နောက်ဆုံးနေ့ရက်များ (၁) — မဂဓတိုင်း

အခဏ်း-၄၀

အပရိဟာနိယ(ကြီးပွါးကြောင်း)တရားတို့ကို ဟောကြားတော်မူခြင်း

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် (ရှေး၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း) ပဌမဗောဓိ = ရှေ့ပိုင်း ဝါတော်နှစ်ဆယ်ကို ထိုထိုမြို့ရွာတို့၌ ဝါကပ် သီတင်းသုံးတော်မူကာ သတ္တဝါတို့ကို တရားရေအေး အမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးတော်မူပြီး၍ ပစ္ဆိမဗောဓိခေါ်သော နောက်ပိုင်း နှစ်ဆယ့်လေးဝါတို့ကို သာဝတ္ထိပြည်၌သာ ဝါကပ် သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ဝါကျွတ်သောအခါ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ (ရှေးဖော်ပြရာပါ) ခရီးအဝန်းသုံးပါးဖြင့် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူကာ ကျွတ်ထိုက်သော ဝေနေယျသတ္တဝါတို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်မူလေသည်။ ထိုသို့ တိုက်ကျွေးအပ်သည့် တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးတို့ကား ကျယ်ဝန်းများပြားလှ၍ ဤ(မဟာဗုဒ္ဓဝင်)ကျမ်း၌ အပြည့်အစုံ မဖော်ပြနိုင်ပါ။ မဟာသမုဒြာရေ၏ ဆားငန်အရသာကို သိရှိရန် ရေအထုများစွာမှ ရေကြည် တပေါက် နှစ်ပေါက်ခန့်ကို ထုတ်ယူပြသ သုံးစွဲစေသော ယောက်ျားကဲ့သို့ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ထိုများစွာသော တရားဒေသနာအစုမှ ဓမ္မအရသာကို စာဖတ်ပရိသတ်တို့ သိရှိရုံမျှ ဖော်ပြသောအနေဖြင့် အနည်းငယ်မျှသော သုတ္တန်များကိုသာ ရေးသား ဖော်ပြခဲ့ရပါသည်။ ကျယ်ဝန်းများပြားလှသော တရားဒေသနာတို့ကို လေ့လာလိုက်စား မှတ်သားနာယူလိုသော သူတော်စင်တို့သည် ပိဋ္ဋကတ်တော် မြန်မာပြန် ကျမ်းဂန်များကို (အဋ္ဌကထာ ဋီကာနှင့် ညှိနှိုင်း၍) လေ့လာသုံးသပ် ကြည့်ရှု မှတ်သားကုန်ရာ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်ကား မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်ခါနီး (၄၄)လေးဆယ့်လေးဝါခန့် အချိန်မှစ၍ဖြစ်သော တရားဒေသနာ အဋ္ဌုပ္ပတ် အကြောင်းအရာတို့ကိုသာ ရေးသားဖော်ပြပါတော့အံ့-

ဘုန်းတော်ခြောက်စုံ ကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အခါတပါး (ဝါတော် ၄၄-ဝါခန့်

ရပြီးတော်မူသောအချိန်)၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏အနီး ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ကျောင်း၌ ကိန်းအောင်းမွေ့လျော် စံနေတော်မူဆဲ ဖြစ်၏။ (တောင်ထွတ်တို့၌ လင်းတများ နားနေကြသည် များသောကြောင့် တနည်း လင်းတငှက်တို့နှင့်တူသော တောင်ထွတ်များ အများအပြားရှိသောကြောင့် ထိုတောင်ကို ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ဟူ၍ ခေါ်၏)။

ထိုအခါ အဇာတသတ်မင်းသည် ဝေသာလီပြည် လိစ္ဆဝီ = ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို စစ်ခင်းနှိမ်နင်းရန် သွားလိုရကား “ငါသည် ဤသို့ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးကုန်သော ဤဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို မျိုးဖြုတ်အံ့၊ ဖျက်ဆီးအံ့၊ ပျက်စီးပြုန်းတီးစေအံ့”ဟူ၍ မင်းမာန်စကား ကြိုးဝါးပြောဆိုလျက် ရှိ၏၊ ထိုသို့ ပြောဆိုခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကား-

ရာဇဂြိုဟ်ပြည်နှင့် ဝေသာလီပြည် = ဤနှစ်ပြည်တို့၏ အကြား၌ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး (အရှေ့ အနောက် စီးသွား) ခြားလျက် ရှိလေသည်။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကား ဂင်္ဂါမြစ်၏ တောင်ဘက်၌ တည်ရှိလေသည်။ ထိုဂင်္ဂါမြစ်၏ အနီး၌ (ပဋ္ဋနဂါမ-ခေါ်) လှည်းဆိပ်ရွာကြီးတရွာ ရှိလေသည်။ (ယနေ့ အိန္ဒိယတိုင်းသားတို့ “ပဋနား”ဟုခေါ်သော မြို့ကြီးသည် ထိုစဉ်က ထိုရွာပင် ဖြစ်တန်ရာ၏)။ ထိုပဋ္ဋနဂါမ (လှည်းဆိပ်ရွာ)ကို အမှီပြု၍ ယူဇနာဝက်သည် အဇာတသတ်မင်း၏ အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ရာဌာန ဖြစ်၏၊ ယူဇနာဝက်သည် လိစ္ဆဝီမင်းတို့၏ အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ရာဌာန ဖြစ်၏။

ထိုပဋ္ဋနဂါမရွာ (=လှည်းဆိပ်ရွာ)၌ တောင်ခြေမှ အဖိုးများစွာထိုက်သော ဥစ္စာဘဏ္ဍာ ထွက်ပေါ်သက်ဆင်းလာလေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ကြားသိရ၍ “ယနေ့သွားမည်၊ နက်ဖြန်သွားမည်”ဟု အဇာတသတ်မင်း စီမံခန့်ခွဲနေစဉ်ပင် လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် ညီညွတ် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်လျက် အလျင်လက်ဦး သွားရောက်ကြ၍ အလုံးစုံသော အဖိုးထိုက်တန်သည့် ဘဏ္ဍာများကို သိမ်းယူကြလေကုန်၏။ အဇာတသတ်မင်းသည် နောက်မှလာရောက်၍ ထိုသတင်းကို ကြားသိရလေလျှင် အမျက်ထွက်ကာ ပြန်သွား လေ၏။

လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် နောက်တနှစ်၌လည်း ထို့အတူပင် ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ အဇာတသတ်မင်းသည် ရန်ငြိုးကြီးစွာ ဖြစ်ရှိလတ်ရကား “ငါသည် ဤသို့ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးကုန်သော ဤဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို မျိုးဖြုတ်အံ့၊ ဖျက်ဆီးအံ့၊ ပျက်စီးပြုန်းတီးစေအံ့”ဟု လျောင်း, ထိုင်, ရပ်, သွား = ဣရိယာပုထ် လေးပါးလုံး၌ပင် ဤစစ်စကားကိုသာ ပြောကြားရုံမျှမက “သွားရောက်ရန် စီမံကြလော့”ဟုပင် မိမိ၏ စစ်သည်ရဲမက် ဗိုလ်ပါအပေါင်းကို အာဏာထား အမိန့်ပေးလေသည်။

ထို့နောက်မှ တဖန် အဇာတသတ်မင်းသည် “စစ်သည်ဗိုလ်ပါ ရဲမက်အပေါင်းနှင့် စစ်ထိုးရခြင်းသည် ဝန်လေးလှ၏။ ပျက်စီးမှု, အကျိုးမပြီး အချည်းနှီး ပစ်ခတ်ထိုးခုတ်မှု တခုမျှ မရှိချေ၊ (ပစ်ခတ်ထိုးခုတ်တိုင်း ပျက်စီးကြသည်သာ ဖြစ်၏)။ စင်စစ်သော်ကား ပညာရှိတဦးတယောက်နှင့် တိုင်ပင်၍ ပြုလုပ်လျှင် အပြစ်မရှိ၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့်တူသော ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်လည်း လောက၌ မရှိ၊ ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ငါ၏မြို့ဦး ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူဆဲရှိ၏၊ ကိုင်း.. ငါသည် ပညာရှိအမတ် တယောက်ယောက်ကို စေလွှတ်၍ မေးလျှောက်ဦးအံ့၊ ငါသွားသဖြင့် အကယ်၍ တစုံတရာ အကျိုးရှိမည်ဖြစ်လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်သာ နေတော်မူလိမ့်မည်၊ အကျိုးမဲ့ ဖြစ်မည်ဆိုလျှင်ကား ‘မင်းကြီးအဖို့ရာ ထိုအရပ်သို့သွားသဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း’ဟု မိန့်ကြားတော်မူလိမ့်မည်”ဟု ကြံစည်ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် ဝဿကာရပုဏ္ဏားကို-

“ပုဏ္ဏား.. သင် သွားလော့၊ သင်သည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ငါ၏စကားဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးခိုက်ရှိခိုးလော့၊ အနာကင်းကြောင်း ရောဂါကင်းကြောင်း ကျန်းမာကြောင်း သန်စွမ်းကြောင်း ချမ်းသာစွာနေရကြောင်းများကို လျှောက်ထားမေးမြန်းလော့- ‘မြတ်စွာဘုရား.. ဝေဒေဟီမိဖုရား၏သား မဂဓတိုင်းရှင် အဇာတသတ်မင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏

ခြေတော်တို့ကို ရှိခိုးဦးခိုက်လိုက်ပါ၏၊ အနာကင်းကြောင်း ရောဂါကင်းကြောင်း ကျန်းမာကြောင်း သန်စွမ်းကြောင်း ချမ်းသာစွာနေရကြောင်းများကို မေးလိုက်ပါ၏’ဟု သင် လျှောက်လေလော့။

ထို့ပြင် ‘မြတ်စွာဘုရား.. အဇာတသတ်မင်းသည် ဝေသာလီပြည် လိစ္ဆဝီ = ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို စစ်ခင်းနှိမ်နင်းရန် သွားလိုသည်ဖြစ်၍ ‘ငါသည် ဤသို့ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးကုန်သော ဤဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို မျိုးဖြုတ်အံ့၊ ဖျက်ဆီးအံ့၊ ပျက်စီးပြုန်းတီးစေအံ့’ဟု မင်းမာန်တက်ကြွား ကြုံးဝါး ပြောဆိုလျက် ရှိပါသည်’ဟူ၍လည်း လျှောက်ထားလေလော့။ မြတ်စွာဘုရား မိန့်ကြားတော်မူသည့်အတိုင်း ကောင်းစွာမှတ်သား၍ ငါ့အား ပြန်ကြားလော့။ မြတ်စွာဘုရားတို့မည်သည် ချွတ်ယွင်းသောစကားကို မိန့်ကြားတော် မမူကြကုန်”-

ဟု မိန့်ဆိုလေ၏။ ၀ဿကာရပုဏ္ဏားသည် “ကောင်းပါပြီ အရှင်မင်းကြီး..”ဟု ဝန်ခံကာ ရထားတပ်ကြီးဖြင့် မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူရာ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင် ကျောင်းတိုက်သို့ သွားရောက်၍ မြတ်စွာဘုရား ထံတော်မှောက်သို့ ချဉ်းကပ်လျက် မြတ်စွာဘုရားနှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နှုတ်ဆက်စကား ပြောကြား ပြီးဆုံးစေပြီးနောက် အပြစ်လွတ်ရာ တခုသောနေရာ၌ ထိုင်နေပြီးသော် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို-

“အရှင်ဂေါတမ.. အဇာတသတ်မင်းသည် အရှင်ဂေါတမ၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးခိုက် ရှိခိုးလိုက်ပါ၏။ အနာကင်းကြောင်း ရောဂါကင်းကြောင်း ကျန်းမာကြောင်း သန်စွမ်းကြောင်း ချမ်းသာစွာ နေရကြောင်းများကိုလည်း မေးလျှောက်လိုက်ပါ၏။ အရှင်ဂေါတမ.. အဇာတသတ်မင်းသည် ဝေသာလီပြည် လိစ္ဆဝီ ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို စစ်ခင်းနှိမ်နင်းရန် သွားလိုသည်ဖြစ်၍ ‘ငါသည် ဤသို့ တန်ခိုး, အာနုဘော် ကြီးကုန်သော ဤဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို မျိုးဖြုတ်အံ့၊

ဖျက်ဆီးအံ့၊ ပျက်စီးပြုန်းတီးစေအံ့’ဟု မင်းမာန်တက်ကြွား ကြုံးဝါးပြောဆိုလျက် ရှိပါသည်”-

ဟူ၍ လျှောက်ထားလေ၏။

မင်းတို့၏ ကြီးပွါးကြောင်းတရား ခုနစ်ပါး

ထိုစဉ်အခါ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ယပ်ခပ်လျက် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ နောက်တော်၌ ရပ်တည်နေဆဲ ဖြစ်၏။ (ဤ၌ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် ၀တ်ကို အဦးမူသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ယပ်ခပ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ စင်စစ်သော်ကား မြတ်စွာဘုရားရှင်အဖို့ရာ မခံသာအောင် အေးမှု, ပူမှုဟူ၍ မရှိချေ။ ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ ထိုအခါ၌ ဘုရားရှင်တို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အာနုဘော်ကြောင့် ဥတုသည် အချမ်းအပူ မျှတလျက်သာရှိ၏)။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပုဏ္ဏားလျှောက်ထားသော စကားကို ကြားသိတော်မူလေလျှင် ပုဏ္ဏားနှင့် တစုံတရာ ပြောကြားတိုင်ပင်မှု ပြုတော်မမူပဲ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်နှင့်သာ အတုံ့အလှယ်စကား မိန့်ကြားတော်မူလိုသည်ဖြစ်၍-

(၁) ပဌမ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မကြာမကြာ စည်းဝေးကုန်၏လော၊ အကြိမ်များစွာ စည်းဝေးကုန်၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မကြာမကြာ စည်းဝေးကုန်၏၊ အကြိမ်များစွာ စည်းဝေးကုန်၏”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မကြာမကြာ စည်းဝေးကုန်လျက် အကြိမ်များစွာ စည်းဝေးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏။ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(ဤ၌။ ။တနေ့လျှင် သုံးကြိမ်ကျ စည်းဝေးကြလျှင်၎င်း, အကြားအကြား၌ စည်းဝေးကြလျှင်၎င်း မကြာမကြာ စည်းဝေးကြသည်မည်၏၊ “ငါတို့သည် ယမန်နေ့ကလည်း စည်းဝေးခဲ့ကြပြီ၊ ရှေးနေ့ကလည်း စည်းဝေးခဲ့ကြပြီ၊ တဖန် ယနေ့ အဘယ်အကျိုးငှါ စည်းဝေးကြကုန်အံ့နည်း၊ (မစည်းဝေးကြပါနှင့်စို့)”ဟု ဆုတ်နစ်ခြင်းသို့ မရောက်ကြလျှင် အကြိမ်များစွာ စည်းဝေးကြသည်မည်၏။

မကြာမကြာ စည်းဝေးခြင်း, မစည်းဝေးခြင်း၌ အကျိုးအပြစ်ကား- (က) မကြာမကြာ မစည်းဝေးကြလျှင် တူရူအရပ် အထောင့်အရပ်တို့မှလာသော သတင်းစကားကို မကြားကြရကုန်၊ ထိုသို့ မကြားရသောကြောင့် “ဤမည်သော ရွာ,နိဂုံးနယ်စပ်များ ချောက်ချားနှောက်ယှက် ပျက်စီးလျက်ရှိသည်၊ ဤမည်သောအရပ် ၌ လူဆိုးသူဆိုးတို့ ထကြွသောင်းကျန်းကြသည်”ဟူ၍ မသိနိုင်ကြကုန်၊ လူဆိုးသူဆိုးများကလည်း “မင်းများ မေ့လျော့နေကြသည်”ဟု သိရှိကြကာ ရွာ,နိဂုံး စသည်တို့ကို လုယက်တိုက်ဖျက် နှိပ်စက်ကြကုန်လျက် တိုက်နယ်အလုံးကို ဖျက်ဆီးကြကုန်၏။ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ်သောသူတို့အဖို့ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်လေတော့၏။

(ခ) မကြာမကြာ စည်းဝေးကြလျှင်ကား ထိုထိုသတင်းစကားကို ကြားသိရကုန်၏၊ ထိုသို့ ကြားသိရသောကြောင့် စစ်သည်ဗိုလ်ပါကို စေလွှတ်၍ ရန်သူတို့အား နှိမ်နင်းမှုကို အချိန်မီ ပြုလုပ်နိုင်ကုန်၏။ လူဆိုးသူဆိုးတို့သည်လည်း “မင်းများသည် မမေ့မလျော့ကြကုန်၊ ငါတို့သည် အသင်းအဖွဲ့လိုက် လှည့်လည် ကျက်စားခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ကြကုန်တော့”ဟု တိုင်ပင်ကာ လူစုခွဲ၍ ထွက်ပြေးကြကုန်၏။ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ်သူတို့၏ ကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းသည် ဖြစ်လေတော့၏)။

(၂) ဒုတိယ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အညီအညွတ် စည်းဝေးကုန်၏လော၊ အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြကုန်၏လော၊ ဝဇ္ဇီတိုင်းရေးပြည်ရာ ကိစ္စများကို အညီအညွတ် ဆောင်ရွက်ကုန်၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အညီအညွှတ် စည်းဝေးကုန်၏၊ အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ

ထကြကုန်၏။ ဝဇ္ဇီတိုင်းရေးပြည်ရာ ကိစ္စများကို အညီအညွတ် ဆောင်ရွက်ကုန်၏”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အညီအညွတ် စည်းဝေးကုန်လျက် အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြကုန်လျက် ဝဇ္ဇီတိုင်းရေးပြည်ရာ ကိစ္စများကို အညီအညွတ် ဆောင်ရွက်နေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(ဤ၌။ ။စည်းဝေးဖို့ရန် အချက်ပေးစည်, ခေါင်းလောင်း တီးခတ်လိုက်လျှင် “ယနေ့ ငါ့မှာ အခြားကိစ္စတခုရှိသည်။ မင်္ဂလာမှုတခု ရှိနေသည်” ဤသို့စသည် ဆင်ခြေစကား ပြောကြားကြကာ ပြန့်လွင့်မှု အစည်းအဝေးမတက်မှု ပြုလုပ်ကြလျှင် အညီအညွတ် စည်းဝေးကြသည် မမည်။ အချက်ပေးစည်သံ, ခေါင်းလောင်းသံကို ကြားရလျှင်ပင် ထမင်းစားနေဆဲသူများ, တန်းဆာဆင်နေဆဲသူများ, အဝတ်ဝတ်နေဆဲ သူများပင်သော်လည်း စား၍တဝက်တပြက်, တန်းဆာဆင်၍ တဝက်တပြက်, အဝတ်ဝတ်နေ၍ တဝက်တပြက်နှင့်ပင် စည်းဝေးကြလျှင် အညီအညွတ် စည်းဝေးကြသည် မည်၏။

အားလုံးညီမူ စည်းဝေးကြ၍ ကြံစည်တိုင်ပင်သင့်သမျှကို ကြံစည်တိုင်ပင်ကြလျက် ပြုလုပ်သင့်သမျှကို တညီတညွတ်တည်း ပြုလုပ်ကြပြီးလျှင် တပေါင်းတည်း (=တပြိုင်နက်) အစည်းအဝေးပြုရာဌာနမှ မထကြလျှင် အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြသည်မမည်၊ ဤကဲ့သို့ မညီမညွတ် တချို့က ထ၍ တချို့က ချန်နေရစ်ခဲ့ကြလျှင် ထ၍သွားကြသော မင်းတို့၏ သန္တာန်ဝယ် “ငါတို့သည် အရေးမကြီးသည့် အပြင်အပ စကားမျှကိုသာ ကြားရကုန်၏၊ ငါတို့ထလာပြီးနောက် ယခုအခါမှ အရေးကြီးသည့် အဆုံးအဖြတ်စကား ဖြစ်ရစ်တော့မည်”ဟု စိတ်ဝမ်းကွဲပြားဖွယ် အကြံမှား အစည်မှား ဖြစ်တတ်သည်။

တိုင်ပင်ဆွေးနွေး စည်းဝေး၍ပြီးလျှင် အားလုံး တညီတညွတ်တည်း စည်းဝေးရာဌာန (=ခန်းမဆောင်)မှ ထွက်ကြ ထကြမှသာ အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြသည်မည်၏။ (တနည်း) “ဤမည်သော အရပ်တို့၌ ရွာစပ်နယ်စပ်များ ချောက်ချားနှောက်ယှက် ပျက်စီးလျက်ရှိသည်။ လူဆိုးသူခိုးများ ထကြွသောင်းကျန်းလျက် ရှိကြသည်”ဟု သတင်းစကား ကြားသိရ၍ “ဤရန်သူများကို အဘယ်သူသွားရောက်၍

