သက္ကပဉှ — သိကြားမင်း၏ မေးခွန်းများ

သက္ကပဉှသုတ်ကို ဟောတော်မူခြင်း

အခါတပါး၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဂဓတိုင်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏ အရှေ့မျက်နှာ အမ္ဗသဏ္ဍမည်သော ပုဏ္ဏားရွာ၏ မြောက်အရပ်ဝယ် ဝေဒိယကတောင်ယံ နှံပဲပင်ပေါက်ရောက်ရာ “ဣန္ဒသာလ”မည်သော လိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူ၏။

(သရက်ပင်စဉ် ဥယျာဉ်အနီး၌ တည်သောရွာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုပုဏ္ဏားရွာ၏ အမည်သည် အမ္ဗသဏ္ဍ မည်တွင်လေသည်။ တောင်ခြေကိုပတ်လျက် နီလာပွတ်လုံးများပမာ အစီအရီ ပေါက်ရောက်သည့် သစ်ပင်အပေါင်း တောအရေးဖြင့် ဝန်းရံအပ်သောကြောင့် ထိုတောင်၏ အမည်သည် ဝေဒိယက မည်တွင်လေသည်။

ဂူ (နှင့်) လိုဏ်အထူးမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော တောင်ခေါင်းမျိုးကို ပါဠိလို ဂုဟာ (မြန်မာလို ဂူ)ဟု ခေါ်၍ ထိုတောင်ခေါင်းကို အင်းကတေ, အုတ်, ကျောက်, အသားတို့ဖြင့် နံရံတံခါးပေါက် ပန်းပြောက်စသည် ခြယ်လှယ်မွမ်းမံ ပြုပြင်အပ်သည်ကို ပါဠိလို လေဏ (မြန်မာလို လိုဏ်)ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။

ယခု မြတ်စွာဘုရားရှင် သီတင်းသုံးတော်မူသော လိုဏ်မှာ (လိုဏ်မပြုမီ) ရှေးအခါက တောင်နှစ်လုံးတို့၏ အကြားဝယ် အလိုလို သယံဇာတ ဖြစ်ပေါ်နေသော တောင်ခေါင်းဂူဖြစ်သည့်ပြင် ထိုဂူ၏အဝဝယ် နှံပဲပင်လည်း ပေါက်ရောက်နေသောကြောင့် ပါဠိလို ဣန္ဒသာလဂုဟာ (မြန်မာလို ဣန္ဒသာလဂူ)ဟူ၍ မည်တွင်လေသည်။ နောက်အခါမှာမှ

ဒကာ ဒကာမတို့က ထိုဂူကို အုတ်, ကျောက်, အင်းကတေ, သစ်သားတို့ဖြင့် နံရံပတ်လည်တက်ကာ ဝင်တံခါး လေသောက်တံခါးများ တပ်ဆင်ကြလျက် အင်းကတေခြူးပန်း နွယ်ပန်းများ အဆန်းတကြယ် ပြုလုပ်ကြပြီးလျှင် (လိုဏ်ပြုလုပ်ကြပြီးလျှင်) မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လှူဒါန်းကြလေသည်။ သို့ရကား မြတ်စွာဘုရားရှင် ယခု သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသောအချိန်မှာ လိုဏ်ကြီးဖြစ်နေ၍ ဣန္ဒသာလလိုဏ် (ဣန္ဒသာလလေဏ)ဟု ခေါ်ဆိုသင့်သော်လည်း ရှေးအမည်ဖြင့်ပင် ဣန္ဒသာလဂူ (ဣန္ဒသာလဂုဟာ) ဟူ၍သာ လူအများ အသိအမှတ် ပြုလေသည်)။

သိကြားမင်းအား သေအံ့သော ပုဗ္ဗနိမိတ်ငါးပါး ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ထိုသို့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဒိယကတောင်ယံ နှံပဲပင်ပေါက်ရောက်ရာ ဣန္ဒသာလလိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသောအခါ သိကြားမင်း၏ အသက်တမ်း ကုန်ခါနီးပြီဖြစ်ရကား (၁-ပန်းများညှိုးခြင်း၊ ၂-အဝတ်များ ညစ်နွမ်းခြင်း၊ ၃-လက်ကတီး (ချိုင်း)ကြားတို့မှ ချွေးယိုထွက်ခြင်း၊ ၄-ရုပ်ရည် အဆင်း ဖောက်ပြန်ခြင်း = အရုပ်ဆိုးခြင်း၊ ၅-မိမိနေရာ၌ မမွေ့လျော်ခြင်း တည်းဟူသော) သေအံ့သော ပုဗ္ဗနိမိတ် ငါးပါးတို့ကို မြင်၍ “ယခုအခါ ငါ၏ အသက်တမ်းကား ကုန်ခဲ့လေပြီ”ဟု ကောင်းစွာဆင်ခြင် သိမြင်လေ၏။

သေနိမိတ်ငါးပါး ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ အားနည်းသော ကုသိုလ်ကံကြောင့် နတ်ပြည်၌ဖြစ်ကြသော နတ်တို့သည် “ယခုအခါ ငါတို့သည် အဘယ်ဘုံဘဝ၌ ဖြစ်ကြမှာပါလိမ့်”ဟု အောက်မေ့ဆင်ခြင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြ ထိတ်လန့်ကြကုန်၏၊ အားကြီးသော ကုသိုလ်ကံ များမြတ်သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြသော နတ်တို့သည် မိမိတို့လှူဒါန်းခဲ့သော အလှူဒါန, စောင့်သုံးခဲ့သော သီလ, ပွါးများခဲ့သော ဘာဝနာ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံကို အစွဲပြုကာ “ငါတို့သည် ယခုအခါ အထက်နတ်ပြည်၌ စည်းစိမ်ကို ခံစားကြရကုန်တော့အံ့”ဟု အောက်မေ့ ဆင်ခြင်ကြလျက် မကြောက်ရွံ့ကြ မထိတ်လန့်ကြကုန်။

သိကြားနတ်မင်းသည်ကား ရှေးဖော်ပြရာပါ မိမိသေအံ့သော ပုဗ္ဗနိမိတ်ငါးပါးကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ယူဇနာတသောင်း ကျယ်ဝန်းသော တာဝတိံသာနတ်ပြည်, ယူဇနာတထောင်မြင့်သော ဝေဇယန္တာ နန်းပြာသာဒ်, ယူဇနာသုံးရာ ကျယ်ဝန်းသော သုဓမ္မာနတ်သဘင် = နတ်ဓမ္မာရုံကြီး, ယူဇနာတရာမြင့်သော ပင်လယ်နတ်ကသစ်ပင်, အလျားယူဇနာ ခြောက်ဆယ်, အနံယူဇနာ ငါးဆယ်, အထုယူဇနာ တဆယ့်ငါးရှိသော ပဏ္ဍုကမ္ဗလာ မြကျောက်ဖျာ, နှစ်ကုဋေငါးသန်း အရေအတွက်ရှိသော ကခြေသည် နတ်သမီးများ, စတုမဟာရာဇ် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်နှစ်ထပ်၌ရှိသော မိမိ၏ အခြွေအရံ နတ်ပရိသတ်ကြီး, နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်, စိတ္တလတာဥယျာဉ်, မိဿကဥယျာဉ်, ဖာရုသကဥယျာဉ် တည်းဟူသော နတ်ဥယျာဉ်ကြီးများ ဤသို့သော သိကြားစည်းစိမ်အားလုံးကို ကြည့် ရှုကာ “အိုး.. ငါ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဤသိကြားစည်းစိမ်ကြီးကား ပျက်စီးခြင်းမလှ ပျက်စီးရတော့မည်တကား”ဟု စိုးရိမ်ပူဆွေး သေရအံ့သောဘေးမှ ကြောက်သွေးမွှန်လျက် ရှိချေ၏။

ထို့နောင်မှ သိကြားမင်းသည် “ငါ၏နှလုံး၌ စူးဝင်နေသော ဤသောကမြှားငြှောင့်ကို နုတ်ပယ်၍ ဤနတ်စည်းစိမ်ကို မြဲမြံခိုင်ကျည် တည်အောင်ပြုနိုင်မည့် တစုံတယောက်သော သာသနာပြင်ပ ရဟန်း, ပုဏ္ဏား, ဗြဟ္မာများ ရှိလေသလား”ဟု စဉ်းစား ကြည့်ရှုလေသော် တဦးတယောက်ကိုမျှ မတွေ့မမြင်ရပဲ တဖန်ဆက်၍ စဉ်းစားဆင်ခြင်လေလျှင် “မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ငါကဲ့သို့သော သိကြားနတ်မင်းအသိန်းတို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပွါးသည့် သောကမြှားငြှောင့်ကို နုတ်ပယ်တော်မူခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ပါပေ၏”ဟု မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မြင်လေ၏။ ထိုသို့ စဉ်းစားဆင်ခြင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မြင်သောအခါ သိကြားမင်း၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးမြော်ရန် ထက်သန်သော အလိုဆန္ဒ ပြင်းပြစွာ ဖြစ်ရှိလေ၏။

ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် “ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်အရပ်၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသနည်း”ဟု ကြည့်ရှု

ဆင်ခြင်လတ်သော် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဒိယကတောင်ယံ နှံပဲပင်ပေါက်ရောက်ရာ ဣန္ဒသာလလိုဏ်ဂူ၌ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသည်ကို ကောင်းစွာသိမြင်၍ တာဝတိံသာနတ်တို့ကို “အချင်းနတ်အပေါင်းတို့.. မြတ်စွာဘုရားသည် ယခုအခါ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဒိယကတောင်ယံ နှံပဲပင်ပေါက်ရောက်ရာ ဣန္ဒသာလလိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူလျက်ရှိ၏၊ အချင်းနတ်အပေါင်းတို့.. ငါတို့သည် ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် ချဉ်းကပ်ကြရမူ ကောင်းလေစွ”ဟု ပြောဆိုလေလျှင် တာဝတိံသာနတ်တို့သည် “ကောင်းပါပြီ အရှင်သိကြားမင်း..”ဟု ဝန်ခံစကား ပြောကြားကြလေ၏။

(ဤ၌။ ။သိကြားမင်းသည် ရှေးလွန်ခဲ့သော နှစ်ရက်သုံးရက်ခန့်က မြတ်စွာဘုရားရှင် ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်အတွင်း ထင်းရှူးဂန္ဓကုဋိကျောင်း (ကောသလမင်းကြီး၏ ကောင်းမှုကျောင်း)၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူစဉ် အခြားသော နတ်ပရိသတ်မပါပဲ မိမိ၏အခြံအရံ မာတလိနတ်သား စသည်တို့နှင့် အတူတကွ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးမြော်ရန် သွားရောက်ခဲ့လေသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ယခုအခါ သိကြားမင်း၏ဉာဏ်ကား မရင့်သန်သေး၊ နှစ်ရက် သုံးရက် လွန်မြောက်မှ ငါဘုရား ဣန္ဒသာလဂူ၌နေစဉ် ပုဗ္ဗနိမိတ်ငါးမျိုးတို့ကိုမြင်၍ သေရမည့်ဘေးမှ ကြောက်လန့်ကာ စတုမဟာရာဇ် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်နှစ်ဘုံ၌ ရှိကြသော နတ်တို့နှင့် အတူတကွ ငါဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ပြဿနာ (၁၄)တဆယ့်လေးရပ်တို့ကို မေးမြန်းလိမ့်မည်၊ ထိုအခါ ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့်စပ်သော ပြဿနာကို ဖြေဆိုပြီးသောအဆုံး၌ ဤသိကြားမင်းသည် နတ်ပေါင်း (၈ဝဝဝဝ)ရှစ်သောင်းတို့နှင့် အတူတကွ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ပေလိမ့်မည်”ဟု ဆင်ခြင်စဉ်းစား သိရှိတော်မူသောကြောင့် သိကြားမင်း ဖူးမျှော်ခွင့်မရရှိအောင် ဖလသမာပတ် ချမ်းသာဖြင့်သာ နေတော်မူခဲ့လေသည်။

ယခုအကြိမ်၌ကား သိကြားမင်းသည် “ရှေးလွန်ခဲ့သော သုံးရက်က နတ်ပရိသတ်မပါရှိပဲ ငါတဦးတည်း ဘုရားဖူး သွားရောက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ငါ့အား မြတ်စွာဘုရားသည် ဖူးမြော်ခွင့်ကို မပြုအပ်ခဲ့ချေ၊ ဧကန္တပင် ငါ့အဖို့ရာ မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ရှေးကောင်းမှု = ဥပနိဿယ ရှိမည်မထင်။ တဦးတယောက်သောသူအား မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ရှေးကောင်းမှု = ဥပနိဿယ ရှိလျှင်ကား မြတ်စွာဘုရားသည် စကြဝဠာအဆုံးတိုင်ရှိသော

ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူမြဲ ဖြစ်ချေသည်၊ ဧကန္တပင် နတ်နှစ်ပြည်မှ နတ်အများခေါ်၍ သွားရလျှင် ထိုနတ်များအနက်မှ တဦးတယောက်အား မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ရှေးကောင်းမှု = ဥပနိသယ ရှိပေလိမ့်မည်၊ ထိုဥပနိဿယရှိသောနတ်ကို ရည်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဟောတော်မူလိမ့်မည်၊ ထိုတရားကို ကြားနာရလျှင် ငါသည်လည်း မိမိ၏ နှလုံးမသာယာမှုကို ငြိမ်းစေနိုင်ပေလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်ဆင်ခြင်၍ တာဝတိံသာနတ်တို့ကို အဖော်သဟဲဖြစ်ဖို့ရန် ဤကဲ့သို့ ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုလေသည်ဟု အထူးမှတ်ယူရာ၏။ ။အဋ္ဌကထာမှ)။

ထို့နောင်မှ သိကြားမင်းသည် “စတုမဟာရာဇ် တာဝတိံသာ နတ်နှစ်ရွာ၌ရှိကြသော နတ်တို့ကို ခေါ်ဆောင်၍ ရထားဦးဖြင့် ပုတ်ခတ်သကဲ့သို့ ငါ့အဖို့ရာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဆည်းကပ်ရန် မသင့်လျော်ချေ၊ ဤပဉ္စသိခနတ်သားကား မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးနတ်သား ဖြစ်သည့်ပြင် အကျွမ်းဝင်သူလည်းဖြစ်၍ သူအလိုရှိတိုင်း အလိုရှိတိုင်းသော ခဏမှာပင် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားရောက်၍ ပြဿနာမေးလျှောက်ကာ တရားနာနေကျဖြစ်သည်၊ ဤပဉ္စသိခနတ်သားကို အလျင်လက်ဦး စေလွှတ်၍ ဖူးမြော်ခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်စေပြီးလျှင် ဤပဉ္စသိခနတ်သား မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ခွင့်ရအောင် ရွက်ဆောင် ပြုလုပ်ပြီးသောအခါမှ ငါသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ဆည်းကပ်၍ ပြဿနာကို မေးလျှောက်ပေအံ့”ဟု ကြံစည်စဉ်းစားပြီးလျှင် ဘုရားဖူးခွင့်ရအောင် ပြုလုပ်ရန် ပဉ္စသိခနတ်သားကို “အမောင်ပဉ္စသိခ.. ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဒိယကတောင်ယံ နှံပဲပင်ပေါက်ရောက်ရာ ဣန္ဒသာလလိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူလျက်ရှိ၏၊ အမောင်ပဉ္စသိခ.. ငါတို့သည် ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် ချဉ်းကပ်ကြရမူ ကောင်းလေစွာ့”ဟု ပြောဆိုလေလျှင် ပဉ္စသိခ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်သားသည် “ကောင်းပါပြီ အရှင်သိကြားမင်း..”ဟု ဝန်ခံစကား ပြောကြား၍ ဗေလုဝပဏ္ဍု-မည်သော နတ်စောင်းကို ပိုက်ယူကာ သာယာလေးတွဲ့စွာ တီးခတ်သီဆိုလျက် အခြားနတ်တို့ကိုလည်း သိကြားနတ်မင်း သွားအံ့သောအချိန်ကို သိစေကာ သိကြားမင်း၏အနီး၌ ရပ်တည်လေ၏။

ထိုသို့ ပဉ္စသိခနတ်သား၏ စောင်းသံ သီချင်းသံဖြင့် နတ်အများ စုဝေးပြီးသောအခါ သိကြားနတ်မင်းသည် တာဝတိံသာနတ်တို့ ခြံရံအပ်လျက် ပဉ္စသိခ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်သားကို ရှေ့ဆောင်ပြု၍ ခွန်အားကြီးသော ယောက်ျားသည် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်သကဲ့၎င်း, ဆန့်သောလက်ကို ကွေးသကဲ့သို့၎င်း ဤအတူပင် တာ၀တိံသာနတ်ပြည်မှ ကွယ်ခဲ့၍ မဂဓတိုင်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏ အရှေ့အရပ်ရှိ အမ္ဗသဏ္ဍမည်သော ပုဏ္ဏားရွာ၏ မြောက်အရပ် ဝေဒိယကတောင်၌ ထင်ရှားပေါ်လာလေ၏။

ထိုစဉ်အခါ ဝေဒိယကတောင်နှင့် အမ္ဗသဏ္ဍ ပုဏ္ဏားရွာသည် နတ်တို့၏အရောင်ဖြင့် တပြောင်ပြောင် တောက်ပလျက်ရှိ၏၊ သို့ရကား ထက်ဝန်းကျင်ရွာတို့၌ နေကုန်သော လူတို့သည် “ယနေ့ ဝေဒိယကတောင်သည် တောက်လှချည့်တကား၊ ယနေ့ ဝေဒိယကတောင်သည် လောင်စလိလိ ရှိလှချည့်တကား၊ ယနေ့ ဝေဒိယကတောင်နှင့် အမ္ဗသဏ္ဍပုဏ္ဏားရွာသည် အဘယ့်ကြောင့် အလွန့်အလွန် တောက်ပြောင်ပါဘိသနည်း”ဟု ပြောဆိုကုန်လျက် ထိတ်လန့်ကြ ကြက်သီးမွေးညှင်း တဖျဉ်းဖျဉ်းထလျက် ရှိကြကုန်၏။

(လူများ ပကတိ ညစာစားပြီးစအချိန် ရွာအလယ်၌ ကလေးများ ကစားနေကြစဉ် “သိကြားမင်းသည် ဝေဒိယကတောင်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် လူအများမြင်ကြ၍ ရှေး၌ ဆိုအပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ပြောဆိုကြလေသည်။ ။နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် သန်းခေါင်ယံ၌ မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ဆည်းကပ်ကြမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်သော်လည်း သိကြားနတ်မင်းသည် သေဘေးမှ ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့လှသောကြောင့် ပဌမယံ = ညဉ့်ဦးယံ၏ ရှေ့ပိုင်းအချိန်မှာပင် လာရောက်ခြင်းဖြစ်လေသည်)။

ထိုအခါ သိကြားနတ်မင်းသည် ပဉ္စသိခနတ်သားကို “အမောင်ပဉ္စသိခ.. မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ဈာန်ဝင်စားလေ့ ရှိတော်မူကုန်၏၊ ဈာန်၌ မွေ့လျော်တော်မူကုန်၏၊ ထိုအခိုက် = ထိုအချိန်၌ တပါးတည်း ကိန်းအောင်းတော်မူကုန်၏၊ (သို့ရကား) ငါကဲ့သို့သော လောဘ ဒေါသ မောဟ မကင်းသူသည် ချဉ်းကပ်ရန်

မလွယ်ကူလှချေ၊ အမောင်ပဉ္စသိခ.. သင်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ရှေးဦးစွာ ခွင့်ပန်ပါလော့၊ အမောင်ခွင့်ပန်အပ်ပြီးသည့်နောက်မှ ငါတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် ချဉ်းကပ်ရပါမူ ကောင်းလေစွာ့”ဟု ပြောဆိုလေလျှင် ပဉ္စသိခနတ်သားသည် “ကောင်းပါပြီ အရှင်သိကြားမင်း..”ဟု ဝန်ခံစကား ပြောကြား၍ ရှေးခရီးသွားစဉ်က ပခုံး၌လွယ်အပ်သော ဗေလုဝပဏ္ဍု နတ်စောင်းကို တီးခတ်ရန် လက်ဝဲလက်၌ထားကာ ယူဆောင်၍ ဣန္ဓသာလလိုဏ်ဂူရှိရာသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် “ဤမျှလောက်ဆိုက မြတ်စွာဘုရားသည် ငါနှင့် မဝေးလွန်း မနီးလွန်းဖြစ်၍ ငါ၏ စောင်းသံကိုလည်း ကြားတော်မူလိမ့်မည်”ဟု နှလုံးသွင်းကာ တခုသောနေရာ၌ ရပ်တည်လေ၏။

