ ဤဒီ၊ ယာဒီ၊ တာဒီ၊ မာဒီ၊ ကီဒီ၊ဧဒီ၊ သာဒီ။ စသဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန တေသမေဝ သဒ္ဒါနံ ဣယဣစ္စေဝမာဒီနံ အန္တော စ သရော ကွစိဒီဃတ္တမာဟု။ ဤဒိက္ခော၊ ယာဒိက္ခော၊ တာဒိက္ခော၊မာဒိက္ခော၊ ကီဒိက္ခော၊ ဧဒိက္ခော၊ သာဒိက္ခော၊ဣဒိသော၊ သဒိသော၊ သရိသော၊ သရိက္ခော။
၁၂၇၀။ ဘျာဒိတော မတိဗုဒ္ဓိပူဇာဒီဟိ စ က္တော။ ဘီသုပမိဒိဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, မတျာဒိတော စ, ဗုဒ္ဓါဒိတော စ, ပူဇာဒိတော စ က္တပစ္စယော ဟောတိ။ ဘီတော၊ သုတ္တော၊ မိတ္တော၊ သမ္မတော၊ သင်္ကပ္ပိတော၊ သမ္ပာဒိတော၊အဝဓာရိတော၊ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဣတော၊ ဝိဒိတော၊ တက္ကိတော၊ပူဇိတော၊ အပစာယိတော၊ မာနိတော၊ အပစိတော၊ဝန္ဒိတော၊ သက္ကတော၊ ဂရုကတော။
၁၂၇၁။ ဝေပုသိဒဝဝမုတော ထု နိဗ္ဗတ္တတ္ထေ။ ဝေပနံ ဝေပေါ၊ တေန နိဗ္ဗတ္တော ဝေပထု။ သယနံသယော၊ တေန နိဗ္ဗတ္တော သယထု။ ဒဝနံ ဒဝေါ၊ တေနနိဗ္ဗတ္တော ဒဝထု။ ဝမနံ ဝမော၊ တေန နိဗ္ဗတ္တောဝမထု။
၁၂၇၂။ ဘူကုဒါတော တ္တိမော။ ဘူတိ ဘဝနံ၊ တေန နိဗ္ဗတ္တံ ဘောတ္တိမံ။ ကုတ္တိကရဏံ၊ တေန နိဗ္ဗတ္တံ ကုတ္တိမံ။ ဒါတိ ဒါနံ၊တေန နိဗ္ဗတ္တံ ဒတ္တိမံ။
၁၂၇၃။ ဟုတော ဏိမော။ အဝဟုတိ အဝဟနံ၊ တေနနိဗ္ဗတ္တံ ဩဟာဝိမံ။
(စာ-၃၄၂) ၁၂၇၄။ အညတောပိ တေ။ တေ ထုတ္တိမဏိမပစ္စယာ အညသ္မာပိ ဓာတုတော ဟောန္တိ၊ တေ မဂ္ဂိတဗ္ဗာ။တထာ ဟိ ကစ္စာယနပ္ပကရဏေ အာဒိဂ္ဂဟဏံ ကတံ "ဝေပုသိဒဝဝမုကုဒါဘူဟွာဒီဟိ ထုတ္တိမဏိမာနိဗ္ဗတ္တေ"တိ။
၁၂၇၅။ ကု ကရဿ တ္တိမေ။ ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ကုအာဒေသော ဟောတိ တ္တိမပစ္စယေ ပရေ။ ကရဏေန နိဗ္ဗတ္တံကုတ္တိမံ။
၁၂၇၆။ ကုတ္တိတော ဝါ ဣမော။ အထ ဝါ ကုတ္တိသဒ္ဒတော ဣမပစ္စယော ဟောတိ။ ကရဏံ ကုတ္တိ၊ ကုတ္တိယာနိဗ္ဗတ္တံ ကုတ္တိမံ။ ဧတ္ထ စ "အာကပ္ပံ သရကုတ္တိံ ဝါ၊ န ရညာ သဒိသမာစရေ"တိ[ခု ၆-၂၉၁။] ပါဠိ နိဒဿနံ၊ အယံ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
၁၂၇၇။ တဗ္ဘာဝကြိယာယမိမော။ တဗ္ဘာဝကြိယာယံ ဂမျမာနာယံ နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကေဟိဝါ အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကေဟိ ဝါ ဣမပစ္စယော ဟောတိ။ အဏိမာ၊ မဟိမာ၊လဟိမာ [ဝိ-ဋ္ဌ ၁-၉၆။ ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၀၅။ ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၉၂။ မဟာနိဒ္ဒေသ-ဋ္ဌ-၂၃၀။ ဝဇိရ-ဋီ-၄၁။ ယောဂဒဿနေ ဝိဘူတိပါဒေ၄၅-သုတ္တေ ပဿိတဗ္ဗံ]။ သက္ကဋဘာသာဝသေန ပန "လဃိမာ"တိ ဥစ္စာရိယတိ။ တတ္ထ ပရမာဏုနော ဝိယ ဣဒ္ဓိမန္တာနံအတ္တနော သရီရဿ အတိသုခုမဘာဝကရဏံ အဏိမာ၊ အဏုသဒိသဘာဝကြိယာ အဏိမာတိ နိဗ္ဗစနီယံ၊ မဟန္တဘာဝကြိယာ မဟိမာ၊ လဟုဘာဝကြိယာ လဟိမာ၊ သာ ဧဝ လဃိမာ၊ ဧတာနိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါနိ။
၁၂၇၈။ အဟံ ပုဗ္ဗန္တိ ကြိယာယံ ဣကော။ "အဟံ ပုဗ္ဗံ ဂမိဿာမိ၊ အဟံ ပုဗ္ဗံဂမိဿာမီ"တိ ဝါ "အဟံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ အဟံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ"တိ ဝါ ဧဝံ ပဝတ္တာယံ ကြိယာယံ ဂမျမာနာယံအဟံ အဟန္တိ သဒ္ဒတော ဣကပစ္စယော ဟောတိ။ အဟမဟမိကာ [ဝိမာန-ဋ္ဌ-၃၃၀-ပိဋ္ဌေ ပဿိတဗ္ဗံ]။ ဣတ္ထိလိင်္ဂမိဒံ ပဒံ။