နှိမ်နင်းမည်နည်း”ဟု တိုင်ပင်စကား ပြောကြားလတ်သော် “ငါအလျင်သွားမည်, ငါအလျင်သွားမည်”ဟု ပြောဆို၍ သူ့ထက်ငါဦးအောင် သွားကြလျှင်လည်း အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြသည်မည်၏။

မင်းတဦးဦး၏ အလုပ်ကိစ္စ ဆုတ်ယုတ်နေလျှင် ကျန်သောမင်းများက သားများ, ညီများကို စေလွှတ်၍ ထိုမင်း၏ အလုပ်ကိစ္စကို ကူညီထောက်ပံ့ကြလျှင်၎င်း, ဧည့်သည်မင်းများ ရောက်ရှိလာလျှင် “ဤမည်သော မင်း၏အိမ်သို့ သွားရောက်တည်းခိုပါ၊ ဤမည်သော မင်း၏အိမ်သို့ သွားရောက်တည်းခိုပါ”ဟု တာဝန်တိမ်းရှောင်သည့်စကား မပြောကြားကြပဲ မင်းအားလုံးပင် တပေါင်းတည်း ညီညွတ်စွာ ချီးမြှောက်ပြုစုကြလျှင်၎င်း, မင်းတဦးဦးမှာ မင်္ဂလာကိစ္စဖြစ်စေ ရောဂါတခုခုဖြစ်စေ အခြားသော သုခဒုက္ခ ကိစ္စတခုခုဖြစ်စေ ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် မင်းအားလုံးပင် ထိုကိစ္စ၌ အဖော်သဟဲအဖြစ် ကူညီဆောင်ရွက်ကြလျှင်၎င်း ဝဇ္ဇီတိုင်းရေးပြည်ရာများကို အညီအညွတ် ဆောင်ရွက်ကြသည် မည်၏)။

(၃) တတိယ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မပညတ်ခဲ့သောအရာကို မပညတ်ပဲ ရှိကုန်၏လော၊ ပညတ်ပြီးသောအရာကို မပယ်ဖျက်ပဲ ရှိကုန်၏လော၊ ပညတ်ထားသမျှသော ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီကျင့်ထုံးတို့ကို လိုက်နာ ကျင့်သုံးကုန်၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မပညတ်ခဲ့သောအရာကို မပညတ်ကုန်၊ ပညတ်ပြီးသောအရာကို မပယ်ဖျက်ကုန်၊ ပညတ်ထားသမျှသော ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီကျင့်ထုံးတို့ကို လိုက်နာကျင့်သုံးကုန်၏”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မပညတ်ခဲ့သောအရာကို မပညတ်ကြပဲ ပညတ်ပြီးသော အရာကို မပယ်ဖျက်ကြပဲ ပညတ်ထားသမျှသော ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီကျင့်ထုံးတို့ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(ဤ၌။ ။ရှေးမင်းများလက်ထက်က မကောက်ယူဘူးသော အခွန်အတုတ် ငွေဒဏ်စသည်ကို ကောက်ယူကြလျှင် မပညတ်သောအရာကို ပညတ်ကြသည်မည်၏။ ရှေးမင်းတို့လက်ထက်က အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာသော အခွန်အတုတ် ငွေဒဏ်စသည်ကို မကောက်ယူကြလျှင် ပညတ်ပြီးသောအရာကို ပယ်ဖျက်ကြသည်မည်၏။ “ဤသူကား လူဆိုးသူခိုးတည်း”ဟု ဖမ်းယူအပ်နှံလတ်သော် မစစ်မဆေးပဲ သတ်ရန် ဖြတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ကြလျှင် ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီကျင့်ထုံးကို မလိုက်နာ မကျင့်သုံးကြသည် မည်၏။ ရှေးမင်းတို့ မပညတ်ခဲ့သောအရာကို အသစ်တဖန် ပညတ်ကြသော မင်းတို့၏ တိုင်းနိုင်ငံ၌ အခွန်သစ် စသည်တို့ဖြင့် အနှိပ်စက်ခံရကုန်သော တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် “ငါတို့သည် အလွန်အမင်း အနှိပ်အစက် ခံနေရကုန်၏၊ ဤမျှမတရားသော မင်းတို့၏နိုင်ငံ၌ အဘယ်သူ နေလိမ့်မည်နည်း”ဟု ညည်းတွားစိတ်ပျက်ကြကာ ပစ္စန္တရစ်သို့ ဝင်ရောက်၍ ကိုယ်တိုင်ပင် လူဆိုးသူဆိုးများ ဖြစ်ကြ၍သော်၎င်း, သို့မဟုတ် လက်ရှိ လူဆိုးသူဆိုးတို့၏ အပင်းအသင်း ဖြစ်ကြ၍သော်၎င်း ဇနပုဒ်တိုက်နယ်ကို လုယက် တိုက်ဖျက် ပုတ်ခတ်ကြလေကုန်၏။

ရှေးမင်းတို့လက်ထက်က အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာသော အခွန်အတုတ် ငွေဒဏ်စသည်ကို မကောက်ယူကြသော ပညတ်ပြီးသောအရာကို ပယ်ဖျက်ကြသည့် မင်းတို့၏ ဥစ္စာကျီကြများ တနေ့တခြား လျော့ပါးဆုတ်ယုတ်လေ၏။ ထိုအခါ ဆင်, မြင်း, စစ်သည်ဗိုလ်ပါ, မောင်းမမိဿံ-စသော သူတို့သည် ရမြဲတိုင်းသော စားနပ်ရိက္ခာ လာဘ်သပ်ပကာကို မရကြကုန်ရကား အစွမ်းအားမှ ဆုတ်ယုတ်ကြကုန်ရကား စစ်မထိုးနိုင် မခစားနိုင်ကြပဲ ရှိကြရကုန်၏။

ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီကျင့်ထုံးကို မလိုက်နာ မကျင့်သုံးကြသော မင်းတို့၏ နိုင်ငံ၌ လူတို့သည် “ငါတို့၏ သားကို, အဖကို, ညီကို, အစ်ကိုကို ခိုးသူမဟုတ်ပါပဲလျက် ခိုးသူဟု ပြုလုပ်ကြကာ ဤမင်းတို့သည် သတ်ခဲ့ကြ ဖြတ်ခဲ့ကြလေပြီ”ဟု အမျက်ထွက်ကြ၍ ပစ္စန္တရစ်သို့ ဝင်ရောက်ပြီးလျှင် ကိုယ်တိုင်ပင် လူဆိုးသူဆိုးများ ဖြစ်ကြ၍၎င်း, သို့မဟုတ် လက်ရှိ လူဆိုးသူဆိုးတို့၏ အသင်းအပင်း သူငယ်ချင်းများ ဖြစ်ကြ၍သော်၎င်း ဇနပုဒ် တိုက်နယ်ကို လုယက်တိုက်ဖျက် ပုတ်ခတ်ကြလေကုန်၏။ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ်သောသူတို့အဖို့ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်လေတော့၏။

ရှေးမင်းတို့ ပညတ်ခဲ့သော အရာကိုသာ ပညတ်ကြသော မင်းတို့၏ တိုင်းနိုင်ငံ၌ကား “ရာဇဝင်စဉ်ဆက် ဆင်းသက်လာသည်ကိုသာ မင်းတို့သည် ပြုလုပ်ကြသည်၊ အသစ်တဖန် ပညတ်ကြသည်မဟုတ်”ဟု အောက်မေ့ကြကာ တိုင်းသားပြည်သူ လူအပေါင်းတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြလျက် လယ်ထွန်ခြင်း, ကုန်သွယ်ခြင်း-စသော မိမိတို့၏ အလုပ်များကို ပြည့်စုံစေကြကုန်၏။

ပညတ်ပြီးသောအရာကို မပယ်ဖျက်ကြပဲ ရှေးမင်းတို့လက်ထက်က အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာသော အခွန်အတုတ်-စသည်ကို ကောက်ယူကြသော မင်းတို့၏ ဥစ္စာကျီကြများသည် တနေ့တခြား တိုးပွါးလေ၏၊ ထိုအခါ ဆင်, မြင်း, စစ်သည်ဗိုလ်ပါ, မောင်းမမိဿံ-စသော သူတို့သည် ရမြဲတိုင်းသော စားနပ်ရိက္ခာ လာဘ်သပ်ပကာကို ရကြကုန်ရကား ကိုယ်အား ဉာဏ်အား နှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံကြကာ စစ်ထိုးနိုင်ကြ ခစားလုပ်ကျွေးနိုင်ကြလေကုန်၏။

ရှေးအခါက ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် “ဤသူကား သူခိုးဖြစ်ပါသည်”ဟု ခေါ်ဆောင်၍ ပြလာလျှင် “ထိုခိုးသူကို ဖမ်းကြလော့”ဟု လွယ်လွယ်ကူကူ ပေါ့ပေါ့စားစား မပြောကြားကြပဲ တရားစစ်ဆေးသူ အမတ်ကြီးတို့ထံ အပ်နှံကြကုန်၏၊ ထိုအမတ်ကြီးတို့သည် ထိုသူကို စိစိစစ်စစ် မေးမြန်းကြပြီးလျှင် ခိုးသူမဟုတ်က လွှတ်လိုက်ကြ၏၊ အကယ်၍ ခိုးသူဟု အမှတ်ရှိကြလျှင် မိမိတို့ကိုယ်တိုင်က မကောင်းမှုမှ ကြောက်ကြသောကြောင့် တစုံတရာ ဆုံးဖြတ်စကား မပြောကြားကြပဲ တရားဆုံးဖြတ်သူ အမတ်ကြီးတို့အား အပ်နှင်းပေးကြကုန်၏။ ထိုအမတ်ကြီးတို့ကလည်း စစ်ဆေးမေးမြန်းကြ၍ ခိုးသူမဟုတ်က လွှတ်လိုက်ကြ၏။ အကယ်၍ ခိုးသူဟု အမှတ်ရှိကြ ယူဆကြလျှင် နီတိကျမ်းဆောင် သုခမိန်တို့ထံ ပေးပို့အပ်နှံကြကုန်၏။ ထိုသုခမိန်တို့ကလည်း စစ်ဆေး မေးမြန်းကြ၍ ခိုးသူမဟုတ်က လွှတ်လိုက်ကြ၏။ အကယ်၍ ခိုးသူဟု အမှတ်ရှိကြ ယူဆကြလျှင် (အဆက်ဆက်ဆောင်အပ်သည့် အမျိုးကြီးရှစ်ပါးတို့၌ ဖြစ်ပွါးကြ၍ အဂတိလေးပါးမှ ရှောင်ရှားကြသည့်) ခုံအဖွဲ့ဝင် လူကြီးရှစ်ဦးတို့ထံ အပ်နှံကြပြန်၏၊ ထိုလူကြီးတို့ကလည်း ရှေးနည်းအတူပြု၍ စစ်သူကြီးအား အပ်နှင်းကြကုန်၏။ “စစ်သူကြီးမှတဆင့် အိမ်ရှေ့မင်း, အိမ်ရှေ့မင်းမှတဆင့် မင်းကြီးအား အပ်နှင်း၏။ မင်းကြီးသည် စစ်ဆေးမေးမြန်း၍ ခိုးသူမဟုတ်က လွှတ်လိုက်၏၊ အကယ်၍ ခိုးသူစင်စစ် ဖြစ်နေခဲ့လျှင် အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာသော ဓမ္မသတ်ကျမ်းကို ဖတ်စေ၏။

ထိုကျမ်း၌ “အကြင်သူသည် ဤမည်သောအမှုကို ပြုအံ့၊ ထိုသူအား ဤမည်သောဒဏ် ပေးရမည်”ဟု အတိအလင်း ရေးသားထားအပ်လေသည်။ မင်းကြီးသည် ထိုသူ၏အမှုကို ထိုဓမ္မသတ်ကျမ်းနှင့် ညှိနှိုင်းပြီးမှ ထိုအမှုအား လျော်သောဒဏ်ကို ချမှတ်တော်မူလေသည်။

ဤသို့လျှင် ဤဖော်ပြရာပါ ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီကျင့်ထုံးကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြသော မင်းတို့အား လူတို့သည် မကဲ့ရဲ့ကြပဲ “မင်းများသည် ရှေးဟောင်းကျင့်ထုံးအတိုင်း အမှုကို ဆုံးဖြတ်ကြလေသည်၊ ဤမင်းတို့အား အပြစ်မရှိ၊ ဤမင်းတို့၏ အပြစ်မဟုတ်၊ ငါတို့၏အပြစ်သာ ဖြစ်ချေသည်”ဟု အောက်မေ့ကျေနပ်ကြကာ မမေ့မလျော့ မိမိတို့၏ အလုပ်များကို ရိုးသားစွာ ပြုလုပ်ကြကုန်၏၊ ဤသို့ ပြုလတ်သော် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ်သော သူတို့အဖို့ တိုးတက်ကြီးပွါးခြင်း ဖြစ်လေတော့၏)။

(၄) စတုတ္ထ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အသက်ကြီးသော ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို အရိုအသေ ပြုကုန်၏လော၊ အလေးပြုကုန်၏လော၊ မြတ်နိုးကုန်၏လော၊ ပူဇော်ကုန်၏လော၊ ထိုအသက်ကြီးသူတို့၏ စကားကိုလည်း နာယူသင့်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြကုန်၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားသိရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အသက်ကြီးသော ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို အရိုအသေပြုကုန်၏၊ အလေးပြုကုန်၏၊ မြတ်နိုးကုန်၏၊ ပူဇော်ကုန်၏၊ ထိုအသက်ကြီးသူတို့၏ စကားကိုလည်း နာယူသင့်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြကုန်၏”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အသက်ကြီးသော ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို အရိုအသေပြုကုန်လျက် အလေးပြုကုန်လျက် မြတ်နိုးကုန်လျက် ပူဇော်ကုန်လျက် ထိုအသက်ကြီးသူတို့၏ စကားကိုလည်း နာယူသင့်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြ၍ နေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(ကောင်းသော ဥပကာရအထူး ကျေးဇူးပြုသည်ကို အရိုအသေပြု၏ဟု ခေါ်၏။ “ဤသူတို့ကား ငါတို့၏ ကျောက်ထီးအတူ အလေးမူအပ်သော သူတို့တည်း”ဟု အလေးမူသောစိတ်ကို အဖန်ဖန်ဖြစ်စေ၍ ပြုလုပ်သည်ကို အလေးပြု၏ဟု ခေါ်၏။ စိတ်ပါလက်ပါ ချစ်ခင်စွာ ပြုမူသည်ကို မြတ်နိုး၏ဟု ခေါ်၏။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ပြုမူသည်ကို ပူဇော်၏ဟု ခေါ်၏။ ထိုသူတို့ထံ တနေ့လျှင် ၂-ကြိမ် ၃-ကြိမ် ဆည်းကပ်၍ ပြောဆိုအပ်သည်ကို နာကြားမှုကို “ထိုသူတို့၏ စကားကို နာကြားသင့်သည်ဟု မှတ်ယူခြင်း”ဟု ခေါ်၏။

ဤကဲ့သို့ အသက်ကြီးသော မင်းတို့၏အပေါ်မှာ အရိုအသေပြုခြင်းစသော အမှုကို မပြုကြသော အဆုံးအမခံယူရန် ထိုအသက်ကြီးသော မင်းတို့ထံ မဆည်းကပ်ကြသော မင်းပျိုမင်းလွင်များမှာ ထိုအသက်ကြီးသော မင်းတို့က ဥပေက္ခာပြု လျစ်လျူရှုကာ အစွန့်အပစ် ခံကြရကုန်သည်ဖြစ်၍ အဆုံးအမ ဩဝါဒကို မရရှိကြပဲ မြူးထူးပျော်ပါး ကစားမူးမေ့ကြကုန်လျက် မင်းစည်းစိမ်မှ ဆုတ်ယုတ်ဆုံးရှုံးကြကုန်၏။

အသက်ကြီးသော မင်းတို့၏အပေါ်မှာ အရိုအသေမှု- စသည်ကို ပြုကြသော မင်းတို့အား အသက်ကြီးသော မင်းတို့သည် “ဤအမှုကို ပြုသင့်၏၊ ဤအမှုကို မပြုသင့်”ဟု ရှေးအစဉ်အလာ ကျင့်ထုံးများကို ပြောကြားကြကုန်၏၊ စစ်ရေးကြုံလာလျှင်လည်း “ဤသို့ ဝင်သင့်၏။ ဤသို့ ထွက်သင့်၏” စသည်ဖြင့် နည်းလမ်း ဥပါယ်ကို ပြကြကုန်၏၊ ထိုမင်းတို့သည် ထိုအသက်ကြီးသော မင်းတို့က ဆုံးမနည်းညွှန်အပ်ကုန်ရကား ဆုံးမသည့်အတိုင်း ကျင့်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ မင်းအစဉ်အဆက် = ရာဇဝင်ကို ကာလမြင့်ရှည် တည်အောင် ရွက်ဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိကြလေကုန်၏)။

(၅) ပဉ္စမ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အမျိုးသမီးကြီး အမျိုးသမီးငယ်တို့ကို အတင်းဆွဲငင်၍ အနိုင်အထက် မသိမ်းပိုက်ပဲ ရှိကြ၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားသိရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အမျိုးသမီးကြီး အမျိုးသမီးငယ်တို့ကို အတင်းဆွဲငင်၍ အနိုင်အထက် မသိမ်းပိုက်ကြကုန်”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် အမျိုးသမီးကြီး အမျိုးသမီးငယ်တို့ကို အတင်းဆွဲငင်၍ အနိုင်အထက် မသိမ်းပိုက်ကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏။ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(ဤ၌။ ။အိမ့်ရှင်မ အမျိုးသမီးကြီးများနှင့် သမီးပျိုများကို “ငါ မင်းပဲ”ဟု အတင်းဆွဲငင်၍ အနိုင်အထက် သိမ်းပိုက်ကြသော မင်းတို့၏နိုင်ငံ၌ လူတို့သည် “ငါတို့အိမ်မှာ သားသယ်မိခင်တို့ကို၎င်း, တံတွေး, နှပ်-စသည်တို့ကို မရွံမရှာ ခံတွင်းဖြင့် စုတ်ယူ ဖယ်ရှားကြကာ တမြတ်တနိုး ပြုစုမွေးကျွေးသုတ်သင် ကြီးပွါးစေခဲ့ရသော သမီးပျိုများကို၎င်း ဤမင်းတို့သည် အနိုင်အထက် သိမ်းပိုက်ကြ၍ မိမိနန်းအိမ်၌ နေစေကြ ကုန်၏”ဟု အမျက်ထွက်ကြကာ ပစ္စန္တရစ်သို့ ဝင်ရောက်ကြပြီးလျှင် ကိုယ်တိုင်ပင် လူဆိုးသူဆိုးများ ဖြစ်ကြ၍သော်၎င်း, လက်ရှိ လူဆိုးသူဆိုးတို့၏ အပင်းအသင်း သူငယ်ချင်း ဖြစ်ကြ၍သော်၎င်း ဇနပုဒ်တိုက်နယ်ကို လုယက်တိုက်ဖျက် ပုတ်ခတ်ကြလေကုန်၏၊ ဤသို့ ဖြစ်လတ်သော် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ်သော သူတို့အဖို့ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်လေတော့၏။

အိမ့်ရှင်မ အမျိုးသမီးကြီးများနှင့် သမီးပျိုများကို အနိုင်အထက် မသိမ်းပိုက်ကြသော မင်းတို့၏ နိုင်ငံ၌ကား လူတို့သည် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြခြင်း ကင်းကြလျက် မိမိတို့ဆိုင်ရာ အလုပ်ကိစ္စများကို ရွက်ဆောင်ပြုလုပ်ကြကာ မင်း၏ ဥစ္စာဘဏ္ဍာ ကျီကြကို တိုးပွါးစေကြကုန်၏၊ ဤသို့ ဖြစ်လတ်သော် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ်သောသူတို့အဖို့ တိုးတက်ကြီးပွါးခြင်း ဖြစ်လေတော့၏)။