ပဉ္စသိခနတ်သား၏ စောင်းချင်းဂါထာများ

ယင်းသို့ ရပ်တည်ပြီးသော် ပဉ္စသိခနတ်သားသည် ဗေလုဝပဏ္ဍု နတ်စောင်းကို တီးလေ၏၊ ဘုရားနှင့်စပ်သော, တရားနှင့်စပ်သော, သံဃာနှင့်စပ်သော, ရဟန္တာနှင့်စပ်သော, ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော (ဆိုလတ္တံ့သော) ဂါထာတို့ကိုလည်း သီဆိုလေ၏-

(မှတ်ချက်။ ။ဤပဉ္စသိခစောင်းချင်းဂါထာများအနက်ကို (၁) နရိန္ဒာဘိသိရိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု (၂) နရိန္ဒာဘိသိရိသဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု (မင်းတုန်းမင်းတရား လှူဒါန်းသည့် တံဆိပ်တော် ၂-ရပ်နှင့်) (၃) နရိန္ဒာဘိဓဇအတုလဓိပတိသိရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု (သီပေါမင်းတရား လှူဒါန်းသည့် တံဆိပ်တော်) ဤတံဆိပ်တော် သုံးထပ်ရ ပဉ္စမသံဂါယနာအမှူး ဖြစ်တော်မူသော ဆီးဘန်နီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားတော်မူခဲ့သည့်အတိုင်း ကဝိမဏ္ဍနမေဒနီကျမ်းမှ ထုတ်ဆောင်၍ ဤကျမ်း၌ ဖော်ပြအပ်ပေသည်)။

(၁) ဝန္ဒေ တေ ပိတရံ ဘဒ္ဒေ၊ တိမ္ဗရုံ သူရိယဝစ္ဆသေ။

ယေန ဇာတာသိ ကလျာဏီ၊ အာနန္ဒဇနနီ မမ။

သူရိယဝစ္ဆသေ = နေလုလင်ဝင်း တက်သစ်ဆင်းနှင့် မယွင်းထပ်တူ ကိုယ်ရောင်ယူသော။ ဘဒ္ဒေ = အို အရှင်မ..။

ယေန တိမ္ဗရုဒေဝရာဇေန = အကြင် တိမ္ဗရုအမည်ရှိသော ခမည်းတော် နတ်မင်းကြောင့်။ တွံ = သင်ချစ်နှမသည်။ ကလျာဏီ = နှာရု, မံသ, သရ, အဋ္ဌိ, ပရိမဏ္ဍလ = ငါးဝကလျာ ကိုယ်အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသည်။ ဟုတွာ = ဖြစ်၍။ ဇာတာ = ဖြစ်လာသည်။ အသိ = ထင်ရှား၏။ မမ = ဝါးမှည့်ရောင်ထင် ငါစောင်းရှင်၏။ အာနန္ဒဇနနီ = နှစ်သက်ကြင်ကျွမ်း ပိုက်ယမ်းပွေ့ဖက် နွှဲယှက်ခင်မွတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်လည်း။ အသိ = ဖြစ်ပေတမုံ့။ တေ = ရှင်မ သူရိယဝစ္ဆသာ၏။ ပိတရံ = ခမည်းတော်ဖြစ်သော။ တံ တိမ္ဗရုံ = ထိုတိမ္ဗရုဒေဝ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မင်းကို။ အဟံ = ဗေလုဝစောင်းရှင် ငါလုလင်သည်။ ကာရဏာ = သင့်ကိုလိုချင်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ ဝန္ဒေ = ရှိခိုး၏။

(၂) ဝါတောဝ သေဒတံ ကန္တော၊ ပါနီယံဝ ပိပါသတော။

အင်္ဂီရသိ ပိယာမေသိ၊ ဓမ္မော အရဟတာမိဝ။

(၃) အာတုရဿေဝ ဘေသဇ္ဇံ၊ ဘောဇနံဝ ဇိဃစ္ဆတော။

ပရိနိဗ္ဗာပယ မံ ဘဒ္ဒေ၊ ဇလန္တမိဝ ဝါရိနာ။

အင်္ဂီရသိ = ကိုယ်ရောင်ထွန်းပ ရွှန်းရွှန်းလှသော သူရိယဝစ္ဆသာ..။ သေဒတံ = သေဒန္တာနံ = ကိုယ်၏ညစ်ကြေး ချွေးယိုကုန်သော သူတို့သည်။ ဝါတော = ဧဧဆော်သွင်း လေဖြည်းညှင်းကို။ ကန္တော ဣ၀ = တောင့်တလင့်ဆို လိုဘိ၏သို့။ ပိပါသတော = ပိပါသန္တဿ = ပန်းလူးခွေလိပ် ရေမွတ်သိပ်သောသူသည်။ ပါနီယံ = သန့်မြန်ဧချို သောက်ရေကိုလျှင်။ ကန္တံ ဣဝ = တောင့်တလင့်ဆို လိုဘိ၏သို့။ အရဟတာ = သံသရာရဟတ် ကန့်ကွပ်ဖျက်ဖြို မြတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဓမ္မော = လောကုတ္တရာ မြတ်ကိုးဖြာကို။ ကန္တော ဣဝ = တောင့်တလင့်ဆို လိုဘိ၏သို့။

အာတုရဿ = ပန်းလျညှိုးနွမ်း ကိုယ်မကျန်းသော သူသည်။ ဘေသဇ္ဇံ = ရောဂါစဲပြတ် ဆေးကောင်းမြတ်ကို။ ကန္တံ ဣ၀ = တောင့်တလင့်ဆို လိုဘိ၏သို့။ ဇိဃစ္ဆတော = တေဇောပြောင်ပြောင် ဓာတ်မီးလောင်၍ ဝမ်းခေါင်ဟင်းလင်း စာမယွင်းရ မွတ်သိပ်လှသောသူသည်။ ဘောဇနံ = ဘောဇဉ်ငါးဖြာ အရသာကို။

ကန္တံ ဣဝ = တောင့်တလင့်ဆို လိုဘိ၏သို့။ မေ = မယာ = ငါပဉ္စသိံ နတ်ဒေဝိန်သည်။ တံ = ရှင်မ သူရိယဝစ္ဆသာကို။ ပိယာ = ကမ္ဘာဆက်ဆက် စုံမက်မြတ်နိုးလိုသည်။ အသိ = ဖြစ်၏။ ဘဒ္ဒေ = ကိုယ်ရေကိုယ်သား ညံ့ထွားနုလှ အိုရှင်မ..။ ဇလန္တံ = အလျှံဝင်းရှိန် ထိန်တပြောင်ပြောင် စွဲညိလောင်သည့် အရောင်ညီးညီး မီးပုံကြီးကို။ ဝါရိနာ = သီတာဧလှ ရေချမ်းမြဖြင့်။ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ ဣဝ = ငြိမ်းစေဘိ၏သို့။ တဝ = ရှင်မ၏။ ကာရဏာ = မာယာသွယ်သွယ် ပြုံးရယ်ခြင်းစသော အကြောင်းကြောင့်။ ဥပ္ပန္နံ = ဖြစ်သော။ ကာမရာဂပရိဠာဟံ = တေဇောသံဝဋ္ဋ တူမမျှသည့် ရာဂတည်းဟူသော ပူပန်ခြင်းကို။ ပရိနိဗ္ဗာပယ = ရာဂကင်းထွေ ငြိမ်းပါစေလော့။

(၄) သီတောဒကံ ပေါက္ခရဏိံ၊ ယုတ္တံ ကိဉ္ဇက္ခရေဏုနာ။

နာဂေါ ဃမ္မာဘိတတ္တောဝ၊ ဩဂါဟေ တေ ထနူဒရံ။

ဃမ္မာဘိတတ္တော = နေမင်းတန်ဆောင် ဝင်းဝင်းပြောင်၍ ပူလောင်ခြင်းဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော ကိုယ်ရှိသော။ နာဂေါ = ဆင်ပြောင်သည်။ ကိဉ္ဇက္ခရေဏုနာ = ပဒုမာရုံ ကြာဝတ်မုံဖြင့်။ ယုတ္တံ = ပြည့်ထသော။ သီတောဒကံ = ရေနောက်မြူနည် ကင်းဝေးတည်လျက် ချမ်းကြည်စွာဘိ ရေသန့်ရှိသော။ ပေါက္ခရဏိံ = တာအပြန်ပြန် လေးထောင့်ကန်သို့။ ဩဂါဟေ ဣဝ = သက်ဆင်းလိုဘိ၏သို့။ တေ = ရှင်မ သူရိယဝစ္ဆသာ၏။ ထနူဒရံ = နတ်ပန်းရနံ့ မွှေးပျံ့သင်းထုံ အစုံနှစ်ပါး ရင်ခွင်ကြားသို့။ ဩဂါဟေ = ရှေးရှုသက်ဝင် ဝပ်ချင်စွာ့တကား။

(၅) အစ္စင်္ကုသောဝ နာဂေါဝ၊ ဇိတံ မေ တုတ္တတောမရံ။

ကာရဏံ နပ္ပဇာနာမိ၊ သမ္မတ္တော လက္ခဏူရုယာ။

ဘဒ္ဒေ = အိုရှင်မ သူရိယဝစ္ဆသာ..။ အစ္စင်္ကုသော = ချွန်းကို လွန်ထသော။ (ဝါ) ချွန်းဖြင့်ချိတ်လည်း နှိပ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ထသော။ နာဂေါ = ဆင်ပြောင်သည်။ မဒမဒ္ဒနေ = နား, မျက်စိ, သို = သုံးရပ်ထို၌ စီးယိုသုန်သုန် မာန်ယစ်မုန်ကြောင့်။ တုတ္တတောမရံ = ခမိုးဦးကင်း နားရင်းမင်းတိုင် ချိတ်ကိုင်ရူးရူး

မိန်းထူးစိတ်သန် မြှားလှံချွန်းတောင်းကို။ ဇိတံ = ကျင်နာမထင် အောင်မြင်ပြီးသည်ဖြစ်၍။ ကာရဏာကာရဏံ = အကောင်း,မကောင်း ကျိုးအကြောင်းကို။ နပ္ပဇာနာတိ ဣဝ = မသိနိုင်သကဲ့သို့။ ဧဝံ = ပမာထို့တူ။ အဟံ = စောင်းမင်းသခင် ငါလုလင်သည်။ တေ = ရှင်မ၏။ လက္ခဏူရုယာ = လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသော ပေါင်ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ သမ္မတ္တော = ရာဂဖြင့် ယစ်သည်ဖြစ်၍။ ကာရဏာကာရဏံ = အကောင်း, မကောင်း ကျိုးအကြောင်းကို။ နပ္ပဇာနာမိ = မသိနိုင်ပြီ။

(၆) တယိ ဂေဓိတစိတ္တောသ္မိ၊ စိတ္တံ ဝိပရိဏာမိတံ။

ပဋိဂန္တုံ န သက္ကောမိ၊ ဝင်္ကဃသ္တောဝ အမ္ဗုဇော။

သူရိယဝစ္ဆသေ = နေလုလင်တမျှ ထွန်းဝင်းပသည့် သူရိယဝစ္ဆသာ..။ အဟံ = စောင်းမင်းသခင် ငါလုလင်သည်။ တယိ = သင်နတ်အမိ၌။ ဂေဓိတစိတ္တော = မက်မောတပ်ပြွေ့ လွမ်းရှိန်ငွေ့လျက် အောက်မေ့သောစိတ်ရှိသည်။ အသ္မိ = ဖြစ်သည်တမုံ့။ ကိမိဝ = အတန္တုကား။ ဝင်္ကဃသ္တော = သံမြှားချိတ်ကို အစာလို၍ မျိုမိသော။ အမ္ဗုဇော = ငါးဖယ်, ငါးသိုင်း, ငါးရံ့တိုင်းသည်။ ပဋိဂန္တုံ = ထွေးပစ်တတန် တဖန်နစ်ခြင်းငှါ။ န သက္ကောတိ ဣဝ = မစွမ်းနိုင်ပလေ နေရ၏သို့။ ဧဝံ = တထာ = ပမာထို့အတူ။ မေ = ဗေလုဝစောင်းရှင် ငါလုလင်၏။ စိတ္တံ = မက်မောတပ်ပြွေ့ လွမ်းရှိန်ငွေ့လျက် အောက်မေ့သောစိတ်သည်။ ဝိပရိဏာမိတံ = တန့်ရပ်မတည် ချာချာလည်၏။ အဟံ = ပဏ္ဍုသခင် ငါလုလင်သည်။ ပဋိဂန္တုံ = တဖန်ဆုတ်နစ် ကံမြစ်ခြင်းငှါ။ န သက္ကောမိ = ဆည်းထပိုင်ပိုင် မတတ်နိုင်။

(၇) ဝါမူရု သဇ မံ ဘဒ္ဒေ၊ သဇ မံ မန္ဒလောစနေ။

ပလိဿဇ မံ ကလျာဏိ၊ ဧတံ မေ အဘိပတ္ထိတံ။

ဝါမူရု = ဆယ်မီးကျီရှောင်း လွန်ပျော့ပျောင်းသည့် ရွှေချောင်းနှုန်းဘိ ပေါင်လုံးရှိသော။ ဘဒ္ဒေ သူရိယဝစ္ဆသေ = အို သူရိယဝစ္ဆသာ..။ မံ = ဦးစွန်းငါးဖြာ နတ်သားငါကို။

သဇ = အာလိင်္ဂ = စုံမက်နှစ်သက် လည်ကိုဖက်လော့။ မန္ဒလောစနေ = ဖြည်းဖြည်းညှင်းညှင်း မြော်တင်းရှုလေ့ရှိသော။ ဘဒ္ဒေ = အိုအရှင်မ..။ မံ = ဦးစွန်းငါးဖြာ နတ်သားငါကို။ သဇ = အာလိင်္ဂ = ယုယပိုက်ပွေ့ ရွှေရင်ငွေ့ဖြင့် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက် လည်ကိုဖက်လော့။ ကလျာဏိ = အညီငါးပါး အပြားခြောက်ဆယ် စွန်းကယ်လေးခု စတုသဋ္ဌိ မှတ်ကြောင်းရှိသော သူရိယဝစ္ဆသာ..။ မံ = ဦးစွန်းငါးဖြာ နတ်သားငါကို။ ပလိဿဇ = အလုံးစုံသော အဖို့အားဖြင့် လည်ကိုဖက်လော့။ ဧတံ = ထိုသို့ ဖြည်းဖြည်းညှင်းညှင်း လည်ကိုဖက်ခြင်းကို။ မေ = မယာ = ငါပဉ္စသိံ နတ်ဒေဝိန်သည်။ အဘိပတ္ထိတံ = အကြိမ်များစွာ တောင့်တပါ၏။

(၈) အပ္ပကော ဝတ မေ သန္တော၊

ကာမော ဝေလ္လိတကေသိယာ။

အနေကဘာဝေါ သမုပ္ပါဒိ၊

အရဟန္တေဝ ဒက္ခိဏာ။

မေ = မမ = ဗေလုဝစောင်းရှင် ငါလုလင်၏။ ကာမော = ကာမရာဂသည်။ အပ္ပကော ဝတ = ရှင်မဘုန်းဟေ့ မတွေ့ခင်ဝယ် အနည်းငယ်သာလျှင်။ သန္တော = ဖြစ်ပါလျက်။ ဝေလ္လိတကေသိယာ = ညွန့်ညွန့်ရှည်သွယ် နွယ်သောဆံရှိသော ရှင်မကြောင့်။ အရဟန္တေ = ရဟန္တာသခင် အရှင်မြတ်၌။ ဒက္ခိဏာ ဣဝ = သဒ္ဓါကြည်ဖြူ မြတ်သောအလှူကဲ့သို့။ အနေကဘာဝေါ = မတည်တံ့နိုင် ခွေယိုင်တုန်ဆတ် တိမ်းမတ်သော သဘောရှိသည်။ ဟုတွာ = ခါခါဖန်ဖန် ဖြစ်လာပြန်၍။ သမုပ္ပါဒိ = ဖြစ်လေဘိ၏။

(၉) ယံ မေ အတ္ထိ ကတံ ပုညံ၊ အရဟန္တေသု တာဒိသု။

တံ မေ သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏိ၊ တယာ သဒ္ဓိံ ဝိပစ္စတံ။

သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏိ = အညီငါးဖြာ လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသော သူရိယဝစ္ဆသာ..။ မေ = မယာ = ညှို့ခုနစ်ချောင်း ရွှေစောင်းတော်ရှင် ငါသခင်သည်။ တာဒိသု = လာဘာလာဘ စသည်ရှစ်တန် လောကဓံ၌ သည်းခံကျေးဇူး အထူးရှိလှပေကုန်သော။ အရဟန္တသု = ရဟန္တာသခင် အရှင်မြတ်တို့၌။

ကတံ = ပစ္စည်းလေးရပ် ကပ်လှူကြည်နူး ပြုခဲ့ဘူးသော။ ယံ ပုညံ = သန့်ရှင်းဖြူစင် အကြင် ကောင်းမှုသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ မေ = မမ = ညှို့ခုနစ်ချောင်း ရွှေစောင်းတော်ရှင် ငါသခင်၏။ တံ ပုညံ = သန့်ရှင်းဖြူနစ် ပွတ်သစ်ခရု ထိုကောင်းမှုသည်။ တယာ = ကလျာစုံလတ် သင်မိနတ်နှင့်။ သဒ္ဓိံ = မကွာလေဘိ။ ဝိပစ္စတံ = ဝိပစ္စတု = ယခုမျက်မှောက် ခံစားလောက်အောင် ကျိုးရောက်မသွေ ပေးစေလို၏တည်း။

(၁၀) ယံ မေ အတ္ထိ ကတံ ပုညံ၊ အသ္မိံ ပထဝိမဏ္ဍလေ။

တံ မေ သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏိ၊ တယာ သဒ္ဓိံ ဝိပစ္စတံ။

သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏိ = လုံးစုံလက္ခဏ ပြည့်စုံလှသော သူရိယဝစ္ဆသာ..။ အသ္မိံ ပထဝိမဏ္ဍလေ = မြေမျက်နှာစင် ဤအပြင်၌။ မေ = မယာ = ဥသျှစ်မှည့်ဝင်း စောင်းမင်းဆရာ လုလင်ငါသည်။ ကတံ = ပစ္စည်းလေးရပ် ကပ်လှူကြည်နူး ပြုခဲ့ဘူးသော။ ယံ ပုညံ = သန့်ရှင်းဖြူစင် အကြင် ကောင်းမှုသည်။ အတ္ထိ = ရှိသည်တမုံ့။ မေ = မမ = ဥသျှစ်မှည့်ဝင်း စောင်းမင်းဆရာ လုလင်ငါ၏။ တံ ပုညံ = သံသရာအဟို ကြည်ညိုပြုလစ် ပွတ်သစ်ခရု ထိုကောင်းမှုသည်။ တယာ = အင်္ဂါစုံလတ် သင်မိမြတ်နှင့်။ သဒ္ဓိံ = မကွာပေါင်းဖြစ်။ ဝိပစ္စတံ = ဝိပစ္စတု = ယခုမျက်မှောက် ခံစားလောက်အောင် ကျိုးရောက်မသွေ ပေးစေလို၏တည်း။

(၁၁) သကျပုတ္တောဝ ဈာနေန၊

ဧကောဒိ နိပကော သတော။

အမတံ မုနိ ဇိဂီသာနော၊

တမဟံ သူရိယဝစ္ဆသေ။

သူရိယဝစ္ဆသေ = နေလုလင်အတူ ကိုယ်ရောင်ယူသော သူရိယဝစ္ဆသာ..။ သကျပုတ္တော = ခမည်းတော်သုဒ္ဓေါဒန မယ်တော်မဟာမာယာ သာကီဝင်မင်း၏သား ဖြစ်တော်မူထသော။ ဈာနေန = နီဝရဏသင်္ဂြိုဟ် ထိုထိုဈာန်မြတ်ဖြင့်။ ဧကောဒိ = မရှိအဖော် ကိုယ်တော်ချည်းသာ ဣရိယာသိမ်မွေ့ နေလတ်လေ့ရှိထသော။