(စာ-၃၄၃) ၁၂၇၉။ အဟောပုရိသတော ဒပ္ပနေဏိကော။ အဟင်္ကာရဒပ္ပနေ အဟောသဒ္ဒပုဗ္ဗသ္မာ ပုရိသသဒ္ဒတော ဏိကပစ္စယော ဟောတိ။ အဟောပုရိသိကာ၊ဣဒံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ။
၁၂၈၀။ တမိဝ ပရိကပ္ပိတကီဠာဘဏ္ဍေ ပုတ္တာဒိတော လိကော။ တံ ဝတ္ထုံ ဣဝ ပရိကပ္ပိတေ ကီဠာဘဏ္ဍေ ဝတ္တဗ္ဗေ ပုတ္တသဒ္ဒါဒိတော လိကပစ္စယော ဟောတိ။ ပုတ္တလိကာ၊ ဓီတလိကာ[ပေတ-ဋ္ဌ-၁၅]၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂါနေတာနိ။
၁၂၈၁။ နမှိ အက္ကောသေ အာနိ။ အက္ကောသေ ဂမျမာနေ နမှိ နိပါတေ ဥပပဒေ သတိ အာနိပစ္စယော ဟောတိ သဗ္ဗဓာတူဟိ။ အဂမာနိ တေ ဇမ္မ ဒေသော၊ လာမက ပုရိသဒေသော တယာ န ဂန္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အကရာနိ တေ ဇမ္မ ကမ္မံ။ လာမက ပုရိသဣဒံ ကမ္မံ တယာ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ န ဂမာနိ အဂမာနိ။ န ကရာနိ အကရာနီတိ ကမ္မဓာရယသမာသော။ ဧတ္ထစ အာနိပစ္စယဝန္တာနိ ပဒါနိ တီသုပိလိင်္ဂေသု ကတရာနိ လိင်္ဂါနိ၊ သတ္တသု ဝိဘတ္တီသုကတရာယ ဝိဘတ္တိယာ ယုတ္တာနိ၊ ဒွီသု ဝစနေသုကတရဝစနကာနီတိ စေ? တီသု တာဝ လိင်္ဂေသု အနိယတလိင်္ဂတ္တာ သဗ္ဗလိင်္ဂိကာနိ။သတ္တသု ဝိဘတ္တီသု ပဌမာယ ဧဝ ဝိဘတ္တိယာ ယုတ္တာနိ၊ဒွီသု ဝစနေသု ဧကဝစနန္တာနိ စေဝ ပုထုဝစနန္တာနိစ။ ကထံ? အဂမာနိ တေ ဇမ္မ ဒေသော။ အဂမာနိတေ ဇမ္မ နာနာဒေသာ။ အဂမာနိ တေ ဇမ္မ ရာဇာဓာနီ။အဂမာနိ တေ ဇမ္မ ရာဇဓာနိယော။ အဂမာနိ တေ ဇမ္မနဂရံ။ အဂမာနိ တေ ဇမ္မ နဂရာနိ။ အကရာနိ တေဇမ္မ ကမ္မံ။ အကရာနိ တေ ဇမ္မ ကမ္မာနိ။ အကရာနိတေ ဇမ္မ ဃဋော။ အကရာနိ တေ ဇမ္မ ဃဋာ။ အကရာနိတေ ဇမ္မ ကုမ္ဘီ။ အကရာနိ တေ ဇမ္မ ကုမ္ဘိယောတိ။ဣဒမ္ပိ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ။ အာနိပစ္စယဝန္တာနိ ပဒါနိ သေယျောအမိတ္တော[ခု ၅-၁၁]။ ဧသာဝ ပူဇနာ သေယျော[ခု ၁-၂၉]။ ဧကာဟံ ဇီဝိတံ
(စာ-၃၄၄) သေယျော[ခု ၁-၂၉]။ ဧဝံ လိင်္ဂတ္တယာနုကူလော သေယျောဣတိ အယံ သဒ္ဒေါ ဝိယ လိင်္ဂတ္တယာနုကူလာနိအဗျယသဒိသာနိ ပဒါနီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ ဧတေသံဝိဘတ္တိမာလာပိ နတ္ထိ၊ ဝစနေသု ရူပဘေဒေါပိနတ္ထိ။ အယံ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။ နမှီတိ ကိံ? ဝိပတ္တိ တေ။ အက္ကောသေတိ ကိံ? အဂတိ တေ။
၁၂၈၂။ ဧကာဒိတော ဝါရတ္ထေ က္ခတ္တုံ။ ဧကဒွိတိစတုဣစ္စေဝမာဒိတော ဂဏနတော က္ခတ္တုံပစ္စယော ဟောတိ ဝါရတ္ထေ။ ဧကောဝါရော ဧကက္ခတ္တုံ။ ဒွေ ဝါရာ ဒွိက္ခတ္တုံ။တယော ဝါရာ တိက္ခတ္တုံ။ စတ္တာရော ဝါရာ စတုက္ခတ္တုံဣစ္စေဝမာဒိ။ ဧတ္ထ စ "တိက္ခတ္တုံ ပုရိသေ ပေသေသီ"တိအာဒီသု တယော ဝါရေ ပေသေသီတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနဝသေနအတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