(၆) ဆဋ္ဌ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မြို့တွင်းမြို့ပြင်ရှိ ရှေး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ နတ်ကွန်း (=စေတီ)များကို အရိုအသေပြုကုန်၏လော၊ အလေးပြုကုန်၏လော၊ မြတ်နိုးကုန်၏လော၊ ပူဇော်ကုန်၏လော၊ ထိုနတ်ကွန်းတို့အား ရှေးက ပေးမြဲ ပြုမြဲဖြစ်သော တရားနှင့်လျော်သည့် ဗလိနတ်စာကိုလည်း မဆုတ်ယုတ်စေပဲ ရှိကုန်၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားသိရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မြို့တွင်းမြို့ပြင်ရှိ ရှေး ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ နတ်ကွန်း (=စေတီ)များကို အရိုအသေပြုကုန်၏၊ အလေးပြုကုန်၏၊ မြတ်နိုးကုန်၏၊ ပူဇော်ကုန်၏။ ထိုနတ်ကွန်းတို့အား ရှေးက ပေးမြဲ ပြုမြဲဖြစ်သော တရားနှင့်လျော်သည့် ဗလိနတ်စာကိုလည်း မဆုတ်ယုတ်စေကုန်”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မြို့တွင်းမြို့ပြင်ရှိ ရှေးဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ နတ်ကွန်း (=စေတီ)များကို အရိုအသေပြုကြလျက် အလေးပြုကြလျက် မြတ်နိုးကြလျက် ပူဇော်ကြလျက် ထိုနတ်ကွန်းတို့အား ရှေးက ပေးမြဲ ပြုမြဲဖြစ်သော ဗလိနတ်စာကိုလည်း မဆုတ်ယုတ်စေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့ အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(မြို့တွင်း မြို့ပြင်ရှိ ရှေးဟောင်းနတ်ကွန်း (=စေတီ)များကို ရိုသေ လေးမြတ် ပူဇော်မှု မပြုကြပဲ ရှေးက ပေးမြဲ ပြုမြဲဖြစ်သော တရားနှင့်ညီလျော်သည့် ဗလိနတ်စာကို ဆုတ်ယုတ်စေကြ = မပေးကြသော မင်းတို့အား နတ်တို့သည် အစောင့်အနေ ကောင်းစွာထားမှုကို မပြုကြကုန်၊ မဖြစ်သေးသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဖြစ်စေရန် မစွမ်းနိုင်ကြသော်လည်း ဖြစ်နေဆဲရှိသော ချောင်းဆိုးနာ ခေါင်းခဲနာ- စသည်တို့ကို တိုးပွါးစေတတ်ကုန်၏။ စစ်ရေးစစ်ပွဲ ကြုံလတ်သော် အဖော်သဟဲ မဖြစ်ကြကုန်၊ ထိုသို့ ဖြစ်လတ်သော် မင်းတို့အဖို့ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်လေတော့၏။

တရားနှင့်ညီလျော်သည့် ဗလိနတ်စာကို မဆုတ်ယုတ်စေကြ = ပေးမြဲ ပေးကြ, ပြုမြဲ ပြုကြသော မင်းတို့အားကား နတ်တို့သည် အစောင့်အနေ ကောင်းစွာချထားမှု ပြုကြကုန်၏၊ မဖြစ်သေးသော ချမ်းသာသုခကို ဖြစ်စေရန် မစွမ်းနိုင်ကြသော်လည်း ဖြစ်နေဆဲရှိသော ချောင်းဆိုးနာ ခေါင်းခဲနာ- စသည်တို့ကို လျင်စွာ ပျောက်ကင်းစေကုန်၏၊ စစ်ရေးစစ်ပွဲ ကြုံလတ်သော် စစ်ဦး၌ မိမိဖက်က စစ်သည်ဗိုလ်ပါကို နှစ်ဆတက် သုံးဆတက်(တဖက်ရန်သူတို့) ထင်မြင်စေခြင်း, ထိုတဖက်ရန်သူတို့အား ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ်ကို ပြခြင်း- စသည်ဖြင့် အဖော်သဟဲ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ထိုသို့ ဖြစ်လတ် သော် မင်းတို့အဖို့ တိုးတက်ကြီးပွါးခြင်း ဖြစ်လေတော့၏)။

(၇) သတ္တမ ကြီးပွါးကြောင်းတရား

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီတိုင်းသို့ မကြွလာသေးသော ရဟန္တာတို့ ကြွလာခြင်းငှါ, ကြွရောက်လာပြီးသော ရဟန္တာတို့လည်း ဝဇ္ဇီတိုင်း၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းငှါ ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ရဟန္တာတို့အား တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ကာကွယ်လျက် လုံခြုံစေမှုကို ကောင်းစွာ စီမံပေးကုန်၏လော၊ သင်ချစ်သား အဘယ်သို့ ကြားသိရသနည်း။

(အရှင်အာနန္ဒာ)

မြတ်စွာဘုရား.. “ဝဇ္ဇီတိုင်းသို့ မကြွလာသေးသော ရဟန္တာတို့ ကြွလာခြင်းငှါ, ကြွရောက်လာပြီးသော ရဟန္တာတို့လည်း ဝဇ္ဇီတိုင်း၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းငှါ ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ရဟန္တာတို့အား တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ကြလျက် လုံခြုံစေမှုကို ကောင်းစွာ စီမံပေးကုန်၏”ဟု အကျွန်ုပ် ကြားသိရပါသည်ဘုရား။

(ဘုရား)

ချစ်သားအာနန္ဒာ.. ဝဇ္ဇီတိုင်းသို့ မကြွလာသေးသော ရဟန္တာတို့ ကြွလာခြင်းငှါ, ကြွရောက်လာပြီးသော ရဟန္တာတို့လည်း ဝဇ္ဇီတိုင်း၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းငှါ ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ရဟန္တာတို့အား တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ကြလျက် လုံခြုံစေမှုကို ကောင်းစွာ စီမံပေးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(ဤ၌။ ။အလိုမရှိအပ်သည့် အန္တရာယ်များ မရောက်အောင် ပြုလုပ်ပေးမှုကို စောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှုဟု ခေါ်၏။ အလိုရှိအပ်သော အရာဝတ္ထုများ မပျက်စီးအောင် ထိန်းသိမ်းမှုကို လုံခြုံစေမှုဟု ခေါ်၏။ ထိုသို့ စောင့်ရှောက်ကာကွယ် လုံခြုံစေရာ၌ စစ်သည်ဗိုလ်ပါ တပ်ကြီးဖြင့် ဝန်းရံ၍ စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် ရဟန်းတို့အဖို့ရာ တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ကာကွယ် လုံခြုံစေခြင်း မမည်၊ စင်စစ်သော်ကား ကျောင်းတိုက်၏ အနီးဖြစ်သော တော၌ သစ်ပင်များကို မခုတ်လှည်းအောင်, မူဆိုးများ သားကောင်တို့ကို ဖမ်းဆီးပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်မှုမပြုအောင်, ကျောင်းတိုက်အနီး ရေကန်များ၌ လူများ ငါးတို့ကို မဖမ်းယူအောင်

ပြုလုပ်ပေးခြင်း သည် တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ကာကွယ် လုံခြုံစေခြင်း မည်၏။

“တုံ, တ္ထံ, ကာမာ၊ စသည်မှာ၊ စိတ်သာမှတ်သားစွဲ” ပါဠိဘာသာ၌ ကတ္တုံ, ကရဏတ္ထံ, ကာတုကာမော- စသည်ဖြင့်၎င်း၊ မြန်မာဘာသာ၌ ပြုခြင်းငှါ, ပြုလိုသည်ဖြစ်၍- စသည်ဖြင့်၎င်း ဟောကြားရေးသားလျှင် သက်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်၏ မနသာဝတ္ထာပိတခေါ်သော စိတ်နှလုံးသွင်းကို ဖော်ပြသည်။

ထို့ကြောင့် ဤ၌ “မကြွလာသေးသော ရဟန္တာတို့ ကြွလာခြင်းငှါ, ကြွရောက်လာပြီးသော ရဟန္တာတို့လည်း ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းငှါ”ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် “ငါတို့နိုင်ငံသို့ ဘယ်လိုနည်းဖြင့် မလာရောက်ကြသေးသော ရဟန္တာများ လာရောက်ကြပါမည်နည်း၊ ဘယ်လိုနည်းဖြင့် ကြွရောက်ပြီးသော ရဟန္တာတို့ချမ်းသာစွာ နေကြရပါမည်နည်း”ဟူ၍ ထိုဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ သန္တာန်၌ နှလုံးသွင်း စိတ်ဖြစ်ပုံကို ပြဆိုသည်။

ထိုစကားရပ်၌ မကြွလာသေးသော ရဟန္တာတို့ ကြွလာခြင်းကို အလိုမရှိကြသော မင်းတို့သည် သဒ္ဓါတရားမရှိသူ ရတနာသုံးပါး၌ မကြည်ညိုသူများ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ထိုမျှသာမကသေး ထိုမင်းများသည် မိမိတို့နိုင်ငံသို့ ရဟန်းတော်များ ရောက်ဆိုက်လာသောအခါ ခရီးဦးကို မကြိုကြကုန်၊ သွားရောက်၍ ဖူးတွေ့မှု မပြုကြကုန်၊ အစေ့အစပ်စကား မပြောကြားကြကုန်၊ ပြဿနာကို မမေးလျှောက်ကြကုန်၊ တရားကို မနာကြကုန်၊ အလှူဒါနကို မပေးကြကုန်၊ အနုမောဒနာတရား မနာကြားကြကုန်၊ ထိုရဟန်းတို့အတွက် နေရာထိုင်ခင်း အလျှင်း မစီမံကြကုန်။ ထိုအခါ ထိုမင်းတို့အဖို့ရာ “ဤမည်သောမင်းသည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ ရတနာသုံးပါး၌ မကြည်ညို၊ ရဟန်းတော်များ မိမိနိုင်ငံသို့ ရောက်ဆိုက်လာသောအခါ ခရီးဦးကြိုဆိုမှုကို မပြု၊ (ပ)၊ နေရာထိုင်ခင်း အလျှင်း မစီမံချေ”ဟူ၍ မကောင်းသတင်း ပြန့်နှံ့ ကျော်စောလေ၏။ ထိုအကြောင်းကိုကြား၍ ရဟန်းတို့သည် ထိုမင်း၏ မြို့တံခါးဖြင့် ခရီးမသွားကြတော့ကုန်၊ မတတ်သာ၍ မြို့တံခါးအနီးမှ ခရီးသွားကြသော်လည်း မြို့တွင်းသို့ မဝင်ကြတော့ကုန်၊ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် မလာရောက်သေးသော ရဟန္တာတို့၏ မလာရောက်ခြင်းသာလျှင် ဖြစ်လေတော့၏။

ကြွရောက်လာပြီးသော ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရမှု မရှိလျှင်လည်း မသိ၍ လာရောက်ကြသော ရဟန်းတို့ပင် “ငါတို့သည် ဤမြို့၌ နေကုန်အံ့ဟု ကြံစည်၍ လာမိကြကုန်၏၊ သို့သော်လည်း ဤမင်းတို့

ဤနည်းအတိုင်းသာ ကျင့်ကြံနေကြလျှင် အဘယ်သူသည် နေတော့အံ့နည်း”ဟု ကဲ့ရဲ့ပြောဆိုကာ ထွက်သွားကြလေကုန်၏။ ဤသို့ မလာသေးသော ရဟန်းတို့ မလာရောက်ကြလျှင်၎င်း, ကြွရောက်လာပြီးသော ရဟန်းတို့ ဆင်းရဲစွာ နေကြရကုန်လျှင်၎င်း ထိုအရပ်ဒေသသည် ရဟန်းတို့၏နေရာ မဟုတ်တော့ချေ။ ထိုအခါ နတ်တို့ အစောင့်အရှောက်ဟူ၍ မရှိတော့ချေ၊ နတ်တို့ စောင့်ရှောက်မှု မရှိလတ်သော် ဘီလူးတို့သည် အခွင့်ရကြလေကုန်၏၊ ထိုဘီလူးများ ပြောများလတ်သော် မဖြစ်သေးသော အနာရောဂါ (=မဖြစ်ဘူးသော အနာရောဂါ)ကို ဖြစ်စေကြကုန်၏၊ သီလရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ကို ဖူးမြော်ခြင်း ပြဿနာ မေးလျှောက်ခြင်း စသည်လျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုလည်း မဖြစ်ပွါးတော့ချေ။ ထိုသို့ဖြစ်လတ်သော် မင်းတို့အဖို့ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်လေတော့၏။ ။ဤမှ အပြန်အားဖြင့် တိုးတက်ကြီးပွါးခြင်းကို ရှေးနည်းကိုမှီး၍ သိအပ်၏။)

ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဂဓတိုင်း အမတ်ကြီးဖြစ်သူ ဝဿကာရပုဏ္ဏားကို-

“ပုဏ္ဏား.. အခါတပါး၌ (=တချိန်က) ငါဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် သာရန္ဒဒနတ်ကွန်း၌ နေစ၌ ဝဇ္ဇီမင်းတို့အား ဤအပရိဟာနိယ (=ကြီးပွါးကြောင်း)တရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ဟောကြားခဲ့လေပြီ။

ပုဏ္ဏား.. ဤအပရိဟာနိယ (=ကြီးပွါးကြောင်း)တရား ခုနစ်ပါးတို့သည် ဝဇ္ဇီမင်းတို့၌တည်၍ ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည်လည်း ဤအပရိဟာနိယတရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ကောင်းစွာ ကျင့်သုံးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝဇ္ဇီမင်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ”-

ဟု မိန့်ဆိုတော်မူလေ၏။ ထိုအခါ ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို-

“အရှင်ဂေါတမ.. အပရိဟာနိယတရား တပါးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျှင်ပင် ဝဇ္ဇီမင်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပါ၏၊

ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပါ၊ အပရိဟာနိယတရား ခုနှစ်ပါးလုံးတို့နှင့် ပြည့်စုံကြပါမူကား အဘယ်မှာ ဆိုဖွယ်ရာ ရှိပါအံ့နည်း။

အိုအရှင်ဂေါတမ.. အဇာတသတ်မင်းသည် (၁) ဖြားယောင်းမှုကိုဖြစ်စေ (၂) အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲစေ မှုကိုဖြစ်စေ မပြုလုပ်ပဲ စစ်ထိုးကာမျှဖြင့် ဝဇ္ဇီတိုင်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ဖွယ်မရှိပါ။

အို အရှင်ဂေါတမ.. ကိုင်း.. အကျွန်ုပ်တို့သည် ယခုအခါ သွားပါကုန်အံ့၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် များသောကိစ္စ များသော ပြုဖွယ်ရှိသူများ ဖြစ်ကြပါသည်”–

ဟု လျှောက်ထားလေလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဝဿကာရပုဏ္ဏားကို “ပုဏ္ဏား.. ယခုအခါ၌ သွားရန်အချိန်ကို သင်သိ၏ (=သွားရန်မှာ သင်၏အလိုအတိုင်းပင် ဖြစ်၏)”ဟု ခွင့်ပြုစကား မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုအခါ ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် မြတ်စွာဘုရား၏စကားကို အလွန်နှစ်သက်စွာ ခံယူ၍ ဝမ်းမြောက်စွာ ချီးကျူးပြီးနောက် နေရာမှထကာ ပြန်သွားလေ၏။

(မြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီ ထိုနေရာ၌ သာရန္ဒဒနတ်ဘီလူး၏ နေထိုင်ရာ နတ်ကွန်းစေတီ ဖြစ်ခဲ့၏။ ထို့နောက် ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူလာသောအခါ ထိုနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်အတွက်ကျောင်းတိုက် ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းကြသဖြင့် ထိုကျောင်းတိုက်သည် သာရန္ဒဒနတ်ကွန်း ကျောင်းတိုက်ဟု အမည်တွင်လေသည်။

ပုဏ္ဏားပြန်၍ ပြောကြားသောစကားရပ်၌- (၁) ဖြားယောင်းမှု ဟူသည်မှာ “ငါတို့အဖို့ရာ ခိုက်ရန်ငြင်းခုံမှု ပြုသဖြင့် အကျိုးမရှိပါ၊ ယခုအခါ ညီညွတ်ကြပါစို့”ဟု ငြိမ်းချမ်းရေးစကား ပြောဆိုကာ ဆင်, မြင်း, ရထား, ရွှေ, ငွေ-စသော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ပို့ဆက်၍ ချီးမြှောက် (=ရန်သူ၏စိတ်ကို မိမိအလိုပါအောင် ဆွဲယူမှု) ပြုခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။ ဤကဲ့သို့ သင်္ဂြိုဟ်ချီးမြှောက်မှု ဖြားယောင်းမှုကို ပြုပြီးမှ ရင်းနှီးခင်မင် အကျွမ်းဝင်လာသောအခါ အလွယ်တကူနှင့် ဖမ်းယူသိမ်းပိုက်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။ (၂) အမှတ်ပါ စကားရပ်ဖြင့် ဝဇ္ဇီမင်းများကို အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် ပြုလုပ်၍လည်း

ဖမ်းယူသိမ်းပိုက်နိုင်မည်-ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြ၏။ ဤနည်းလမ်းဥပါယ် (၂)ရပ်ကို ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဟောကြားချက်ဖြင့် နည်းမှီး၍ လျှောက်ဆိုလေသည်။ ဤ၌ မေးဖြေဖွယ်ရှိသည်ကား-

(မေး)

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကိုယ်တော်မြတ်က ဤကဲ့သို့ ဟောလိုက်လျှင် ဝဿကာရပုဏ္ဏားကြီး (ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ရန်) နည်းရသွားမည်ကို မသိဘူးလော။

(ဖြေ)

မသိမဟုတ် သိပါ၏။

(မေး)

သိတော်မူပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ဟောတော်မူသနည်း။

(ဖြေ)

ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်သဖြင့် ဟောကြားတော်မူ၏။ ချဲ့ဦးအံ့- မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရွှေဉာဏ်တော်ဝယ် “ငါဘုရား မဟောကြားလျှင်လည်း အဇာတသတ်မင်းသည် နှစ်ရက်သုံးရက်အတွင်း သွားရောက်၍ ဝဇ္ဇီမင်း အားလုံးတို့ကို ဖမ်းယူသိမ်းပိုက် သတ်ဖြတ်လိမ့်မည်။ ဟောကြားလျှင်ကား (အကြမ်းနည်းမဖက်ပဲ) ဘေဒဥပါယ်ကိုသုံးကာ ညီညွတ်နေသော လိစ္ဆဝီ = ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် ပြုလုပ်လျက် သုံးနှစ်ကြာမှ သွားရောက်၍ ဝဇ္ဇီမင်း အားလုံးတို့ကို ဖမ်းယူသိမ်းပိုက် သတ်ဖြတ်လိမ့်မည်၊ ဤမျှ သုံးနှစ်ကြာ အသက်ရှည်နေရခြင်းသည်လည်း ချီးမွမ်းအပ် မြတ်လှပေ၏၊ မှန်၏- ဤမျှ သုံးနှစ်ကြာ အသက်ရှင်ကြရကုန်လျှင်ပင် လိစ္ဆဝီ = ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ထောက်တည်ရာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်နိုင်ကြပေလိမ့်မည်”ဟု ကြံစည်ဆင်ခြင် သိမြင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်သဖြင့် ဟောကြားတော်မူ၏)။

ဝေသာလီပြည် ပျက်စီးခြင်း

ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံတော်မှ ဖဲခဲ့လေ၍ အဇာတသတ်မင်းထံသို့ ရောက်ရှိလေလျှင် အဇာတသတ်မင်းသည် ဝဿကာရပုဏ္ဏားကို “ဆရာ.. မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဘယ်လိုများ မိန့်ကြားတော်မူလိုက်ပါသနည်း”ဟု မေးလေ၏။ ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် “အို အရှင်မင်းမြတ်.. ရဟန်းဂေါတမ၏ စကားအရဆိုလျှင် ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို အခြားနည်းလမ်းဖြင့် ဖမ်းဆီးသိမ်းပိုက်ရန် မစွမ်းနိုင်၊ စင်စစ်သော်ကား ဖြားယောင်းခြင်းဖြင့်သော်၎င်း,

အချင်းချင်း ကွဲပြားအောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့်သော်၎င်း ဤနှစ်နည်းသာ ဖမ်းဆီးသိမ်းပိုက်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏”ဟု တင်လျှောက်လေ၏။