နိပကော = ပညာဥဿုံ ပြည့်စုံထသော။ သတော = မမေ့မလျော့ မပေါ့သတိ ရှိတော်မူထသော။ မုနိ = တရားဓမ္မရာဇ် သေဌ်နင်းမြတ်စွာသည်။ အမတံ = အို,နာ,သေ,နေ ကင်းလွတ်ကြွေသား ဘုံရွှေသာထွဋ် အရိမဒ်ကို။ ဇိဂီသာနော ဣဝ = ဆန္ဒတော်ရှိ ရှာလေဘိသို့။ တံ = တိမ္ဗရုသည်းပွတ် သင်မိမြတ်ကို။ အဟံ = ဂန္ဓဗ္ဗနတ် ငါစောင်းတတ်သည်။ ဇိဂီသာမိ = ပတ်ပတ်ရှာဖွေ နေ့တိုင်းမွှေ၏။

(၁၂) ယထာပိ မုနိ နန္ဒေယျ၊ ပတွာ သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

ဧဝံ နန္ဒေယျံ ကလျာဏိ၊ မိဿီဘာဝံ ဂတော တယာ။

ကလျာဏိ = သား, ရိုး, ရွယ်, ဆံ, ရေ = ငါးတန်ဖြင့် ကြန်စုံလှသော သူရိယဝစ္ဆသာ..။ မုနိ = ရဟန်းများထွဋ် တမွတ်ဘုန်းရှိ မြတ်မုနိသည်။ ဥတ္တမံ = အကဲမရှိသော။ သမ္ဗောဓိံ = ဝဇိရိန်နှိုင်းဘက် ဉာဏစက်သို့။ ပတွာ = ဝိသုဒ္ဓိခုနစ်ပါး တရားစဉ်သင့် ရောက်သဖြင့်လျှင်။ နန္ဒေယျ ယထာ = အားရမ်းအင်ပြည့် နှစ်သက်၏သို့။ ဧဝံ = တထာ = ပမာထို့တူ။ တယာ = တိမ္ဗရုသည်းပွတ် သင်မိနတ်နှင့်။ မိဿီဘာဝံ = မကွာပေါင်းဖက် ရောယှက်မိသည်၏အဖြစ်သို့။ ဂတော = ရောက်ပါတမူကား။ နန္ဒေယျံ = အဆတရာ ဝမ်းမြောက်ပါ၏။

(၁၃) သက္ကော စေ မေ ဝရံ ဒဇ္ဇာ၊ တာဝတိံသာနမိဿရော။

တာဟံ ဘဒ္ဒေ ဝရေယျာဟေ၊ ဧဝံ ကာမော ဒဠှော မမ။

အဟေ = အို သူရိယဝစ္ဆသာ..။ တာဝတိံသာနံ = တာဝတိံသာ နတ်များစွာတို့ကို။ ဣဿရော = အစိုးရသော။ သက္ကော = ဆင်းရဲချမ်းသာ ပေးငှါပိုင်ပိုင် စွမ်းနိုင်လေငြား နတ်သိကြားသည်။ မေ = ဗေလုဝစောင်းရှင် ငါလုလင်အား။ ဝရံ = ဝရာနိ = နတ်ဒေဝရိန် မင်းစည်းစိမ်နှင့် ဂုဏ်ရှိန်ကြီးမြတ် သင်မိနတ်ဟု နှစ်ရပ် အပြား ဆုမြတ်များကို။ စေ ဒဇ္ဇာ = နှစ်သက်ရာမူ အမောင်ယူဟု ကြည်ဖြူဆောက်နှင်း အကြွင်းမထား ကယ်ပေးငြားအံ့။ ဧဝံ = ဤသို့ပိုင်စား ပေးသနားသည်ရှိသော်။

အဟံ = ဦးစွန်းငါးဖြာ နတ်သားငါသည်။ တံ = သင်နတ်သမီး ရှုမငြီးကို။ ဝရေယျံ = ဆုမြတ်တဆူ ယူပေရာ၏။ (ဒေဝရဇ္ဇံ = နတ်ဒေဝရာဇ် မင်းအဖြစ်ကို။ န ဝရေယျံ = ဆုမြတ်တဆူ ငါမယူပေရာ)။ ဘဒ္ဒေ သူရိယဝစ္ဆသေ = နေရောင်တမျှ ထွန်းလင်းပသည့် သူရိယဝစ္ဆသာ..။ မမ = ဂန္ဓဗ္ဗနတ် ငါစောင်းတတ်၏။ ကာမော = သင်နတ်သမီး ရှုမငြီးကို လိုကြီးလိုလျက် တပ်မက်အပြင်း စွဲလမ်းခြင်းသည်။ ဧဝံ ဒဠှော = ဤသို့ခိုင်လျက် မည်သူဖျက်လည်း မပျက်နိုင်ပဲ သံမှိုစွဲသို့ မြဲပလေ၏တည်း။

(၁၄) သာလံဝ န စိရံ ဖုလ္လံ၊ ပိတရံ တေ သုမေဓသေ။

ဝန္ဒမာနော နမဿာမိ၊ ယဿာသေတာဒိသီ ပဇာ။

သုမေဓသေ = ပညာဆန်းကြယ် အဝန်းကျယ်သည့် အဘယ် သူရိယဝစ္ဆသာ..။ ယဿ ပိတုနော = အကြင် တိမ္ဗရုဒေဝ အဖနတ်မင်း၏။ ဧတာဒိသီ = ထိုသို့ သဘောရှိသော။ ပဇာ = သမီးချောသည်။ အသိ = ပဋိသန် ဥပပတ် ဖြစ်လာလတ်၏။ န စိရံ = မကြာမြင့်မီ။ ဖုလ္လံ = ရင်းဖျားမလွတ် ပင်လုံးကျွတ်ပွင့်သော။ သာလံ ဣဝ = သန္တာအသွင် အင်ကြင်းပင်ကဲ့သို့။ တေ = အသရေခေါင်ထွဋ် သင်မိနတ်၏။ တံ ပိတရံ = ထိုတိမ္ဗရုဒေဝ အဖခမည်းတော်ကို။ အဟံ = အလေး, အပေါ့, အလျော့, အတင်း, အပြင်း, အသာ, အညံ့ပါသည် = ခုနစ်ဖြာသော စောင်းသံသခင် ငါလုလင်သည်။ ဝန္ဒမာနော = ရှိခိုးသည်ဖြစ်၍။ နမဿာမိ = သင့်ကိုရလိုမှု ဦးညွှတ်ခြင်းကို ငါပြု၏။ ။(ဤကား ပဉ္စသိခစောင်းချင်း ၁၄- ဂါထာ ပါဠိအနက်တည်း)။

ဤသို့ ပဉ္စသိခနတ်သား စောင်းတီး၍ သီချင်းဆိုလတ်သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပဉ္စသိခနတ်သားကို “ပဉ္စသိခ.. သင်၏စောင်းသံသည် သီချင်းသံနှင့် ကိုက်ညီပေ၏၊ သီချင်းသံသည်လည်း စောင်းသံနှင့် ကိုက်ညီပေ၏။ သင်၏စောင်းသံသည် သီချင်းသံကို မလွန်ပေ၊ သီချင်းသံသည်လည်း စောင်းသံကို မလွန်ပေ”- (စကားမဆုံးသေး) ဤကဲ့သို့ ချီးမွမ်းစကား မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။

(ဤ၌။ ။အဘယ့်ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သီချင်းသံနှင့် စောင်းသံကို ချီးမွမ်းတော်မူသနည်း၊ ထိုသီချင်းသံနှင့် စောင်းသံ၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏အဖို့ရာ သာယာတပ်မက်ခြင်း ရှိသလော-ဟု မေးမြန်းဖွယ်ရှိ၏။ ။အဖြေကား- သာယာတပ်မက်ခြင်း အလျှင်းမရှိပါ။ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ = အင်္ဂါခြောက်ပါးရှိသော ဥပေက္ခာဖြင့် မုန်းချစ်မဟူ လျစ်လျူရှုတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့သော အရာမျိုးတို့၌ အလိုရှိအပ်သောအာရုံ အလိုမရှိအပ်သောအာရုံ ဟူ၍သာ သိမှတ်တော်မူ၏။ ထိုအာရုံအပေါ်၌ တပ်မက်ခြင်း အလျှင်းမရှိချေ။ (ထိုအကြောင်းကို သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ် ကောဋ္ဌိကသုတ်၊ သံ ၂-စာမျက်နှာ ၃၇၂-ကိုထောက်၍ သိရာ၏။)

အကယ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် သီချင်းသံနှင့် စောင်းသံကို ချီးမွမ်းမှု ပြုတော်မမူခဲ့သော် ပဉ္စသိခနတ်သားသည် “ငါ့အား မြတ်စွာဘုရားသည် ခွင့်ပြုအပ်ပြီ”ဟူ၍ မသိနိုင်လေရာ၊ ထိုသို့ဖြစ်ခဲ့သော် သိကြားမင်းသည် “ပဉ္စသိခနတ်သားအား မြတ်စွာဘုရားသည် ခွင့်မပြုအပ်ချေ”ဟု အောက်မေ့ကာ နတ်တို့ကို ခေါ်ဆောင်၍ ထိုနေရာမှပင် ပြန်နစ်လေရာ၏၊ ထိုသို့ ပြန်နစ်သည်ရှိသော် ကြီးစွာသော ဆုံးရှုံးနစ်နာမှု ဖြစ်လေရာ၏။ ချီးမွမ်းစကား မိန့်ကြားတော်မူအပ်သော်ကား “ပဉ္စသိခနတ်သားအား မြတ်စွာဘုရားသည် ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပြီ”ဟု အောက်မေ့ကာ သိကြားမင်းသည် နတ်တို့နှင့် အတူတကွ မြတ်စွာဘုရားအထံသို့ ဆည်းကပ်၍ ပြဿနာကို မေးလျှောက်ပြီးလျှင် အဖြေစကား မိန့်ကြားတော်မူသည့်အဆုံး၌ နတ်ပေါင်း ရှစ်သောင်းတို့နှင့်တကွ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လိမ့်မည်ဟု ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သီချင်းသံနှင့် စောင်းသံကို ချီးမွမ်းတော်မူလေသည်)။

ဤကဲ့သို့ ချီးမွမ်းတော်မူပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် တဖန် ဆက်၍ ပဉ္စသိခနတ်သားကို “ပဉ္စသိခ.. သင်သည် ဘုရားနှင့်စပ်သော, တရားနှင့်စပ်သော, သံဃာနှင့်စပ်သော, ရဟန္တာတို့နှင့်စပ်သော, ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော ဤစောင်းချင်းဂါထာတို့ကို အဘယ်အခါက သီကုံးထုံးဖွဲ့၍ ထားသနည်း”ဟု မေးတော်မူ၏။ ထိုအခါ ပဉ္စသိခနတ်သားသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို-

“မြတ်စွာဘုရား.. အခါတပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးခါစ ဥရုဝေလတော နေရဉ္ဇရာမြစ်ကမ်းပါးအနီး

အဇပါလမည်သော ပညောင်ပင်၌ (ဘုရားဖြစ်ပြီးနောက် ရှစ်ခုမြောက် သတ္တာဟဝယ်) စံပယ်မွေ့လျော် နေတော်မူလျက် ရှိပါ၏။ မြတ်စွာဘုရား.. ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် တိမ္ဗရုနတ်မင်းကြီး၏သမီး ဘဒ္ဒါမည်သော သူရိယဝစ္ဆသာကို မေတ္တာသက်ဝင် ချစ်ကြင်နေပါ၏။ မြတ်စွာဘုရား.. ထိုသူငယ်မသည်ကား ရထားထိန်း မာတလိ၏သား သိခဏ္ဍီမည်သော အခြားသူကို မေတ္တာသက်ဝင် ချစ်ကြင်နေပါ၏။

မြတ်စွာဘုရား.. အကျွန်ုပ်သည် ထိုသူရိယဝစ္ဆသာကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မရနိုင်သောအခါ ဗေလုဝပဏ္ဍု နတ်စောင်းကိုယူ၍ တိမ္ဗရုနတ်မင်းကြီး၏ ဗိမာန်သို့ ချဉ်းကပ်လျက် ဗေလုဝပဏ္ဍု နတ်စောင်းကို တီးခဲ့ပါ၏။ ဘုရားနှင့်စပ်သော, တရားနှင့်စပ်သော, သံဃာနှင့်စပ်သော ရဟန္တာတို့နှင့်စပ်သော, ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော ဤဂါထာတို့ကိုလည်း သီဆိုခဲ့ပါ၏-

(၁) ဝန္ဒေ တေ ပိတရံ ဘဒ္ဒေ၊ တိမ္ဗရုံ သူရိယဝစ္ဆသေ။

ယေန ဇာတာသိ ကလျာဏီ၊ အာနန္ဒဇနနီ မမ ။ပ။

(၁၄) သာလံဝ န စိရံ ဖုလ္လံ၊ ပိတရံ တေ သုမေဓသေ။

ဝန္ဒမာနော နမဿာမိ၊ ယဿာသေတာဒိသီ ပဇာ။

(၎င်း ၁၄-ဂါထာအနက် ရှေးကရေးခဲ့ပြီ)။

မြတ်စွာဘုရား.. ဤသို့ သီဆိုအပ်သည်ရှိသော် ဘဒ္ဒါမည်သော သူရိယဝစ္ဆသာ နတ်သမီးသည် အကျွန်ုပ်ကို-

“အရှင်.. အကျွန်ုပ်သည် ထိုမြတ်စွာဘုရားကို မျက်မှောက်ထင်ထင် မဖူးမြင်ရဘူးပါ။ သို့သော်လည်း တာဝတိံသာနတ်၏ သုဓမ္မာသဘင်၌ အကျွန်ုပ်က-နေစဉ် ထိုမြတ်စွာဘုရားအကြောင်းကို ကြားခဲ့ရပါသည်။ အရှင်.. သင်သည် ထိုမြတ်စွာဘုရားအကြောင်း ပြောဆို ချီးကျူးသည့်အတွက်

ယနေ့ အကျွန်ုပ်တို့၏ ပေါင်းဆုံရခြင်းသည် ဖြစ်စေလော့”-

ဟူ၍ ပြောဆိုပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား.. အကျွန်ုပ်သည် ထိုသူငယ်မနှင့်အတူ ထိုမျှသာ ပေါင်းဆုံခဲ့ရပါသည်၊ ထိုမှနောက် ယခုတိုင်အောင် မပေါင်းဆုံရတော့ပါ”-

ဟူ၍ လျှောက်ထားလေ၏။

မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သိကြားမင်း ဆည်းကပ်ခြင်း

ထိုအခါ သိကြားမင်း၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ် “ပဉ္စသိခနတ်သားသည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပြောဆိုလျက်ရှိ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ပဉ္စသိခနတ်သားနှင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပြောဆိုလျက်ရှိ၏”ဟု အကြံဖြစ်ပြီးလျှင် သိကြားမင်းသည် ပဉ္စသိခနတ်သားကို “အမောင်ပဉ္စသိခ.. သင်သည် ငါ၏ကိုယ်စား မြတ်စွာဘုရားကို ‘မြတ်စွာဘုရား.. နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် အမတ်တို့နှင့်တကွ အခြံအရံ ပရိသတ်နှင့်တကွ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးခေါင်းဖြင့် ရှိခိုးပါ၏’ဟူ၍ လျှောက်ထားပေးပါလော့”ဟု မိန့်ဆိုလေ၏။ ပဉ္စသိခနတ်သားသည် “ကောင်းပါပြီ အရှင်သိကြားမင်း..”ဟု သိကြားမင်း၏စကားကို ဝန်ခံပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို “မြတ်စွာဘုရား.. နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် အမတ်တို့နှင့်တကွ အခြံအရံ ပရိသတ်နှင့်တကွ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးခေါင်းဖြင့် ရှိခိုးပါ၏”ဟူ၍ လျှောက်ဆိုလေ၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်“ကောင်းပြီ ပဉ္စသိခ.. နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် အမတ်တို့နှင့်တကွ အခြံအရံ ပရိသတ်နှင့်တကွ ချမ်းသာစေသတည်း၊ မှန်၏- နတ်, လူ, အသုရာ, နဂါး, ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည်၎င်း, အခြားသော သတ္တဝါအများတို့သည်၎င်း ချမ်းသာသုခကို အလိုရှိကြသည်ချည်းသာ ဖြစ်ကုန်၏”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ။(မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့သည် ဤသို့ တန်ခိုးကြီးနတ်တို့ကို ဤသို့ပင် မိန့်ဆိုတော်မူလေ့ ရှိကုန်၏)။

ဤသို့ မြတ်စွာဘုရား မိန့်ကြားတော်မူသည်ရှိသော် သိကြားနတ်မင်းသည် ဣန္ဒသာလဂူသို့ဝင်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးပြီးလျှင် အပြစ်လွတ်ရာ တခုသောနေရာ၌ ရပ်တည်လေ၏၊ ပဉ္စသိခနတ်သားပါ အခြား တာဝတိံသာ နတ်တို့သည်လည်း ဣန္ဒသာလလိုဏ်ဂူသို့ဝင်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးကြပြီးလျှင် အပြစ်လွတ်ရာ တခုသောနေရာ၌ ရပ်တည်ကြလေ၏။

ထိုစဉ်အခါ ဣန္ဒသာလလိုဏ်ဂူသည် ပင်ကိုယ်က မညီမညာဖြစ်ပါလျက် ညီညာလာ၏။ ကျဉ်းမြောင်းသည် ဖြစ်ပါလျက် ကျယ်ဝန်းလာ၏၊ နတ်တို့၏အရောင်ဖြင့် (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ထက်ဝန်းကျင် အတောင်ရှစ်ဆယ်၏ အပြင်အပ) ဂူတွင်း၌ အမိုက်မှောင် ကွယ်ပျောက်၍ အလင်းရောင် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (မြတ်စွာဘုရား၏ ထက်ဝန်းကျင် အတောင်ရှစ်ဆယ်အရပ်၌ကား မြတ်စွာဘုရား၏ အရောင်တော်ကြောင့်ပင် အမိုက်မှောင် ကွယ်ပျောက်၏။ နတ်တို့၏အရောင်က မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အရောင်ကို မလွှမ်းမိုးနိုင်ချေ)။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သိကြားနတ်မင်းကို “ပြုဖွယ်ကိစ္စတွေ အလွန်များလှပါလျက် ကောသိယအနွယ်ဖြစ်သော အရှင်သိကြား၏ ဤအရပ်သို့ လာနိုင်ခြင်းသည် အံ့ဖွယ်ရှိပေ၏။ မဖြစ်စဘူး အထူးဖြစ်ပေ၏”ဟူ၍ မိန့်ဆိုတော်မူလေလျှင် သိကြားနတ်မင်းသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို “မြတ်စွာဘုရား.. အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် ချဉ်းကပ်လိုသည်မှာ ကာလကြာမြင့်ပါပြီ၊ သို့သော်လည်း တာဝတိံသာနတ်တို့၏ အချို့အချို့သော ပြုဖွယ်ကိစ္စတို့၌* ကြောင့်ကြ စိုက်နေရပါသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် မချဉ်းကပ်နိုင်ပဲ ရှိခဲ့ရပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလေ၏ (စကားဆက် မဆုံးသေးပါ)။

(ဤ၌ “တာဝတိံသာနတ်တို့၏ အချို့ချို့သော ပြုဖွယ်ကိစ္စ”ဟူသည်မှာ- နတ်တို့အဖို့ရာ သမီးဖြစ်သောနတ် သားဖြစ်သောနတ်တို့သည် ရင်ခွင်၌ ဥပပတ်ထင်ရှား ဘွားကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ အလုပ်အကျွေး နတ်မိဖုရားဖြစ်သည့် နတ်မိန်းမတို့သည် အိပ်ရာပေါ်၌ အထင်အရှား ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ထိုနတ်မိဖုရားတို့အား အဆင်တန်ဆာ ပြုပြင်

ဆင်ယင်ပေးမည့် ရံရွေမောင်းမ နတ်မိန်းမတို့သည် အိပ်ရာကို ဝန်းရံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ဝေယျာဝစ္စ ဆောင်ရွက်ကြရမည့် အစေအပါး နတ်များသည် ဗိမာန်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏၊ ဖော်ပြရာပါ ထိုနတ်တို့အတွက် သူပိုင်သည် ငါဆိုင်သည်ဟူ၍ တရားဖြစ်မှု လုံးဝမရှိချေ။ နတ်မင်းနှစ်ဦးတို့၏ ဘုံဗိမာန်နယ်စပ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော နတ်တို့အတွက်သာလျှင် သူပိုင်သည် ငါဆိုင်သည်ဟူ၍ အငြင်းအခုံတရား ဖြစ်ပွါးကြကာ သိကြားမင်းထံ ကပ်ရောက်၍ အဆုံးအဖြတ်ခံကြလေသည်။