၁၂၈၃။ ဓာတ္ထေ ဝါ ကွစိ က္ခတ္တုံ။ အထ ဝါ ဓာသဒ္ဒဿ အတ္ထေ ဧကာဒိတော ကွစိ က္ခတ္တုံပစ္စယော ဟောတိ။ ဧတ္ထ စ ဓာတ္ထော နာမ ဝိဘာဂတ္ထော၊ ဝိဘာဂတ္ထေ ဓာပစ္စယဿ ပဝတ္တနတော။ သဟဿက္ခတ္တုံအတ္တာနံ၊ နိမ္မိနိတွာန ပန္ထကော[ခု ၂-၃၀၄]။ ဧကက္ခတ္တုံ။ ဒွိက္ခတ္တုံဣစ္စေဝမာဒိ။ တတ္ထ သဟဿက္ခတ္တုန္တိ သဟဿဓာ အတ္တာနံ နိမ္မိနိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော[ထေရဂါထာ-ဋ္ဌ ၂-၁၉၅]။ တထာ ဟိ "ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတီ"တိ[ဒီ ၁-၇၄။] ဓာသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ ဒိဋ္ဌော။အတ္ထတော ပန သဟဿံ အတ္တာနံ နိမ္မိနိတွာတိ အတ္ထော။တထာ ဟိ "ဧကမေကာ ကုမာရိဝဏ္ဏာဒိဝသေနသတံ သတံ အတ္တဘာဝေ အဘိနိမ္မိနီ"တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၉၁။] ဥပယောဂဝစနပ္ပယောဂေါ ဒိဿတိ။ အယမ္ပိ နီတိသာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
၁၂၈၄။ မတန္တရေ ဧကာဒိတော သကိဿ က္ခတ္တုံ။ ဂရူနံ မတန္တရေ ဧကဒွိတိစတုပဉ္စဆသတ္တအဋ္ဌနဝဒသာဒိတော ဂဏနတော သကိဿ က္ခတ္တုံအာဒေသော ဟောတိ။ယထာ
(စာ-၃၄၅) ဧကက္ခတ္တုံ ဒွိက္ခတ္တုန္တိအာဒိကံ ဝစနံ အာဂတံ။ဧကဿ သကိံ ဧကက္ခတ္တုန္တိ တပ္ပုရိသသမာသော ဝုတ္တော။ဣမိနာ နယေန ဒွိန္နံ သကိံ ဒွိက္ခတ္တုံ ။ပ။ ဒသန္နံသကိံ ဒသက္ခတ္တုန္တိ ဝိဂ္ဂဟော စ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ။ဧတ္ထ စ "သကိံ ဒေဝ သုတသောမ၊ သဗ္ဘိ ဟောတိသမာဂမော"တိ[ခု ၆-၁၃၆။] စ "သမ္ပဝေဓေန္တိ ဝါတေန၊ သကိံ ပီတာဝ မာဏဝါ"တိ[ခု ၆-၃၃၉။] စ အာဒီသု သကိံသဒ္ဒေါ ဤသကတ္ထဝါစကော၊ အပ္ပမတ္တကတ္ထဝါစကော။ဧကဝါရန္တိ ဟိ တဿတ္ထော။ ယသ္မာ ပန ဧကဝါရန္တိအတ္ထော၊ တသ္မာ "ဧကဿ သကိ"န္တိ ဝုတ္တေ "ဧကဿ ဧကဝါရ"န္တိ အတ္ထော သိယာ။ "ဒသဿ သကိ"န္တိ ဝုတ္တေ ပန "ဒသဿ ဧကဝါရ"န္တိ အတ္ထော သိယာ။တထာ ဟိ သကိန္တိ ဧကဝါရံ၊ အသကိန္တိ အနေကဝါရန္တိ အတ္ထော၊ သုဋ္ဌုဝိစာရေတဗ္ဗမိဒံ ဌာနံ။
၁၂၈၅။ သုနဿုနဿောဏဝါနုဝါနူဏုနခုဏာနာ။ သုနဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ဥနဿ ဩဏဝါနဥဝါနဦဏဥနခဥဏအာအာနာဒေသာ ဟောန္တိ။ သောဏော။ သွာနော။ သုဝါနော။သူဏော။ သုနခေါ။ သုဏော။ သာ။ သာနော။ ဧတ္ထစ နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကဝသေန သုဏာတိ ဂစ္ဆတီတိသောဏော၊ ဧဝံ သွာနော ဣစ္စာဒိ။
၁၂၈၆။ သုဏောတိသ္မာ ဝါ ဩဏာဒယော။ အထ ဝါ သု သဝနေ ဣစ္စေတသ္မာ ဓာတုတော ဩဏဝါနဥဝါနဣစ္စာဒယော ပစ္စယောဟောန္တိ။ သာမိကဿ ဝစနံ သုဏာတီတိ သောဏော၊ဧဝံ သွာနော၊ သုဝါနော ဣစ္စာဒိ။
သုသွာဒေသော တရုဏဿ၊ ကတော နေဟကတေ သတိ။
ဣဟ ပဏ္ဍိတသဒ္ဒါဒိ၊ ဓီရယောဂါဒိကံ လဘေ။
နာနာပကတိဘာဝေန၊ သုသုတရုဏဝါဒယော။
ဌိတာ ဣစ္စေဝမန္တာနံ၊ န ဣဋ္ဌော တာဒိသော ဝိဓိ။
(စာ-၃၄၆) ၁၂၈၇။ ဥဝါနဥနဦနာ ဝါ ယုဝဿုဝဿ။ ယုဝဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ဥဝဿ ဥဝါန ဥန ဦနာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ။ ယုဝါနော၊ ယုနော၊ ယူနောတိဋ္ဌတိ။ ဝါတိ ကိံ? ဒဟရော ယုဝါ နာတိဗြဟာ[ခု ၆-၁၇၈]။
၁၂၈၈။ ဝတ္တမာနာတီတေသု ဏုယုတာ။ ကာရု၊ ဝါယု၊ ဘူတံ။
၁၂၈၉။ ဘဝိဿတိကာလေ ဏီဃိဏ် ဂမာဒိတော။ ဂမိတုံ သီလံ ပကတိ ယဿ သော ဟောတိ ဂါမီ၊ဧဝံ ဘာဇီ၊ ဒဿာဝီ၊ ပဋ္ဌာယီ။
၁၂၉၀။ ဏွုတု ကြိယာယံ ကရာဒိတော။ ကြိယာယံ ဂမျမာနာယံ ဓာတူဟိ ဏွုတုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဘဝိဿတိကာလေ။ကရိဿတီတိ ကာရကော ဝဇတိ၊ ဘုဉ္ဇိဿတီတိ ဘောတ္တာဝဇတိ။
၁၂၉၁။ ဘာဝဝစနေ စတုတ္ထီ။ ဘာဝသင်္ခါတာယ ကြိယာယ ဝစနေ သတိ ဘာဝဝါစကသဒ္ဒတောစတုတ္ထီဝိဘတ္တိ ဟောတိ ဘဝိဿတိကာလေ။ ပစနံပါကော၊ ပါကာယ ဝဇတိ။ ဘောဇနံ ဘောဂေါ၊ ဘောဂါယဝဇတိ။ နစ္စနံ နစ္စံ၊ နစ္စာယ ဝဇတိ။