ထိုအခါ အဇာတသတ်မင်းသည် ဝဿကာရပုဏ္ဏားကို “ဖြားယောင်းခြင်းဖြင့် (=ဖြားယောင်းသည့် နည်းကိုသုံးလျှင်) ငါတို့၏ ဆင်, မြင်း စသည်တို့ ပျက်စီးကုန်ကြလိမ့်မည်၊ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် ပြုလုပ်ခြင်း = ဘေဒဥပါယ်ဖြင့်သာ ထိုဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို ဖမ်းဆီးသိမ်းပိုက်ပေအံ့၊ အဘယ်သို့ ပြုရမည်နည်း ဆရာ..”ဟု မေးလေ၏။ ၀ဿကာရပုဏ္ဏားက “မြတ်သောမင်းကြီး.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အရှင်မင်းကြီးတို့သည် ဝဇ္ဇီမင်းများကို အကြောင်းပြု၍ မှူးမတ်ဗိုလ်ပါ ပရိသတ်အစုံအညီ၌ ဝဇ္ဇီမင်းများနှင့် စစ်ထိုးမည့် အကြောင်းစကား ပြောကြားတော်မူပါလော့၊ ထိုအခါ အကျွန်ုပ်က ‘မြတ်သောမင်းကြီး.. အရှင်မင်းကြီးမှာ ထိုဝဇ္ဇီမင်းတို့ဖြင့် (=ထိုဝဇ္ဇီမင်းများနှင့် စစ်ထိုးခြင်းဖြင့်) အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ ထိုဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ဥစ္စာတို့ဖြင့် လယ်လုပ်ခြင်း, ကုန်သွယ်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြ၍ အသက်ရှင်ကြပါကုန်စေ’ဟု ပြောဆိုကာ (သဘောမတူသော အမူအရာဖြင့်) နေရာမှထ၍ သွားပါအံ့။ ထိုအခါ အရှင်မင်းကြီးတို့သည် ‘အချင်းတို့.. ဤဝဿကာရပုဏ္ဏားက ဝဇ္ဇီမင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ငါ စစ်ထိုးမည်ဟူသော စကားကို အဘယ့်ကြောင့် တားမြစ်ရသနည်း’ဟု အမျက်ထွက်သည့်အဟန် မိန့်ဆိုတော်မူကြပါ။ ထို့ပြင်လည်း ကျွန်ုပ်က နေ့ခင်းကြောင်တောင်မှာပင် ဝဇ္ဇီမင်းတို့ထံ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာကို ပို့ဆက်ပါမည်၊ ထိုလက်ဆောင်များကိုလည်း ဖမ်းယူစေ၍ အရှင်မင်းကြီးတို့သည် အကျွန်ုပ်အပေါ်မှာ အပြစ်တင်တော်မူကြပြီးလျှင် နှောင်ဖွဲ့ခြင်း ရိုက်ပုတ်ခြင်း- စသည်ကို မပြုကြပဲ အကျွန်ုပ်ကို ခေါင်းတုံးရိတ်မှု သက်သက်ကိုသာ ပြုပြီးလျှင် မြို့မှ နှင်ထုတ်စေတော်မူပါကုန်လော့။ ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် ‘သင့်မြို့တော်၌ တံတိုင်းများ ကျုံးများကို အခြားသူ ကြပ်မ ပြုလုပ်အပ်သည်မဟုတ်၊ ငါကြပ်မ ပြုလုပ်အပ်ခဲ့သည်၊ ငါသည် သင့်မြို့တော်၌ တံတိုင်းမီးတား

အားနည်းသောနေရာ, ကျုံးအပြင်ဝယ် ရေတိမ်သောနေရာ, ရေနက်သောနေရာများကို သိသူဖြစ်သည်။ ယခုအခါ မကြာမြင့်မီပင် ရန်သူမင်းများကို ခေါ်ဆောင်လာကာ ငါသည် ထိုသင့်မြို့တော် တံတိုင်းနှင့် ကျုံးများကို ပျက်စီးအောင် ရွက်ဆောင်ကာ တဖြောင့်တည်း (မြေတပြင်တည်း)ဖြစ်သွားအောင် ပြုလုပ်ပေအံ့’ဟု ဆန့်ကျင်စကား ပြောကြားပါမည်၊ ထိုအကြောင်းကို ကြားသိတော်မူလျှင် အရှင်မင်းကြီးတို့က အကျွန်ုပ်ကို ‘ယခုအမြန် တိုင်းပြည်မှ ထွက်သွားရမည်’ဟု ပြည်နှင်ဒဏ်စကား အပြင်းအထန် မိန့်ကြားတော်မူကြပါလော့”ဟု အကြံပေးစကား လျှောက်ထားလေ၏။ အဇာတသတ်မင်းသည်လည်း ပုဏ္ဏား အကြံပေးသမျှ အားလုံးကို ပြုလုပ်လေ၏။

လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် ဝဿကာရပုဏ္ဏား ရာဇဂြိုဟ်မှ ထွက်လာကြောင်း သတင်းစကားကို ကြားသိကြ၍ “ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသူဖြစ်၏။ သူ့အား ဂင်္ဂါမြစ် ဤဖက်ကမ်းသို့ ကူးသန်းခွင့် မပေးကြနှင့်”ဟု အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်စကား ပြောကြားကြကုန်၏။ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းတို့အနက် အချို့သော လိစ္ဆဝီမင်းတို့က “ငါတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောကြားအပ်သောကြောင့် ထိုဝဿကာရပုဏ္ဏားကို အဇာတသတ်မင်းက ဤသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခတ်အပ်သတဲ့”ဟု အမျက်ဖြေစကား တင်သွင်း ပြောကြားအပ်သည်ရှိသော် လိစ္ဆဝီမင်းအားလုံးတို့သည် “အချင်းတို့.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ပုဏ္ဏား လာပါစေ”ဟု သဘောတူစကား ပြောကြားကြလေ၏။

ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် သွားရောက်၍ လိစ္ဆဝီမင်းတို့ကို တွေ့မြင်ပြီးလျှင် “အဘယ့်ကြောင့် လာရောက်ကုန်သနည်း”ဟု လိစ္ဆဝီမင်းတို့က မေးအပ်သည်ရှိသော် ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏။ လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် “အနည်းငယ်မျှ မပြောပလောက်သော အကြောင်းဖြင့် ဤသို့စင် ကြီးလေးသော အပြစ်ဒဏ်ကို ပြုဖို့ရန် မသင့်ချေ”ဟု ပြောဆိုကြ၍ “ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သင်၏ရာထူးကား အဘယ်ရာထူး နည်း”ဟု မေးကြလေ၏။

ဝဿကာရပုဏ္ဏားက “အကျွန်ုပ်သည် တရားဆုံးဖြတ်သည့် အမတ်ကြီးဖြစ်ပါသည်”ဟု ပြောဆိုလေလျှင် လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် “သင့်အတွက်တာ ထိုတရားဆုံးဖြတ်သည့် အမတ်ကြီးရာထူးပင် ဖြစ်စေ” ဟု ပြောဆိုကြကာ ပုဏ္ဏားအား တရားဆုံးဖြတ်သည့် အမတ်ရာထူးကို ပေးကြလေကုန်၏။

၀ဿကာရပုဏ္ဏားသည် အလွန့်အလွန်ကောင်းမွန်အောင် တရား ဆုံးဖြတ်ပေးလေ၏။ လိစ္ဆဝီမင်းသားတို့သည် ထိုပုဏ္ဏား၏အထံ၌ အတတ်ကို သင်ယူကြကုန်၏။

စိတ်ဝမ်းကွဲအောင် ပြုလုပ်ခြင်း

ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် ဆရာတယောက် အလေးပြုလောက်အောင် ဂုဏ်ကျေးဇူး ကြီးမြောက်လာသူ ဖြစ်လတ်သော် တနေ့သ၌ လိစ္ဆဝီမင်းတယောက်ကို ခေါ်၍ သင့်လျောက်ပတ်ရာအရပ်သို့ သွားပြီးလျှင် “အရှင်မင်း၏ လူငယ်များ လယ်ထွန်ကြပါ၏လား”ဟု မေးလေ၏။ “လယ်ထွန်ကြပါသည် ဆရာ..”ဟု လိစ္ဆဝီမင်းက ပြောကြားလေလျှင် “နွားနှစ်ကောင်က-၍ ထွန်ကြသလား”ဟု မေးပြန်လေ၏။ လိစ္ဆဝီမင်းကလည်း “ဟုတ်ပါသည် ဆရာ.. နွားနှစ်ကောင်က၍ ထွန်ကြပါ၏”ဟု ဖြေဆိုလေ၏။ ဤမျှသာ ပြောဆိုပြီး မိမိနေရာသို့ ပြန်လာခဲ့လေ၏။ (ဤကဲ့သို့ လိစ္ဆဝီမင်းတယောက်တည်း ခွဲခေါ်၍ အရေးကြီးသည့်စကား ပြောကြားသည့်ဟန် ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ထိုမင်းများ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် ဘေဒဥပါယ်သုံးခြင်း တည်း)။ ထိုအခါ ထို(ပုဏ္ဏားနှင့် စကားပြောသည့်) လိစ္ဆဝီမင်းကို အခြားလိစ္ဆဝီမင်း တယောက်က “ဆရာကြီးက ဘာစကားကိုများ ပြောကြားသနည်း”ဟု မေး၍ ထိုအမေးခံ လိစ္ဆဝီမင်းက ပြန်ကြားပြောဆိုအပ်သည်ကို မယုံကြည်နိုင်ပဲ “ဤလိစ္ဆဝီမင်းသည် ငါ့အား ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာကို မပြောချေ”ဟု အောက်မေ့ အထင်လွဲကာ ထိုအမေးခံ လိစ္ဆဝီမင်းနှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလေ၏။

ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် အခြား တပါးသောနေ့၌ အခြား လိစ္ဆဝီမင်းတယောက်ကို သင့်လျောက်ပတ်ရာ အရပ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီးလျှင် “အရှင်မင်း.. အဘယ်ဟင်းဖြင့် ပွဲတော်စာ စားသုံးခဲ့ပါသနည်း”ဟု ဤမျှသာမေး၍ ပြန်လာခဲ့လေ၏။ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းကိုလည်း အခြား လိစ္ဆဝီမင်းတယောက်က မေး၍ ထိုအမေးခံ လိစ္ဆဝီမင်း၏ အမှန်အတိုင်း ဖြေကြားချက်ကို မယုံကြည်နိုင်ပဲ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလေပြန်၏။

ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် ထို့ပြင် အခြားတပါးသောနေ့၌ လိစ္ဆဝီမင်းတယောက်ကို သင့်လျောက်ပတ်ရာ အရပ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီးလျှင် “အရှင်မင်းသား.. အရှင်မင်းသားသည် အလွန်ဆင်းရဲသတဲ့-ဆိုသည်မှာ မှန်ပါသလား”ဟု မေးလေ၏။ “အဘယ်သူက ဤကဲ့သို့ ပြောသနည်း”ဟု အမေးခံရသော လိစ္ဆဝီမင်းက မေးလေလျှင် “ဤမည်သော လိစ္ဆဝီမင်းက ပြောပါသည်”ဟု ဂုံးချောစကား ပြောကြားလေ၏။ ယင်းသို့ ပုဏ္ဏား ဂုံးချောစကား ပြောကြားမှုကြောင့် ထိုလိစ္ဆဝီမင်းနှစ်ပါးတို့လည်း စေ့စပ်၍ မရနိုင်အောင် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကြလေ၏။

ပုဏ္ဏားသည် အခြားလိစ္ဆဝီမင်းတပါးကို သင့်လျောက်ပတ်ရာ အရပ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီးလျှင် “အရှင့်သားသည် ကြောက်တတ်သတဲ့-ဆိုသည်မှာ မှန်ပါသလား”ဟု မေးလေ၏။ “အဘယ်သူက ဤသို့ ပြောသနည်း”ဟု အမေးခံရသော လိစ္ဆဝီမင်းက ပြန်၍ မေးလေလျှင် “ဤမည်သော လိစ္ဆဝီမင်းက ပြောပါသည်”ဟု ဂုံးချောစကား ပြောကြားလေ၏။ ထိုလိစ္ဆဝီမင်း နှစ်ပါးတို့လည်း စေ့စပ်၍ မရနိုင်အောင် စိတ်ဝမ်း ကွဲပြားကြလေ၏။

ဝေသာလီတပြည်လုံး ပျက်ပြုန်းခြင်း

ဤနည်းဖြင့် ၀ဿကာရပုဏ္ဏားသည် အခြား လိစ္ဆဝီမင်းတဦးက မပြောဆိုအပ်သည်ကိုပင် အခြား လိစ္ဆဝီမင်းတဦးအား ပြောကြားလျက် သုံးနှစ်ကာလဖြင့် ထိုလိစ္ဆဝီမင်းတို့ကို အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲအောင် ပြုလုပ်၍ မင်းနှစ်ဦးတို့ အတူတကွ

လမ်းခရီးတခုဖြင့် မသွားနိုင်ကြအောင် ပြုလုပ်ပြီးလျှင် (မည်မျှ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကြသည်ကို သိသာအောင်) အစည်းအဝေး ဖိတ်ခေါ်သော စည်ကြီးကို လည်စေလေ၏။

လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် “ချမ်းသာကြွယ်ဝ အစိုးရသော မင်းတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လော့၊ ငါတို့ကား ဆင်းရဲစွာလှ အစိုးမရသူများသာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ရဲရင့်သောမင်းတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လော့၊ ငါတို့ကား သူရဲဘောနည်းသူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုစည်းဝေးရာ အရပ်သို့သွား၍ ငါတို့ အဘယ်အမှုကို ပြုရကုန်အံ့နည်း”ဟု မခံချင်သောစကား မကျေနပ်သော စကားကို ပြောကြားကြကာ အစည်းအဝေး မတက်ရောက် ကြကုန်။

ဝဿကာရပုဏ္ဏားသည် “ယခုအခါကား ဝေသာလီပြည်အလုံးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရာ ကာလဖြစ်ပါသည်။ အရှင်မင်းကြီးသည် လျင်မြန်စွာသာ စစ်ချီ၍ လာတော်မူပါလော့”ဟု အဇာတသတ်မင်းထံ လျှို့ဝှက်သတင်းစကားကို ပို့စေလေ၏။ အဇာတသတ်မင်းသည် ထိုသတင်းကို ကြားသိရလျှင်ပင် စစ်ချီစစ်တက်သော စည်ကို လည်စေ၍ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှ ထွက်ခဲ့လေ၏။

ဝေသာလီမင်းတို့သည် ထိုအကြောင်းကို ကြားရ၍ “ငါတို့သည် အဇာတသတ်မင်းအား ဂင်္ဂါမြစ်ကို ကူးဖို့ရန်ပင် အခွင့်မပေးကုန်အံ့”ဟု ဆို၍ အစည်းအဝေးစည်ကြီးကို လည်စေပြန်ကုန်၏။ ထိုအကြောင်းကို ကြား၍လည်း လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် “ရဲရင့်သော မင်းတို့သည် သွားကြကုန်လော့”- အစရှိသဖြင့် မကျေနပ်စကား ပြောကြားကြကာ အစည်းအဝေး မတက်ရောက်ကြကုန်။

တဖန် ဝေသာလီမင်းတို့သည် အဇာတသတ်မင်း ဂင်္ဂါမြစ် ဤဖက်ကမ်းသို့ ကူးမိသော အခါ “ငါတို့၏ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ခွင့်ကို မပေးကြကုန်အံ့၊ မြို့တံခါးများကိုပိတ်၍ အခိုင်အမာ ရပ်တည်ကြကာ ခံစစ်ဆင်ကြကုန်အံ့”ဟု ဆို၍ အစည်းအဝေး စည်ကြီးကို လည်စေကြပြန်ပါသော်လည်း လိစ္ဆဝီမင်းတဦးမျှ အစည်းအဝေး မတက်ရောက်တော့ချေ။

အဇာတသတ်မင်းသည် မိမိ၏ စစ်တပ်ကြီးနှင့်တကွ အသင့်ဖွင့်ပြီးသော တံခါးများမှပင် ဝေသာလီပြည်တွင်းသို့ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်ကာ လိစ္ဆဝီမင်းအားလုံးတို့ကို အသက်ဆုံး ပျက်စီး ပြုန်းတီးစေပြီးလျှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ စစ်နိုင်ကာ ပြန်သွားလေ၏။ ။ဤကား ဝေသာလီပြည် ပျက်စီးခြင်း အကြောင်းအရာတည်း။

(ဤ “ဝေသာလီပြည် ပျက်စီးခြင်း အကြောင်းအရာ” ဖြစ်ရပ်များကား မြတ်စွာဘုရားရှင် နောက်ဆုံး ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူမည့်နှစ်နှင့် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးနောက် နှစ်နှစ် = ဤသုံးနှစ်ကာလ အတွင်း၌ဖြစ်သော ဖြစ်ရပ်များတည်း။ ဤဖြစ်ရပ်များကို စကားအလျဉ်းသင့်၍ အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ပြသည့်အတိုင်း ဤကျမ်း၌ ထုတ်ဖော်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ အသင် ဗုဒ္ဓဝင်စာတော်ဖတ် ပရိသတ် သူတော်စင်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဝဿကာရပုဏ္ဏားကြီးအား ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ပေါ်ကျောင်း၌ ရာဇအပရိဟာနိယ (=မင်းတို့၏ ကြီးပွါးကြောင်း)တရား ခုနစ်ပါးကို ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် ပုဏ္ဏားကြီး ထိုဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ပေါ်ကျောင်းမှ ထွက်ခွါသွားသော အချိန်ကို မှန်းမျှော်အာရုံပြု၍ ထားစေလိုသည်)။

ရဟန်းတို့၏ ကြီးပွါးကြောင်းတရား ခုနစ်ပါး

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ၀ဿကာရပုဏ္ဏားအား မင်းတို့၏ ကြီးပွါးကြောင်းတရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ဟောကြားတော်မူစဉ်ကပင် “ဤမင်းတို့ ကြီးပွါးကြောင်း တရားစကားသည် သံသရာဝဋ်မှ မလွတ်မြောက်စေပဲ သံသရာဝဋ်၌သာ မှီသောစကား ဖြစ်ချေသည်။ စင်စစ်သော်ကား ငါဘုရား၏ သာသနာတော်၌ ဤကြီးပွါးကြောင်း = အပရိဟာနိယ တရားစကား ဟောကြားသင့်ပေ၏။ ထိုသာသနာအတွက် ဟောကြားအပ်သည့် အပရိဟာနိယ တရားစကားသည် သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်စေတတ်၍ ဝဋ်မှကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ကိုမှီသော တရားစကားဖြစ်၏၊ ယင်း တရားစကားကြောင့် သုံးပါးသိက္ခာ သာသနာသည် ငါဘုရားပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်ပြီးနောက် အဓွန့်ရှည်စွာ ကာလမြင့်ကြာ တည်ရစ်လိမ့်မည်”ဟု ကြံစည် ဆင်ခြင်တော်မူခဲ့လေသည်။

ထို့ကြောင့်ပင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ၀ဿကာရပုဏ္ဏား ပြန်သွား၍ မကြာမြင့်မီ အရှင်အာနန္ဒာကို “ချစ်သားအာနန္ဒာ.. သင် သွားချေ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကို အမှီပြုနေသော ရဟန်းအားလုံးတို့ကို ဓမ္မာရုံ၌ စုဝေးစေလော့”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာသည် “ကောင်းပါပြီ မြတ်စွာဘုရား..”ဟု မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ မိန့်ကြားချက်ကို ဝန်ခံခဲ့၍ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကို အမှီပြုနေသော ရဟန်းအားလုံးတို့ကို ဝေးသောကျောင်းတို့၌ နေကြသော ရဟန်းတို့ထံ တန်ခိုးရှင် ရဟန်းတို့ကို စေလွှတ်၍၎င်း, နီးသောကျောင်းတို့၌ နေကြသော ရဟန်းတို့ထံ ကိုယ်တိုင် သွားရောက်၍၎င်း “အရှင်တို့.. စည်းဝေးကြလော့၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်တို့၏ စည်းဝေးခြင်းကို အလိုရှိတော်မူ၏”ဟု လျှောက်ထားကာ ဓမ္မာရုံ၌ စည်းဝေးစေပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ထံတော်မှောက်သို့ သွားရောက်ဝပ်လျှိုး ရှိခိုးပြီးကာ လျောက်ပတ် သောနေရာ၌ ရပ်တည်ပြီးသော် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို “မြတ်စွာဘုရား.. ရဟန်းအားလုံး စုဝေးမိကြပါပြီ၊ မြတ်စွာဘုရား.. ယခုအခါ၌ ကြွတော်မူရန် အချိန်ကို မြတ်စွာဘုရားပင် သိတော်မူပါသည်။ (=ကြွရန်မှာ ရှင်တော်ဘုရား၏ အလိုတော်အတိုင်းပင် ဖြစ်ပါသည်)”ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဓမ္မာရုံသို့ ကြွရောက်ပြီးလျှင် ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ ထိုင်တော်မူလျက် ရဟန်းတို့ကို “ရဟန်းတို့.. သင်တို့အား ငါဘုရားသည် အပရိဟာနိယ (=ကြီးပွါးကြောင်း)တရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ဟောပေအံ့၊ ထိုတရားကို နာကြကုန်လော့၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းကြကုန်လော့၊ အကျယ်အားဖြင့် ငါဘုရား ဟောကြားပေအံ့”ဟု မိန့်တော်မူလတ်သော် ရဟန်းတို့သည် “ကောင်းပါပြီ မြတ်စွာဘုရား..”ဟု လျှောက်ထား ဝန်ခံကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဆိုလတ္တံ့သော (အပရိဟာနိယ) ကြီးပွါးကြောင်းတရား ခုနစ်ပါးကို ဟောကြားတော်မူ၏-