သိကြားနတ်မင်းသည် အနီးကပ်ဆုံး ဗိမာန်ရှင်နတ်မင်း၏ ဥစ္စာအဖြစ် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ပေး၏။ အကယ်၍ အသစ်ဖြစ်သော နတ်သည် ဗိမာန်နှစ်ခုနှင့် အနီးအဝေးချင်း တူမျှနေလျှင် “အကြင်နတ်မင်း၏ ဗိမာန်ကိုကြည့်လျက် တည်၏၊ ထိုနတ်မင်း၏ ဥစ္စာဖြစ်စေ”ဟု ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ပေး၏။ အကယ်၍ အသစ်ဖြစ်သောနတ်သည် ဗိမာန်နှစ်ခုနှင့် အနီးအဝေးချင်းလည်းတူ၍ မည်သည့ ဗိမာန်ကိုမျှ မကြည့်ပဲ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော် ထိုနတ်ကို ဗိမာန်ရှင် နတ်မင်းနှစ်ဦးတို့၏ ခိုက်ရန်ငြင်းခုံမှု ငြိမ်းစဲ ပြတ်တောက်ရန် မိမိပိုင်အဖြစ် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ပေး၏။ ဤကား ပြုဖွယ်ကိစ္စတည်း၊ ထိုမှတပါး မြူးတူးပျော်ပါး ကစားမှု- စသည်သည်လည်း နတ်တို့၏ ပြုဖွယ်ကိစ္စပင် ဖြစ်လေသည်။ ဤပြုဖွယ်ကိစ္စများကိုရည်၍ သိကြားမင်း လျှောက်ထားခြင်းဖြစ်လေသည်။ ။အဋ္ဌကထာမှ)။

တဖန်ဆက်၍ သိကြားမင်းသည် “မြတ်စွာဘုရား.. အခါတပါး (=လွန်ခဲ့သော သုံးရက်ခန့်ကာလ)၌ ရှင်တော်ဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် (ဇေတဝန် ကျောင်းတိုက်တော်အတွင်း ပသေနဒိကောသလမင်း၏ ကောင်းမှုဖြစ်သာ) သလဠဂန္ဓကုဋိ = နတ်ထင်းသားတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူလျက် ရှိပါ၏။ မြတ်စွာဘုရား.. ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် ရှင်တော်ဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် သာဝတ္ထိပြည်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပါပြီ။ မြတ်စွာဘုရား.. ထိုစဉ်အခါ၌ ရှင်တော်ဘုရားသည် တခုသော သမာဓိ (ဖလသမာပတ်)ကို ဝင်စားနေတော်မူဆဲ ဖြစ်ပါ၏။ ဝေဿဝဏ် နတ်မင်းကြီး၏ မိဖုရား “ဘူဇတိ”မည်သော နတ်သမီးသည် ရှင်တော်ဘုရားကို လက်အုပ်ချီ ရှိခိုးရပ်တည်လျက် ဝတ်ပြုနေပါ၏။ မြတ်စွာဘုရား.. ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် ဘူဇတိနတ်သမီးကို “နှမ.. သင်သည် ငါ၏ကိုယ်စား မြတ်စွာဘုရားကို

‘မြတ်စွာဘုရား.. နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် အမတ်တို့နှင့်တကွ အခြံအရံ ပရိသတ်နှင့်တကွ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်တို့ကို ဦး ခေါင်းဖြင့် ရှိခိုးပါ၏’ဟူ၍ လျှောက်ထားပေးပါလော့”ဟု ပြောဆိုပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား ဤသို့ ပြောဆိုသောအခါ ထိုဘူဇတိ နတ်သမီးသည် အကျွန်ုပ်ကို “အရှင်သိကြားမင်း.. မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် အခါမဟုတ်ပါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည် တပါးတည်း ကိန်းအောင်းလျက် ရှိပါသည်”ဟု ပြန်ကြားပြောဆိုပါသည်။ ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် “နှမ.. ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မြတ်စွာဘုရား ထိုသမာဓိ (=ဖလသမာပတ်)မှ ထတော်မူသောအခါ ငါ၏စကားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို ‘မြတ်စွာဘုရား.. နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် အမတ်တို့နှင့်တကွ အခြံအရံ ပရိသတ်နှင့်တကွ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးခေါင်းဖြင့် ရှိခိုးပါ၏’ဟူ၍ လျှောက်ထားပေးပါလော့”ဟု မှာတမ်းခဲ့ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား.. အသို့နည်း ထိုဘူဇတိနတ်သမီးသည် ရှင်တော်ဘုရားကို အကျွန်ုပ်၏ကိုယ်စား လျှောက်ထားပါ၏လော၊ ရှင်တော်ဘုရားသည် ထိုနတ်သမီး၏စကားကို သတိရတော်မူပါ၏လော”ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် သိကြားမင်းကို “နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်း.. ထိုနတ်သမီးသည် ငါဘုရားကို လျှောက်ပေ၏။ ထိုနတ်သမီး၏ စကားကို ငါဘုရားသည် သတိရပေ၏၊ စင်စစ်သော်ကား ငါဘုရားသည် အရှင်သိကြားမင်း၏ ရထားဘီးသံနှင့် (ပြိုင်လျက်ပင်) ထိုသမာပတ်မှ ထပေ၏”ဟု မိန့်တော်မူ၏။

(ဤ၌ အထူးမှတ်ရန်မှာ- ဇေတဝန် ကျောင်းတိုက်တော်အတွင်း၌ (၁) ကရေရိကုဋိ-ခေါ်သော ကျောင်းတော်, (ထိုကျောင်းတော်၏ အဝဝယ် ရေခံတက်ပင်များ မဏ္ဍပ်သဖွယ် အကိုင်းအခက်ယှက်လျက် တည်ရှိလေသည်)။ (၂) ကောသမ္ဗကုဋိ-ခေါ်သော ကျောင်းတော်, (ထိုကျောင်းတော်၏ အဝဝယ် ကြို့ပင်ကြီး တည်ရှိလေသည်)။ (၃) ဂန္ဓကုဋိ-ခေါ်သော ကျောင်းတော်, (နံ့သာသားတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်သော ကျောင်းတော်)။ (၄) သလဠာဂါရ-ခေါ်သော ကျောင်းတော် (=နတ်ထင်းသား တို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်အပ်သော

ကျောင်းတော်)ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင် သီတင်းသုံးတော်မူရာ ကျောင်းတော်ကြီး ၄-ကျောင်းရှိလေသည်၊ တကျောင်း တကျောင်းလျှင် တသိန်း တသိန်း ထိုက်တန်၏။ ထိုကျောင်းတော်ကြီး ၄-ကျောင်းတို့အနက် သလဠာဂါရ ကျောင်းတော်ကို ပသေနဒိ ကောသလမင်းကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းအပ်သည်၊ ကျန်သော ကျောင်းတော်ကြီး ၃-ကျောင်းတို့မှာ အနာထပိဏ်သူဌေး၏ ကောင်းမှုများဖြစ်လေသည်။ ။ဒီ-ဋ္ဌ ၂၊ မျက်နှာ ၁-မှ။

သက္ကပဉှသုတ်ကိုမဟောမီ သုံးရက်ခန့်က မြတ်စွာဘုရားရှင် သလဠာဂါရ ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူစဉ် သိကြားမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ အဖူးအမြော် လာရောက်လေသည်။ ထိုအချိန်၌ သိကြားမင်း၏ ဣန္ဒြေများ မရင့်ကျက်သေးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သိကြားမင်းကို အဖူးအတွေ့မခံပဲ အချိန်ဖြင့်ပိုင်း၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားနေတော်မူလေသည်။

ဘူဇတိနတ်သမီးမှာ ဝေဿဝဏ် နတ်မင်းကြီး၏ နတ်မိဖုရားတဦး ဖြစ်သည်။ ထိုဘူဇတိ နတ်သမီးသည် သောတာပတ္တိဖိုလ် သကဒါဂါမိဖိုလ် တည်းဟူသော အောက်အရိယဖိုလ်နှစ်ပါးသို့ ရောက်ရှိသူ အရိယသာဝိကာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုနတ်သမီးအဖို့ရာ နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်ခြင်းမရှိ၊ ထို့ကြောင့်ပင် အမြဲတစေ မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ဆည်းကပ်လျက် လက်အုပ်ကို ဦးခေါင်း၌ တင်ထားပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးကာရပ်တည် ဝတ်ပြုလျက် နေလေ၏။

သိကြားမင်းသည် ဘူဇတိနတ်သမီးကို မှာထားပြီးနောက် “ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ငါ့အား ဖူးမြော်ခွင့် ပြုတော်မမူ”ဟု ကြံစည်ကာ သလဠာဂါရကျောင်းကို အရိုအသေပြု၍ ရထားကို ပြန်နစ်ကာ နတ်ပြည်သို့ရှေးရှူ မောင်းနှင်လေသည်။ ကျောင်းတော် ပရိဝုဏ်တခုလုံး ရထားသံ လွှမ်းဖုံးအပ်ရကား တူရိယာငါးမျိုးကဲ့သို့ ဖြစ်ရှိနေလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ရည်မှတ်ပိုင်းခြားအပ်သော အချိန်စေ့သဖြင့် ဖလသမာပတ်မှ ထတော်မူသော ကာလနှင့် သိကြားမင်း ရထားကိုပြန်နစ်ကာ နတ်ပြည်သို့ရှေးရှူ မောင်းနှင်သောကာလ ပြိုင်မိလေသည်။ သို့ရကား မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သန္တာန်တော်၌ ဖလသမာပတ်မှ ထတော်မူသောအခါ သိကြားမင်း၏ ရထားဘီးသံကို အာရုံပြုဆင်ခြင်သော အာဝဇ္ဇန်းစိတ် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ရှိလေသည်။ ရထားသံကြောင့် ဖလသမာပတ်မှ ထတော်မူခြင်းမဟုတ်၊ ရည်မှတ်ပိုင်းခြားအပ်သော

အချိန်စေ့ရောက်သောကြောင့်သာ ဖလသမာပတ်မှ ထတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ဖလသမာပတ်မှ ထတော်မူချိန်နှင့် ရထားဘီးသံ ဖြစ်ပေါ်ချိန် ပြိုင်မိကြလေသည်၊ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ သန္တာန်တော်၌ ဖလသမာပတ်မှ ထတော်မူသောအခါ ရထားဘီးသံကို ဆင်ခြင်သည့် အာဝဇ္ဇန်းစိတ် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သည်ဟု အထူးမှတ်ယူရာ၏။ ။ဒီ-ဋ္ဌ ၂၊ မျက်နှာ ၂၉၈-မှ)။

မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူသောအခါ နတ်ပြည်စည်ကားကြောင်း

သိကြားမင်းသည် တဖန်ဆက်၍ (မြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူသောအခါ နတ်ပြည်စည်ကားကြောင်းကို) မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသည်မှာ-

“မြတ်စွာဘုရား.. အကျွန်ုပ်တို့ထက် အလျင်စောစွာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြသော နတ်တို့၏ မျက်မှောက်မှ “အရဟံဂုဏ်ရှင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် မြတ်စွာဘုရားသခင်တို့ ပွင့်တော်မူကြသောအခါ အသုရာအပေါင်းတို့ ဆုတ်ယုတ်ကြလျက် နတ်အပေါင်းတို့ ပြည့်နှက်စည်ကားကုန်၏”ဟု ဤအကြောင်းကို အကျွန်ုပ်သည် ကြားနာ သိမှတ်ခဲ့ရပါ၏။ မြတ်စွာဘုရား.. အရဟံဂုဏ်ရှင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် လောက၌ ပွင့်တော်မူသောအခါမှစ၍ အသုရာအပေါင်းတို့ ဆုတ်ယုတ်ကြလျက် နတ်အပေါင်းတို့ ပြည့်နှက်စည်ကားနေကြောင်းကို အကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ထင်ထင် တွေ့ မြင်နေရပါပြီဘုရား။

ဂေါပကနတ်သားဝတ္ထု

မြတ်စွာဘုရား၏ ကပိလဝတ်ပြည်၌ပင်လျှင် ဘုရား, တရား, သံဃာ၌ ကြည်ညို၍ ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းလေ့ရှိသည့် ဂေါပိကာမည်သော သာကီဝင်မင်းသမီးသည် ရှိခဲ့ပါ၏၊ ထိုမင်းသမီးသည် မိန်းမဖြစ်ကြောင်းကို စက်ဆုပ်လျက် ယောက်ျားဖြစ်ကြောင်းကို ဖြည့်ကျင့်၍

ကိုယ်ခန္ဓာပျက်ကြွေ စုတေသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်ဝယ် အကျွန်ုပ်တို့၏ သားအဖြစ်သို့ ရောက်လာပါ၏၊ ထိုတာဝတိံသာနတ်ပြည်၌လည်း ထိုနတ်သားကို “ဂေါပကနတ်သား ဂေါပကနတ်သား”ဟူ၍ ခေါ်ကြပါကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရား.. အခြား ရဟန်းသုံးပါးတို့သည်ကား ရှင်တော်ဘုရားအထံ၌ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ကြပါလျက် ယုတ်နိမ့်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ် (=ကခြေသည်နတ်)မျိုး၌ ဖြစ်လာပါကုန်၏၊ ထိုနတ်တို့သည် ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့ဖြင့် ကုံလုံပြည့်စုံစွာ ခံစား ပျော်ရွှင်ကြလျက် အကျွန်ုပ်တို့အား ခစားဖျော်ဖြေရန် သုဓမ္မာနတ်သဘင်သို့ လာရောက်ကြပါကုန်သည်။ အကျွန်ုပ်တို့အား ခစားဖျော်ဖြေရန် လာရောက်ကြသော ထိုနတ်တို့ကို ဂေါပကနတ်သားသည်-

“အရှင်တို့.. သင်တို့သည် အဘယ်သို့ ဉာဏ်ဦးလှည့်၍ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာခဲ့ကြပါသနည်း၊ အကျွန်ုပ်သည်ကား ဘုရား, တရား, သံဃာ၌ ကြည်ညို၍ ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းလေ့ရှိသော မိန်းမငယ်ပင် ဖြစ်လင့်ကစား မိန်းမဖြစ်ကြောင်းကို စက်ဆုပ်လျက် ယောက်ျားဖြစ်ကြောင်းကို ဖြည့်ကျင့်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာပျက်ကြွေ စုတေသည်မှနောက်၌ ကောင်းသောလားရာ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်ဝယ် နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်း၏ သားအဖြစ်သို့ ရောက်လာပါ၏၊ ဤတာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌လည်း အကျွန်ုပ်ကို “ဂေါပကနတ်သား ဂေါပကနတ်သား”ဟူ၍ ခေါ်ကြပါကုန်၏။

အရှင်တို့.. သင်တို့သည်ကား မြတ်စွာဘုရား အထံတော်၌ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခဲ့ကြပါလျက် ယုတ်နိမ့်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မျိုး၌ ဖြစ်လာရကုန်၏၊ အရှင်တို့.. တရားကျင့်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်နိမ့်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မျိုး၌

ဖြစ်နေကြသည်တို့ကို မြင်ရကုန်သော အကျွန်ုပ်တို့သည် မမြင်သင့်သော သဘောကို မြင်ရကုန်လေစွာ့တကား”-

ဟု သတိပေးစကား ပြောကြားပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား.. ဂေါပကနတ်သားက သတိပေးစကား ပြောကြားအပ်ကုန်သော ထိုနတ်သား သုံးယောက်တို့အနက် နတ်သားနှစ်ယောက်တို့သည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ပဌမဈာန်သတိကို ရကြလျက် ဗြဟ္မပုရောဟိတဘုံသို့ ရောက်ကြပါသည်၊ နတ်သား တယောက်သည်ကား ကာမဘုံ၌ပင် ပျော်၍ နေပါ၏”-

ဟူ၍ လျှောက်ထားလေသည်။ (သိကြားမင်း၏ လျှောက်ထားချက် မပြီးဆုံးသေးပါ)။

(ဤကား ဂေါပကနတ်သားဝတ္ထုဖြစ်သည်၊ ဤဂေါပကနတ်သားဝတ္ထု၌ အထူး မှတ်သားရန်မှာ- ဤဂေါပကနတ်သားဝတ္ထုပါ သမဏနတ်သား သုံးယောက်တို့မှာ လူ့ပြည် ရဟန်းဘဝတုန်းက စင်ကြယ်သော သီလရှိကြသူများ ဖြစ်ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ယုတ်နိမ့်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ် (=ကခြေသည်နတ်)မျိုး၌ ဖြစ်ကြရသနည်းဟူမူ ရှေး၌ဖြစ်သော ဘဝနိကန္တိကြောင့်ဟု ဖြေဆိုရာ၏၊ ထင်ရှားစေဦးအံ့- ထိုသမဏနတ်သား သုံးဦးတို့သည် ရှေးကလည်း ထိုဂန္ဓဗ္ဗ (=ကခြေသည်)နတ်မျိုး၌ ဖြစ်ခဲ့ရပေါင်း များလှလေပြီ၊ ထို့ကြောင့် ထိုကခြေသည် နတ်ဘဝ၌ တွယ်တာ တပ်မက်သော (ဘဝနိကန္တိ) တဏှာလောဘ၏ အစွမ်းကြောင့် ထိုကခြေသည်နတ်ဘဝ (=စတုမဟာရာဇ် နတ်ဘုံ)၌ ဖြစ်ကြရလေသည်။

ဂေါပကနတ်သား သတိပေးစကား ပြောကြားသော အခဏ်း၌- ဂေါပကနတ်သားသည် ထိုသမဏနတ်သား = ကခြေသည် သုံးယောက်တို့ကို မြင်လတ်သော် “ဤကခြေသည် နတ်သားတို့သည် အလွန်လျှင် တင့်တယ်ကြ လှပကြကုန်၏၊ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကိုပြု၍ လာခဲ့ကြသနည်း”ဟု ဆင်ခြင် စဉ်းစားသည်ရှိသော် ရှေးဘဝက ရဟန်းများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်ကို မြင်လေသည်။ ထို့နောင်မှ “ရဟန်းများဖြစ်ကြလျှင် ရှိပစေ၊ သီလတို့၌ ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သူများ ဖြစ်ခဲ့ကြ၏လော”ဟု ဆက်၍ စူးစမ်းပြန်သော် “သီလတို့၌ ပြည့်စုံစွာ ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ကြသူများ”ဟူ၍ သိမြင်လေသည်။ “သီလတို့၌ ပြည့်စုံစွာ ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ကြလျှင်

ရှိပစေ၊ ထိုသူတို့မှာ အခြား အထက်ဖြစ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးများ ရှိခဲ့သလော၊ မရှိခဲ့သလော”ဟု ဆင်ခြင်ပြန်သော် “ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်များ”ဟူ၍ သိမြင်လေသည်။ “ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြလျှင် ရှိပစေ၊ အဘယ်အရပ်၌ နေကြသူများ ဖြစ်သနည်း”ဟု စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြန်သော် “ငါ၏အိမ်၌ ဆွမ်းခံကိုယ်တော်များ”ဟူ၍ သိမြင်လေသည်။ သီလစင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မည်သည် နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်တို့တွင် မိမိတို့အလိုရှိရာ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်နိုင်ကြကုန်၏၊ ဤရဟန်းတို့သည်ကား အထက် နတ်ပြည်၌လည်း မဖြစ်ကြကုန်၊ ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ် တို့မည်သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ကြရကုန်၏။ ဤရဟန်းတို့သည်ကား ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ မဖြစ်ကြကုန်။ ငါတမူကား ထိုရဟန်းတို့၏ အဆုံးအမ ဩဝါဒ၌ တည်ခဲ့သောကြောင့် နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်း၏ရင်ခွင်၌ သားရင်းတယောက် ဖြစ်လာရ၏၊ ဤရဟန်းတို့သည်ကား ယုတ်နိမ့်သော ဂန္ဓဗ္ဗ (=ကခြေသည်)နတ်မျိုး၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤနတ်တို့သည် အဋ္ဌိဝေဓပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကုန်ရကား လှိမ့်၍ လှိမ့်၍ အပြင်းအထန် ထိုးဆွရိုက်နှက်သည့်အလား ပြောကြားသင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကုန်၏”ဟု ကြံစည် ဆင်ခြင်ကာ “အရှင်တို့.. သင်တို့သည် အဘယ်သို့ ဉာဏ်ဦးလှည့်ကြ၍ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာခဲ့ကြပါသနည်း” အစရှိသော စကားတို့ဖြင့် နာနာပြင်းပြင်း သတိပေးစကား ပြောကြားလေသည်။