၁၂၉၂။ ကမ္မူပပဒေ ဏော။ ကမ္မနိ ဥပပဒေ ဏပစ္စယော ဟောတိ ဘဝိဿတိကာလေ။ နဂရံကရိဿတီတိ နဂရကာရော ဝဇတိ။ သာလိံ လာဝိဿတီတိသာလိလာဝေါ ဝဇတိ။ ဓညံ ဝပိဿတီတိ ဓညဝါပေါဝဇတိ။ ဘောဂံ ဒဿတီတိ ဘောဂဒါယော ဝဇတိ။ သိန္ဓုံပိဝိဿတီတိ သိန္ဓုပါယော ဝဇတိ။
(စာ-၃၄၇) ၁၂၉၃။ သေသတ္ထေ ဿံန္တုမာနာနာ။ သေသတ္ထေ ဿံန္တုမာနအာနဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဘဝိဿတိကာလေ ကမ္မနိဥပပဒေ။ ကမ္မံ ကရိဿတီတိ ကမ္မံ ကရိဿံ၊ ကမ္မံကရောန္တော၊ ကမ္မံ ကုရုမာနော၊ ကမ္မံ ကရာနောဝဇတိ။ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိဿတီတိ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိဿံ၊ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော၊ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇမာနော။ ဘောဇနံဘုဉ္ဇာနော ဝဇတိ။ ခါဒနံ ခါဒိဿတီတိ ခါဒနံခါဒိဿံ၊ ခါဒနံ ခါဒန္တော၊ ခါဒနံ ခါဒမာနော၊ခါဒနံ ခါဒါနော ဝဇတိ။ မဂ္ဂံ စရိဿတီတိ မဂ္ဂံစရိဿံ၊ မဂ္ဂံ စရန္တော၊ မဂ္ဂံ စရမာနော၊ မဂ္ဂံစရာနော ဝဇတိ။ ဘိက္ခံ ဘိက္ခိဿတီတိ ဘိက္ခံဘိက္ခဿံ၊ ဘိက္ခံ ဘိက္ခန္တော၊ ဘိက္ခံ ဘိက္ခမာနော၊ဘိက္ခံ ဘိက္ခာနော ဝဇတိ။
၁၂၉၄။ အနိယတကာလေ ဂမာဒိတော ဏီ။ စတုမဂ္ဂသင်္ခါတံ သဗ္ဗောဓံ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗောဓဂါမီ[မ-ဋ္ဌ ၂-၁၇၆]၊ ဓမ္မော။ ကာမေ ဘုဉ္ဇတီတိ ကာမဘောဂီ၊ ပုရိသော။
၁၂၉၅။ ဆဒါဒိတော တော။ ဆဒ စိန္တ သု နီ ဝိဒ ပဒ တနု ယတ ယတိ အဒ ယုဇ ဝတုမိဒ မာ ပု ကလ ဝရ ဝေပု ဂုပ ဒါ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယော ဟောတိ။ ဆတ္တံ၊ စိတ္တံ၊ သုတ္တံ၊နေတ္တံ၊ ပဝိတ္တံ၊ ပတ္တံ၊ တန္တံံ၊ ယတ္တံ၊ ယန္တံ၊အတ္တံ၊ ယောတ္တံ၊ ဝတ္တံ၊ မိတ္တံ၊ မတ္တာ၊ ပုတ္တော၊ကလတ္တံ၊ ဝရတ္တံ၊ ဝေတ္တံ၊ ဂေါတ္တံ၊ ဒါတ္တံ။ပါဝစနသ္မိဥှိ န ကဒါစိပိ "ဆတြံ ဂေါတြံ"ဣစ္စာဒီနိ ဒိဿန္တိ၊ ဂေါတြဘူတိ ပဒေပန သမာသေ ဝတ္တမာနတ္တာ တကာရော တြကာရံ ပပ္ပေါတိ ဝါ "အတြဇော"တိ[ဇာတက-ဋ္ဌ ၁-၁၅၂။] အာဒီသုပိ။
၁၂၉၆။ တြဏ် တိ စ ဂရူ။ ဂရူ ဆဒစိန္တဣစ္စေဝမာဒိတော တြဏ်ဣတိ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝဒန္တိ၊တေသံ မတေ ဆတြံ၊ စိတြံ၊ သောတြံ၊ နေတြံ၊ပဝိတြံ၊ ပတြံ၊ တန္တြံ၊ ယတြံ၊ ယန္တြံ၊ အတြံ၊ ယောတြံ၊ ဝတြံ၊ မိတြံ၊ မတြာ၊ပုတြော၊ ကလတြံ၊ ဝရတြံ၊ ဝေတြံ၊ ဂေါတြံ၊ဒါတြံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
(စာ-၃၄၈) ၁၂၉၇။ ဝဒါဒိတော ဂဏေ ဏိတ္တော။ ဝဒိတာနံ ဂဏော ဝါဒိတ္တံ၊ ဧဝံ စာရိတ္တံ၊ဝါရိတ္တံ ဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၂၉၈။ မိဒါဒိတော တ္တိတိယော။ မေတ္တိ၊ ပတ္တိ၊ ရတ္တိ၊ တန္တိ၊ ဓာတိ။
၁၂၉၉။ ဥသုရန္ဇတော ဍ္ဎဋ္ဌာ။ ဥဍ္ဎော၊ ရဋ္ဌော၊ "ရဋ္ဌဉ္စာပိ ဝိနဿတူ"တိ[ခု ၆-၃၁၄။] ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရဋ္ဌသဒ္ဒေါ နပုံသကော။
၁၃၀၀။ မတန္တရေ ဒံသဿ ဒဍ္ဎော။ ဂရူနံ မတန္တရေ ဒံသဓာတုဿ ဒဍ္ဎာဒေသော ဟောတီတိ ဝစနံ အာဂတံ။ ဒဍ္ဎော၊ "ဒဟ ဘသ္မီကရဏေ"တိ ဓာတုဝသေန ဒဍ္ဎသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယေဝ ပသိဒ္ဓါ, န ဒံသဓာတုဝသေန။
၁၃၀၁။ သူဝုအသတော ထော ဦဥအသာနမတော။ သူဝုအသဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ ထပစ္စယော ဟောတိ၊ တေသံ ဓာတူနံ ဦဥအသာနံ အတာဒေသော ဟောတိ။ သတ္ထံ၊ ဝတ္ထံ၊ အတ္ထော။