(၁) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် မကြာမကြာ စည်းဝေးကြလျက် အကြိမ်များစွာ စည်းဝေးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(၂) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် အညီအညွတ် စည်းဝေးကုန်လျက် အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြလျက် သံဃကိစ္စကို အညီအညွတ် ဆောင်ရွက်နေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(၃) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် ဘုရားရှင် မပညတ်ခဲ့သော အရာကို မပညတ်ကြပဲ ဘုရားရှင် ပညတ်ပြီးသောအရာကို မပယ်ဖျက်ကြပဲ ဘုရားရှင် ပညတ်ထားသမျှသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်၍ ကျင့်နေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(၄) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် ရဟန်းဝါရင့်ကုန်လျက် ရဟန်းသက်ကြီးကြသည့် သံဃဦးစီး မထေရ်ကြီး ရဟန်းတို့ကို အရိုအသေပြုကုန်လျက် အလေးပြုကုန်လျက် မြတ်နိုးကုန်လျက် ပူဇော်ကုန်လျက် ထိုမထေရ်ကြီးတို့၏ စကားကိုလည်း နာယူသင့်သည်ဟု ထင်မှတ်၍ နေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(၅) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာသော တဖန်ဘ၀သစ် အကျိုးပေးတတ်သည့် တဏှာ၏အလိုသို့ မလိုက်ကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏။ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(၆) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် တောကျောင်းတို့၌ (နေထိုင်ရန်) လိုလားသောစိတ် ရှိနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

(၇) ရဟန်းတို့.. ရဟန်းတို့သည် မရောက်လာကုန်သေးသော သီလကို ချစ်မြတ်နိုးကြသည့် သီတင်းသုံးဖော်တို့ ရောက်လာကြခြင်းငှါ, ရောက်လာကုန်ပြီးသော သီလကို ချစ်မြတ်နိုးကြသည့် သီတင်းသုံးဖော်တို့ ချမ်းသာစွာ နေကြရခြင်းမှ ကိုယ်စီကိုယ်ငှ သတိပြုနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။

ရဟန်းတို့.. ဤကြီးပွါးကြောင်း (=အပရိဟာနိယ)တရား ခုနစ်ပါးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ တည်နေကြ၍ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဤကြီးပွါးကြောင်း (=အပရိဟာနိယ)တရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ကျင့်သုံးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ။ (မြတ်စွာဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူသည့်စကား မပြီးဆုံးသေး)။

(ဤဆိုအပ်ပြီးသည့် တရားခုနစ်ပါးတို့ကို “ပဌမ-ရဟန်းတို့၏ ကြီးပွါးကြောင်းတရား ခုနစ်ပါး”ဟု ခေါ်၏။

(၁) ထိုခုနှစ်ပါးတို့အနက် ရှေးဦးစွာသော အပရိဟာနိယတရားလာ “မကြာမကြာ စည်းဝေးကြမှု”မှာ ဝဇ္ဇီမင်းတို့အတွက် ဟောကြားအပ်သော ၁-အမှတ် အပရိဟာနိယတရား၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်နှင့်တူ၏။

ဤပဌမ-အပရိဟာနိယ တရား၌လည်း မကြာမကြာ မစည်းဝေးကြလျှင် ထိုထိုအရပ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်သောသတင်း ထိုထိုအရပ်မှ လာရောက်သော ရဟန်းသံဃာနှင့် ဆိုင်ရာများကို မကြားကြရကုန်၊ ထိုသို့ သတင်းစကား မကြားရခြင်းကြောင့် “ဤမည်သော ကျောင်းတိုက်သိမ်သည် ရောယှက်လျက်ရှိ၏။ ထိုသို့ ရောယှက်ခြင်းကြောင့် ဥပုသ် ပဝါရဏာများ မပြုလုပ်ပဲ ရပ်နားထားရ၏။ ဤမည်သောအရပ်၌ ရဟန်းတို့သည် ဆေးကုခြင်း တမန်မှုကို ပြုခြင်း စသည်များကို ပြုလုပ်နေကြကုန်၏။ အတောင်းအရမ်း ထူပြောကြကာ ပန်းပေးခြင်း- စသည်တို့ဖြင့် အသက်မွေးကြကုန်၏”- ဤသို့ အစရှိသော အကြောင်းတို့ကို မသိနိုင်ကြကုန်။

ရဟန်းယုတ်တို့သည်လည်း “ရဟန်းသံဃာသည် မေ့လျော့၍ နေ၏”ဟု အစုလိုက် အပေါင်းလိုက် ဖြစ်ရှိကြ အင်အားကြီးမားလာကြကာ သာသနာတော်ကို ဆုတ်နစ်စေကြလေကုန်၏။

မကြာမကြာ စည်းဝေးကြလျှင်ကား ထိုထိုသတင်းစကားကို ကြားသိကြရသောကြောင့် ရဟန်းသံဃာများကို စေလွှတ်ကာ သိမ်ကို ဖြောင့်မတ်အောင် ပြုလုပ်ကြကာ ဥပုသ် ပဝါရဏာကံ- စသည်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်၏။ မိစ္ဆာဇီဝမှုဖြင့် အသက်မွေးကြသည့် ရဟန်းယုတ်များ ပြောများရာအရပ်၌ အရိယသာဝက ရဟန်းတော်တို့ကို စေလွှတ်၍ အရိယဝံသတရားစကားကို ဟောကြားစေနိုင်ကုန်၏။ ရဟန်းယုတ်များကို ဝိနည်းဓိုရ် အရှင်မြတ်များကိုလွှတ်၍ နှိပ်ကွပ်စေနိုင်ကုန်၏။ ရဟန်းယုတ်တို့သည်လည်း “ရဟန်းသံဃာသည် မမေ့မလျော့ချေ၊ ငါတို့သည် အသင်းအပင်းဖွဲ့ကာ လှည့်လည်ရန် မစွမ်းနိုင်ကြကုန်”ဟု ပြောဆိုကြကာ အစုခွဲ၍ ကစဉ့်ကရဲ ပြေးသွားကြရလေကုန်၏၊ ဤသို့ ဖြစ်လတ်သော် ရဟန်းတို့အဖို့ရာ သိက္ခာသုံးပါး ကြီးပွါးလေတော့၏။

(၂) ဒုတိယ-အပရိဟာနိယတရား၌ “အညီအညွတ် စည်းဝေးကြသည်” ဟူသည်မှာ- စေတီတော်ကို သုတ်သင်ရန်ဖြစ်စေ, ဗောဓိအိမ် ဥပုသ်အိမ်များ မိုးရန်ဖြစ်စေ, ကတိကဝတ်ကို ထားဖို့ရန်ဖြစ်စေ, အဆုံးအမကို ပေးရန်ဖြစ်စေ “သံဃာသည် စည်းဝေးပါလော့”ဟု စည်ကိုဖြစ်စေ, ခေါင်းလောင်းကိုဖြစ်စေ တီးအပ် နှက်အပ်သည်ရှိသော် “ငါ့မှာ သင်္ကန်းချုပ်ရန်ကိစ္စ ရှိနေသည်, ငါ့မှာ သပိတ်ဖုတ်ရန်ကိစ္စ ရှိနေသည်, ငါ့မှာ နဝကမ္မရှိနေသည်”ဟု ဤသို့စသည် ဆင်ခြေစကား ပြောကြားကြကာ ပြန့်လွင့်မှု အစည်းအဝေးမတက်မှု ပြုလုပ်ကြလျှင် အညီအညွတ် စည်းဝေးကြသည်မမည်။ ဖော်ပြရာပါ သင်္ကန်းချုပ်ခြင်း - အစရှိသော အလုံးစုံသော မိမိတို့၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စများကို ပစ်ထားခဲ့၍ “ငါ အလျင်ရောက်အောင် သွားမည်၊ ငါ အလျင်ရောက်အောင် သွားမည်”ဟူသော နှလုံးသွင်းဖြင့် တပြိုင်နက် စည်းဝေးကြမှသာ အညီအညွတ် စည်းဝေးကြသည်မည်၏။

တိုင်ပင်ဆွေးနွေး စည်းဝေးကြပြီး ပြုသင့်သမျှကို ပြုလုပ်ကြပြီးနောက် တပေါင်းတည်း (=တပြိုင်နက်) အစည်းအဝေးပြုရာဌာနမှ မထကြလျှင် အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြသည်မမည်။ ဤကဲ့သို့ မညီမညွတ် တချို့က-ထ၍ တချို့က-ချန်နေရစ်ခဲ့ကြလျှင် အလျင်လက်ဦး ထ၍သွားကြသော ရဟန်းတို့၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ် “ငါတို့သည် အရေးမကြီးသည့် အပြင်အပ စကားမျှကိုသာ ကြားခဲ့ရကုန်၏၊ ငါတို့ ထလာပြီးနောက် ယခုအခါမှ အရေးကြီးသည့် အဆုံးအဖြတ်စကား ဖြစ်ရစ်တော့မည်”ဟု စိတ်ဝမ်းကွဲပြားဖွယ် အကြံမှား အစည်မှာ အထင်မှား အမြင်မှား ဖြစ်တတ်သည်။

တိုင်ပင်ဆွေးနွေး စည်းဝေး၍ပြီးလျှင် အားလုံး တညီတညွတ်တည်း စည်းဝေးရာဌာန (=ခန်းမဆောင်)မှ ထွက်ကြ ထကြမှသာ အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြသည် မည်၏။ (တနည်း) “ဤမည်သောအရပ်၌ ကျောင်းတိုက်သိမ်သည် ရောယှက်လျက်ရှိ၏၊ ထိုသို့ ရောယှက်ခြင်းကြောင့် ဥပုသ် ပဝါရဏာများ မပြုလုပ်နိုင်ပဲ ရပ်နားထားရ၏။ ဤမည်သောအရပ်၌ ဆေးကုမှုစသည် ပြုလုပ်ကြသော ရဟန်းယုတ်များ ပြောများလျက် ရှိကြ၏”ဟူသော သတင်းစကားကို ကြားသိရ၍ “ထို ရဟန်းယုတ်တို့ကို အဘယ်သူ သွားရောက်၍ နှိမ်နင်းမည်နည်း”ဟု တိုင်ပင်စကား ပြောကြားလတ်သော် “ငါ အလျင် သွားမည်၊ ငါ အလျင် သွားမည်”ဟု ပြောဆို၍ သူ့ထက်ငါဦးအောင် သွားကြလျှင်လည်း အညီအညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြသည်မည်၏။

ထို့ပြင် အာဂန္တု ရဟန်းတပါးပါး လာရောက်သည်ကို မြင်လျှင် “ဤပရိဝုဏ်သို့ သွားပါလေ၊ ထိုပရိဝုဏ်သို့ သွားပါလေ၊ ဤရဟန်းကား အဘယ်သူနည်း” စသည်ဖြင့် တာဝန်တိမ်းရှောင်သည့်စကား မပြောကြားကြပဲ ရဟန်းအားလုံးတို့ အာဂန္တုကဝတ်ကို တညီတညွတ် ပြုကြလျှင်၎င်း, သပိတ်သင်္ကန်း ဟောင်းနွမ်းရိရှား ခေါင်းပါးသော ရဟန်းကို မြင်ကြလတ်သော် ထိုရဟန်းအတွက် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ဝတ်ဖြင့် သပိတ်သင်္ကန်းကို ရှာမှီးကြလျှင်၎င်း, သူနာရဟန်းအတွက် တညီတညွတ်တည်း ဆေးပစ္စည်းကို ရှာကြလျှင်၎င်း, ကိုးကွယ်ရာမဲ့သော သူနာရဟန်းကို “ဤမည်သော ပရိဝုဏ်သို့ သွားလေ၊ ဤမည်သော ပရိဝုဏ်သို့ သွားလေ” စသည်ဖြင့် တာဝန်တိမ်းရှောင်သည့်စကား မပြောကြားကြပဲ မိမိ မိမိတို့၏ ပရိဝုဏ် = ကျောင်းအရာမ်၌ ခေါ်ဆောင်ကြကာ ပြုစုကြလျှင်၎င်း, ဘုရားဟောဒေသနာ ကျမ်းစာတခုခု ပါဠိအားဖြင့်သော်၎င်း အနက်အားဖြင့်သော်၎င်း ပျောက်ပျက်တော့မည့် အဖြစ်မျိုးကို တွေ့ကြုံလာလျှင် ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သော ရဟန်းတပါးပါးကို ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် ဝိုင်းဝန်း ချီးမြှောက်ကြ၍ ထိုဉာဏ်ကောင်းသောရဟန်း ထိုကျမ်းကို ပါဠိ, အနက် မပျောက်ပျက်အောင် သင်ကြားနိုင်ရန် ဝိုင်းဝန်း ချီးမြှောက်ကြလျှင်၎င်း “သံဃကိစ္စကို အညီအညွတ် ဆောင်ရွက်နေကြသည်” မည်၏။

(၃) တတိယ အပရိဟာနိယတရား၌ တရားနှင့်မညီသော ကတိကဝတ် အသစ်ကိုသော်၎င်း, သိက္ခာပုဒ် အသစ်ကိုသော်၎င်း ထားကြဖွဲ့ကြလျှင် ဘုရားရှင် မပညတ်ခဲ့သော အရာကို ပညတ်ကြသည် မည်၏။

ဝိနယ ပါရာဇိကပါဠိ စာမျက်နှာ ၃၃၆-လာ ၂-ကောသိယဝဂ္ဂ ၅-ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်ကို နိသီဒနသန္ထတ သိက္ခာပုဒ်ဟူ၍၎င်း, ပုရာဏသန္ထတ သိက္ခာပုဒ်ဟူ၍၎င်း ခေါ်၏၊ ထိုသိက္ခာပုဒ်၌ မြတ်စွာဘုရားရှင် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းဝယ် ကိန်းအောင်းနေတော်မူစဉ် တချိန်၌ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့ကို “ရဟန်းတို့.. ငါဘုရားသည် သုံးလပတ်လုံး တပါးတည်း ကိန်းအောင်း နေထိုင်လိုသည်၊ ငါဘုရားထံမှောက်သို့ ဆွမ်းပို့သော ရဟန်းမှလွဲ၍ အခြား မည်သည့်ရဟန်းမျှ မလာရောက်ရ”ဟု မိန့်တော်မူထားသည်။ ထိုအခါ သာဝတ္ထိပြည်နေ သံဃာတော်များသည် “ငါ့ရှင်တို့.. မြတ်စွာဘုရားသည် သုံးလပတ်လုံး တပါးတည်း ကိန်းအောင်း နေထိုင်တော်မူလိုသည်။ မြတ်စွာဘုရား ထံတော်မှောက်သို့ ဆွမ်းပို့သော ရဟန်းမှလွဲ၍ အခြား မည်သည့်ရဟန်းမျှ မသွားရောက်ရ၊ မြတ်စွာဘုရား ထံတော်မှောက်သို့ သွားရောက်သော ရဟန်းကို ပါစိတ်အာပတ်ကို ဒေသနာကြားစေရမည်၊ (=သွားရောက်သော ရဟန်းမှန်က မည်သူမဆို ပါစိတ်အာပတ်ကို ဒေသနာ ကြားကြစတမ်း)”ဟူ၍ ကတိကဝတ် ထားကြလေသည်။ (အကြောင်းအရာအကျယ်ကို ပိဋကမြန်မာပြန် ထိုဝတ္ထု (ဝိမြန် ၁၊ စာမျက်နှာ ၃၅၅-၃၅၉)၌ ကြည့်ရှုကုန်ရာ၏)။ ဤသာဝတ္ထိပြည်နေ သံဃာတို့၏ “ဘုရားထံသို့သွားသော ရဟန်းမှန်က ပါစိတ်အာပတ်သင့်သည်ဟု မှတ်ယူကြစတမ်း၊ ပါစိတ်အာပတ်ကို ဒေသနာကြားကြစတမ်း”ဟူသော ကတိကဝတ်သည် ဓမ္မဝိနယနှင့် လုံးဝမညီ၊ ဤသို့လျှင် ထိုသာဝတ္ထိပြည်နေ ရဟန်းတို့ကဲ့သို့ တရားနှင့် မလျော်ညီသော ကတိကဝတ်အသစ်ကို ထားခြင်း-စသည်ကို ပြုကြလျှင် “ဘုရားရှင် မပညတ်ခဲ့သောအရာကို ပညတ်ကြသည်” မည်၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးနောက် အနှစ်တရာမြောက်ဝယ် ဝေသာလီပြည်သား ဝဇ္ဇီပုတ္တက ရဟန်းများကဲ့သို့ ဘုရားရှင်၏ ပညတ်ချက် သိက္ခာပုဒ်ကို ပယ်ဖျက်ကာ အဓမ္မဝတ္ထု ၁၀-ပါးကို ပြခြင်း- စသည်အမှု ပြုလုပ်ကြလျှင် “ဘုရားရှင် ပညတ်ပြီးသောအရာကို ပယ်ဖျက်ကြသည်” မည်၏။ (ဝဇ္ဇီပုတ္တကရဟန်းတို့ အဓမ္မဝတ္ထု ၁ဝ-ပါး ပြကြပုံကို ပိဋကမြန်မာပြန် ဝိနယ စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော် (စာမျက်နှာ ၄၉၅-၅၁၅) သတ္တသတိကက္ခန္ဓက၌ ကြည့်ရှုကုန်ရာ၏)။

ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက အဿဇိရဟန်း, ပုနဗ္ဗသုကရဟန်းတို့ကဲ့သို့ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကအာပတ်များ (=အာပတ်အငယ်စား)ကို လွန်ကျူးလိုသော စေတနာဖြင့် စေ့ဆော်၍ လွန်ကျူးကြလျှင်

“ဘုရားရှင် ပညတ်ထားသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်၍ ကျင့်ကြသည်” မမည်။

ပုရာဏသန္ထတဝတ္ထုဝယ် အရှင်ဥပသေန (ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ညီ) ရဟန္တာမထေရ်ကဲ့သို့ တရားနှင့် မညီလျော်သည့် ကတိကဝတ်အသစ်မျိုး သိက္ခာပုဒ်အသစ်မျိုးကို မထားကြ မဖွဲ့ကြလျှင် “ဘုရားရှင် မပညတ်ခဲ့သော အရာကို မပညတ်ကြသည်” မည်၏။

အရှင်ယသ (ဒုတိယသံဂါယနာအမှူး) ရဟန္တာမထေရ်မြတ်ကဲ့သို့ ဓမ္မဝိနယနှင့်အညီ သာသနာ(ဘုရားအဆုံးအမ)ကို ပြကြလျှင် “ဘုရားရှင် ပညတ်ပြီးသောအရာကို မပယ်ဖျက်ကြသည်” မည်၏။

ပဌမသံဂါယနာ တင်ခါနီးအခါဝယ် သံဃအစည်းအဝေး၌ (ဘုရားရှင်က ပရိနိဗ္ဗာန် စံခါနီးတွင် ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒက (=အငယ်စား) သိက္ခာပုဒ်များကို ကိုယ်တော်မြတ် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးနောက် သံဃာက အလိုရှိလျှင် ပယ်နုတ်နိုင်ကြောင်း ခွင့်ပြုခဲ့ချက်ရှိသော်လည်း) ထိုခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒက (=အငယ်စား) သိက္ခာပုဒ်များကို မပယ်နုတ်ရန် ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် အခိုင်အမာ အဆိုတင်သွင်းသော အရှင်မဟာကဿပ (ပဌမသံဂါယနာဦးစီး) ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးကဲ့သို့ အငယ်စား သိက္ခာပုဒ်များကိုပင် မပယ်နုတ်ပဲ မလွန်ကျူးကြပဲ လိုက်နာကျင့်သုံးကြလျှင် “ဘုရားရှင် ပညတ်ထားသော သိက္ခာပုဒ်များကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်၍ ကျင့်ကြသည်” မည်၏။

(၄) စတုတ္ထ အပရိဟာနိယတရား၌ သံဃဦးစီး မထေရ်ကြီးရဟန်းတို့ကို အရိုအသေမှု-စသည် မပြုကြပဲ ထိုမထေရ်ကြီးတို့ထံ အဆုံးအမခံယူရန် တနေ့လျှင် ၂-ကြိမ် ၃-ကြိမ် မဆည်းကပ်ကြသော ရဟန်းတို့အား သံဃဦးစီး မထေရ်ကြီးတို့သည် အဆုံးအမ ဩဝါဒကို မပေးကြကုန်၊ ဆရာစဉ်ဆက် ဆင်းသက်လာသော တရားစကားကို မဟောကြားကြကုန်၊ အနှစ်သာရဖြစ်သော လက်ဆုပ်တရားများကို သင်ကြား၍ မပေး ကြကုန်။ ထိုသို့ သံဃဦးစီး မထေရ်ကြီးတို့က အစွန့်အပစ်ခံရသော ရဟန်းတို့သည် သီလ-စသော ကျေးဇူးတရားငါးပါး၊ အရိယဥစ္စာခုနစ်ပါး- ဤသို့အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတရားတို့မှ ဆုတ်ယုတ်ကြ ဆုံးရှုံးကြကုန်၏။