ဤစကားရပ်၌ “အဋ္ဌိဝေဓပုဂ္ဂိုလ်များ”ဟူသော စကားနှင့်စပ်၍ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စတုက္ကနိပါတ် တတိယပဏ္ဏာသက ၂-ကေသိဝဂ် ၃- ပတောဒသုတ် (အံ ၁၊ ၄၂၉-မျက်နှာ)လာ မြင်းလိမ္မာ ၄-မျိုးနှင့် ယောက်ျားလိမ္မာ ၄-မျိုးတို့ကို အကျဉ်းချုပ် မှတ်သားရာ၏-

မြင်းလိမ္မာ ၄-မျိုးဟူသည်မှာ (၁)ကြိမ်လုံးအရိပ်ကို မြင်ရုံနှင့် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ကာ လိမ္မာသော ဆာယာဒိဋ္ဌ မြင်းလိမ္မာ, (၂) ကြိမ်လုံးအရိပ်ကို မြင်သော်လည်း မလိမ္မာသေးပဲ အမွေးကျွတ်အောင် ပုတ်ခတ် ရိုက်နှက်မှ ထိတ်လန့်ကာ လိမ္မာသော လောမဝေဓ မြင်းလိမ္မာ, (၃) ရှေ့နှစ်နည်းဖြင့် မလိမ္မာသေးပဲ အရေစုတ်အောင် ပုတ်ခတ်ရိုက်နှက် ထိုးဆွမှ ထိတ်လန့်ကာ လိမ္မာသော စမ္မဝေဓမြင်းလိမ္မာ၊ (၄) ရှေ့သုံးနည်းဖြင့် မလိမ္မာသေးပဲ အရိုးခိုက်အောင် ရိုက်နှက် ပုတ်ခတ် ထိုးဆွမှ ထိတ်လန့်ကာ လိမ္မာသော အဋ္ဌိဝေဓ မြင်းလိမ္မာ = ဤကဲ့သို့ မြင်းလိမ္မာ ၄-မျိုးရှိသကဲ့သို့-

ယောက်ျားလိမ္မာလည်း ၄-မျိုးပင်ရှိလေသည်၊ ၄-မျိုးဟူသည်မှာ (၁) “ဤမည်သော မြို့ရွာဝယ် ဤမည်သော မိန်းမ,ယောက်ျားတို့

ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်ရှိနေသည်၊ (သို့မဟုတ်) စုတိပြတ်ကြွေ သေလွန်သည်တဲ့”ဟူသော သတင်းစကား ကြားရုံမျှဖြင့် ထိတ်လန့် သံဝေဂရရှိကာ ဝိပဿနာပညာ မဂ်ပညာတို့ကို ရအောင်ကြိုးကုတ် အားထုတ်သော ယောက်ျားလိမ္မာ = ဆာယာဒိဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ် (ပဌမ မြင်းလိမ္မာနှင့် တူ၏)၊ (၂) ပဌမနည်းဖြင့် ထိတ်လန့်သံဝေဂ မရသေးပဲ ကိုယ်တိုင်ဒိဋ္ဌ မိန်းမ,ယောက်ျား တဦးဦး ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်ရှိနေသည်ကို (သို့မဟုတ်) စုတိပြတ်ကြွေ သေလွန်သည်ကို မြင်ရမှ ထိတ်လန့် သံဝေဂရရှိကာ ဝိပဿနာပညာ မဂ်ပညာတို့ကို ရအောင်ကြိုးကုတ် အားထုတ်သော ယောက်ျားလိမ္မာ = လောမဝေဓပုဂ္ဂိုလ် (ဒုတိယမြင်းလိမ္မာနှင့်တူ၏)၊ (၃) ရှေ့နှစ်နည်းဖြင့် ထိတ်လန့်သံဝေဂ မရသေးပဲ မိမိ၏ဆွေမျိုး တဦးဦး ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်ရှိနေသည်ကို (သို့မဟုတ်) စုတိပြတ်ကြွေ သေလွန်သည်ကို မြင်ရမှ ထိတ်လန့်သံဝေဂရရှိကာ ဝိပဿနာပညာ မဂ်ပညာတို့ကို ရအောင်ကြိုးကုတ် အားထုတ်သော ယောက်ျားလိမ္မာ = စမ္မဝေဓပုဂ္ဂိုလ်(တတိယ မြင်းလိမ္မာနှင့်တူ၏)၊ (၄) ရှေ့သုံးနည်းဖြင့် ထိတ်လန့်သံဝေဂ မရသေးပဲ မိမိကိုယ်တိုင် ရောဂါကြီး အနာကြီး အစရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခတွေ့ကြုံ ခံစားရမှ ထိတ်လန့်သံဝေဂ ရရှိကာ ဝိပဿနာပညာ မဂ်ပညာတို့ကို ရအောင်ကြိုးကုတ် အားထုတ်သော ယောက်ျားလိမ္မာ = အဋ္ဌိဝေဓပုဂ္ဂိုလ် (စတုတ္ထမြင်းလိမ္မာနှင့်တူ၏) = ဤသို့ ယောက်ျားလိမ္မာ ၄-မျိုးရှိလေသည်။ (အကျယ်ကို ဖော်ပြရာပါ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် ပိဋကမြန်မာပြန် ပဌမတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၄၄၂-မှ ထုတ်ယူမှတ်သားရာ၏)၊ ဤယောက်ျားလိမ္မာ ၄-မျိုးတို့တွင် စတုတ္ထ ယောက်ျားလိမ္မာကို ရည်စူး၍ “ဤနတ်တို့သည် အဋ္ဌိဝေဓပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကုန်ရကား” အစရှိသည်ဖြင့် ဂေါပကနတ်သား စဉ်းစားကြံစည်ခြင်းဖြစ်လေသည်။

သိကြားမင်း လျှောက်ထားသော စကားရပ်တွင် “ထိုနတ်သား သုံးယောက်တို့အနက် နတ်သားနှစ်ယောက်တို့သည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ပဌမဈာန်သတိကို ရကြလျက် ဗြဟ္မပုရောဟိတဘုံသို့ ရောက်ကြပါသည်”ဟူသော စကားရပ်ဝယ် အကျယ် မှတ်သားဖွယ်ကား- ဂေါပကနတ်သားက သတိပေးစကား ပြောကြားသောအခါ ကခြေသည်နတ်သား သုံးဦးတို့အနက် နတ်သားနှစ်ဦးတို့သည် “က-ကြ သီ-ကြ တီးမှုတ်ကြသော ကခြေသည်တို့မည်သည် ဆုလာဘ်တို့သာ ရသင့်ပါ၏၊ ဤဂေါပက နတ်သားသည်ကား ငါတို့ကို တွေ့မြင်ရသောအချိန်မှစ၍ ခုံလောက်အတွင်း ဆားကိုပစ်ချအပ်ဘိသကဲ့သို့ တဖျစ်ဖျစ် အပြစ်တင်စကားကိုသာ ပြောကြားနေ၏၊ ဤဖြစ်ရပ်သည် အဘယ်သို့နည်း”ဟု ဆင်ခြင်ကြသည်ရှိသော်

ရှေးလူဖြစ်စဉ် ဘဝက မိမိတို့မှာ ရဟန်းများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်ကို၎င်း, စင်ကြယ်သောသီလ ရှိခဲ့ကြသည်ကို၎င်း, ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်ကို၎င်း, ထိုဂေါပက နတ်သားအလောင်း = ဂေါပိကာ သာကီဝင် မင်းသမီး၏အိမ်၌ ဆွမ်းခံကိုယ်တော်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်ကို၎င်း ကောင်းစွာထင်ထင် သိမြင်ကြ၍ “စင်ကြယ်သော သီလရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မည်သည် ကာမာဝစရ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်တွင် မိမိတို့နှစ်သက်ရာ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်တို့မည်သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ငါတို့သည်ကား အထက် နတ်ပြည်၌၎င်း, ဗြဟ္မာ့ပြည်၌၎င်း ဖြစ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ကြကုန်၊ ငါတို့၏ အဆုံးအမ ဩဝါဒ၌ တည်သောကြောင့် ဤမိန်းမငယ်သည် အထက်နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏၊ ငါတို့ကား ရဟန်းများ ဖြစ်ကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင် အထံတော်၌ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးကြပါကုန်လျက် (ရှေး ဘဝနိကန္တိ တဏှာကြောင့်) ယုတ်နိမ့်သော ကခြေသည်နတ်မျိုး၌ ဖြစ်ကြရကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ငါတို့ကို ဤဂေါပကနတ်သားသည် ဤကဲ့သို့ နှိပ်ကွပ်စကား ပြောကြား၏”ဟူ၍ စဉ်းစားမိ သိရှိကြကာ ဂေါပကနတ်သား၏ သတိပေးစကားကို ကြားနာကြကုန်စဉ်ပင် (ထိုနတ်သားသုံးယောက်တို့အနက်) နတ်သားနှစ်ယောက်တို့သည် ပဌမဈာန် သတိကို ရရှိကြ၍ (=ပဌမဈာန်ကို ရရှိကြ၍) ထိုပဌမဈာန်ကို အခြေပါဒက ပြုကြလျက် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု ဆင်ခြင်သုံးသပ်ကြသဖြင့် အနာဂါမိဖိုလ်၌ (ထိုနေရာမှာပင်) တည်ကြလေကုန်၏။

ထိုအခါ ထိုနတ်သားတို့၏ လက်ရှိ တန်ခိုးသေးငယ်သော ကာမာဝစရ ကခြေသည် နတ်ခန္ဓာသည် အနာဂါမိဖိုလ်တည်းဟူသော လောကုတ္တရာ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဆောင်ထားခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ရကား ထိုခဏမှာပင် နတ်သက်ကြွေ စုတေ၍ (မဇ္ဈိမဖြစ်သော ပဌမဈာန်ကို ရရှိသူများ ဖြစ်သောကြောင့်) ရူပါဝစရ ပဌမဈာန်သုံးဘုံတို့တွင် ဗြဟ္မပုရောဟိတ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်ကြလေ၏။ အထူးအားဖြင့် “ဗြဟ္မပုရောဟိတ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်ကြလေ၏”ဟု ဆိုသော်လည်း ထိုဗြဟ္မာနှစ်ဦးတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အထက် ဗြဟ္မပုရောဟိတဘုံ၌ ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား ထိုတာဝတိံသာ နတ်ပြည် (သုဓမ္မာနတ်သဘင်)၌ပင် ရပ်တည်ကြရင်း (ကခြေသည် နတ်ခန္ဓာကိုယ်ပျောက်၍) ဗြဟ္မပုရောဟိတဗြဟ္မာ၏ ခန္ဓာကိုယ် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။

အခြား ကခြေသည် (သမဏ)နတ်သားတဦးသည်ကား ထိုကခြေသည် နတ်ဘဝ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော တဏှာလောဘကို

ပယ်ဖြတ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သောကြောင့် ထိုစတုမဟာရာဇ် ကာမာဝစရ ကခြေသည်နတ်ဘဝ၌ပင် ကျန်ရစ်လေတော့၏။ ။ဤကား ဂေါပကနတ်သား ဝတ္ထုနှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ် အကျယ်ကို အဋ္ဌကထာမှ ထုတ်နုတ် ပြဆိုချက်တည်း)။

နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသောအတိုင်း ဂေါပကနတ်သား၏ အကြောင်းအရာ ဝတ္ထုကို စကားပြေ (=စုဏ္ဏိယ)ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းအရာကို တဖန်ထပ်၍ ဂါထာကြီး (၁၅)ဂါထာတို့ဖြင့် လျှောက်ထား၍ တဖန်ဆက်ကာ သုံးဂါထာတို့ဖြင့် ဤသာသနာနှင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို၎င်း မိမိတို့သည်လည်း ထိုဗြဟ္မာနှစ်ဦးတို့ရရှိသော လောကုတ္တရာ မဂ်ဖိုလ်ကို ရရှိရန် မြတ်စွာဘုရားရှင် ထံတော်မှောက်သို့ ယခု ရောက်ရှိလာပါကြောင်းကို၎င်း မြတ်စွာဘုရားရှင်က အခွင့်ပြုတော်မူပါလျှင် အမေးပုစ္ဆာ ပြဿနာ လျှောက်ထားလိုပါကြောင်းကို၎င်း လျှောက်ထားပြန်လေသည်။ (ထိုဂါထာပါဠိနှင့် အနက်တို့ကို ပါဠိတော်နှင့် ပိဋကမြန်မာပြန်မှ ထုတ်ယူမှတ်သားကုန်ရာ၏၊ ထို၁၇-ဂါထာတို့တွင် နောက်ဆုံးလျှောက်သည့် ဂါထာကိုသာ ဖော်ပြပါတော့အံ့)-

တဿ ဓမ္မဿ ပတ္တိယာ၊ အာဂတမှာသိ မာရိသ။

ကတာဝကာသာ ဘဂဝတာ၊ ပဉှံ ပုစ္ဆေမု မာရိသ။

မာရိသ = ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား..။ (မယံ = အကျွန်ုပ်တို့သည်)။ တဿ ဓမ္မဿ = ထိုဗြဟ္မာနှစ်ဦး ရရှိသော လောကုတ္တရာ တရားထူးသို့။ ပတ္တိယာ = ရောက်ကြ ရကြပါခြင်းငှါ။ အာဂတာ = ရှင်တော်ထံမှောက် ယခု လာရောက်ကြကုန်သည်။ အမှ = ဖြစ်ပါကုန်၏။ (အာသိ အနက်မရှိ၊ စကားတန်းဆာမျှ)။ မာရိသ = ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား..။ မယံ = အကျွန်ုပ်တို့သည်။ ဘဂဝတာ = ဘုန်းတော်သခင် ရှင်ပင်ဘုရားက။ ကတာဝကာသာ = ကရုဏာရှေးရှု အခွင့်ပြုအပ်ကြပါကုန်မူ။ ပဉှံ = ပြဿနာကို။

ပုစ္ဆေမု = သံသယကင်းဝေး သိလိုရေးဖြင့် မေးလျှောက်လိုကြပါကုန်သည်ဘုရား..ဟူ၍ ပြဿနာမေးလျှောက်ရန် ခွင့်ပန် လျှောက်ထားလေ၏။

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စိတ်သန္တာန်၌ “ဤသိကြားမင်းသည် ရှည်စွာသော နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး စင်ကြယ်သောအကျင့်ရှိခဲ့၏။ မည်သည့်ပြဿနာကို မေးသည်ဖြစ်စေ အကြောင်းနှင့်စပ်သော ပြဿနာ (=အကျိုးဖြစ်ထွန်းမည့် ပြဿနာ)ကိုသာ မေးပေလိမ့်မည်၊ အကြောင်းနှင့် မစပ်သော ပြဿနာ (=အကျိုးမဖြစ်ထွန်းမည့် ပြဿနာ)ကို မေးလိမ့်မည်မဟုတ်၊ ထိုသိကြားမင်းမေး၍ ငါဘုရား ဖြေဆိုလတ်သော် ထိုအဖြေကို လျင်မြန်စွာပင် သိပေလိမ့်မည်”ဟူ၍ အကြံတော်ဖြစ်လေ၏။

မဃလုလင်ဝတ္ထု

(ဤ၌- “ဤသိကြားမင်းသည် ရှည်သော နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး စင်ကြယ်သော အကျင့်ရှိခဲ့၏”ဟူသော စကားနှင့်စပ်၍ သိကြားမင်း၏ ရှည်သော အတိတ်ကာလကပင် စင်ကြယ်သော အကျင့်ရှိခဲ့ပုံကို မဃလုလင်ဝတ္ထုဖြင့် အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ပြသည့်အတိုင်း အဋ္ဌကထာလာ “မဃလုလင်ဝတ္ထု”ကို အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြဦးအံ့-

ဤသိကြားမင်းကား မြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီ မဂဓတိုင်းဝယ် မစလရွာ၌ မဃလုလင်ဖြစ်ခဲ့သော အချိန်မှ စ၍ပင် စင်ကြယ်သော အကျင့်ရှိသူဖြစ်ခဲ့၏၊ ချဲ့ဦးအံ့- ဤသိကြားမင်းသည် ထိုမစလရွာ၌ မဃလုလင် ဖြစ်ခဲ့သောအခါ တနေ့သ၌ စောစောထ၍ ရွာအလယ်တွင် လူအပေါင်းတို့၏ ရွာမှုကိစ္စ ပြုလုပ်ရာဌာနသို့ သွားရောက်၍ မိမိရပ်တည်နေရာအရပ်ကို ခြေဖျားဖြင့်ပင် မြေမှုန်အမှိုက်သရိုက်များကို ဖယ်ရှားလျက် တလင်းစင်ကြယ် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိအောင် ပြုခဲ့လေသည်။ အခြား လူတယောက်သည် ထိုနေရာကို နှစ်သက်သဘောကျ၍ မဃလုလင် သုတ်သင် ရှင်းလင်းထားသော ထိုနေရာ၌ လာရောက်ရပ်တည်လေ၏။

မဃလုလင်သည် ထိုမျှဖြင့်ပင် သတိရ၍ ရွာအလယ်၌ ကောက်နယ်တလင်းမျှ ကျယ်ဝန်းသော အရပ်ကို သုတ်သင်၍ သဲဖြူဖြန့်ခင်းလျက် ထင်းများကို သယ်ဆောင်၍ အေးသောအခါ၌ မီးဖိုလေသည်၊

ရွာနေသူ ကြီးကြီးငယ်ငယ် လူတို့သည် ထိုနေရာသို့ လာရောက်ကြကာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ မီးလှုံ၍ ချမ်းသာစွာ ထိုင်နေကြလေ၏။

ထို့နောက် တနေ့သ၌ မဃလုလင်၏ စိတ်သန္တာန်ဝယ် “ငါတို့သည် မြို့ရောက်ကြသည်ရှိသော် မင်း, မင်း၏အမတ်စသော စည်းစိမ်ရှင်တို့ကို မြင်ရကုန်၏၊ ဤအထက် ကောင်းကင်ဝယ် လှည့်လည်နေသော လဗိမာန်တို့၌ လနတ်သား နေနတ်သားတို့ ထင်ရှားရှိကြောင်း လူအပေါင်းတို့ ပြောဆိုကြ၏၊ အဘယ်အမှုကိုပြု၍ ထိုမင်း, မင်း၏အမတ် စသောသူ, လနတ်သား, နေနတ်သားတို့သည် ထိုစည်းစိမ်တို့ကို ရရှိကြကုန်သနည်း”ဟု ဆင်ခြင်စဉ်းစားမှု ဖြစ်ရှိလာ၏။ ထို့နောက်မှ မဃလုလင်သည် “တစုံတခု အခြားအမှုကိုပြု၍ ရကြလိမ့်မည်မဟုတ်၊ ဖြူစင်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြု၍သာ ထိုသူတို့သည် ထိုစည်းစိမ်တို့ကို ရရှိကြသည် ဖြစ်ကုန်ရာ၏”ဟု အမှန်အတိုင်း ကြံစည်စဉ်းစားမိ၍ “ငါသည်လည်း ဤသို့သော စည်းစိမ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ဖြူစင်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကိုသာ ပြုသင့်၏”ဟု ဆက်၍တဖန် ကြံစည်စဉ်းစားမိပြန်လေ၏။

ထိုသို့ စဉ်းစားကြံစည်ပြီးနောက် မဃလုလင်သည် စောစောထ၍ ယာဂုကို သောက်ပြီးလျှင် ပဲခွပ်, ပုဆိန်, ပေါက်တူး, တင်းပုတ် လက်နက်များကို စွဲကိုင်လျက် လမ်းလေးဆုံသို့ သွားရောက်ကာ တင်းပုတ်=သံတူကြီးဖြင့် ကျောက်ခဲများကို ထုနှက် ရိုက်ဖော် ထုတ်နုတ်၍ လမ်းဘေးအပသို့ လှိမ့်ချဖယ်ရှင်းလေ၏။ လှည်းများ ရထားများ ဝင်ရိုးနှင့် တိုက်မိမည့် သစ်ပင်များကိုလည်း ခုတ်လှည်းပယ်ရှင်းလေ၏။ မညီညွတ်သော လမ်းမြေအပြင်ကိုလည်း ညီညွတ်အောင် ပြုလုပ်လေ၏၊ လမ်းလေးဆုံ၌ တည်းခိုရန် အရိပ်မဏ္ဍပ် စရပ်ကို ပြုလုပ်တည်ဆောက်လေ၏၊ လေးထောင့်ရေကန်ကိုလည်း တူးဖော်လေ၏။ အသွားခက်သော လမ်းခရီးများ၌ တံတား နင်းကြမ်းခင်း၍ ပေးလေ၏။ ဤနည်းဖြင့် နေ့အဖို့ရာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုပြု၍ နေဝင်သောအခါမှ အိမ်သို့ပြန်လာ၏။