၁၃၀၂။ ရန္ဇုဒါဒိတော ဓဒိဒ္ဒကိရာ ကတ္ထစိ ဇဒလောပေါစ။ ရန္ဇ ဥဒိ ဣဒိဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဓ ဒ ဣဒ္ဒ က ဣရဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ကတ္ထစိ ဇဒလောပေါ စ။ ရန္ဓံ၊ သမုဒ္ဒေါ၊ဣန္ဒော၊ စန္ဒော၊ မန္ဒော၊ ခုဒ္ဒေါ၊ ဆိဒ္ဒေါ၊ရုဒ္ဒေါ၊ ဒလိဒ္ဒေါ၊ သုက္ကံ၊ ပက္ကံ၊ ဝဇိရံဣစ္စေဝမာဒိ။
၁၃၀၃။ ပဋိဟရတွိယာ ဟဿရော ဧကာရီကာရာကာရတ္တံ။ ပဋိပုဗ္ဗသ္မာ ဟရဓာတုတော အပစ္စယော စ ဣယပစ္စယော စ ဟောတိ၊ ဟကာရဿ သရော ဧကာရဤကာရအာကာရတ္တမာပဇ္ဇတေ။ ပဋိပက္ခေဟရတီတိ ပါဋိဟေရံ[ဥဒါန-ဋ္ဌ ၉]။ ဧဝံ ပါဋိဟီရံ[ဥဒါန-ဋ္ဌ ၉]။ ပါဋိဟာရိယံ။
(စာ-၃၄၉) ၁၃၀၄။ မတန္တရေ ပဋိတော ဟိဿ ဟေရဏ်ဟီရဏ်။ ဂရူနံ မတန္တရေ ပဋိဣစ္စေတသ္မာ ဟိဿ ဓာတုဿ ဟေရဏ်ဟီရဏ်အာဒေသာ ဟောန္တိ။ ပါဋိဟေရံ၊ပါဋိဟီရံ။
၁၃၀၅။ က ကဍာဒိတော။ ကဍိဃဍိစဍိဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုတော ကပစ္စယော ဟောတိ။ ကဏ္ဍော၊ ဃဏ္ဍော၊ ဝဏ္ဍော၊ကရဏ္ဍော၊ မဏ္ဍော၊ သဏ္ဍော[ဒီ ၁-၁၅၇]။ ကုဋ္ဌော၊ ဘဏ္ဍံ၊ ပဏ္ဍကော၊ ဒဏ္ဍော၊ရဏ္ဍော၊ ဝိတဏ္ဍော၊ ဣသိဏ္ဍော၊ စဏ္ဍော၊ ဂဏ္ဍော၊ အဏ္ဍော၊လဏ္ဍော၊ မေဏ္ဍော၊ ဧရဏ္ဍော၊ ခဏ္ဍော ဣစ္စေဝမာဒယောအညေပိ သဒ္ဒါ ဘဝန္တိ။
၁၃၀၆။ ခါဒတော စဿ ခန္ဓော။ ခါဒဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုတော ကပစ္စယော ဟောတိ၊ အဿ စ ခါဒဓာတုဿ ခန္ဓာဒေသော ဟောတိ။ ဇာတိဇရာမရဏာဒီဟိသံသာရဒုက္ခေဟိ ခဇ္ဇတီတိ ခန္ဓော။
၁၃၀၇။ မတန္တရေ ခါဒါမဂမာနံ ခန္ဓန္ဓဂန္ဓာ။ ဂရူနံ မတန္တရေ ခါဒအမဂမဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ခန္ဓအန္ဓဂန္ဓာဒေသာ ဟောန္တိ ကပစ္စယော စာတိ သဝုတ္တိကံ လက္ခဏမာဂတံ၊အတြိမာနိ ဥဒါဟရဏာနိ -- ခန္ဓော၊ အန္ဓော၊ ဂန္ဓော၊ ဧဝံ ခန္ဓကော၊အန္ဓကော၊ ဂန္ဓကောတိ။ ဧတေသု အန္ဓဂန္ဓသဒ္ဒါ "အန္ဓ ဒိဋ္ဌူပသံဟာရေ၊ ဂန္ဓ သူစနေ"တိ ဓာတုဝသေနာပိ သိဇ္ဈန္တိ။
၁၃၀၈။ ပဋာဒိတော အလံ။ ပဋ ကလ ကုသဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိပါဋိပဒိကေဟိ စ ဥတ္တရပဒေ အလပစ္စယော ဟောတိ။ ပဋေ အလမိတိ ပဋလံ၊ဧဝံ ကလလံ၊ ကုသလံ၊ ကဒလံ၊ ဘဂဏ္ဍလံ၊ မေခလံ၊ဝက္ကလံ၊ တက္ကလံ၊ ပလ္လလံ၊ သဒ္ဒလံ၊ မူလာလံ၊ဗိလာလံ၊ ဝိဓာလံ၊ စဏ္ဍာလော၊ ပဉ္စာလော၊ ဝါလံ၊ဝသလော၊ ပစလော၊ မစလော၊ မုသလော၊ ဂေါတ္ထုလော၊ပေါတ္ထုလော၊ ဗဟုလော၊ ဗဟုလံ၊ မင်္ဂလံ၊ ဗဟလံ၊ကမ္ဗလံ၊
(စာ-၃၅၀) သမ္ဗလံ၊ ဗိလာလံ၊ အဂ္ဂလံ ဣစ္စေဝမာဒယော အညေပိသဒ္ဒါ ဘဝန္တိ။
၁၃၀၉။ ပုထဿ ပုထုပဌာ။ ပုထဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ပုထုပဌဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ။ပုထဝီ၊ ပဌမော၊ ပထဝီ ဝါ။
၁၃၁၀။ ဥဝဿုကာရော အတ္တံ။ အာဒေသဘူတဿ ဥဝဿ ဥကာရော အတ္တမာပဇ္ဇတိ။ ပုထဝီ။
၁၃၁၁။ ပုထဿုကာရော စ ထဿ ဓတ္တံ [ဌတ္တံ(သီ၊ဣ)]။ ပုထသဒ္ဒဿ ဥကာရော စ အတ္တမာပဇ္ဇတိ၊ ထကာရဿ ပန ဓကာရတ္တံ[ဌကာရတ္တံ(သီ၊ဣ)] ဟောတိ။ ပဓဝီ [ပဌဝီ(သီ၊ဣ)]။
၁၃၁၂။ ပဌတော အမော။ ပုထသဒ္ဒဿ အာဒေသဘူတသ္မာ ပဌသဒ္ဒတော အမပစ္စယော ဟောတိ။ ပဌမော သော ပရာဘဝေါ[ခု ၁-၂၉၅]။
၁၃၁၃။ သသာဒိတော တုဒဝေါ။ သသဒံသအဒဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တုဒုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ သတ္တု၊ဒဒ္ဒု၊ အဒ္ဒု၊ မဒ္ဒု။