သံဃဦးစီး မထေရ်ကြီးရဟန်းတို့ကို အရိုအသေမှု-စသည် ပြုကြ၍ ထိုမထေရ်ကြီးတို့ထံ အဆုံးအမခံယူရန် တနေ့လျှင် ၂-ကြိမ် ၃-ကြိမ်

ဆည်းကပ်ကြသော ရဟန်းတို့အားကား ထိုမထေရ်ကြီးတို့သည် အဆုံးအမ ဩဝါဒကို ပေးကြကုန်၏။ “ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် ရှေ့သို့တက်ရာ၏၊ ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် နောက်သို့ ဆုတ်ရာ၏၊ ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် တူရူ ကြည့်ရှုရာ၏၊ ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် တစောင်းကြည့်ရှုရာ၏၊ ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် လက်ကိုကွေးရာ၏၊ ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် လက်ကိုဆန့်ရာ၏။ ဤသို့ ငါ့ရှင်သည် ဒုကုဋ်, သပိတ်, သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံဆောင်ယူရာ၏” ဤသို့စသည်ဖြင့် ဆရာစဉ်ဆက် ဆင်းသက်လာသော တရားစကားကို ဟောကြားကြကုန်၏၊ အနှစ်သာရဖြစ်သော လက်ဆုပ်တရားများကိုလည်း သင်ကြား၍ ပေးကြကုန်၏။ ဓုတင်တဆယ့်သုံးပါး ကထာဝတ္ထု ဆယ်ပါးတို့ဖြင့် ကံမြစ်ကြကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့သည် ထိုမထေရ်ကြီးတို့၏ အဆုံးအမ ဩဝါဒ၌ တည်ကြ၍ သီလအစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ဖြင့် ကြီးပွါးကြကုန်လျက် အရိယဖိုလ် တည်းဟူသော ရဟန်းပြုရကျိုး သို့ ရောက်ဆိုက်ကြရကုန်၏။

(၅) ပဉ္စမ အပရိဟာနိယတရား၌ ပစ္စည်းလေးပါး ရလိုမှုကြောင့် ဒါယကာတို့နောက်သို့ ဖဝါးခြေထပ် ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်ပါကြ၍ တရွာမှ တရွာသို့ တမြို့မှ တမြို့သို့ လှည့်လည်ကျက်စား သွားလာနေကြလျှင် တဏှာ၏ အလိုအကြိုက်သို့ လိုက်ပါကြသည် မည်ကုန်၏။ ထိုသို့ လိုက်ပါလျှင် ထိုရဟန်းတို့အဖို့ရာ သီလ-စသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ ဆုတ်ယုတ်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ တဏှာ၏အလိုသို့ မလိုက်ပါကြလျှင် သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ ပွါးတိုးစည်ပင်ကုန်၏။

(၆) ဆဋ္ဌ အပရိဟာနိယတရား၌ ကုပ်လုပ်လေးတာ အပြန်ငါးရာ ဝေးသောကျောင်းကို “တောကျောင်း”ဟု ခေါ်၏။ ထိုတောကျောင်းများ၌ နေထိုင်ရန် လိုလားတောင့်တမှု ရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မှန်၏- မြို့ရွာနှင့် နီးကပ်သော ကျောင်းများ၌ ဈာန်ကိုဝင်စား၍ နေသော်လည်း ထိုဈာန်မှထလျှင်ပင် မိန်းမသံ, ယောက်ျားသံ, ကလေးသံ- စသည်ကို ကြားနေရ၏၊ ယင်းသို့ ကြားနေရခြင်းကြောင့် ထိုရဟန်း၏အဖို့ရာ ရရှိပြီးသော လောကီဈာန်တရားများလည်း လျှောကျပျက်စီး ဆုံးရှုံးတတ်၏။

တောကျောင်း၌ကား အိပ်ရာမှနိုးလျှင်ပင် ခြင်္သေ့, သစ်, ကျား, ဥဒေါင်း- စသည်တို့၏ အသံများကို ကြားရ၏၊ ယင်းသို့ ကြားရသောကြောင့် တော၌ဖြစ်သော မွေ့လျော်ခြင်း နှစ်သက်ခြင်း ပီတိတရားကို ရရှိကာ ထိုပီတိကိုပင် သုံးသပ်လျက် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်၏။

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မြို့ရွာနီးသောကျောင်း၌ ဈာန်ဝင်စား၍နေသော ရဟန်းထက် တောကျောင်းဝယ် အိပ်၍နေသော ရဟန်းကို ချီးမွမ်းတော်မူ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုတောကျောင်းနေ ရဟန်းအဖို့ရာ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ အလွယ်နှင့် ရောက်ဆိုက်ရန် အထောက်အပံ့ အကြောင်းများကို ရလွယ်မှု တည်းဟူသော အကျိုးကို မျှော်တော်မူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “တောကျောင်းတို့၌ နေထိုင်ရန် လိုလားသောစိတ် ရှိနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အဖို့ရာ ကြီးပွါးရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် အလျှင်းမရှိပေ”ဟု ဟောတော်မူ၏။

(၇) သတ္တမ အပရိဟာနိယတရား၌ သီလကို ချစ်မြတ်နိုးကြသည့် သီတင်းသုံးဖော် အရှင်သူမြတ်တို့ မိမိတို့ကျောင်းတိုက်သို့ လာရောက်မှုကို အလိုမရှိကြသော ကျောင်းနေ အာဝါသိက ရဟန်းတို့သည် သဒ္ဓါတရား ခေါင်းပါးသူများ ရတနာသုံးပါး၌ မကြည်ညိုသူများသာ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ သို့ရကား ထိုကျောင်းနေ အာဝါသိက ရဟန်းတို့သည် မိမိတို့ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ဆိုက်လာကြသော အာဂန္တုရဟန်းတို့အား ခရီးဦးကြိုဆိုမှု, သပိတ်သင်္ကန်းကို ဆီးကြိုယူမှု, နေရာခင်းပေးမှု, ယပ်လေခပ်ပေးမှု-စသော ကျောင်းနေ အာဝါသိကရဟန်းတို့ ပြုရမည့် ဝတ်တရားများကို မပြုကြကုန်၊ ထိုအခါ ထိုအာဝါသိက ရဟန်းတို့အဖို့ရာ “ဤမည်သော ကျောင်းနေရဟန်းတို့သည် သဒ္ဓါတရား ခေါင်းပါးသူများ, ရတနာသုံးပါး၌ မကြည်ညိုသူများ ဖြစ်ကြလျက် ကျောင်းတိုက်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အာဂန္တုရဟန်းတို့အား ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များကို မပြုကြကုန်”ဟု မကောင်းသတင်း ပြန့်နှံ့လေတော့၏။ ထိုမကောင်းသတင်းကို ကြားကြရ၍ ရဟန်းတို့သည် ကျောင်းတိုက်တံခါးဝမှ ခရီးသွားကြသော်လည်း ထိုကျောင်းတိုက်သို့ မဝင်ရောက်ကြကုန်။ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် မရောက်လာသေးသော လဇ္ဇီရဟန်းတို့၏ မရောက်လာမြဲ မရောက်လာခြင်းသာ ဖြစ်လေ၏။ ထိုမှတပါး ရောက်လာပြီးသော ထိုရဟန်းကောင်းတို့အဖို့ရာ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရမှု မရှိလျှင် မသိ၍ လာရောက်ကြသော ရဟန်းတို့သည်လည်း “ငါတို့သည် နေထိုင်ကုန်အံ့-ဟု လာရောက်ကြပါသည်၊ ဤကျောင်းနေ ကျောင်းခံ အာဝါသိကရဟန်းတို့၏ ဤသို့ ဝတ်တရားမကျေ နေထိုင်ပုံနည်းဖြင့်ကား အဘယ်သူသည် နေတော့အံ့နည်း”ဟု ရှုတ်ချစကား ပြောကြားကြကာ ထွက်ခွါ၍ သွားကြကုန်၏။ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် ထိုကျောင်းတိုက်သည် အခြား လဇ္ဇီရဟန်းကောင်းတို့၏ မနေထိုင်ရာသာ ဖြစ်လေ၏။ ထိုအခါ ကျောင်းနေ အာဝါသိကရဟန်းတို့သည် လဇ္ဇီ သီလဝန် အရှင်မွန်

အရှင်မြတ်တို့ကို ဖူးမြော်ခွင့် မရကြကုန်ရကား မိမိတို့၏ ယုံမှားသံသယ ပယ်ဖျောက်နိုင်မှုကို၎င်း, ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာကို သင်ကြားပြသပေးမည့် ဆရာကောင်းကို၎င်း, ချိုမြိန်သော တရားစကား နာကြားရခြင်းကို၎င်း အလျှင်းပင် မရကြတော့ကုန်၊ ထိုကျောင်းနေ အာဝါသိကရဟန်းတို့ အဖို့ရာ မသင်ကြားရသေးသော တရားကို သင်ကြားရမှု, သင်ကြားပြီးသော တရားကို ရွတ်ပွါးသရဇ္ဈာယ်မှုဟူ၍ အလျှင်းပင် မရှိတော့ရကား သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတရားတို့သည် တနေ့တခြား လျော့ပါး ဆုတ်ယုတ်လေကုန်၏။

သီတင်းသုံးဖော် လဇ္ဇီရဟန်းကောင်းတို့ မိမိတို့ကျောင်းတိုက်သို့ လာရောက်ခြင်းကို အလိုရှိကြ တောင့်တကြသော ကျောင်းနေ အာဝါသိက ရဟန်းတို့သည်ကား သဒ္ဓါတရား ကြီးမားသူများ ရတနာသုံးပါး၌ ကြည်ညိုသူများ ဖြစ်ကြ၏၊ သို့ရကား မိမိတို့ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ဆိုက်လာကြသည့် သီတင်းသုံးဖော် လဇ္ဇီ ရဟန်းတော်တို့အား ခရီးဦးကြိုဆိုမှု- စသည်ကို ပြုကြ၍ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို ခင်း၍ပေးကြကုန်၏၊ ထိုအာဂန္တု လဇ္ဇီရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်၍ ဆွမ်းခံရွာသို့ ဝင်ကြကုန်၏၊ မိမိတို့ယုံမှားသံသယကို ပယ်ဖျောက်ကြကုန်၏၊ ချိုမြိန်သော တရားစကား နာကြားခွင့်ကို ရကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုကျောင်းနေ အာဝါသိကရဟန်းတို့ အဖို့ရာ “ဤမည်သောကျောင်းတိုက်၌ နေထိုင်ကြသော ရဟန်းတို့သည် ဤသို့ဤပုံ သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံကြကုန်၏။ ရတနာသုံးပါး၌ ကြည်ညိုကြကုန်၏၊ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်နှင့် ပြည့်စုံကြကုန်၏၊ သီတင်းသုံးဖော် အာဂန္တု လဇ္ဇီရဟန်းတော်တို့အား ချီးမြှောက်ကြကုန်၏”ဟူ၍ ကောင်းသောသတင်း ကျော်စောခြင်း ဖြစ်လေ၏။ ထိုသတင်းစကားကို ကြားရ၍ အဝေးမှလည်း လဇ္ဇီရဟန်းကောင်းတို့သည် လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုအာဂန္တု လဇ္ဇီရဟန်းတော်တို့အား ကျောင်းနေ အာဝါသိက ရဟန်းတို့သည် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို ပြုကြကုန်၏၊ အာဂန္တု လဇ္ဇီရဟန်းတော်တို့၏ အနီးသို့ ချဉ်းကပ်ကြကာ သိက္ခာဝါကြီးသော အာဂန္တု လဇ္ဇီုရဟန်းကို ရှိခိုး၍ ရိုသေစွာ ထိုင်နေကြကုန်၏၊ သီတင်းငယ် အာဂန္တုရဟန်း၏အနီး၌ မိမိတို့၏ နေရာထိုင်များကို ယူဆောင်၍ ထိုင်နေကြကုန်၏၊ ထိုသို့ ထိုင်နေကြပြီးသော် “အရှင်မြတ်တို့သည် ဤကျောင်းတိုက်၌ နေတော်မူကြမည်လော၊ သို့မဟုတ် ဆက်၍ပင် ခရီးကြွချီတော်မူကြမည်လော”ဟု မေးကြကုန်၏။ အာဂန္တုရဟန်းက “ခရီးဆက်၍ သွားပါမည်”ဟု ပြောကြားလျှင် “ဤကျောင်းအိပ်ရာ နေရာသည် အရှင်တို့နှင့် သင့်လျော်လျောက်ပတ် သပ္ပါယဖြစ်ပါသည်၊

ဆွမ်းလည်း ရလွယ်ပါသည်”- ဤသို့စသည်ဖြင့် ဆက်လက်နေချင်ဖွယ် စကားများကို ပြောကြား၍ သွားဖို့ရန် အခွင့်မပေးကြကုန်၊ အာဂန္တုရဟန်းသည် ဝိနည်းဓိုရ်ရဟန်း ဖြစ်ခဲ့လျှင် ထိုရဟန်း၏အထံ၌ ဝိနည်းကို သင်ကြား သရဇ္ဈာယ်ကြကုန်၏၊ သုတ္တန်ဆောင်ရဟန်း-စသည် ဖြစ်လျှင်လည်း ထိုရဟန်း၏အထံ၌ ထိုရဟန်းဆောင်သည့် ထိုထိုတရားစုကို သင်ကြား သရဇ္ဈာယ်ကြကုန်၏။ ထိုကျောင်းနေ အာဝါသိကရဟန်းတို့သည် အာဂန္တု လဇ္ဇီရဟန်းကောင်းတို့၏ အဆုံးအမ ဩဝါဒ၌ တည်ကြ၍ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါးတို့နှင့်တကွ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ကြကုန်၏။ (=ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ ဖြစ်ကြလေ၏-ဟု ဆိုလိုသည်)။ အာဂန္တု လဇ္ဇီရဟန်းကောင်းတို့သည် “ငါတို့ကား တရက်နှစ်ရက်မျှ နေကြကုန်အံ့ဟု လာခဲ့ကြပါသည်၊ သို့သော် ဤအာဝါသိက ရဟန်းတို့နှင့် အတူတကွ နေထိုင်ရသည်မှာ ချမ်းသာလှသောကြောင့် ဆယ်နှစ် ဆယ့်နှစ်နှစ် ကာလရှည်ကြာ ငါတို့ နေထိုင်ကုန်အံ့”ဟု ဝမ်းမြောက်ဖွယ်စကား ပြောကြားကြကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်လတ်သော် ထိုရဟန်းတို့အဖို့ရာ သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတရားတို့ တိုးတက် ကြီးပွါးခြင်းသာလျှင် ဖြစ်လေ၏)။

As we have said earlier on, the Buddha spent the first 20 Rains Retreats (Vassa) at various places, and taught the noble doctrine that led to the liberation of the multitudes and spent the latter 24 Rains Retreat in Sāvatthī only. After the end of the Rains Retreat, he set out on journeys of three kinds and tamed those worthy of taming. The number of discourses and dialogues are as varied as they are wide so that they cannot be treated fully within the confines of this work.

Just as a drop or two of sea water would suffice to understand that the sea is salty, so also in this book, only a few examples from the discourses can be given that should give the reader a fair idea of the richness of the doctrine. Scholars, who wish to gain further knowledge from the Buddha’s extensive teachings, are advised to read from the translations of the canon, with the help of the commentaries and sub-commentaries. We shall henceforth confine our narrative to the events and discourses that belong to the period extending from around the 44th Rains Retreat onwards which was the period close to his realization of Parinibbāna.

At one time, when the Buddha had completed his 44th Rains Retreat the Buddha of illustrious attributes was staying at the mountain abode, up on Gijjakuṭa Hill, near Rājagaha.

The place name Gijjakuṭa means Vulture Peak and was probably derived from the shape of the peak, or from the fact that it was the roosting place of vultures.

King Ajātasattu and the Vajjians

At that time, King Ajātasattu of Rājagaha was keen on invading Vesālī, the country of the Licchavīs. “I will exterminate them however powerful and mighty they may be, play havoc with them, cause their ruin,” he kept saying, being a haughty monarch, as he was.

The reason for his deep-seated hatred of the Licchavīs could be traced to some unhappy incidents: Rājagaha and Vesālī were two flourishing cities on either side of the river Ganges which flowed east, with Rājagaha on the southern side and Vesālī on the northern side. There was a caravan station known as Paṭṭanagāma, the present-day Patna, which was around that place. With Paṭṭanagāma in the middle, the region extending about half a league came under the domain of King Ajātasattu while the region of the same extent towards the other side of that region came under the domain of the Licchavīs.

There were rich deposits of precious materials on the hillside near Paṭṭanagama. As King Ajātasattu learnt about the treasures and was making plans to go there, the Licchavīs reached there first and took away all the treasures. When King Ajātasattu arrived and learnt that the Licchavīs had taken them, he went back home in great fury.

In the following year too, the Licchavīs were ahead of King Ajātasattu in getting there and enjoyed the find. King Ajātasattu’s anger knew no bounds. He was obsessed with the thought of exterminating, destroying and ruining the mighty Licchavīs. In all his four bodily postures he cursed them aloud. He even went so far as giving orders to his men to plan an expedition.

On second thoughts, however, he restrained his action. “War is disastrous for both sides. There is no clash of arms that does not result in loss of life and property. By taking wise counsel, I may avoid harsh consequences. There is no one in the world greater in wisdom than the Buddha. Just now the Buddha is staying near my city, on a mountain abode at Gijjakuṭa Hill. I shall send a minister to him and seek his advice about my [984] proposed expedition. If my plan is of any benefit to me, he will remain silent; if it is against my own good, he would say: “What good is it for the king to go on such an expedition?”

Reflecting thus, he said to the Brahmin Vassakāra, his chief minister: “Here, Brahmin, go to the Fortunate One. Pay homage at his feet and convey my message. Enquire after his health whether the Fortunate One is free from any affliction and disease, whether he is well and fit and at ease. Say to the Fortunate One: ‘Venerable sir, King Ajātasattu of Magadha, son of Queen Vedehī, pays homage at your feet. He enquires after the Fortunate One’s health, whether the Fortunate One is free from affliction and disease, whether the Fortunate One is well and fit and at ease.’ Then say to him: ‘Venerable sir, the king wishes to make war against the Vajjī princes, the Licchavīs of Vesālī, and is making declarations that he will exterminate the Vajjī princes, however powerful and mighty they might be, and that he will play havoc with them and cause their ruin.’ And then carefully note what the Fortunate One says and report it back to me. The Fortunate One never speaks falsely.”

“Very well, your majesty,” said the Brahmin Vassakāra and he went to the Gijjakuṭa Hill amidst a splendid formation of carriages. Once there, he descended from the carriage, and approached the Buddha, and after exchanging greetings and concluding courteous words of felicitation, sat at a suitable distance. Then he said to the Buddha: “Revered Gotama, King Ajātasattu of Magadha, son of Queen Vedehī, pays homage at your feet. He enquires after your health, whether you are free from affliction and disease, whether you are well and fit, and whether you are well and at ease. Revered Gotama, King Ajātasattu wishes to make war against the Vajjī princes, the Licchavīs of Vesalī, and is making declarations that he will exterminate the Vajjī princes, play havoc with them, and cause their ruin.”

At that time, Ven. Ānanda was at the back of the Buddha, fanning him.

In this connection it may be pointed out that the Buddhas, by virtue of their infinite merit, do not feel too cold nor too hot. Ānanda’s fanning the Buddha was merely an act of veneration.

Seven Factors of Growth and Non-Decline for Kings

The First Factor of Growth and Non-Decline

When the Buddha had heard the Brahmin’s words he did not say anything to him but entered into a dialogue with Ven. Ānanda, saying: “Ānanda, do the Vajjian princes hold meetings frequently? Do they have meetings many times? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes hold meetings frequently, and that they have meetings many times.” – “Ānanda, so long as the Vajjī princes assemble frequently and have many meetings, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

“Frequent meetings,” means three or more meetings every day. “They have meetings many times,” means never skipping a day without a meeting.