ထိုမဃလုလင်ကို အခြားလူတယောက်က “အမောင်မဃ.. အမောင်သည် နံနက်စောစောကပင် ရွာမှထွက်၍ ညချမ်းကာလမှ တောက ပြန်လာ၏။ အဘယ်အမှုကို အမောင်ပြုသနည်း”ဟု မေးလေလျှင် ထိုလူကို မဃလုလင်သည် “အိုမိတ်ဆွေ.. အကျွန်ုပ်သည် ဖြူစင်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုပါသည်၊ နတ်ပြည်ရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်းကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းပါသည်”ဟု ဖြေကြားလေ၏။ တဖန်ဆက်၍

ထိုမိတ်ဆွေလူနှင့် မဃလုလင်တို့ အပြန်အလှန် မေးကြ ဖြေကြပြန်သည်မှာ-

မိတ်ဆွေ။

။အို အမောင်မဃ.. ဖြူစင်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုဟူသည်မှာ အဘယ်အရာကို ခေါ်ပါသနည်း။

မဃ။

။မိတ်ဆွေ.. သင်သည် ဖြူစင်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မသိဘူးလော။

မိတ်ဆွေ။

။အိမ်း.. ငါမသိပါ။

မဃ။

။မြို့သို့ရောက်သောအခါ သင်သည် မင်း, မင်း၏အမတ်ကြီးစသော = စည်းစိမ်ရှင်ကြီးများကို မြင်ဘူးသည်မဟုတ်လော။

မိတ်ဆွေ။

။အိမ်း.. မြင်ဘူးပါ၏။

မဃ။

။ထိုမင်း, မင်း၏အမတ်ကြီးစသော = စည်းစိမ်ရှင်ကြီးများသည် ဖြူစင်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ကြ၍ ထိုမင်းအဖြစ်, မင်း၏အမတ်ကြီး အဖြစ်စသော ရာထူးများကို ရအပ်လေသည်။ ငါသည်လည်း ဤသို့သဘောရှိသည့် မင်းစည်းစိမ် အမတ်ကြီးစည်းစိမ်မျိုး အကျိုးပေးနိုင်သည့် ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ပါ၏၊ သင်သည် လနတ်သား, နေနတ်သားဆိုသည်ကို ကြားဘူးပါ၏လော။

မိတ်ဆွေ။

။အိမ်း.. ကြားဘူးပါသည်။

မဃ။

။ငါသည် အဲဒီနတ်ရွာလမ်းကြောင်းကို သုတ်သင်နေပါ၏။

မိတ်ဆွေ။

။အမောင်မဃ.. ဤ သင်ယခုပြောသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို အမောင်တယောက်သာ ပြုကောင်းပါသလော၊ အခြားသူ တဦးတယောက်ကမူ မပြုကောင်းဘူးလော။

မဃ။

။အို မိတ်ဆွေ.. ဤကောင်းမှုကို တဦးတယောက်အားမျှ (မပြုကောင်းဘူးဟု) တားမြစ်ချက်မရှိပါ။

မိတ်ဆွေ။

။အမောင်မဃ.. ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် နက်ဖြန်ခါ အမောင် တောသို့သွားသောအခါ ငါ့အားလည်း အသံပေးပါဦး”-

ဤကဲ့သို့ အပြန်အလှန် မေးကြ ဖြေကြ စကားအပေးအယူ ပြုကြလေသည်။ နောက်တနေ့၌ မဃလုလင်သည် ထိုမိတ်ဆွေယောက်ျားကို ခေါ်၍ တောသို့ သွားလေ၏။ ဤနည်းဖြင့် မစလရွာသား

အားကောင်းမောင်းသန် လုလင် (၃၃) သုံးကျိပ်သုံးယောက်တို့သည် မဃလုလင်၏ အတုလိုက်ကာ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုဖော်ပြုဖက်များသာ ဖြစ်ကြလေကုန်၏။

ထိုမဃလုလင်နှင့်တကွ သုံးကျိပ်သုံးယောက်သော လူတို့သည် တူညီသော ကုသိုလ်ဆန္ဒရှိကြလျက် ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ပြုလုပ်ကြကာ လှည့်လည်ကျက်စား သွားလာနေထိုင်ကြကုန်၏၊ ပြုလုပ်ကြပုံမှာ- အကြင်အရပ်သို့ သွားရောက်ကြကုန်၏၊ ထိုအရပ်၌ လမ်းခရီးကို သာယာညီညွတ်အောင် ပြုလုပ်ကြသော် တရက်တည်းဖြင့်ပင် ပြီးစီးအောင် အားစိုက်ခွန်စိုက် ပြုလုပ်ကြကုန်၏၊ ရေကန်ကို တူးဖော်ကြသော်၎င်း, စရပ်ကို ဆောက်လုပ်ကြကုန်သော်၎င်း, တံတားနင်းကြမ်းကို ဖွဲ့ချည် တည်ဆောက်ကြသော်၎င်း တရက်တည်းဖြင့်ပင် ပြီးစီးအောင် အားစိုက်ခွန်စိုက် ပြုလုပ်ကြကုန်၏။

Introduction

[The following is based on the Discourse about Sakka’s Questions (Sakka-pañha-sutta, DN 21) and its commentary.]

At one time, the Buddha was residing at the Indasāla Cave where the Indian Ash tree stood on the slope of the Vediyaka hill, north of Ambasaṇḍa Brahmin village, which lay to the east of the city of Rājagaha, in the province of Magadha.

The Brahmin village was known as Ambasaṇḍa because it was situated by the side of a Mango Grove. The Vediyaka hill got its name from a grove of gracefully straight and round trees like columns of sapphire growing around the hill. Indasāla Cave got its name from the Indian Ash tree (Indasāla) that stood at its entrance. It was originally a natural stone cave which was later embellished with engravings.

Signs of Imminent Death Appear to Sakka

As the Buddha was staying at the Indasāla Cave on the slope of the Vediyaka hill near Rājagaha, there appeared to Sakka the five signs that proclaim the approaching death of a Deva; Sakka knew these signs well and said to himself: “Alas, my lifespan has ended.” These five are:

1. The flowers adorning his person withered.

2. His dress becomes soiled.

3. His armpits sweat.

4. His personal appearance declines.

5. Listlessness sets in.

When the five signs of imminent death appear to Devas, those with little merit in store are gravely concerned about their next existence. Those Devas with vast stores of merit remember their previous good deeds of giving, observing moral precepts and achieving concentration, and being assured of a good destination in the higher Deva realms, remain unperturbed.

As for Sakka, he was fearful and despondent, for he would now lose all the greatness of a Sakka: the Tāvatiṁsa Realm, which is 10,000 leagues wide; the Vejayanta palatial mansion that is 1,000 leagues tall; the Sudhammā Assembly Hall, 300 leagues wide, for listening to the Dhamma; the coral tree (paricchattaka) which is 100 leagues high; the Paṇḍukambala stab of emerald, which is 60 leagues long, 50 leagues wide and 15 leagues high; 25 million celestial dancers; his follower Devas who are denizens of Catumahārājika realm and Tāvatiṁsa Realm; and the celestial parks known as Nandana Park, Cittalatā Park, Missaka Park, Phāsuka Park.

Then Sakka pondered: “Is there any ascetic or brahmin outside the Buddha’s teaching who can allay my worries and fears of death and help perpetuate my lordship of Devas?” He saw none. He continued pondering and he thought of the Buddha: “The Buddha can allay fears and worries that oppress hundreds of thousands of Sakkas like myself.” Thus he had a strong desire to see the Buddha.

“Where is the Fortunate One residing just now?” he considered. He saw that the Buddha was residing at the Indasāla Cave. He then said to his companions, the Tāvatiṁsa Devas: “Friends, the Fortunate One is residing at the Indasāla Cave where the Indian Ash tree stands on the slope of the Vediyaka hill near Rājagaha. Friends, it were well if we go there to see the Fortunate One.” The Tāvatiṁsa Devas said: “Very well, Lord.”

Herein, the time and circumstances of Sakka’s seeing the Buddha may be noted. A [935] few days ago, Sakka had paid a visit to the Buddha at the Jetavana monastery, in the company of his close attendants such as Mātali, but without a big retinue. At that time the Buddha saw that Sakka was not yet ripe for Awakening and that after two or three days’ time he would become obsessed with death after seeing signs of the end of his life coming near, and then he would visit him in the company of Devas from both the Catumahārājika and Tāvatiṁsa Realms to ask fourteen questions and that, at the end of the question concerning equanimity, he would attain Stream-entry along with 80,000 Devas of Catumahārājika and Tāvatiṁsa Realms. Seeing this situation, the Buddha dwelled in the absorption (jhāna) on the Arahat fruition (Arahatta-phala) so that Sakka did not get an opportunity to meet with him on that day.

On his part, Sakka was thinking: “About three days back the Fortunate One did not give me audience because I went to see him alone. Perhaps, I am not endowed with sufficing conditions of ripened merit to gain Awakening. It is customary for the Fortunate One to go to the end of the 10,000 world-element to preach the doctrine if there is someone who has sufficing conditions for Awakening. This time, if I go to the Fortunate One along with a company of followers, there must be at least one of them who is endowed with sufficing conditions and the Fortunate One will discourse to him. In that way, I shall have my opportunity to hear the discourse which will set my troubled mind at ease.” That was why he called the Tāvatiṁsa Devas to accompany him.

Then Sakka, on second thoughts, considered that it would not be wise for him to go straight to the Buddha in the company of Devas from Catumahārājika and Tāvatiṁsa. “It would look somewhat lacking in grace on my part. This Deva Pañcasikha is well acquainted with the Fortunate One, being used to rendering personal service to the Fortunate One. He has the privilege of seeing the Fortunate One and asking questions freely. It would be well if I were to send him first to inform of my coming to the Fortunate One and obtain his permission, then only I will put my questions to the Fortunate One.” Accordingly, he said to Pañcasikha: “Pañcasikha, the Fortunate One is now residing at Indasāla Cave on the slope of the Vediyaka hill near Rājagaha. It would be well if we approach the Fortunate One there.”

“Very well, Lord,” said Pañcasikha. Then taking his lute known as Beluvapaṇḍu, and strumming it in an accompaniment to a song, thereby letting the other Devas know that Sakka was about to go somewhere, he stood by the side of Sakka.

At the musical signal of Pañcasikha, the Tāvatiṁsa Devas got ready to go. Then just as soon as a strong man was to flex his bent arm, or bend his spread-out arm, they suddenly appeared on the Vediyaka hill lying to the north of Ambasaṇḍa Brahmin village, eastwards from Rājagaha in the province of Magadha.

At that time, the Vediyaka hill and Ambasaṇḍa Brahmin village were aglow with celestial lights. People living in that area were in awe with wonder at the extraordinary glowing of lights. “Today the Vediyaka hill seems aflame! There are so many glowing lights on the Vediyaka hill and above the Ambasaṇḍa Brahmin village! What is going on?” People were talking in great wonder, with goose flesh forming on their skin.

It should be noted that the visit to the Buddha by Sakka and company was rather too early. Although they were there after nightfall, it was even before children had gone to bed. It was the custom of Devas and Brahmas to visit the Buddha around midnight. But at this time Sakka was so uneasy at the thought of death so he made the visit in the first watch of the night.

Then Sakka said to Pañcasikha: “Pañcasikha, Buddhas generally dwell in absorption (jhāna). If it is the time when the Fortunate One is dwelling in absorption, it is not a proper time for a person like me who is not free of greed, hatred and delusion. Go now and ask permission of the Fortunate One for me to see him. Having got permission, we shall approach the Fortunate One.”

“Very well, Lord,” said Pañcasikha. Then carrying the Beluvapaṇḍu lute in his left arm, he drew near to the Indasāla Cave. He took up his position not too close to the Buddha and [936] not too far away, just a suitable distance away from where the Buddha could hear his music.

Pañcasikha’s Songs

From that appropriate position Deva Pañcasikha played his lute, singing songs on the subjects of the Buddha, the Dhamma, the Saṅgha, the Arahat, and of sensual pleasures.

The word-for-word renderings in the original Myanmar, beautiful and learned, are penned by the Sibhani Sayadaw who presided over the Fifth Buddhist Council in Mandalay. He was awarded Narindābhisiri Saddhammadhaja Mahā Dhammarājādhirājaguru and Narindābhisiri Saddhammajotipāladhaja Mahā Dhammarājādhirājaguru title by King Mindon and Narindhābhidhaja-atulādhipati siri-pavara Mahā Dhammarājādhirājaguru title by King Thipaw. The Sayadaw wrote the Burmese meaning of the songs in his treatise: Kavi-maṇḍana-medanī. Only the gist of each song is given here in English prose.

Vande te pitaraṁ bhadde, Timbaruṁ sūriya-vacchase, yena jātāsi kalyāṇī, ānanda-jananī mama.

My noble lady of glowing complexion like the radiant sun offspring of lord Timbaru! You are as fair as fair can be, possessing the five qualities of feminine beauty, the source of my delight. Out of my fondness for you, I worship your father Timbaru.

Vāto va sedataṁ kanto, pānīyaṁ va pipāsato, Aṅgīrasi piyāmesi, Dhammo arahatā-m-iva. Āturasseva bhesajjaṁ, bhojanaṁ va jighacchato, Parinibbāpaya maṁ bhadde, jalantam-iva vārinā.

My lady with glowing complexion! Just as a man who sweats welcomes a cool breeze; just as a thirsty man welcomes drinking water; just as the Arahat welcomes the Dhamma; just as one afflicted by malady welcomes medicine, just as one famished welcomes food, so also I, the Deva with five knots, adore you. Just as water quells the blaze, my noble lady! Let your smile quell the fire of passion in me!

Sītodakaṁ pokkharaṇiṁ, yuttaṁ kiñjakkhareṇunā, nāgo ghammābhitatto va, ogāhe te thanūdaraṁ.

Just as a tusker oppressed by heat wishes to descend into the cool waters of a lily pond, so also I would fain descend into your soft bosom.

Accaṅkuso va nāgo va, jitaṁ me tuttatomaraṁ, kāraṇaṁ nappajānāmi, sammatto lakkhaṇūruyā.

My noble lady! Just as a tusker in musk, defying the pike that checks him, is blinded by passion, I too, am infatuated with your graceful thighs. [937]

Tayi gedhita-cittosmi, cittaṁ vipariṇāmitaṁ, paṭigantuṁ na sakkomi, vaṅkaghasto va ambujo.

My lady of radiant complexion! How I wish to possess you! Just as a fish that has swallowed the hook is unable to cast it out, so also my fervour for you is irreversible, how my mind flutters!

Vāmūru saja maṁ bhadde, saja maṁ mandalocane, palissaja maṁ kalyāṇi, etaṁ me abhipatthitaṁ.

My lady with lovely thighs! May you, my beloved, embrace me gently. You are perfection personified! How I yearn for your tender embrace!

Appako vata me santo, kāmo vellita-kesiyā, aneka-bhāvo samuppādi, arahanteva dakkhiṇā.

Previously, I had known little sensual desire. But since I have set my eyes on you, the possessor of long hair bent at the tips, sensual desire has risen by leaps and bounds in me, just as the fervent enthusiasm that arises in one who makes offerings to an Arahat.

Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ, arahantesu tādisu, taṁ me sabbaṅga-kalyāṇi, tayā saddhiṁ vipaccataṁ.

Maiden blessed with the five feminine charms! In me there is past merit on account of serving Arahats, the stable ones. May that merit now result in my nuptial tie with you.

Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ, asmiṁ pathavi-maṇḍale, taṁ me sabbaṅga-kalyāṇi, tayā saddhiṁ vipaccataṁ.

Maiden blessed with the five feminine charms! In me there is past merit, such as alms offerings, done upon the entire expanse of this great earth. May that merit result in my nuptial tie with you.

Sakya-putto va jhānena, ekodi nipako sato, amataṁ muni jigīsāno, tam-ahaṁ sūriya-vacchase.

The sage, son of the Sakya clan, born of King Suddhodana and Queen Mahā Māyā, who delights in meditation and who resorts to seclusion, who is wise and mindful, desires the deathless Nibbāna, my lady of radiant complexion! Likewise I desire you. [938]

Yathā pi muni nandeyya, patvā sambodhim-uttamaṁ, evaṁ nandeyyaṁ kalyāṇi, missībhāvaṁ gato tayā.

O embodiment of elegance! The sage, having attained supremely perfect wisdom through the seven purities, delights in his Awakening. So also, it would delight me greatly, if I were to be joined with you.

Sakko ce me varaṁ dajjā, Tāvatiṁsānam-issaro, tāhaṁ bhadde vareyyāhe, evaṁ kāmo daḷho mama.

My beloved! If Sakka, lord of Tāvatiṁsa, were to grant me a boon of my choice, I would opt for you, rather than for lordship of Devas. My noble Lady! So firm is my fondness for you.

Sālaṁ va na ciraṁ phullaṁ, pitaraṁ te sumedhase, vandamāno namassāmi, yassā setādisī pajā.

My lady of great intelligence! Like the sudden blooming forth of the coral tree you came into existence, as the illustrious daughter of lord Timbaru, whom I worship on account of you.

At the end of Pañcasikha’s songs, the Buddha praised him: “Pañcasikha, your lute is in perfect harmony with your singing, neither the lute nor the singing dominate or are rivals to each other.”

The Buddha praised Pañcasikha not because he enjoyed the music, but for some other purpose. For he, being an Arahat, was neutral towards all pleasurable or painful sensations because he was possessed of equanimity in six ways, as shown in the Discourse concerning Koṭṭhika (Koṭṭhika-sutta, SN 22.133). Yet he openly praises Pañcasikha to let him know that he approves of the Deva’s action. If he did not give express approval, Pañcasikha might have withdrawn wrongly thinking that he was not welcome. In which case Sakka would not have the opportunity to put his questions, and to hear the Buddha’s answers to him that would lead to the Awakening of both Sakka and his company.

After praising Pañcasikha, the Buddha asked him: “Pañcasikha, when did you compose these verses on the Buddha, the Dhamma, the Saṅgha, the Arahat and sensual pleasures?”

Pañcasikha replied: “Venerable sir, at one time the Fortunate One was staying at the foot of the Ajapāla banyan tree, near the bank of the River Nerañjarā, in the Uruvelā forest in the eighth week after the Buddha’s Awakening. Venerable sir, during that time I fell in love with Sūriyavacchasā, daughter of lord Timbaru. She, on her part, was in love with Sikhaṇḍī, son of Mātali, Sakka’s charioteer. Venerable sir, when I saw that I was going to lose Sūriyavacchasā, I went to the mansion of lord Timbaru and played my Beluvapaṇḍu lute, singing these verses on the Buddha, the Dhamma, the Saṅgha, the Arahat, and sensual pleasures.” Venerable sir, on my playing the lute and singing those verses, Sūriyavacchasā said to me: ‘Lord, I had never seen the Fortunate One myself, but while I was dancing at the gathering of the Tāvatiṁsa Devas at the Assembly Hall for listening to Dhamma, I had heard of the Fortunate One. Today, you are singing in praise of the Fortunate One, and so you get your opportunity of meeting me.’ Venerable sir, since that day [939] I never got the opportunity to see her again.”

Sakka Enters the Buddha’s Presence

Sakka was glad that Pañcasikha was conversing cordially with the Buddha and said to him: “Pañcasikha, go and say to the Fortunate One on my behalf: ‘Sakka, lord of Devas, and his ministers with their retinues make obeisance with their heads at the feet of the Fortunate One.’ ” – “Very well, lord,” said Pañcasikha, and having approached the Buddha, he repeated it to him.

Thereupon, the Buddha said: “Very well, Pañcasikha, may Sakka, his ministers and their retinues be well. Indeed, may all beings – human beings, Devas, Asuras, Nāgas, Gandhabbas – be well.”

This is the customary mode of response of the Buddha to the arrival of mighty Devas.

When the Buddha had said that, Sakka entered the Indasāla Cave and made obeisance to him and stood at a suitable distance. Pañcasikha and other Tāvatiṁsa Devas also followed Sakka into the cave, made their obeisance to the Buddha and stood at a suitable distance.