၁၃၁၄။ စိအာဒိတော ဤဝရော။ စီဝရံ၊ ပီဝရော၊ ပီဝရံ၊ ဧတ္ထ စ "ပီဝရော ကစ္ဆပေ ထူလေ"တိ အဘိဓာနံ ဉာတဗ္ဗံ။
၁၃၁၅။ ဣ မုနာဒိတော။ မုနိ၊ ယတိ၊ အဂ္ဂိ၊ပတိ၊ ကဝိ၊ သုစိ၊ ရုစိ၊ မဟာလိ၊ ဘဒ္ဒါလိ၊မဏိ။ ဧတ္ထ စ မဏီတိ ဝဇိရော မဟာနီလော ဣန္ဒနီလော ပရကဋော[မရကဋော(သီ၊ဣ)] ဝေဠုရိယော ပဒုမရာဂေါ ပုဿရာဂေါ ကက္ကေတနောပုလောကော ဝိမလော လောဟိတင်္ကော ဖလိကော ပဝါဠောဇောတိရသော ဂေါမုတ္တကော
(စာ-၃၅၁) ဂေါမေဒကော သောဂန္ဓိကော မုတ္တာ သင်္ခေါ အဉ္ဇနမူလောရာဇဝဋ္ဋော အမတံသုကော ပိယကော ဗြာဟ္မဏီ စာတိစတုဝီသတိ မဏိ နာမ[ဥဒါန-ဋ္ဌ-၉၁-၂]။
၁၃၁၆။ ဦရော ဝိဒါဒိတော။ ဝေဒူရော၊ ဗလ္လူရော၊ မသူရော၊ သိန္ဒူရော၊ဒူရော၊ ကူရော၊ ကပ္ပူရော၊ မယူရော၊ ဥန္ဒူရော၊ခဇ္ဇူရော၊ ကုရူရော။
၁၃၁၇။ ဏုနုတု ဟနာဒိတော။ ဟနု၊ ဇာဏု၊ ဘာဏု၊ ရေဏု၊ ခါဏု၊ အဏု၊ ဝေဏု၊ဓေနု၊ ဓာတု၊ သေတု၊ ကေတု၊ ဟေတု။
၁၃၁၈။ ကုဋာဒိတော ဌော။ ကုဋ္ဌော၊ ကောဋ္ဌော၊ ကဋ္ဌံ။
၁၃၁၉။ မနုပူရသုနကုသုဣလာဒိတော ဥဿ နုသိသာ။ မနုဿော၊ မာနုသော၊ ပုရိသော၊ သုဏိသာ၊ကရီသံ၊ သိရီသော၊ ဣလိသော၊ အလိသော၊ မဟိသော၊သီသံ၊ ကိသံ။
၁၃၂၀။ အရတော တု တမှိ အရဿု။ အရဓာတုတော တုပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မိံ တုပစ္စယေ ပရေ အရဓာတုဿ ဥကာရာဒေသော ဟောတိ။ တံ တံ ပတ္တကိစ္စံ အရတိဝတ္တေတီတိ ဥတု။
၁၃၂၁။ ကရကိရေဟိ ရုဏော။ ကရောတီတိ ကရုဏာ၊ ကိံ ကရောတိ? သာဓူနံ ဟဒယကမ္ပနံ၊ ကိသ္မိံ သတိ? ပရဒုက္ခေ သတိ၊ ဣတိ ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံဟဒယကမ္ပနံ ကရောတီတိ ကရုဏာ၊ ကိရတိ ပရဒုက္ခံဝိက္ခိပတီတိပိ ကရုဏာ[သာရတ္ထ ၁-၉]။
၁၃၂၂။ ကရုဓိတော ဏော ဓလောပေါ ဏေ။ ကသဒ္ဒူပပဒသ္မာ ရုဓဓာတုတော ဏပစ္စယော ဟောတိ။ တသ္မိံ ဏပစ္စယေ ပရေ ဓကာရဿ ဗျဉ္ဇနဿ လောပေါ ဟောတိ။
(စာ-၃၅၂) ဧတ္ထ စ အနုဗန္ဓေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ကံ ရုန္ဓတီတိကရုဏာ၊ ဧတ္ထ ကသဒ္ဒေါ သုခတ္ထဝါစကော။
၁၃၂၃။ ဓာတုသရဿတ္တံ။ ကိရတီတိ ကရုဏာ။
၁၃၂၄။ စရသ္မာ ဏကော ဘက္ခနေ။ စရဓာတုသ္မာ ဏကပစ္စယော ဟောတိ ဘက္ခနတ္ထေ။ အတ္တနိပဝေသိတေ သတ္တေ စရတိ ဘက္ခတီတိ စာရကော၊ စောရဗန္ဓနစာရကောစ သံသာရစာရကော စ၊ ဏွုပစ္စယေန သိဒ္ဓေပိ ပယောဂေ ဏကပစ္စယကရဏံ "ဒေသစာရကော၊ စာရိကဉ္စရမာနော"တိ[ဒီ ၁-၁၀၄။] စ အာဒီသု စရဓာတု ဂတိအတ္ထဝါစကော၊ သော န ဒုလ္လဘော၊အယမေဝ ဒုလ္လဘတရောတိ ဒဿနတ္ထံ။
၁၃၂၅။ မေဓရုဒ္ဒါနတော အ။ "မေသဒ္ဒေါ အာဒါနေ, ဓရ ဓာရဏေ"တိ ဧဝံ မစ္ဆုဒ္ဒါနံ ဝိယ ယံ ဟောတိ ဓာတုဒ္ဒါနံ၊တတော အပစ္စယော ဟောတိ။ သုခုမမ္ပိအတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ခိပ္ပံ မေတိ ဂဏှာတိ ဓာရေတိ စာတိမေဓာ။ တေနာဟ အဋ္ဌသာလိနိယံ "ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန မေဓာ"တိ[အဘိ-ဋ္ဌ ၁-၁၉၂]။
၁၃၂၆။ မိဓုတော ဏ။ မိဓုဓာတုတော ဏပစ္စယော ဟောတိ။ သမ္မောဟံ မေဓတိဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ မေဓာ။
ခါဒဓာတုဝသာ ဝါပိ၊ ခနုဓာတုဝသေန ဝါ။
ခနိတော ဝါပိ ဓာတုမှာ၊ ဓာတော[ဓိတော(သီ၊က)] ခံပုဗ္ဗတောပိ ဝါ။
ခန္ဓသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ၊ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူဝဒေ။
ဧဝမာဒိပ္ပကာရေဟိ၊ နာနာဗျုပ္ပတ္တိမေ ရုတာ။