The advantages of frequent meetings is that fresh information is always forthcoming from the eight directions. If up-to-date information is not forthcoming, unrest at remote places and border areas might go unnoticed at the capital; so also breach of law and order in the country might not be duly reported. If no prompt action is taken against lawless elements this will be taken as laxity on the part of those in authority and the law and order situation will deteriorate. This is a sure way of decline for rulers.

If, on the other hand, frequent meetings are held, up-to-date information from all over the country can reach the capital and prompt action can be taken whenever necessary. The bad people will then know that they do not stand any chance against this sort of efficient administration and will disperse. This is a sure way of prosperity for rulers. [985]

The Second Factor of Growth and Non-Decline

“Ānanda, do the Vajjian princes assemble in harmony and do they disperse in harmony? Do they act in harmony in discharging their duties in the affairs of the Vajjian country? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes assemble in harmony and disperse in harmony, and that they act in harmony in discharging their duties in the affairs of the Vajjian country.” – “Ānanda, so long as the Vajjian princes assemble and disperse in harmony and act in harmony in discharging their duties in the affairs of the Vajjian country, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

“To assemble in harmony,” means never appearing late at the appointed hour of meeting on any excuse. When the time for the meeting is announced by gong or by bell, all turn up in time, leaving aside whatever activities they may be engaged in. If one happens to be taking his meal, he must leave the table at once in the middle of his meal; if one happens to be dressing himself, he must attend the meeting even though not fully dressed yet.

“To disperse in harmony,” means leaving the meeting chamber all at the same time after the meeting has concluded. If some have left the meeting chamber and others were to remain, the ones who have gone might harbour suspicion against those who remain, with the uneasy thought that they stay behind to make important decisions behind their back. This sort of suspicious speculation is poisonous for the ruler’s mind.

In another sense: “To disperse in harmony,” means to be keen to undertake what is to be undertaken, as the follow up action consequent to the deliberations and decisions at the meeting. For example, if a rebellion needs to be quelled and someone is to take charge, everyone is eager to shoulder the responsibility.

“Harmony in discharging duties,” means rendering every possible assistance to one another. For example, if one of the members is found to be falling short of his duty, the others would send their sons or brothers to render help. Where a visitor needs to be entertained, the responsibility is not shirked but all join in the task. In meeting their individual social obligations too, whether for happy occasions or sad occasions, all the members act as one whole family.

The Third Factor of Growth and Non-Decline

“Ānanda, do Vajjian princes abstain from enacting ordinances that have not been enacted previously, and do they abstain from revoking what has been enacted previously, and do they follow the time-honoured Vajjian traditions and practices? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes abstain from enacting ordinances that have not been enacted previously, and that they follow the time-honoured Vajjian traditions and practices.” – “Ānanda, so long as the Vajjian princes abstain from enacting ordinances that have not been enacted previously, and abstain from revoking what has been enacted previously, and follow the time-honoured Vajjian traditions and practices, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

“Enacting ordinances,” means imposing taxes and fines. Not imposing fresh taxes and fines that were not done before, and not revoking traditional taxes and fines is an important principle for rulers. Whenever fresh taxes and fines are enacted the people naturally resent it. They may even feel that they are fleeced and in that case they may leave the country in disgust and turn to robbery and crime in remote places, or some of the discontented may join gangs of bandits, cause strife in out of the way areas.

Revoking traditional taxes and fines will result in loss of revenue. This will render the [986] rulers unable to meet state expenditures. The armed forces and civil servants will have reductions in their remuneration. This will lower their efficiency and the standards of their services will fall, affecting the might of the army.

“Following Vajjian traditions and practices,” means acting in accordance with the traditional code of justice. For instance, execution of accused persons without trial is a flagrant disregard of tradition and practice.

If the time-honoured Vajjian traditions and practices are disregarded and people are executed without trial, relatives of the victims of injustice will bear grudges against the rulers. They may go to remote places and resort to crime themselves or may join gangs of bandits and roam the country. These are causes of decline for rulers.

In a country where the ordinances enacted are the same ones that have been traditionally enacted, the people will accept them without murmur. They will feel happy about their obligations and go about their normal activities such as agriculture and trading.

Where rulers do not revoke traditional taxes and fines their revenues in kind and in money are flowing in every day. The armed forces and civil servants enjoy their usual remuneration as they are properly provided for and made happy. Their services remain as trustworthy and dependable as in the olden days.

In the Vajjian system of justice, there were stages of careful scrutiny in the administration of criminal justice. When a man was brought before the authorities and was accused of theft, he was not put into custody but was properly examined. If there was no proof of theft, he was allowed to go. If someone was suspected of a crime, he was handed to the officials of the justice department where he was given a proper hearing, and if found not guilty, he was released. If the judges suspected him of the crime, he was referred to a panel of learned persons who were well versed in social ethics. If the panel of learned persons found him not guilty he was released. If they considered him not free of fault, he was then referred to a review board of eight jurors who belonged to the eight categories of families with an honourable tradition and who were free from the four kinds of improper official conduct. If the review board found him not guilty, he was released, but if he was not free from blame, he was committed to the king through the commander-in chief and the heir-apparent. If the king found him not guilty, he was released. If he was not free from blame, the traditional criminal code was read in his presence. The code contained specific descriptions of acts of crimes with specific punishments attached to them. The king ascertained the nature of the crime the man had committed that answered the description in the list of crimes in the code, and the prescribed punishment was meted out to him.

The observance of the Vajjian tradition described above was very reassuring to the people. When one of their kith and kin was punished for a crime the people did not blame the Vajjian princes. They knew the king had dispensed justice and that the fault lay with the perpetrator only. Being satisfied that they had full protection of the law, they went about their normal business honestly. This adherence to the time-honoured system of justice is thus a factor of progress for rulers.

The Fourth Factor of Growth and Non-Decline

“Ānanda, do Vajjian princes treat their elders with courteous regard, deference, esteem and veneration, and do they consider that the advice of elderly people is worth listening to? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes do treat their elders with regard, deference, esteem and veneration, and that they consider the advice of elderly people is worth listening to.” – “Ānanda, so long as the Vajjian princes treat their elders with regard, deference, esteem, and veneration, and consider that the advice of elderly people is worth listening to, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

The terms: “Regard, deference, esteem and veneration,” all denote a deep sense of respect, indebtedness, genuine affection and humility. “To listen to their advice,” means to seek their counsel twice or thrice every day.

If young princes do not have a sense of respect for their elders and do not go to them for advice, they will be ignored by the elders, and lacking proper guidance, they will tend to [987] indulge themselves in sensual pleasures and forget their princely duties, thus leading to their ruin.

Where princes hold their elders in esteem, the latter will advise them on state craft, pointing out the traditional practices. In military strategy, they have practical experience so that in a given situation they can give sound guidance, such as how to advance, and how to retreat. Drawing on the rich experience and mature wisdom of their elders, the princes can thus carry on their proud tradition, perpetuating their national glory.

The Fifth Factor of Growth and Non-Decline

“Ānanda, do the Vajjian princes refrain from carrying away by force women and girls, and keeping them? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes do not carry away by force women and girls, and keep them.” – “Ānanda, so long as the Vajjian princes refrain from carrying away by force women and girls, and keeping them, they are bound to prosper, there is no reason for their decline.”

Herein, where the rulers forcibly take any woman or girl without consent, the people will be very angry. “They have taken away a mother from our house!” “They have taken away our girl whom we have nurtured with such great devotion!” “They have kept them at the palace!” People will complain. They will leave the country, go to the remote regions and become criminals themselves, or they may join gangs of bandits and roam the country. This is a cause of decline for rulers.

Where the rulers do not forcibly take away women and girls and keep them, the people are free from molestation and anxiety and they go about their usual business. They contribute to the wealth of the rulers. So, restraint of rulers is a factor for their progress.

The Sixth Factor of Growth and Non-Decline

“Ānanda, do the Vajjian princes hold in respect, reverence, honour and veneration their traditional shrines within and without the city? Do they see to it that appropriate offerings and oblations are made at those shrines as of yore, without remiss? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes hold in respect, reverence, honour, and veneration their traditional shrines within and without the city. They see to it that appropriate offerings and oblations are made at those shrines as of yore, without remiss.” – “Ānanda, so long as the Vajjian princes hold in respect, reverence, honour, and veneration their traditional shrines within and without the city, and see to it that appropriate offerings and oblations are made at those shrines as of yore, without remiss, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

Where the rulers do not venerate the traditional shrines whether inside or outside of the city and are remiss in making the customary offerings and oblations that are due to them, the guardian spirits do not afford them protection. Although the guardian spirits are not able to cause fresh misfortune to the people, they can aggravate the existing misfortune such as a worsening in coughs and headaches. In times of war, they do not join forces against the enemy. Thus the rulers stand to meet with decline.

Where rulers do not neglect the customary offerings and oblations that are due to guardian spirits at the traditional shrines, the latter give them protection. Although the guardian spirits are not able to bring fresh fortunes to the people, they can attenuate the existing misfortune such as causing immediate relief in coughs and headaches. In times of war, they join forces with the local combatants. They may cause delusion in the enemy, thinking that the local army is twice or thrice its actual numbers; or they may show up terrifying sights before the enemy. Keeping the traditional guardian spirits in a good mood through customary offerings and oblations is therefore a factor of prosperity for rulers. [988]

The Seventh Factor of Growth and Non-Decline

“Ānanda, do the Vajjian princes see to it that Arahats are given suitable protection and security so that those Arahats who have not yet visited the Vajjian country may go, and so that those Arahats who have already arrived may live in the Vajjian country in a genial atmosphere? What have you heard?” – “Venerable sir, I have heard that the Vajjian princes make careful provisions for the protection of and security for Arahats so that those Arahats who have not yet visited the Vajjian country may go, and so that those Arahats who have already arrived may live in the Vajjian country in a genial atmosphere.” – “Ānanda, so long as the Vajjian princes see to it that Arahats are given suitable protection and security so that those Arahats who have not yet visited the Vajjian country may go, and so that those Arahats, who have already arrived may live in the Vajjian country in a genial atmosphere, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

In this matter: “Protection,” means necessary measures to ensure safety and “security,” means safeguarding the peaceful and friendly atmosphere. For noble persons, their protection and security need not be provided using a powerful armed guard. What is needed is to make sure that annoyance is not caused to these noble ones by such improper ways as felling of trees near their monastery, hunting or fishing in the vicinity. Careful provisions for the protection and security are intended to guarantee a genial atmosphere for Arahats. They reflect the friendly attitude of the Vajjian princes towards the noble ones.

Where the rulers of a country do not have a friendly attitude towards Arahats who have not yet visited their country, it is due to their lack of faith in the Three Treasures. In that case when monastics visit their country they would not welcome them, would not go to them and pay homage, would not converse with them cordially, would not ask questions concerning the doctrine, would not listen to their discourse, would not make offerings to them, would not hear the joyous remarks of the recipient monastics, and would not arrange for their stay. They earn the reputation that such and such a ruler has no faith in the Three Treasures as when monastics visited their country, they would not welcome them … would not arrange for their stay. Due to this ill-repute, monastics do not travel near the city gate of such a ruler, and if they cannot avoid using the road that passes by the city of that ruler, they would not enter the city. And thus there is no arrival of Arahats, who have not yet visited that city.

If those monastics, who have already visited that city, do not find a genial atmosphere, the monastics will feel that they have visited a wrong place. “Who would live in such an unfriendly city where the rulers are so disrespectful?” they would say, and leave the place. Where a place is shunned by monastics due to non-arrival of monastics and departure of monastics who have already visited there, the place becomes devoid of monastics. Where monastics do not stay guardian spirits do not stay either.

Where guardian spirits do not stay demons have the run of the place. Where the demons thrive strange diseases that are not known previously are caused by them. Opportunity for earning merit on account of seeing virtuous persons, seeking answers to doctrinal points, etc., is lost. This state of affairs is a cause of decline for rulers.

The happy consequences of caring for the virtuous may be understood on the basis of the above unhappy consequences arising out of a lack of such care.

Then the Buddha said to the Brahmin Vassakāra, chief minister of Magadha: “Brahmin, on one occasion I taught the Vajjian princes these seven principles of progress while I was staying at the Sārandada shrine in Vesālī. Brahmin, so long as these seven factors of growth and non-decline remain with the Vajjian princes, and so long as the Vajjian princes carefully abide by these seven principles, they are bound to prosper; there is no reason for their decline.”

Then the Brahmin Vassakāra replied to the Buddha: “Revered Gotama, careful abidance to just one of those factors of growth would ensure the prosperity of the Vajjian princes, allowing no cause whatsoever for their decline. How much more so, if they carefully abide [989] by all the seven factors! Revered Gotama, it is not likely that King Ajātasattu will conquer the Vajjian country simply by making war upon it unless he can successfully seduce the Vajji princes or sow seeds of dissension among them. O revered Gotama, we shall go now. We have many affairs to attend to.” – “Brahmin, you know the time to go.” Then the Brahmin Vassakāra, being greatly pleased with the Buddha’s words, expressed his delight, rose from his seat and departed.

The Sārandada shrine was a pre-Buddhist shrine set up to propitiate a Yakkha of that name. With the advent of the Buddha, a monastery was built on the site, hence the monastery was known as Sārandada shrine.

The Brahmin’s suggestion of seduction was meant to resort to acts of friendliness towards the enemy with lavish presents and messages of goodwill and amity. When the enemy was led into thinking that Ajātasattu was a real friend and remained unprepared for war, then only the chief minister would advise the king to attack.

His second idea of sowing seeds of dissension also was another strategy to weaken the enemy. Both of these ideas flowed out of the Buddha’s seven factors of growth. It might be asked: “Did the Fortunate One know that the Brahmin Vassakāra would benefit from the discourse?”

The answer is, “Yes.” – “Then why did the Fortunate One make the discourse?” He made the discourse out of compassion for the Vajjian princes.

To elaborate: The Buddha knew with his supreme wisdom that if he did not give the discourse to the Brahmin, King Ajātasattu would invade the Licchavī country, capture the Licchavī princes and destroy them in two or three days time. By giving the discourse, King Ajātasattu would first use the strategy of sowing dissension among the Licchavī princes and move to destroy them only after three years.

Three more years of survival would provide the Licchavīs opportunities for more meritorious deeds that would establish them in good stead. Hence the discourse was given out of great compassion by the Buddha.

The Fall of Vesālī

When Brahmin Vassakāra returned from the Buddha and got back to the palace King Ajātasattu asked him: “Brahmin, what did the Fortunate One say?” – “Your majesty, according to Buddha Gotama, the Vajjians cannot be captured unless through deceit or through causing disunity amongst them.” – “If we employ deceit, we shall have to suffer losses in our armed forces. We had better try to cause disunity amongst them. But Brahmin, how should we go about it?”

“In that case, hold a meeting at the palace and announce your intention to make war with the Vajjians. Then I shall pretend to disapprove of the idea and leave the council chamber. At that, you should feign anger with me and blame me openly. Thereafter, I shall send gifts to the Vajjians in open daylight which you should promptly find out and confiscate. Then branding me as a traitor, you should, instead of inflicting physical punishment, appear to choose to disgrace me, shave my head and expel me from the city. Then I shall speak out defiant words to the effect that: ‘I know the defence system of your city; I will lead the Vajjians to destroy the city walls and ransack the city.’ At those impertinent words from me you should show great anger and order my immediate departure.” King Ajātasattu carried out Vassakāra’s scheme in detail. [990]

The Licchavī princes learnt that Vassakāra had left Rājagaha. But they had fear of him as he was known as a crooked person. “Let him not cross the Ganges to our shore,” they protested strongly. However, some of the Licchavīs said: “Vassakāra is in his plight because he spoke in our defence.” So the Licchavīs allowed the Brahmin to cross the Ganges.

Brahmin Vassakāra came to the Licchavī princes and on being asked the reason for his banishment he told them what had taken place at the Rājagaha court. The Licchavīs were sympathetic with Vassakāra. They thought he was treated too severely for such a small offence. “What was your official status at the Rājagaha court?” They asked of Vassakāra. “I was the Minister of Justice.”

“Then you can have that post at our court,” the Licchavīs told him. Vassakāra proved himself a very competent judge. The Licchavīs then learned the princely arts from him.

When Brahmin Vassakāra had established himself as the royal teacher, he started to put his scheme into effect. He would call up a Licchavī Prince in private and ask some trifling thing such as: “Do youths under your royal highness do cultivating?” – “Yes, they do,” would be the natural answer. “Do they yoke a pair of oxen?” – “Yes, they do.”

The dialogue did not go further. The two parted. But when one of the Licchavīs who saw the private discussion asked the Licchavī who had conversed with Vassakāra about the subject of their discussion, and was told the truth, the inquirer naturally could not believe it. “There must be something that he is keeping to himself,” he thought. A wedge had been thus placed between the two princes.

On another day, Brahmin Vassakāra took another Licchavī Prince into private and asked: “Your Royal Highness what did you have for breakfast today?” And that was all. When some other Licchavī princes asked about the meeting and was told the truth it struck them as unbelievable. Another wedge had been laid at another place.

On another occasion, Brahmin Vassakāra asked another Licchavī Prince in private: “Your Royal Highness is said to be in straitened circumstances, is that true?” – “Who told you so?” asked the prince. “Prince so and so told me.” And so ill-will between two innocent Licchavī princes was created.

Yet on another occasion, Brahmin Vassakāra said to another Licchavī Prince in private: “Your Royal Highness is called a coward by someone.” – “Who dares call me a coward?” asked the prince. “Prince so and so did.” Thus enmity arose between two innocent Licchavī princes.

After three years of insidious scheming, Brahmin Vassakāra brought the Licchavī princes to such a state that no two princes had faith in the other. Then to test the effectiveness of his scheme, he had a public proclamation made by the beat of the gong, for an assembly of the Licchavī princes. Each bearing a grudge against another, none of the princes was prepared to work together in unison as before. “Let the well-to-do princes attend; we are the wretched ones,” some would say, or “Let brave men go; we are but cowards.” And on these diverse grounds of disunity, the assembly did not take place.

Brahmin Vassakāra then sent a secret message to King Ajātasattu that it was the time to attack Vesālī. Ajātasattu gave the war cry by the beat of the gong and marched out of Rājagaha. [991]

The ruling princes of Vesālī heard the news. “We will not let them cross the Ganges!” they declared and an assembly was called, but nursing old grudges, no one attended. “Let the brave ones go,” etc., they would say in derision.

When Ajātasattu’s forces had crossed the Gangā, the ruling princes of Vesālī declared: “We will not let them enter our city. We will close our city gates and stand firm. Come! Let’s set our defences now!” They shouted and tried to convene an assembly. Yet there was no response.

Ajātasattu’s army met no resistance whatsoever from Vesālī whose city gates remained open. They massacred all the Licchavī princes and returned to Rājagaha as conquerors.

The events leading to the fall of Vesālī and its utter destruction took place during the three years, beginning with the year of the passing away of the Buddha and two years after that. The story is reproduced here as described in the commentary in this connection. May the reader, the virtuous follower of the Buddha, visualize in his imagination the scene of Brahmin Vassakāra learning from the Buddha the seven factors of growth and non-decline for rulers at the mountain abode of the Buddha atop mount Gijjhakūṭa, and his departure in all satisfaction from there.

Seven Factors of Non-Decline for the Monastics

The First Set of Seven Factors of Non-Decline

Even when the Buddha was giving a discourse on the seven factors of growth for rulers to Brahmin Vassakāra, he had in mind making a similar discourse for the guidance of monastics, in the interest of the prolongation of his teaching, which will be conducive to release from the round of existences, and realization of Nibbāna and hence are more beneficial than the seven factors of growth for rulers which are merely mundane principles.

Accordingly, soon after the Brahmin Vassakāra had left, the Buddha said to Ven. Ānanda: “Go, Ānanda, and let all the monastics living around Rājagaha gather in the Assembly Hall.”

“Very well, venerable sir,” said Ven. Ānanda and arranged for a full gathering of monastics. He sent monastics endowed with special powers to inform those monastics who dwelled at some distance from Rājagaha, and went personally to those monastics who were living near by. When the monastics had gathered in the Assembly Hall, Ven. Ānanda approached the Buddha, made obeisance to him, and standing at a suitable distance, said to him: “Venerable sir, the community of monastics is assembled. It is time for the Fortunate One to go, as and when he wishes.”

Then the Buddha went to the Assembly Hall and, taking the seat prepared for him, addressed the monastics thus: “Monastics, I shall expound to you the seven factors of non-decline. Listen and pay attention to what I am going to say in detail.” – “Very well, venerable sir,” the monastics responded, and the Buddha gave this discourse:

1. Monastics, so long as the monastics hold frequent meetings and have many meetings, they are bound to make progress spiritually; there is no reason for their decline.

2. Monastics, so long as the monastics assemble and disperse in harmony, and attend to the affairs of the Saṅgha in harmony, they are bound to make progress spiritually; there is no reason for their decline.