The Indasāla cave was not big enough to accommodate this crowd. However, at that time, the cave became not only spacious enough for the big crowd but its floor, which was normally uneven was then even; the darkness inside also gave way to the dazzling lights of the Devas, but the lights were not as magnificent as the Buddha’s aura which surrounded him to a range of 80 cubits, so the Devas’ lights were outshone by the Buddha’s radiance.

Then the Buddha said to Sakka: “Wonderful indeed Sakka, unprecedented it is Sakka, that Sakka of the Kosiya clan finds time to come here amidst his multifarious duties.”

Sakka said: “Venerable sir, I have been intending to see the Fortunate One for a long time but various matters concerning the Tāvatiṁsa Devas held me back.”

In this context: “Various matters concerning the Tāvatiṁsa Devas,” may be explained here. Sakka as lord of Devas, has to act as judge or arbiter in disputes between Tāvatiṁsa Devas. Devas are born as full grown adults, as male or female in the bosom of Deva parents. Their spouses also appear on the bed simultaneously. Female attendants to those spouses of Devas appear surrounding the bed. Slaves also appear inside the mansion. For this kind of clear-cut case no disputes arise as to ownership. Devas that appear at the boundary between two mansions form a bone of contention regarding the question of who owns these Devas. Disputes arise on that account, which are referred to Sakka for a decision.

Sakka would then adjudge ownership of those Devas that appear nearer to one of the disputant’s mansions. Where the distance of the appearance of a certain Deva is the same, the Deva that was born facing either of the disputants’ mansions is declared by Sakka as belonging to that mansion. If that Deva was born without facing any of the two mansions then the case has to be concluded by declaring that neither side wins the dispute, and that the Deva in question belongs to Sakka. This is the nature of Sakka’s duty in matters concerning Tāvatiṁsa Devas. Besides those duties, the normal life of Devas in the enjoyment of sensual pleasures could also take up much of Sakka’s time.

Then Sakka continued: “Venerable sir, on another occasion, about three days ago, the Fortunate One was staying at the Jetavana monastery in Sāvatthī, in the chamber built of celestial wood, donated by King Pasenadi of Kosala. I had gone there in the hope of paying my respects to the Fortunate One but at that time the Fortunate One was dwelling in meditation. Bhūjatī, Queen of Vessavaṇa, the great guardian king, was standing in worship by the Fortunate One at that time. I said to her: “Sister, say to the Fortunate One on my behalf: ‘Venerable sir, Sakka, lord of Devas, and his ministers with their retinues make obeisance with their heads at the feet of the Fortunate One.’ To this, Bhūjatī replied to me: ‘Lord Sakka, this is not the time to see the Fortunate One; he is in solitary seclusion.’ Then I said to her: [940] ‘Sister, in that case, when he rises from fruition-attainment (phala-samāpatti), say to him, on my behalf: “Venerable sir, Sakka, lord of Devas, and his ministers with their retinues make obeisance with their heads at the feet of the Fortunate One.” ’ How is it, venerable sir, did Bhūjatī report to you my message and do you recall it?”

The Buddha said: “Sakka, lord of Devas, that Devakaññā did report to me your message and I do recall it. As a matter of fact, I rose from the absorption in the meditation of fruition simultaneously with the sound of the rolling of your chariots wheels.”

There were four principal mansions where the Buddha resided in the Jetavana monastic compound, namely: 1) Karerimaṇḍalamāla, with the magnificent array of musk rose trees at its entrance and whose boughs and branches intertwined with one another, provided a pleasant cool shelter as if an arbor had been put up; 2) Kosamba cottage, with the great Ceylon oak tree whose foliage provided shelter at its entrance; 3) the monastic building built of scented wood known as the Gandhakuṭi; and 4) the monastic building built of celestial wood, called Salaḷāgāra monastery. Each of them cost 100,000 pieces of silver. The Salaḷāgāra monastery was donated by King Pasenadi of Kosala; the other three were donated by Anāthapiṇḍika.

Prior to the discourse on Sakka’s questions, when the Buddha was residing in the Salaḷāgāra monastery, Sakka had paid a visit to the monastery but as his faculties were not fully ripe yet, the Buddha did not receive him, so he continued to dwell in fruition absorption for a predetermined duration.

Bhūjatī was a Queen of Vessavaṇa, the Great King. She was a Once-returner, a noble one (ariya) at the second stage of Awakening, and so did not find Deva pleasures agreeable to her. She spent her time in paying respects to the Buddha with her joined palms raised above her head.

Sakka returned home after leaving his message with Bhūjatī, after paying his respects toward the Buddha in Salaḷāgāra monastery. As he drove away skywards, the wheels of his chariot filled the whole Jetavana monastery compound with a strange musical sound as though the five kinds of musical instruments were playing. At that very moment, the Buddha rose from dwelling in fruition attainment. That being so, the Buddha’s first sense cognition thought was the sound of the chariot. However, it must be noted that the Buddha did not rise from meditation absorption due to that sound; it was the predetermined time for arising.

Sakka continued: “Venerable sir, I have learnt from those Tāvatiṁsa Devas, who were there previous to me, that during the time of the appearance of Buddhas, who are Arahat and Perfectly Self-Awakened, the number of Asuras decline and the number of Devas swell. Venerable sir, I have personally observed this fact that when the Buddha, who is Arahat and Perfectly Self-Awakened, appeared in the world, the number of Asuras declined and the number of Devas swelled.

Gopaka

Venerable sir, in this city of Sāvatthī, there was once a Sakyan Princess named Gopikā, who had faith in the Three Treasures and who was in the habit of observing the five precepts. She disliked being a female and conducted herself well with a view to being reborn as a male. She was reborn in the Tāvatiṁsa Realm as my son. He is known as Deva Gopaka in Tāvatiṁsa Realm.

Venerable sir, three monastics, on the other hand, practised the noble practice under the Buddha but, at their death, they were reborn as Gandhabbas, Devas inferior to Tāvatiṁsa Devas. These Gandhabbas enjoy sensual pleasures fully and they come to the gathering of Devas in the Assembly Hall to entertain the Tāvatiṁsa Devas with their music.

To them [941] Deva Gopaka said: “Revered sirs, with how much attention did you listen the Fortunate One’s teachings? As for me, I was a mere woman in my former human existence, who could only observe the five precepts, but being greatly dissatisfied with being a woman, I conducted myself well with a view to becoming a male at the next rebirth, with the result that I am now reborn as a son of Sakka, lord of Devas. In this Tāvatiṁsa Realm I am known as Deva Gopaka. As for you, revered Sirs, you were monastics who practised the noble path under the Buddha, and yet you are now reborn as Gandhabbas, and are inferior to Tāvatiṁsa Devas. That seems to be a very unsatisfactory matter to me.”

On hearing these words of rebuke which sounded as a warning to the three Gandhabbas, two of them gained mindfulness that set them up at the first absorption (jhāna) there and then, and they were subsequently reborn in the Brahmapurohita realm. The third one continued enjoying himself in the sensuous sphere.”

In this story of Deva Gopaka, the destination of the three former monastics is remarkable. Although they had conducted themselves well as monastics, they were reborn as Gandhabbas, and were called Devas who had been ascetics in their former existence. This was because they had in the past been Gandhabbas for many existences so that they had in them a liking for that existence (bhava-nikanti). Gandhabba Devas belong to one of the realms of the Four Great Kings.

When Gopaka met the three ascetic Devas, he reflected on what previous merit they were endowed with as they had such attractive appearances. He saw that they had been monastics in their previous existence. Then he reflected whether they had been established in morality, and saw that they had indeed been established in morality. He further reflected whether they had further merit and saw that they had attained absorption (jhāna). He again reflected where these monastics lived and saw that they were the monastics who went to then Sakyan lady Gopikā’s house for daily alms food.

He reviewed their case thus: “Persons established in morality can wish for any of the six Deva realms. These monastics do not have rebirth in the higher Deva realms. Further, persons who have attained absorption usually are reborn in the Brahma realms. These monastics do not get reborn in the Brahma realms. As for me, I followed their instruction and am now born as Sakka’s own son. These monastics who are reborn as inferior Devas as Gandhabbas are the struck-to-the-bone (aṭṭhi-vedha) type of persons who need goading to the extreme.” That was why he said the words of rebuke: “Revered sirs, with how much attention did you listen the Fortunate One’s teachings?”

Struck-to-the-bone (aṭṭhi-vedha) persons who need goading to the extreme is a reference to the Discourse about the Goad (Patoda-sutta, AN 4.113), where four types of trained horses and four types of trained men are described.

Four Types of Trained Horses

1. The horse that responds just by seeing the shadow of the goad (chāya-diṭṭha).

2. The horse that responds only when struck on the hair (loma-vedha).

3. The horse that responds only when his skin is pierced (camma-vedha).

4. The horse that responds only when he feels the pain deep in the bones (aṭṭhi-vedha).

The Four Types of Trained Men

1. On hearing that so and so in such and such place is suffering from illness, or has died, he gains religious urgency (saṁvega), and he strives to gain insight and path-knowledge (chāya-diṭṭha).

2. On witnessing someone suffering from illness or dying in his presence, he gains religious urgency, [942] and he strives to gain insight and path-knowledge (loma-vedha).

3. On witnessing one of his own family suffering from illness or dying in his presence, he gains religious urgency, and he strives to gain insight and path-knowledge (camma-vedha).

4. Only on meeting with some serious illness himself does he gain religious urgency, and only then he strives to gain insight and path-knowledge (aṭṭhi-vedha).

Deva Gopaka placed those three monastics in the fourth category above and therefore considered that they needed goading to the extreme. In Sakka’s story, two of them gained mindfulness that set them up at the first absorption there and then, and they were reborn in the Brahmapurohita realm. This needs some explanation. On hearing the words of Gopaka, two out of the three ascetic Devas thought: “Normally, we ought to be rewarded for our service in entertaining them, but now, instead of any rewards, we are being scolded right from the start, like salt sprinkled onto a hotplate. How is this?” Reflecting on their past existence, they saw vividly that they had been monastics, that they had pure morality, that they had attained absorption, and that they used to go to Gopikā, the Sakyan lady’s residence, for daily alms food.

They reflected on their situation thus: “Persons who are established in morality can wish for any of the six Deva realms. Persons who have attained absorption (jhāna) usually are reborn in the Brahma realms. Yet we have not been able to get rebirth in the higher Deva realms or in the Brahma realms. The young lady, who followed our instructions, is now reborn in a higher Deva realm. Although we were monastics and practised the noble path under the Fortunate One, we are reborn as Gandhabbas, which are an inferior class of Devas. This is due to our liking for Gandhabba existence where we had been repeatedly reborn before. That is the reason why this Deva Gopaka is speaking words of rebuke.” Then two of them took these words to heart and regained mindfulness of the first absorption (jhāna) and, based on that concentration, they contemplated on the impermanence, suffering and non-self nature of mind and matter, conditioned by causes, and attained Non-returner (Anāgāmi-phala) there and then.

A Non-returner (Anāgāmi-puggala) has a class of supermundane consciousness that does not fit well with the five aggregates pertaining to the Gandhabba existence of the sensuous sphere; that class of consciousness is superior to that of the sense sphere existence. Hence as soon as the path of Non-returner (Anāgāmi-magga) was attained, these two noble Devas passed away from the Deva existence and were reborn in the Brahmapurohita realm, the middle plane of the three fine-material realms, because they had attained the first absorption (jhāna) which is the medium class of meditation. Although it is said that they were reborn in the Brahmapurohita realm, their bodies did not appear in that Brahma realm. They remained in Tāvatiṁsa Realm at the Assembly Hall for the discussion of the Dhamma in the form of Brahmapurohita Brahmas instead of in Gandhabba forms.

The third Gandhabba was unable to give up his clinging to the Gandhabba existence and so remained in his present existence as a Catumahārājikā Deva.

After Sakka, lord of the Devas, had related in prose to the Buddha the story of Deva Gopaka, he further spoke in fifteen verses on the same subject. Then in three more verses, he sang in praise of the Buddha’s attributes, the teaching of the Buddha, and the purpose of his visit which was to attain the supermundane paths and fruitions like that attained by those two Brahmas. He then concluded his last three verses with a request that if the Buddha would permit him to put certain questions and hear the Buddha’s answers on them. The last of Sakka’s eighteen verses is as follows:

Tassa Dhammassa pattiyā, āgatamhāsi mārisa, katāvakāsā Bhagavatā, pañhaṁ pucchemu mārisā. [943]

Venerable sir, you who are free from all forms of suffering (dukkha), we have come here for the benefit of gaining the supermundane Dhamma that those two Brahmas gained. Venerable sir, who is free from all forms of suffering, if the Fortunate One would, out of compassion, permit us, we would ask some questions.

Then the Buddha reflected: “This Sakka has long been virtuous. Whatever question he might like to ask, it will be of benefit to him. He is not going to ask unbeneficial questions. If I answer his questions he will understand readily.”

Magha and His 33 Friends

The commentary to DN 21 elaborates on the passage: “This Sakka has long been virtuous,” by relating the past existence of Sakka, when he had lived a virtuous life as Magha, a young man in the village of Macala, in the province of Magadha. That was at a time before the advent of the Buddha.

Early one morning, Magha went to an open space in the village, where the villagers met to discuss community affairs, to tidy the ground. Another man found the ground inviting and spent his time there. Magha was glad that his effort was useful to others. So he selected a spacious place in the centre of the village, swept it clean, spread it with clean sand and, in the cold season, he collected faggots and made small fires there. The villagers, young and old, gathered there to warm themselves by the fireside.

One day, Magha thought about the ease and comfort enjoyed by the king, his ministers and officials in the city. He also thought about the Moon Deva and the Sun Deva up in the skies. What previous actions had they done so that these great people on earth and the great Devas in the sky enjoy such ease and comfort? Surely they must have done purely meritorious deeds that have led to their present state. Reasoning correctly thus, he decided to go on doing purely meritorious deeds in the footsteps of those great persons.

He woke up early in the morning, took his breakfast of rice gruel, and taking the necessary tools and implements, he went to the crossroads where the four main roads met. He removed rocks that stood in the way, cut down trees that were growing too close by the roadside to allow free carriage way, and levelled the roadway. He set up a rest house at the road junction, dug a rectangular pond, built bridges and spent the whole day earning merit and retired only at sunset.

Seeing Magha’s daily routine, a villager asked him: “Friend Magha, you leave the village early in the morning and come back only late in the evening. What have you been doing?”

“Friend,” said Magha, “I am doing purely meritorious deeds, I am paving the way to the Deva realm.”

“What do you mean by purely meritorious deeds?”

“Don’t you know what are purely meritorious deeds?”

“No, I don’t.”

“Haven’t you seen the glorious state of the king, the king’s ministers and officials when you visit the city?”

“Yes, I did.”

“Well, the king and those great people enjoy their elite status because in the past they have done purely meritorious deeds. I am doing the sort of work that leads to a similar state. Have you not heard of the Moon Deva and the Sun Deva?”

“Yes, I have.”

“I am paving the way to the Deva realm.”

“Friend Magha, are you doing these works all by yourself? Are you the only person fit for this sort of work? Could not other people also do it?”

“Friend, there is nothing that forbids anyone to do it.”

“In that case, friend Magha, let me know when you go to the countryside tomorrow.” [944]

The next day Magha had a partner in his good works. In due course he had by his side 33 strong youths who volunteered on his projects. This team of Magha and 33 youths had a common mind in seeking merit. They went about together mending roads, digging tanks, building rest houses and bridges. They executed their projects with might and main, generally finishing a particular work within the same day.

The Village Chief Plans Magha’s Ruin

The chief of Macala village was a rogue. He found Magha’s social undertakings unacceptable because he himself sold liquor in the village and when there occurred fighting and quarrels, he increased his income through fines collected as penalty. His trade was dwindling when youths did not visit his place for drinks but went out on social projects. Therefore, he tried to use his official position to cause the ruin of Magha and his comrades. He misinformed the king that a band of people had been causing trouble in his village. When asked by the king what lineage those criminals belonged to, the chief of Macala said: “Great King, they come from good families.” – “How come men of good families turn bad? Why did you keep the news till now?” – “Great King, I was afraid that they might turn on me. May your majesty pardon me for this!”

The king believed the chief’s words and ordered the arrest of the so-called criminals, despatching a contingent of his men with him. Magha and his party, after returning from their work and having had their evening meal, were discussing the next day’s plan for meritorious deeds in the village centre when the chief surrounded them, placed them under arrest by the king’s orders’ and they were taken to the king.

The wives of those youths heard the news of their arrest and said: “That serves them right. These men of ours have been giving lame excuses for shirking their household duties and spending their time in the countryside everyday.”

When Magha and his party were presented to the king, without investigating them, he passed the order that the band be trampled to death by the royal elephant. As they were taken to the place of execution, Magha said to his comrades: “Friends, will you listen to my words?” – “Dear Magha, we are in this plight through listening to your words! Nevertheless, we shall continue to do so. What is your advice?” – “Friends, death comes to all wayfarers in this Saṁsāra. Now, are you robbers as alleged by the village chief?” – “Certainly not,” they replied.

“Friends, asseveration of the truth is the only reliance for all people in the world. So, declare the truth like this: ‘If we are robbers as alleged by the chief, let the elephant trample on us; if we are not robbers, let the elephant not trample on us.’ ”

The 33 youths made their asseveration as instructed. The royal elephant, far from trampling on them, dared not even come near them but trumpeted in fear and ran away. The mahout goaded the elephant with the spike and other sharp points to come back to the site but to no avail.

When the situation was reported to the king, he ordered: “In that case, conceal the criminals under matting and let the elephant trample over them.” The king’s men did as ordered but this time the royal elephant showed even greater fright, trumpeted doubly loud and ran away.

The King Rewards Magha and Company

When the king learned the miraculous news he summoned the chief of Macala village [945] and asked: “Is it true that the royal elephant refused to trample these men?”

“That is true, your majesty. This is because their leader Magha knows a mantra that frightens elephants.”

Thereupon the king sent for Magha and asked: “Is it true that you know a mantra that frightens elephants?”

Magha replied: “Your majesty, I know no such mantra. What my associates and I did was to make a solemn declaration: ‘If we are robbers and enemies of the king let the elephant trample on us, if we are not, let the elephant not harm us.’ ” Then the king asked: “What sort of activities did you engage yourselves in?”

“Your majesty, we repair roads, build rest houses for travellers at road junctions, dig tanks and build bridges, or repair old bridges. We go to various places to carry out this kind of undertaking.” – “Why do you think the village chief reported falsely against you?” – “Your majesty, the chief used to enjoy a good income from selling liquor when the youth of the village were forgetful and wanted to enjoy themselves. But since we engaged ourselves in useful works and are not forgetful as before, the chief lost his usual income. That was the reason for his reporting against us.”

Then the king said: “Magha, the royal elephant, though a mere animal, understands your good qualities whereas I, even though a human being, did not understand them. From now on, you be the chief of Macala village. I present you with my royal elephant. Let the slanderer, that old chief, be your slave. From now on, do meritorious deeds on my behalf too.” And he lavished the group with rich rewards.

On their happy journey home they rode the elephant by turns. Magha said to his friends: “Friends, meritorious deeds are generally aimed at future existence. But here we are reaping the merit of our good deeds, even in the present, like the brown lily growing in the water. Let us do good deeds with still greater zeal.”

Then he said further: “What sort of meritorious work shall we do now?” And all agreed, after discussion, that they would build a big rest house at the road junction as a permanent shelter for travellers coming that way. “But let us make it a point that our wives have no share whatever in our good deeds. They have been unkind to us. They failed to understand us. Instead of thinking about our release, they even showed delight at our misfortune.”

The 34 youths, headed by Magha, each gave a morsel of rice and a bunch of grass a day to feed the elephant which was sufficient for the animal. As the group cut down trees for timber, the elephant dragged them and placed them on the work site. The group began in earnest, shaping the timber for the construction of a big rest house.

Magha’s Four Wives

Magha had four wives by the names of Sūjā, Sudhammā, Cittā and Nandā. Of these four, Sudhammā asked the chief carpenter the reason why Magha and his party were spending the whole day in the forest. The chief carpenter told her about the rest house construction project. Sudhammā requested him to arrange for her contribution in the project but he told her that Magha and his party had decided against contributions of any kind from their wives. Thereupon, Sudhammā bribed the chief carpenter with eight pieces of silver to make sure she could contribute to the project.