ဟဋ္ဌာ တဿာ ဣမာနေသာ၊ လက္ခဏာနိ ဘဝန္တိတိ။
ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ကရဏဝိသေသလက္ခဏာနိဝတွာ ဣဒါနိ သာမညလက္ခဏာနိ စ ဝိသေသလက္ခဏာနိစ ဤသကံ ဝဒါမ။
၁၃၂၇။ ဌာနေ ဝဏ္ဏာဂမော။
(စာ-၃၅၃) ၁၃၂၈။ ဌာနေ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော။
၁၃၂၉။ ဌာနေ ဝဏ္ဏဝိကာရော။
၁၃၃၀။ ဌာနေ ဝဏ္ဏဝိနာသော။
၁၃၃၁။ ဌာနေ ဓာတူနမတ္ထာတိသယယောဂေါ။
၁၃၃၂။ ဌာနေ ရဿာနံ ဒီဃတ္တံ။
၁၃၃၃။ ဌာနေ ဒီဃာနံ ရဿတ္တံ။
၁၃၃၄။ ဌာနေ သရာနံ အညဿရတ္တံ။
၁၃၃၅။ ဌာနေ ဗျဉ္ဇနာနံ အညဗျဉ္ဇနတ္တံ။
"ပဗ္ဗာဇိတော[ခု ၆-၃၃၂] ပဗ္ဗဇိတော"၊ ဣစ္စာဒီသု ယထာက္ကမံ။
န ဒီဃော ရဿတံ ယာတိ၊ န ရဿော ယာတိ ဒီဃတံ။
"ဝကော ဗကော"တိအာဒိမှိ၊ န ဝဗာနံ ဗဝတ္တနံ။
န ယာတိ ယန္တိ စေ တေသံ၊ အတ္ထောဒုဋ္ဌော ဘဝေ ဟဝေ။
၁၃၃၆။ ဌာနေ သရာနံ ဗျဉ္ဇနတ္တံ။
၁၃၃၇။ ဌာနေ ဗျဉ္ဇနာနံ သရတ္တံ။ ဣမာနိ သာမညလက္ခဏာနိ၊ ဣဒါနိ ဝိသေသလက္ခဏာနိဘဝန္တိ။
၁၃၃၈။ ယထာရဟမိဝဏ္ဏာဂမော ဘူကရေသု။ ဘူဓာတုကရဓာတူသု ပရေသု နာမိကပဒတော ယထာရဟံ ဣကာရဤကာရာဂမော ဟောတိ။ သီတိဘူတော၊ ဗျန္တိဘူတော[အံ ၃-၅၉]။ ဗျန္တိကတော၊ ဗျန္တိံ အကာသိ၊ယာနိကတာ၊ ဗဟုလိကတာ[ဒီ ၂-၈၆]။ စိတ္တိကတံ[ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၁၄၃] ဣစ္စာဒိ။ ဧဝံ ဣကာရာဂမော။ အာစရိယာ ပန "ယာနိကတာ"တိ ဧတ္ထ ဤကာရဿ ရဿတ္တကရဏမိစ္ဆန္တိ။
(စာ-၃၅၄) တေသံ မတေ ဧကော ဤကာရာဂမောယေဝ၊ ဣကာရာဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ။ အသ္မာကံ ပန မတေ ယထာရဟံ ဣကာရဤကာရာဂမာနံ ဝုတ္တတ္တာ ရဿတ္တကရဏေန ကိစ္စံနတ္ထိ။ ဤကာရာဂမော ယထာ "သမ္မုခီဘူတော၊ ကဒ္ဒမီဘူတံ၊ ဧကောဒကီဘူတံ၊သရဏီဘူတံ၊ ဘသ္မီကတံ" ဣစ္စာဒိ၊ ဧဝံ ဤကာရာဂမော။
ယထာရဟန္တိ ကိံ? မနုဿဘူတော၊ ကမ္မကာရော။ဣဒံ ပနေတ္ထ သိက္ခေတဗ္ဗံ၊ ဝိဂတန္တော ဘူတောဗျန္တိဘူတော၊ ဗျန္တော ကတော ဗျန္တိကတော ပါပဓမ္မော၊ဗျန္တာ ဂတာ ဗျန္တိကတာ ကိလေသာ၊ ဗျန္တံ ကတံဗျန္တိကတံ တဏှာဝနံ၊ ဗျန္တာနိ ကတာနိ ဗျန္တိကတာနိအကုသလာနိ၊ ဗျန္တာ ကတာ ဗျန္တိကတာ တဏှာ၊ ကိလေသံဗျန္တံ အကာသိ, ဗျန္တိံ အကာသိ၊ ကိလေသေဗျန္တေ အကာသိ, ဗျန္တီ အကာသိ၊ ပါပံဗျန္တံ အကာသိ ဗျန္တိံ အကာသိ။ ပါပါနိ ဗျန္တာနိအကာသိ ဗျန္တီ အကာသိ။ တဏှာယော ဗျန္တာ အကာသိဗျန္တီ အကာသိ။ စိတ္တေ ကတံ စိတ္တီကတံ။ တထာဟိ "စိတ္တီကတဋ္ဌေန စေတိယ"န္တိ[ဒီ-ဋီ ၂-၁၄၈။] ဝုတ္တံ၊ ဂရုကတဋ္ဌေန ပူဇာရဟဋ္ဌေနာတိစ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ၊ စေတေ, စေတသိ စိတ္တေ ကတံ ဌပိတန္တိ စေတိယံ၊စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနန္တိ ဣဒံ ပန နိဗ္ဗစနတ္ထဝသေနဝုတ္တံ န ဟောတိ။ အထ ကိန္တိ စေ? လောကေ "ရတန"န္တိ သမ္မတဿ ဝတ္ထုနော ဂရုကာတဗ္ဗဘာဝေနဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ --
"စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံဒုလ္လဘဒဿနံ။
အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေနဝုစ္စတီ"တိ[ဒီ-ဋ္ဌ ၂-၃၅။ ခုဒ္ဒကပါဌ-ဋ္ဌ-၁၄၃။ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၇၆။ သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ ၁-၁၇၂။ မဟာနိဒ္ဒေသ-ဋ္ဌ-၂၃၁]။