3. Monastics, so long as the monastics do not prescribe rules that had not been prescribed by the Buddha, and observe well the training rules (Vinaya) prescribed by the Buddha, they are bound to make progress spiritually; there is no reason for their decline.

4. Monastics, so long as the monastics show respect, deference, esteem, and [992] veneration towards the elders, who are of long standing and are senior in the monastic life, who have acquired the position of leadership among the Saṅgha, and consider that the advice of those elders is worth listening to, they are bound to make progress spiritually; there is no reason for their decline.

5. Monastics, so long as the monastics do not yield to the power, to the influence of craving (taṇhā), which arises in them and which leads to rebirth, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

6. Monastics, so long as the monastics are willing to go into seclusion in remote forest dwellings, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

7. Monastics, so long as the monastics remain established in mindfulness themselves so that those co-practitioners of the monastic practice who cherish morality and who have not yet come might come, and those of similar nature who have already come might live in peace and comfort, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

Monastics, so long as these seven factors of non-decline remain with the monastics, and so long as the monastics live by them, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.”

The above seven factors are called the first set of seven factors of non-decline of monastics.

1. Of these seven the first factor of assembling often is essentially the same as the first principle of progress taught the Vajjians. Unless monastics meet together often they cannot get to know what is going on at various monasteries. For instance, a certain monastic boundary hall (sīma) in a certain monastery may be flawed for having mixed boundaries so that valid Saṅgha functions cannot be held in them, or that certain monastics at a certain monastery are practising medicine, or acting as messengers for lay persons, or taxing the patience of their lay supporters by too many requests; or are pursuing gain with gain, etc. When the laxity of monastic conduct is not taken note of by the Saṅgha, evil monastics may take undue advantage of it, and multiply their numbers with adverse consequences for the teaching.

By the Saṅgha frequently meeting in assembly and promptly, a faulty monastic boundary hall (sīma) can be put right by Saṅgha acts so that it can function according to the Vinaya. When evil monastics have formed a community of their own, noble monastics who have attained paths and fruitions can be despatched to teach them the ways and practices of the noble ones (ariya-vaṁsa-dhamma); evil monastics can be chastised by sending monastics adept at the Discipline. In such cases, evil monastics will know that the Saṅgha is vigilant and that they cannot thrive. Thus the progress for the monastics in the threefold training is assured.

2. “Monastics assembling in harmony,” means promptly responding to a call for the Saṅgha congregation to carry out any Saṅgha business such as clearing the relic shrine (stūpa) precincts or doing repair work to the shrines, or making vows or imparting instructions under the Discipline. On no account should the signal for the gathering of the monastics be treated lightly. All personal engagements, such as stitching robes, or baking an alms bowl, or repairing the monastery, should be dropped for the moment to attend the assembly. This attitude of always giving priority to the business of the Saṅgha assembly assures harmony in monastic assemblies.

“Dispersing in harmony,” means to rise from the meeting all at once and to break up without exception. If some monastics were to stay on, those who have left the Assembly Hall might harbour suspicions against those staying behind. They might think: “Those monastics have real business to discuss between themselves only,” and misunderstandings may [993] arise.

“Dispersing in harmony,” may also mean rising up together eagerly to take responsibility to carry out the resolutions made at the assembly such as participation in Saṅgha acts concerning monastic boundary halls (sīma) or volunteering for chastising an errant monastic.

“Attending to the affairs of the Saṅgha in harmony,” means a readiness, on the part of every monastic, to live as a community, never being selfish. For instance, if a guest monastic arrives, he should be given a warm welcome instead of being directed to another monastery, or making undue inquiries about his identity. This is particularly important in respect of a sick monastic needing shelter and attention. Finding monastic requisites, such as alms bowl, robes, medicine for the needy is also an act of harmonious discharge of a monastic’s obligations. Where there is a dearth of learned monastics at a certain place and there is the danger of the Pāḷi text or the correct meaning thereof going to extinction, the monastics of that place should find a competent monastic to teach the text and interpret the meaning thereof, and he should be looked after properly, by way of the four monastic requisites.

3. In the third factor of non-decline, prescribing a monastic undertaking which is not in accordance with the doctrine amounts to prescribing something that had not been prescribed by the Buddha. An example of such an undertaking: There is a certain provision in the Discipline called a Sitting-Blanket (Nisīdana-santhata) rule or an Old Blanket (Purāṇa-santhata) rule in the Pārājika Pāḷi (PTS 3.232). When the Buddha was staying in Sāvatthī at the Jetavana monastery, he said to the monastics: “Monastics, I wish to remain in seclusion for three months. No monastic shall come to me except the one who brings my meals.” The monastics then made an undertaking among themselves that any monastic who went to the Buddha, other than the one bringing food for him, should be liable to a confession (pācittiya) offence, and breach of this offence should be conveyed to the Saṅgha. Now this is overdoing the Buddha’s orders. These monastics had no right to classify a breach of the Buddha’s words on that particular occasion as one of a confession (pācittiya) offence, nor any right to declare by their own undertaking the breach a cause for confession. Such an undertaking is against the Dhamma-Vinaya, and amounts to prescribing something which the Buddha had not prescribed.

Disregarding what the Buddha prescribed is best illustrated by the case of the Vajjiputtaka monastics of Vesālī when they tried to introduce ten unlawful rules of their liking, in flagrant disobedience to the Buddha’s Vinaya rules. That event took place on the hundredth year of the Buddha’s passing away see the Council of the Seven Hundred (Satta-satikakkhandhaka, Vin Kandh 22).

During the time of the Buddha, there were monastics Assaji and Punabbasuka who intentionally infringed minor rules of the discipline. However trifling the offence might be, non-observance of what the Buddha prescribed is still a non-observance.

In the story of an Old Blanket (Purāṇa-santhata), the Arahat Upasena, the brother of Ven. Sāriputta, refrained from making a novel undertaking a monastic rule of conduct. This is a case of not prescribing rules that had not been prescribed by the Buddha.

Ven. Yasa, who headed the Second Council, taught the Dhamma-Vinaya to the monastics. This is an instance of not disregarding the training rules prescribed by the Buddha.

On the eve of the First Council, a lively discussion took place among the Saṅgha whether minor offences should be dropped from the code of Vinaya because the Buddha, when his passing away was near, gave this option to the Saṅgha after he was gone. Ven. Kassapa, as head of the First Council, made a formal proposal at the Saṅgha congregation to uphold all minor offences as prescribed by the Buddha. This is a case of observing well the training rules prescribed by the Buddha.

4. With reference to this factor of non-decline, elders would give spiritual guidance only to those monastics who are courteous and reverential [994] towards them and who approach them twice or thrice every day. To those who willingly seek guidance by showing their admiration, the elders would impart practical wisdom handed down from generations of teachers and essential points in the doctrine that are fit to be taught only to sincere and devoted pupils. If the monastics do not show due respect and regard to the elders, they will be deprived of the five benefits such as morality, and the seven properties of the noble ones (ariya), and so stand to have a great loss and decline.

Those monastics who are courteous and reverential towards the elders and approach them twice or thrice every day, gain knowledge from them in many ways. They get practical instructions in insight meditation, such as: “You should go forward thus, being mindful and with clear comprehension, you should go backward thus; you should look straight ahead thus; you should look sideways thus; you should bend the arm thus; you should stretch out the folded arm thus; you should carry the double robe and alms bowl thus, etc.”

The elders would impart to them practical wisdom, which was handed down from generations of teachers, and the essential points in the doctrine, which were worthy to only sincere and devoted pupils. They would teach them the thirteen ascetic practices and warn them against the pitfalls in doctrinal controversy by explaining to them the moot points contained in the ten Points of Controversy (Kathā-vatthu). Thus, being established as good pupils of worthy teachers, these monastics will gain the five benefits such as morality, fulfilling the task of Awakening, the fruit of becoming a monastic.

5. As regards the fifth factor of non-decline, a monastic who goes about from village to village, town to town, always at the heels of their supporters for the sake of acquiring the four monastic requisites, is one who yields to the power of craving. One who yields to craving is on the decline in the benefits of monastic practice such as morality. One who does not yield to craving progresses spiritually, beginning with morality.

6. As regards the sixth factor of non-decline, a remote forest dwelling is a place away from human settlements, but not necessarily in a forest. One must be willing to dwell in seclusion in such a place. In a monastery close to a town or village, when a monastic rises from absorption (jhāna), he hears human voices, male, female or children’s voices which spoil his concentration.

At a forest abode, one wakes up in the morning to the sounds of animals and birds, which makes for peace and contentment and creates a delightful satisfaction (pīti) and by wisely reflecting on that delightful satisfaction, one can attain the Arahat fruition. Thus the Buddha speaks in praise of a monastic sleeping at a remote forest dwelling even more than a monastic in meditation absorption living near a town or a village. This is because he sees the potential to become an Arahat in the forest-dwelling monastic. That is why he says that as long as monastics are willing to dwell in seclusion in a forest abode, they are bound to progress spiritually and that there is no reason for their decline.

7. Regarding the seventh factor of non-decline, resident monastics who do not welcome co-practitioners of the monastic practice who cherish morality, are those who lack faith in the Three Treasures. This type of monastic would not greet guest monastics on arrival, would not offer a seat, nor would fan them to cool them and would not do any act normally expected of a host monastic. A monastery, where such monastics live, earns the reputation it deserves, that such and such a monastery is a place where monastics lacking in faith in the Three Treasures live, that it is unfriendly to guest monastics, and inhospitable. That reputation keeps away guest monastics from entering that monastery even though they may happen to be passing by it. Therefore, virtuous monastics who have not been there, will never go there. Those virtuous monastics, who have not been there, not knowing the inhospitable nature of the monastery, will soon find out that the place is not the right [995] one for them to stay long, and will go away in disgust. In this way that monastery will become a place where other virtuous monastics do not care to settle down. The result is that the resident monastics of that monastery will lack any opportunity of seeing virtuous ones who can share with them the doctrine which could dispel doubts in them, teach them the training precepts, and preach to them the excellent doctrine. These resident monastics will then hear no new discourse, nor will they try to retain through constant recitation whatever they have learnt. Thus the benefits of the monastic life such as morality will dwindle day by day.

Resident monastics, who wish to see guest monastics arrive at their monastery, are those that have faith in the Three Treasures, so they would cordially greet those virtuous monastics who visit them, would offer lodging, and ask them to join them on the alms round. They get an opportunity to learn the doctrine from the guest monastics and have their doubts dispelled. They can hear discourses on the excellent doctrine. The monastery resided in by this type of monastic earns a good reputation as a place where monastics with faith in the Three Treasures live, as a hospitable place that honours virtuous guest monastics. That reputation attracts virtuous monastics to it. When they arrive, the resident monastics do whatever acts of hospitality are due. They would pay respects to the visiting monastics who are senior to them, or would sit on their own seats around the visiting monastics who are junior to them, and then ask whether the visitor plans to stay or to move on to another place. If the visitor says he intends moving on, the resident monastics would invite him to stay on, pointing out that the place is a suitable one for them and that alms gathering would also be no problem for him. If the visitor agrees to stay on, then the resident monastics get the privilege of learning the Discipline, if the visitor is proficient in the Vinaya; or learning the Doctrine (Suttanta), if the visitor is proficient in the discourses. Abiding by the instructions given by the virtuous visitors, the resident monastics become Arahats with the four discriminative knowledges (paṭisambhidā-ñāṇa). As for the virtuous guest monastics, they say gladly: “When we first came here, we thought of staying only a few days but since the resident monastics make our stay pleasant, we shall stay here for ten or twelve years.” Thus the benefits of the monastic life such as morality increase.

The Second Set of Seven Factors of Non-Decline

Further, the Buddha said to the monastics: “Monastics, I shall expound to you another set of seven factors of non-decline. Listen and pay good attention. I shall explain in detail.” – “Very well, venerable sir,” the monastics responded. And the Buddha said this:

1. Monastics, so long as the monastics do not delight in and concern themselves with mundane activities or transactions they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

2. Monastics, so long as the monastics do not delight in and seek enjoyment in idle talk they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

3. Monastics, so long as the monastics do not delight in and seek enjoyment in slothfulness, and are not fond of sleeping, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

4. Monastics, so long as the monastics do not seek enjoyment in the company of associates, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

5. Monastics, so long as the monastics do not have any evil desire to make pretentious claims to attainment or to virtue, and do not yield to such evil desire, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

6. Monastics, so long as the monastics do not associate with evil friends or evil [996] companions, and are not favourably disposed towards evil companionship, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

7. Monastics, so long as the monastics after comprehending the truth in a small way do not stop halfway, before attaining Awakening, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

Monastics, so long as these seven factors of non-decline remain with the monastics, and so long as the monastics live by them, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.”

1. Of those seven factors, the first factor: “Mundane activities,” means assigning a robe for use, stitching robes, reinforcing the layers of a robe, making a needle-container, stitching a sling for the alms bowl, stitching the girdle, stitching a water-strainer, making a circular stand for the alms bowl, making a potsherd for scraping the feet, or making a broom, etc.

Some monastics devote all their time to these matters. This, pointed out as the first factor, is not proper. A monastic should apportion his time for such matters, but he should have time for learning, studying, cleaning the relic shrine (stūpa) precinct, etc., as well as to allow some time for meditation. A monastic who uses his time judiciously is not one who enjoys worldly affairs.

2. “Idle talk,” means speaking fondly about women or about men, and any other flippant speech that is not conducive to the paths and fruitions. A monastic, who indulges in such petty talk all the time, is one who seeks enjoyment in idle talk. A monastic, who discourses on the doctrine by day and by night, who answers doctrinal questions, is called: “A reticent monastic, one who is disciplined in speech.”

The Buddha has said: Sannipatitānaṁ vo bhikkhave dvayaṁ karaṇīyaṁ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhī-bhāvo, “for you, monastics, there are only two things to do when you meet one another: talk about the doctrine, or remain silent in deep contemplation.”

3. A monastic, who is given to sloth and torpor even while going, sitting or lying down, is one who seeks enjoyment in slothfulness and is fond of sleeping. A monastic, who might have a cat-nap due to earnest effort at monastic practice that tires his body, is not one who is slothful or is fond of sleeping.

4. A monastic, who feels uneasy in being alone but is fond of company of one or more to talk to, is one who seeks enjoyment in company. A monastic, who delights in being alone in all the four bodily postures and who is perfectly at ease while alone, is not one who is fond of company.

5. A monastic, lacking morality, may claim morality; such a monastic is called one who has an evil desire. A monastic, who does not have pretention to morality, is not one who has an evil desire.

6. A friend is one whom one loves; a companion is one who lives, goes or eats together with oneself.

7. A monastic who does not rest contented with purity of morality, or attainment of insight knowledge, or attainment of absorption (jhāna), or attainment of Stream-entry, or attainment of Once-returning, or attainment of Non-returner, but relentlessly strives to become an Arahat is one who is bound to progress spiritually; there is no reason for his decline.

The Third Set of Seven Factors of Non-Decline

Further, the Buddha said to the monastics: “Monastics, I shall expound to you another set of [997] seven factors of non-decline. Listen and pay good attention. I shall explain it in detail.” – “Very well Sir,” the monastics responded and the Buddha said this:

1. Monastics, so long as the monastics are instilled with confidence or faith grounded on conviction, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

2. Monastics, so long as the monastics have a conscience about wrong doing (hiri) they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

3. Monastics, so long as the monastics have concern about wrong doing (ottappa), they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

4. Monastics, so long as the monastics have vast learning, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

5. Monastics, so long as the monastics are diligent, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

6. Monastics, so long as the monastics are established in mindfulness, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

7. Monastics, so long as the monastics are endowed with insight wisdom (vipassanā-paññā), they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.

Monastics, so long as these seven factors of non-decline remain with the monastics, and so long as the monastics live by them, they are bound to progress spiritually; there is no reason for their decline.”

1. Of these seven factors, the first factor of non-decline is conviction or faith (saddhā). It is of 4 kinds:

1. Faith in the not yet attained (agamanīya-saddhā) refers to the strength of conviction that arises in a Bodhisatta due to the noble striving after perfection in ten ways (pārami), charity (cāga) and good conduct (cariyā), without external prompting, which puts unshakable faith in anything that deserves faith.

2. Faith based on attainment (adhigama-saddhā) refers to the unassailably firm conviction of a noble one (ariya) in the four noble truths due to having penetrative knowledge of the path.

3. Clear faith (pasāda-saddhā) refers to the depth of conviction in the Three Treasures such as that of Mahākappina. When he heard the words: “Buddha, Dhamma, Saṅgha,” he had a deep faith in the noble qualities of the Buddha such as: “The Buddha has analytical knowledge of all things,” and so on, and this faith arose in him without being tutored by others about the attributes of the Buddha, the Dhamma, or Saṅgha.

4. Trusting faith (okappana-saddhā) refers to conviction after considered judgment regarding the Buddha, Dhamma, Saṅgha when others make mention about them. After well considered judgment, the holder of this kind of faith has unshakable conviction in the Three Treasures like that of a noble one (ariya) who has realized the truth.

In the present context about the first factor of non-decline, clear faith and trusting faith are meant.

2-3. In the second and third things that prevent decline, the distinction between conscience (hiri) and concern (ottapa) should be understood by means of this analogy: Let us say, there are two balls of iron, the first is cool but is smeared with human excreta, the second is just a red hot iron ball. A wise man would not touch the first iron ball lest he would pollute his hand, and he would not touch the second one lest his hand would get burnt. Likewise, a wise [998] person abhors wrong doing because he detests it for its shameful quality; his sense of conscience to do wrong doing is called conscience (hiri). He is concerned about wrong doing because he is full of apprehension about the consequences, both here and in the hereafter; his concern about doing wrong doing is called concern (ottappa).

4. In the fourth thing that prevents decline: “A person of vast learning” means one who is well read in the Pāḷi texts and doctrine (pariyatti), and one who has penetrative knowledge of the truth, that is, one who has gained supermundane knowledge (paṭivedha). In the present context the first meaning should be taken.

Of the type of persons well-read in the canon, there are these four kinds:

1. A monastic who needs no guidance in the interpretation of the canon.

2. A monastic who is fit to head a monastery.

3. A monastic who can give advice and instructions to female monastics.

4. A monastic who, like Ven. Ānanda, is conversant with the whole of the canon and can explain and discourse on any point in them.

In the context regarding the fourth thing that prevents decline, this fourth kind of learned person is meant. Only such a person can become established in the good practice (paṭipatti), the good penetration (paṭivedha-saddhamma), because being well read is the foundation for both of them.

5. In the fifth thing that prevents decline, the diligent person fulfils two aspects of diligence, physical and mental. “Physical diligence,” refers to a loner who shuns company and cultivates, in all the bodily postures, the eight subjects on which diligence should be built. “Mental diligence” refers to a yogi who distances himself from the six sense objects and dwells in the eight stages of absorption (jhāna), and who, in other moments, in all the bodily postures, allows no defilements to enter his mind which is constantly vigilant. So long as monastics are diligent both physically and mentally, they are bound to prosper; there is no possibility for them to decline.

6. In the sixth thing that prevents decline: “Established in mindfulness,” means persons who have such power of awareness as being able to remember all deeds or words that they had done or spoken long ago, as in the case of Ven. Mahā Gatimbhaya Abhaya, Ven. Dīghabhāṇaka Abhaya, and Ven. Tipiṭaka Cūḷābhaya.

Ven. Mahā Gatimbaya Abhaya was a precocious child. At the traditional ceremony for feeding him with the auspicious milk rice, on the fifth day after he was born, he made the sound: “Shoo! Shoo!” to scare away the crow that tried to poke its head into the rice-bowl. When he grew up and later became an elderly monastic, his pupils asked him: “Venerable sir, what earliest physical or verbal action of yours do you remember?” he related the event of his shooing away the crow when he was just five days old.

When Ven. Dīghabhāṇaka Abhaya was just nine days old, his mother, in trying to kiss him, bent down over his fac, and her big hairdo adorned with lots of Spanish jasmine buds came loose, letting handfuls of the flower buds drop on his bare chest. He remembered how that dropping of buds caused him pain. When asked by his pupils about his earliest memories, he recounted this event that he experienced as a nine-day old child.

When Ven. Tipiṭaka Cūḷābhaya was asked about his power of memory, this great elder said: “Friends, there are four gates to the city of Anurādhapura. After the closing of three of these gates, when only the fourth gate was allowed to be used by the people, I would ask the name of each person going out in the morning. When they re-entered the city by the same gate in the evening, I could call up all of their names.”

7. In the seventh thing that prevents decline: “Insight,” means the comprehension of the rising and dissolution of the five aggregates (udayabbaya-paññā). In another sense, mindfulness or awareness mentioned as the sixth thing that prevents decline and insight mentioned in the seventh refer to right mindfulness and insight which are the foundation of insight development, that is, having awareness and perception while meditating. [999]