The chief carpenter agreed. He went to the village centre and loudly proclaimed to Magha and his party that it was time to start work for the day. When he was sure that everyone in the party was on his way to the forest, he said: “Boys, you go ahead. I have some business that is keeping me back.” He went in another direction and chose a tree fit for making a ridge-pole. He sent it to Sudhammā and said: “Keep this until I send someone for it.”

The construction project progressed from stage to stage: Collection of timber, site [946] clearing, foundation-work, structural frame and scaffolding were all ready and in place, except the rafters. At that juncture, the chief carpenter announced that to fix the rafters he needed a ridge-pole but that he didn’t have a piece of timber of a special kind for the purpose. The working party blamed the man for his forgetfulness and asked him where to find one at this belated stage. “Let us try and inquire at our kinsmen’s places,” said the chief carpenter. Magha and his party went into the village asking whether anyone had got some suitable piece of timber for making a ridge-pole.

Sudhammā said she had got one. The party of workers asked the price for it, but she said: “I don’t want any price, but let it be my contribution.” Magha scoffed at the idea. “Come men, let’s go,” he said, “this woman must not be allowed to contribute. We will get one from the forest.” So saying, they left the village.

Back at the work site, the chief carpenter, sitting on the scaffolding for fixing the ridge-pole, asked: “Where’s the timber for the ridge pole?” Magha and his friends explained the situation. The chief carpenter then looked up to the sky and said: “Young men, today is a very auspicious day; another equally auspicious day will not be around at least for another year. You have collected all the timber in this structure with so much trouble. If we were to leave it unroofed, it will rot as it is. Let Sudhammā have her contribution and share the result of the merit in the Deva realm. Please get the timber for the ridge-pole from her house.”

In the meantime, Sudhammā had an inscription made that read: “This is the Sudhammā Rest House,” carved on the lower surface of the ridge-pole which was wrapped up with a piece of new cloth. Magha’s men then came back and said: “Sudhammā, please bring the ridge-pole. Let things take their course. We shall now share the merit with you.” Sudhammā, in handing over the ridge-pole, warned them: “Don’t take off the cloth-wrapping until eight or sixteen rafters have been fixed to the ridge-pole!”

The builders obeyed her warning. They removed the cloth-wrapping on the ridge-pole only after it had been put in place, needing only to be nailed down. Then an observant villager, looking up the building, noticed the inscription. “What is written there?” A literate villager read it out to them: “It reads: ‘This is the Sudhammā Rest House.’ ”

At that, Magha and company protested loudly: “Remove that ridge-pole, men! We, who have laboured all along, have got none of our names on this building, whereas, Sudhammā, by putting in a piece of timber a cubit long got her name for the whole rest house.” But even while they were protesting, the chief carpenter nailed down all the fixtures at the ridge-pole, thus putting the finishing work.

The builders later on marked out three portions on the floor space of the big rest house: one for the king and his officers, one for the common people and one for the sick.

There were 33 flooring boards used in the building of the rest house, each assigned to one of Magha’s men. The elephant was given the instructions by Magha that whenever a guest arrived and sat on the board assigned to one of the 33 co-builders, the elephant was to take the guest to the house of that co-builder where the guest would get every care and attention. These instructions were satisfactorily followed by the elephant so that every guest who came to the rest house got food, lodging and massage services at the co-builders’ house for the day.

Contributions by Magha’s Family: 1) Magha had a coral tree planted not far away from the rest house. Beneath the tree, he laid a big stone slab; 2) Nandā, one of Magha’s wives, dug a big tank not far away from the rest house; 3) Cittā, another wife of Magha, created a garden in the vicinity; 4) Sūjā, the senior-most wife of Magha, was not interested in works of merit. She spent much of her time in front of the mirror, tending to herself in order to look beautiful. Magha said to her: “Now Sūjā and Sudhammā had the opportunity to contribute their mite in the building of the rest house; Nandā has a tank to her credit; and Cittā has created a garden. But you have done no meritorious deeds. Please do some good deed for the benefit of others. Sūjā replied: “My [947] lord, for whom did you perform these good deeds? Are your good deeds not mine also?” She was not interested. She went on her way, being concerned only about her beauty.

Magha lived a full lifespan and at the death of that existence he was reborn in the Tāvatiṁsa Realm as Sakka, lord of Devas. His 33 friends, at their death, were also reborn in Tāvatiṁsa Realm as Sakka’s close assistants.

Of the four wives of Magha, Sudhammā, Cittā and Nandā, at their death, were reborn as the three queens of Sakka. The senior-most wife of Magha, Sūjā, who did not listen to Magha’s advice, but spent her time embellishing herself, at her death was reborn as a paddy bird in a ravine.

Sakka’s Grand State

Sakka’s Vejayanta palace was 700 leagues high; the flag post on the top of it is 300 leagues high. As the result of planting the coral tree when he was Magha, the celestial coral tree, 300 leagues in diameter of foliage, with a trunk of fifteen leagues girth, and a height of 100 leagues, arose in Tāvatiṁsa Realm. For his former deed of laying a stone slab for the use of the public, there arose his majestic Paṇḍukambala rock throne of emerald colour which was 60 leagues in length, 50 leagues in width and 15 leagues in height.

Having previously donated timber for the construction of the rest house, the Sudhammā Assembly Hall, where the discussion of the Dhamma took place, arose in the Tāvatiṁsa Realm, much to the fame and honour of Queen Sudhammā.

Likewise, for her former donation for the public use of a tank, Nandā tank arose in the Tāvatiṁsa Realm, much to the credit of Queen Nandā; and for her donation for public use of a garden, Cittalatā Park, 60 leagues wide, appeared in Tāvatiṁsa Realm to perpetuate the name and fame of Queen Cittā.

Sakka sat at the Sudhammā Assembly Hall on a golden throne one league long, with a white umbrella three leagues wide held above him, surrounded by 33 assistants or celestial chieftains and three Deva queens, while 25 million celestial dancers kept Sakka and his queens entertained. His following comprised Devas of Catumahārājika and Tāvatiṁsa Realms.

Sūjā’s Story

Magha was glad that his three former wives in the human existence were now Deva queens but where had Sūjā been reborn? He reviewed the destiny of his former wife and saw that she was a paddy bird in a ravine. “Alas! This girl disregarded my words and is now having an ignoble existence,” Sakka said to himself, and he went to the place where Sūjā the paddy bird lived.

Sūjā recognized Sakka as Magha of her previous existence and she held down her face in despondency. “You foolish girl!” he scolded her, “you spent all your time preening yourself. And now you are afraid to look up to me. Sudhammā, Nandā, and Cittā are now Deva queens. Come with me and see our happy state.” So saying, he took her to Tāvatiṁsa Realm where she was put in the Nandā Park. He then resumed his seat on the golden throne at the Vejayantā Palace.

The Deva dancers asked Sakka: “Where have you been just now, Lord?” Sakka was reluctant to answer. But when pressed further by them, he told them the truth. He said that Sūjā, having been reborn a paddy bird in a ravine, had been brought back with him and that she was now staying at the Nandā Park.

The Deva dancers, who had been servants at Sūjā’s household in their past existence, went to the Nandā Park to see their former mistress. They poked fun at her funny appearance: “Look at Sūjā’s beak, it’s like a spike for hunting crabs!” Poor Sūjā was deeply hurt when [948] those girls, who had been her household servants in the human world and whom she had treated with disdain, were now so scornful of her. She entreated Sakka to send her back to her own place: “What use is there for me with these palaces glittering with gold and gems? This Nandā Park has no attraction for me. All beings feel at home only where they are born. Send me back to the ravine. That is where I belong.”

Sakka complied with her wish. Before leaving her at the ravine he asked: “Now, will you listen to my word?” And Sūjā replied: “Yes, I will, my Lord.” – “Then take upon yourself to observe the five precepts. Observe them well without the slightest flaw. I will then make you chief of those Devakaññā in two or three days.”

Sūjā, the paddy bird, was observing the five precepts when, two or three days later, Sakka came to test her virtue. He took the form of a fish and floated spine downwards in front of Sūjā in a stream. Thinking that it was a dead fish, Sūjā seized it by the head when its tail fluttered. Sūjā said: “Oh, it’s a live fish!” and let it go. Then Sakka standing in the sky, cried out: “Good! Good! You observe the five precepts well. For this virtuous conduct, I shall make you chief of the Devakaññā two or three days hence.”

Sūjā, as a paddy bird, lived a lifespan of 500 years. Since she would not eat live fish, she was mostly starving during that time. Although she was failing in her health due to starvation, she never breached the five precepts. At her death, she was reborn as the daughter of a potter in the city of Bārāṇasī.

Sakka reviewed the fate of Sūjā, the paddy bird, and seeing that she was now a potter’s daughter, he thought of helping her in life as it was not appropriate for him to take her to Tāvatiṁsa Realm straight from the potter’s house. So he turned himself into an old man selling golden cucumbers. He was not however selling them for any amount of money: “I will sell them only to those who have morality,” he said to the would-be buyers, who said: “Old man, we do not know what is meant by morality. Name your price for these.” But the old man insisted: “They will go only to those who observe morality.” The villagers said among themselves: “Let’s go, men, this old man is mad!” And so they left.

The potter’s daughter asked them: “You went to buy cucumbers. Where are the cucumbers?” – “Dear girl, that cucumber vendor is mad. He says he will sell his cucumbers only to those who observe morality. Perhaps he has got daughters who were fed on morality. But, as for us, we do not even know what morality means.”

On hearing this strange news, Sūjā rightly surmised that these golden cucumbers must have been meant for her only, so she went to the old man and said: “Father, give me the cucumbers.” – “My little girl, do you observe morality?” – “Yes, father, I observe morality well, without a flaw.” – “These solid gold cucumbers are for you then,” said the old man who was Sakka in disguise. After leaving the whole cart of golden cucumbers in front of the potter’s house, he returned to Tāvatiṁsa.

The potter’s daughter observed the five precepts throughout her life and, on her death, she was reborn as the daughter of the Asura Vepacitti. Thanks to the observance of morality in her two previous existences as a paddy bird and as a potter’s daughter, she possessed great beauty and charm. Asura Vepacitti planned to marry his daughter to a suitable husband, and called an assembly of Asuras.

Sakka reviewed the destiny of Sūjā again. He saw that Sūjā was now born as an Asura and that her marriage was being planned. “Now is my chance to get Sūjā.” He thought, and setting his mind on eloping with her, he went to the assembly of Asuras in the guise of an Asura. As he sat in the midst of the Asuras no one noticed the stranger. [949]

Asura Vepacitti handed his daughter a garland saying: “Choose the bridegroom by throwing this garland above the head of anyone you fancy.” Sūjā looked around and, on seeing Sakka in the guise of an Asura, she was inflamed with love, a love that had bound the two in many previous existences. “This is my bridegroom, my husband,” she declared, throwing the garland above Sakka’s head.

Thereupon, seizing Sūjā’s arm firmly, Sakka went up into the sky. Then only the Asuras know that it was Sakka and raised a cry: “Friends, hold him! Hold this old Sakka! He is our enemy. We will never give up Sūjā to this old Sakka.”

Asura Vepacitti asked his followers: “Who is it that has taken away my daughter?” – “My Lord, it is that old Sakka!” Then he said to his followers: “This Sakka is the most powerful person besides myself, so make way.”

Sakka succeeded in his amorous venture. He made Sūjā chief of the 25 million celestial dancers in Tāvatiṁsa. Thereafter, Sūjā said to her husband: “My Lord, I have no relatives here in Tāvatiṁsa. So take me wherever you go.” Sakka conceded to this wish.

The First Question on Envy and Stinginess

The Buddha had known the virtue of Sakka since the latter’s previous existence as Magha, the young man of Macala village. That was why he bethought himself: “Whatever question Sakka might like to ask, it will be of benefit to him; he is not going to ask unbeneficial questions. If I answer his questions, he will understand readily.” Then the Buddha replied to Sakka in verse:

Puccha Vāsava maṁ pañhaṁ, yaṁ kiñci manasicchasi, tassa tasseva pañhassa, ahaṁ antaṁ karomi te.

Vāsava, lord of Devas, whatever question you may like to ask, put it to me. I, the teacher of the three worlds, will clear any doubts and uncertainties concerning your questions.

Having obtained the Buddha’s express consent, Sakka asked in verse his first question thus:

Venerable sir, all beings, whether Deva or human, Asura, Nāga, or Gandhabba, have an earnest desire to be free from enmity, danger, enemies, sorrow and anger. However, they live in enmity and danger amidst enemies, sorrow and anger. What is the factor that fetters them thus?

To that question the Buddha answered as follows:

Sakka, the Lord of the Devas, all beings, whether Deva or human, Asura, Nāga, or Gandhabba, have an earnest desire to be free from enmity, danger, enemies, sorrow and anger. However, they live in enmity and danger amidst enemies, sorrow and anger. This is due to envy (issā) and stinginess (macchariya).

Envy and Stinginess

Here envy (issā) means begrudging other’s well-being and status.

1. It has the character of feeling displeased with another’s gain, whether already acquired or about to acquire. When the sign or character of the displeasure in someone who begrudges another [950] person’s gain is noticed, the fact of the arising of envy in that person should be known through the knowledge of Abhidhamma, the ultimate truth about mental phenomena.

2. Envy has the function of dissatisfaction with others prosperity. It is the function of envy to feel distressed to get annoyed, when someone sees or hears of another’s gain.

3. Envy is manifest to the insight of the yogi, as turning away from others’ well-being. To the yogi, who has insight into mental phenomena, the result of envy is manifested as the turning away in disgust from the success and well-being of others. Of the four kinds of manifestation, this is the manifestation of result.

4. The proximate cause of envy is other people’s well-being or status. Envy arises due to another person’s prosperity. If one has no occasion to see or hear of another person’s wealth, there is no cause for envy to arise.

The character of envy that reveals itself as begrudging others well-being and status should be explained regarding both lay persons and monastics. To wit, someone may have acquired through his own effort and qualities, in any form of enterprise, valuable things, such as vehicles or horses or cattle or precious stones.

Another person, with envy in him, may find it an eyesore to see that successful man prosper. He is very displeased with the other man’s good fortune. “When will this fellow meet his downfall? How I wish he would become a pauper!” Such evil thoughts occupy the envious person. And if the successful man does meet with bad fortune, the envious one rejoices to see it.

An envious monastic sees another monastic surrounded by fame and followers on account of the latter’s learnedness and efforts such as teaching the doctrine. The one with envy is all the time thinking about the decline of the successful monastic. If the latter does sink in popularity, the former is pleased. In this manner, the character of envy should be known as begrudging other’s well-being and feeling displeased with other’s gains.

It is in the nature of envy to feel irritated by some gain that someone is enjoying as a matter of fact. Even the likelihood of someone meeting with some good fortune cannot be tolerated by envy. Envy longs for another person’s failure and downfall.

Stinginess, Miserliness or Meanness

Stinginess (macchariya) is also called meanness. It is a mean attitude concerning one’s own possessions.

1. It is characterized by a secretiveness about one’s gains or status already enjoyed or about to enjoy. One oppressed by stinginess, an evil state of mind, is secretive about his success.

2. Stinginess functions as a reluctant attitude about one’s own good fortune; the reluctance is the attitude that no one should enjoy similar fortune. One oppressed by stinginess is loath to share his gains or status with someone else. This meanness is the function of stinginess.

3. Stinginess is manifested as unwillingness to share one’s gain or status with any other person. If perforce when there is occasion to share it, the stingy person feels very strongly against it. Or put it in another way, if it comes to sharing his property with someone or making any donation to someone, he would part with a very tiny portion of it reluctantly.

4. The proximate cause of stinginess is one’s own possession or rights.

To a wise one with insight, stinginess is manifested as meanness about one’s property or rights. This is the natural manifestation. Considered from another angle, stinginess manifests itself in anger when one is forced to part with one’s property or rights. This is manifestation by way of function, how the manifestation works itself out. Or yet viewed in another way, [951] it manifests itself as parting with only an insignificant part of one’s possession under unavoidable circumstances, i.e., giving away merely a trifle which does not amount to a really meaningful gift. This is the manifestation as result.

Five Kinds of Stinginess or Meanness

1. Stinginess or meanness about living place: monastery, dwelling place, park, day resort, night camp, etc. (āvāsa-macchariya).

2. Stinginess or meanness about one’s circle of friends or relatives, i.e., unwillingness to see one’s or one’s relatives’ friends on friendly terms with others (kula-macchariya).

3. Stinginess or meanness to share any form of gain with another (lābha-macchariya).

4. Stinginess or meanness in being painful to see others look as attractive in appearance as oneself or gain as fair a reputation as oneself (vaṇṇa-macchariya).

5. Stinginess or meanness to share doctrinal knowledge with others (Dhamma-macchariya).

1. “Living place,” may mean any living space for monastics, whether the whole monastic complex or a room or space allotted for residing in by day or by night. A monastic, who has a specific place to dwell, lives in comfort as a monastic and enjoys the four monastic requisites of food, robes, lodging, medicines. A stingy or mean monastic cannot agree to the idea of sharing his living place with some other monastic who fulfils his monastic obligations, big or small. If that other monastic happens to get a chance of living there, the stingy one is wishing that the newcomer leave soon. This attitude or state of mind is called stinginess or meanness about living quarters.

However, if the co-resident of a living place is quarrelsome, the unwillingness to share with him is not counted as stinginess.

2. Stinginess about one’s friends or followers. The relatives and lay supporters of a monastic form the subject of stinginess or meanness here. A stingy monastic wants to monopolise them. He does not wish any of them going to the monastery of another monastic or let them have any relationship between them and another monastic.

However, if the other monastic is of an immoral type (dussīla), the unwillingness to see that happen does not amount to stinginess. As immoral monastic is likely to debase his lay supporters; so the unwillingness to have relations with one’s own relatives and lay supporters is proper. It is stinginess only when that other monastic is a virtuous one.

3. Any form of gain includes the four monastic requisites, which are robes, alms food, dwellings and medicines. When, on seeing a virtuous monastic receiving the four requisites, a monastic harbours such thoughts as: “May that one be deprived of these gains,” this is stinginess or meanness about gain.

However, where the unwillingness to see another monastic receive the four requisites is justifiable, there is no evil of stinginess or meanness. It is justifiable where that other monastic is in the habit of misusing the four requisites, thus destroying the faith of the supporters, or if that monastic does not make proper use of them but hoards them without giving them away in time so that they turn unusable, having gone stale or gone to rot.

4. Beauty refers to personal appearance or attributes. Meanness regarding beauty means displeasure at another person’s good looks or attributes in the sense that no one must have the same good looks or the same good attributes as oneself. The mean monastic hates to discuss about other’s personal attractiveness or good name concerning morality, practice of austerity, or practice of Dhamma.

5. Dhamma is of two kinds: learning the canon (pariyatta-dhamma) and [952] attainment of the noble path culminating in paths, fruitions and Nibbāna (paṭivedha-dhamma). The latter is the property of noble ones (ariya) who are never stingy or mean about their insight knowledge. In fact they are desirous of sharing it with all beings: humans, Devas and Brahmas. They wish all beings to acquire the noble path they have gained for themselves. Therefore the expression stinginess about Dhamma can mean only stinginess or meanness about learning (pariyatta-dhamma). Here the meanness lies in not wanting other people to know what one has acquired by learning the difficult and obscure passages in the Pāḷi text and its commentaries. One wishes to remain the sole authority in the matter of learning.

However, the unwillingness to share the book knowledge may be justified on two counts: 1) Where the learner’s integrity is doubtful while the purity of the Dhamma needs to be safeguarded; 2) where the value of the Dhamma is carefully considered and the type of person needs to be saved in his own interest.

These two exceptions need to be understood properly.

1. In the first case, there are some persons in the world who are fickle-minded and change from one faith to another, from ascetic and Brahmin to a heretical ascetic. If such an unreliable monastic were to be taught the canon, he might distort the subtle teachings of the canon to suit his own purpose. He might misinterpret the meanings of scriptural terms such as meritoriousness and demeritoriousness. He might put the Buddha’s teachings into the mouth of some heretic and claim that they were what the heretic teacher said. There would be confusion. Therefore keeping the canon from those unreliable monastics so as to preserve the purity of the Dhamma is justified.

2. In the second case, where the learner monastic is of the type of person who is likely to claim Awakening even though not yet an Arahat, that would be for his ruination. Keeping the canon from such an unreliable monastic is also justifiable. It is in his own interest that the profound Dhamma is not imparted to him, so that the non-sharing of learning in such cases is not stinginess or meanness.

Stinginess exists in the case of a teacher where he is afraid that his pupil might outshine him, or excel him in the interpretation of the Dhamma, and so withholds the learning.