တတြ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ၊ မဟဂ္ဃဋ္ဌေနာပိရတနံ၊ အတုလဋ္ဌေနာပိ ရတနံ၊ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေနာပိရတနံ၊ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေနာပိ ရတနန္တိအဓိပ္ပါယော။ ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ -- ယထာ "ဂတေနေတာ ပလောဘေန္တီ"တိအာဒီသု
(စာ-၃၅၅) ဂမနံ ဂတန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမေဝ ရမဏံ ရတန္တိဝုစ္စတိ။ လောကဿ ရတံ ရမဏံ အဘိရတိံ ဇနေတီတိရတနံ ဇကာရလောပဝသေန။ တံ ရတနံသရူပတော လောကိယမဟာဇနေန သမ္မတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိကဉ္စစက္ကဝတ္တိရညော ဥပ္ပန္နံ စက္ကရတနာဒိကဉ္စ သဗ္ဗုက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနဗုဒ္ဓါဒိသရဏတ္တယဉ္စ ကတညူကတဝေဒိပုဂ္ဂလာဒိကဉ္စဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ကေစိ ပန စိတ္တီကတဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထဝိစိတြကတဋ္ဌေနာတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ဣဓ စိတ္တသဒ္ဒဿ ဟဒယဝါစကတ္တာ "စိတ္တီ ကတွာ သုဏာထ မေ"တိ[ခု ၄-၃၀၆။] အာဟစ္စပါဠိယံ ဝိယ၊ တသ္မာ ကေဟိစိဝုတ္တံ တံ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ "စိတ္တေ ကတံ စိတ္တီကတ"န္တိ အတ္ထောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော၊ တထာ ဟိဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ ဥပ္ပန္နေ ဒေဝမနုဿာ အညတ္ထရတနသညမ္ပိ အနုပ္ပါဒေတွာ တမေဝ သာတိသယံ စိတ္တေကရောန္တိ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိပူဇေန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အယံ နီတိ အတီဝ သုခုမာ၊သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ။ "ပဿ စိတ္တီကတံ ဗိမ္ဗံ၊ မဏိနာ ကုဏ္ဍလေနစာ"တိ[ခု ၂-၃၆၂။] အာဒီသု ပုဗ္ဗေ အဝိစိတြံ ဣဒါနိဝိစိတြံ ကတန္တိ စိတ္တီကတန္တိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။အယံ နီတိ ပုရိမာ ဝိယ သုခုမာ၊ ဝါစာပိ စိတ္တီကာတဗ္ဗာဝ။
၁၃၃၉။ သညာယမုဒ္ဓမုခဿ ဓမလောပေါ ဥတော အကံ ခတောအလံ။ သညာယမဘိဓေယျာယံ ဥဒ္ဓ မုခသဒ္ဒဿ ဓကာရမကာရလောပေါ ဟောတိ၊ ဥကာရသ္မာ အကံအာဂမော ဟောတိ၊ ခကာရသ္မာ ပန အလပစ္စယော ဟောတိ။ ဥဒ္ဓံ မုခမဿာတိ ဥဒုက္ခလံ။ သညာယန္တိ ကိံ? ဥဒ္ဓမုခေါ ဟုတွာ နိသီဒိ။
၁၃၄၀။ ဝါရိဿ ဝေါ ဝါဟကေ ဝါဟကဿ ဝဿ လော။ သညာယမဘိဓေယျာယံ ဝါရိသဒ္ဒဿ သဗ္ဗဿေဝ ဝကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါဟကသဒ္ဒေ ပရေ၊ တဿ စ
(စာ-၃၅၆) ဝါဟကသဒ္ဒဿ ဝကာရဿ လကာရာဒေသော ဟောတိ။ ဝါရိံ ဝဟတီတိ ဝါရိဝါဟကော၊သော ဧဝ အနေန လက္ခဏေန ဝလာဟကော။ ဝါဟကေတိ ကိံ? ယထာ ဝါရိဝဟော ပူရော[ခု ၆-၃၆၄]။
၁၃၄၁။ သယနေ ဆဝဿ သု ယဿ လောပေါ သဿရော ဒီဃံ။ သညာယမဘိဓေယျာယံ သယနသဒ္ဒေ ပရေ ဆဝသဒ္ဒဿ သဗ္ဗဿေဝ သုအာဒေသော ဟောတိ၊ သယနသဒ္ဒဿ ယကာရလောပေါ စ ဟောတိ၊ သကာရဿ သရော စ ဒီဃံ ပပ္ပေါတိ။ ဆဝါနံသယနံ ဆဝသယနံ၊ တဒေဝ အနေန လက္ခဏေန သုသာနံ။
၁၃၄၂။ ဗြူနော ဘိ သဒေ သဒဿ စ သော ဤပစ္စယေ။ သညာယမဘိဓေယျာယံ ဗြူဓာတုဿ သဗ္ဗဿေဝ ဘိအာဒေသော ဟောတိ သဒဓာတုမှိ ပရေ၊ သဒဓာတုဿ စ သကာရာဒေသော ဟောတိ ဤပစ္စယေ ပရေ။ ဗြူဝန္တော ဧတိဿံ သီဒန္တီတိဘိသီ။